Wajibu Unagharimu Kiasi Gani

Tunapokuwa vijana, wajibu unatuonekana kama neno kali. Una sauti ya kanuni. Ya kujinyima. Ya masharti ya lazima. Hauna mvuto wa matukio ya kusisimua. Hauna rangi ya mafanikio. Hauna hata lugha ya furaha. Ndiyo maana karibu hakuna anayeota wajibu. Huotwa matokeo. Malengo. Ushindi. Tuzo. Wajibu huja baadaye. Kwa kimya. Na hubaki muda mrefu zaidi kuliko mengine yote. Kwa miaka mingi nami niliamini kwamba sehemu muhimu zaidi ya maisha ilikuwa ile inayoonekana. Kupandishwa vyeo. Mabadiliko. Maamuzi muhimu. Ushindi. Kisha wakati ulinifundisha kitu ambacho hakuna kitabu cha mwongozo kingaliweza kueleza. Maisha ya mtu hayapimwi katika siku za kipekee. Yanapimwa katika siku za kawaida. Katika siku ambazo hakuna anayetazama. Katika siku ambazo lazima tu kufanya kinachopaswa kufanywa. Hata tusipokuwa na hamu. Hata tukiwa tumechoka. Hata dunia inapoonekana kutogundua. Wajibu unaishi pale. Unakaa katika mwendelezo. Si katika shauku. Nakumbuka nyakati nyingi ambazo tamaa na wajibu vilitembea katika mielekeo kinyume. Ni hali ambazo kila mtu anazijua. Ungependa kusimama.

Lakini lazima uendelee. Ungependa kujitenga. Lakini mtu fulani anakutegemea. Ungependa kujifikiria mwenyewe. Lakini uwajibikaji unaita upande mwingine. Katika nyakati zile maisha huuliza swali rahisi na lisilo na huruma. Wewe ni nani wakati hakuna anayekulazimisha kufanya jambo sahihi? Jibu haliji kutoka kwa maneno. Linakuja kutoka kwa matendo. Nilijifunza mapema kwamba wajibu una gharama. Ya juu zaidi sana kuliko watu wengi wanavyodhani. Unagharimu wakati. Unagharimu nguvu. Unagharimu fursa. Wakati mwingine unagharimu hata sehemu ya ndoto zetu. Kwa sababu kila chaguo kwa ajili ya kitu fulani huleta bila kuepukika kuachana na kitu kingine. Hayapo maisha yasiyo na bei. Wapo tu watu wanaochagua bei gani ya kulipa. Nimewaona wanaume wakitoa familia kafara kwa ajili ya taaluma. Na wengine wakitoa taaluma kafara kwa ajili ya familia. Nimewaona watu wakiacha usalama kwa jina la uhuru. Na wengine wakiacha uhuru kwa jina la usalama. Maisha hayagawi tuzo za bure. Daima hubadilishana kitu kwa kitu kingine. Ufahamu huu hubadilisha namna ya kuitazama dunia. Hasa unapoacha kuhukumu. Kwa sababu nyuma ya kila chaguo ipo vita isiyoonekana ambayo wengine hawaioni. Nyuma ya kila dhamana ipo gharama ya faragha. Nyuma ya kila mafanikio yanayoonekana mara nyingi yapo majinyimo yasiyojulikana. Kadiri miaka ilivyopita nilianza kuwaheshimu kidogo wale waliozungumzia kafara zao na zaidi sana wale waliozishi kwa kimya. Watu wenye uwajibikaji wa kweli hawapendi kujisimulia. Wana shughuli nyingi mno za kusimamisha kile kinachowategemea. Familia. Shirika. Jamii. Mradi.

Ahadi. Wapo watu wanaokuwa nguzo bila kuliomba. Siku moja wanageuka na kugundua kwamba wengine wanawategemea. Watoto. Wazazi. Washirika wa kazi. Marafiki. Watu dhaifu. Watu waliopotea. Watu wanaotafuta uthabiti. Wakati ule wajibu unaacha kuwa nadharia. Unakuwa uwepo wa kila siku. Uwepo ambao si mzuri kila mara. Lakini unaotoa maana kwa mambo. Nakumbuka somo lililonichukua miaka kulielewa. Wajibu hauzaliwi kutokana na utii. Unazaliwa kutokana na upendo. Tofauti hii inabadilisha kila kitu. Unapopenda kitu, unakitunza. Unapokitunza, unakuwa mwenye dhamana. Unapokuwa mwenye dhamana, unakubali mzigo. Na mzigo ule, taratibu, unakuwa sehemu yako. Ndiyo maana wajibu muhimu zaidi wa maisha hauwezi kulazimishwa. Unaweza tu kukubaliwa. Hakuna sheria inayoweza kukulazimisha kupenda. Hakuna kanuni inayoweza kukulazimisha kuwepo. Hakuna mamlaka yanayoweza kukulazimisha kubaki wakati ingekuwa rahisi zaidi kuondoka. Haya ni maamuzi ya ndani. Na yana thamani zaidi kuliko lazima yoyote ya nje. Mara nyingi nimejiuliza kama wajibu unaleta furaha. Leo naamini kwamba swali ni la makosa. Wajibu haukuundwa ili kutufanya wenye furaha. Uliundwa ili kutufanya wa kutegemewa. Furaha huja na kuondoka.

Utegemewaji hubaki. Na ndiyo unaowawezesha watu kutuamini. Mwishoni, tunachokijenga maishani kinategemea kwa kiasi kikubwa imani hii. Hakuna familia inayostahimili bila imani. Hakuna urafiki unaodumu bila imani. Hakuna shirika linalokua bila imani. Hakuna uhusiano unaodumu bila imani. Na imani huzaliwa karibu kila mara kutokana na swali lilelile. “Mtu huyu atakuwepo itakapohitajika?” Si itakapokuwa vyema kwake. Si itakapokuwa rahisi. Itakapohitajika. Baada ya muda nimeelewa kwamba thamani ya kweli ya mwanamume au mwanamke hujitokeza hasa pale. Katika jibu la swali lile. Si katika mafanikio. Si katika hotuba. Si katika nia. Katika uwepo. Katika utegemewaji. Katika mwendelezo. Katika ujasiri wa utulivu wa yule anayeendelea kuwepo. Hata katika siku mbaya zaidi. Wajibu unagharimu kiasi gani? Unagharimu sana. Wakati mwingine zaidi ya tunavyotaka. Lakini unagharimu kidogo mno kuliko kutelekeza. Kwa sababu bei ya dhamana zilizokubaliwa ni ya juu. Lakini bei ya dhamana zilizosalitiwa ni ya juu zaidi. Na wakati unapopita, kama unavyotokea mapema au baadaye kwa wote, hatukumbuki starehe tulizozitetea. Tunakumbuka watu tuliowalinda. Ahadi tulizozitimiza. Mizigo tuliyochagua kuibeba. Na tunagundua kwamba pale hasa, mahali palipoonekana kuwepo kafara tu, ilikuwa imefichwa maana ya kina zaidi ya maisha yetu.