VANHU LAVA SALEKEKE · Nkandziyiso wa Xitsonga · Nhlayo 16
ENDZHAKU KA NKANDZA
Ku na marito lama hi wa tirhisaka hi ku olova — “ndzi titwa ndzi pfuxile,” “ndzi sungurile kutlhela.” Hakanyingi i swifaniso ntsena. Kutani ku na tinkarhi laha marito wolawo ma tshikaka ku va swifaniso ma va lava kunene. A ndzi anakanyerile vutomi tanihi nhla yo leha, na swikulu na switsongo kambe hi nkarhi hinkwawo riendzo rin’we. Kutani ku fike siku ndzi twisisa leswaku vutomi byi nga tsemekiwa handle ka miri wu file — vutivi, ntiyiso, xifaniso xa munhu xi nga hela.
Xosungula munhu u ringeta ku tiyisela, ku lulamisa, ku tlhelela eka vutolovelo. Kutani ndzi twisisile nchumu lowu tikaka ku wu amukela: xikan’we lexi a xi ri kona a xi ha ri kona. Yi hi yin’wana ya tidyondzo to tika swinene ta vutomi, hikuva yi lava xitseketselo lexitsongo — xitseketselo xa leswi hi a hi swi ri xona. Ku na nkarhi laha xikombiso xin’wana xa hina xi hetisa ntirho wa xona, xi nyika ndlela ku ya eka nchumu wun’wana.
Swiphiqo a swi humi ntsena emisaveni leyi cincaka. Swi huma eka ntiyiso wa leswaku hi hambeta hi yi hlamusela hi mahlo lawa ya nkarhi lowu hunguke. Hi ku nonoka nchumu wu tlhela wu lulama, hi ndlela ya swikwembu-kwembu swo tala switsongo, swiyimo swintshwa, swivutiso swintshwa. Hi kona ndzi sungurile ku twisisa ku pfuxeka: a swi humeleli hi ku vuyisa vuntshwa kumbe ku susa swihoxo. Swi humelela hi ku aka vuxaka lebyintshwa na hinkwaswo leswi humeleleke.
Emakumu ka ndlela, a ndzi voni vutomi byin’we. Ndzi vona byin’wana byimbirhi — byosungula byi akiwile eka swilanguteliwo, bya vumbirhi eka ku twisisa. Hi yona mhaka vito ra ndhawu leyi a ri hlamariwi hi vukulukumba. Ku na tinguva laha hi nga cinci ntsena ndlela, kambe hi cinca vutomi. Naswona vutomi bya vumbirhi a hi xifaniso. I leswi salaka endzhaku ka loko byosungula byi dyondzisile hinkwaswo leswi a byi swi kota.
Ferdinando Frega
Gillette Man ⚔️