Dunia Imebadilisha Anwani

Kuna wakati katika maisha ya baadhi ya watu ambapo jiografia inaacha kuwa ramani na kuwa uzoefu. Hadi siku ile dunia ipo vitabuni. Katika picha. Katika masimulizi ya wengine. Katika taarifa za habari. Kisha, ghafla, inaacha kuwa habari na kuwa barabara ya kutembea. Kwangu ilitokea taratibu. Hakukuwa na asubuhi maalum. Hakukuwa na wito wa kishujaa. Hakukuwa na tangazo lenye uwezo wa kugawa maisha katika kabla na baada. Kulikuwa tu na mlango uliofunguka. Na nyuma ya mlango ule ilikuwepo dunia. Unapoondoka mahali ulipokulia, kitu cha kwanza unachopoteza ni udanganyifu kwamba namna yako ya kuishi ndiyo namna ya asili ya kuishi. Ni mshtuko wenye afya. Hadi wakati ule unaamini kwamba ulichokiona karibu nawe kinawakilisha hali ya kawaida. Kisha unafika kwingine. Na unagundua kwamba zipo hali nyingine za kawaida. Midundo mingine. Maadili mengine. Hofu nyingine. Matumaini mengine. Na zote zina hadhi ileile kama zako. Mwanzoni nilitazama. Nilisikiliza. Nilijaribu kuelewa. Kila nchi ilionekana kusimulia toleo tofauti la hadithi ileile ya binadamu. Lugha zilibadilika. Nyuso zilibadilika. Mazoea yalibadilika. Lakini maswali yalibaki yaleyale kwa kushangaza. Familia hujengwaje? Heshima hupatikanaje? Kinacholindwaje kile kinachopendwa?

Wakati ujao hukabiliwaje? Kila mara swali lilikuwa tofauti katika lafudhi tu. Kamwe si katika kiini. Nakumbuka hisia ya mshangao niliyoipata nikiingia katika miji ambayo hadi siku iliyotangulia ilikuwepo kwenye karatasi tu. Viwanja vya ndege. Vituo. Hoteli. Vyumba vya mikutano. Migahawa. Barabara. Mahali pasipojulikana palipokuwa sura za maisha yangu. Wengi hufikiri kwamba kusafiri kunamaanisha kuhama. Si kweli. Kusafiri kunamaanisha kubadilisha mtazamo. Unaweza kuvuka bara zima bila kujifunza chochote. Au unaweza kuvuka barabara moja tu na kutoka umebadilika. Inategemea macho unayotazama nayo. Kwa miaka mingi nilifikiri kwamba mimi ndiye niliyekuwa nikiitazama dunia. Kisha niligundua kwamba dunia ilikuwa ikinitazama mimi. Kila utamaduni hufanya kazi kama kioo. Hukurudishia taswira tofauti ya ulivyo. Katika nchi fulani nilijifunza uvumilivu. Katika nyingine ubadilikaji. Katika nyingine tena nidhamu. Kila mahali palinikabidhi somo ambalo sikujua nilipaswa kulijifunza. Na kila mara paliacha ndani yangu kitu ambacho hakikuwepo kabla. Unapoishi ughaibuni kwa muda mrefu hutokea jambo la ajabu. Neno “nyumbani” hubadilisha maana. Halilingani tena na anwani. Halilingani tena na mji. Wakati mwingine halilingani hata na nchi. Linakuwa kitu kinachohamishika zaidi. Chenye kina zaidi. Kigumu zaidi kufasili.

Nyumbani panakuwa kile unachoweza kubeba pamoja nawe. Misingi. Kumbukumbu. Watu unaowapenda. Hadithi unazoendelea kusimulia. Mengine yote yanaweza kubadilika. Nimeishi muda mrefu wa kutosha katika nchi tofauti kuelewa kweli rahisi. Binadamu hufanana zaidi sana na kile wanachokiogopa. Wanaogopa kusahaulika. Wanaogopa kupoteza wanaowapenda. Wanaogopa kushindwa. Wanaogopa maumivu. Wanaogopa wakati. Juu ya hofu hizi za ulimwengu mzima hujengwa sehemu kubwa ya uhai wetu. Na ni pale hasa ambapo huzaliwa pia miunganisho ya kweli zaidi. Si katika tofauti. Katika udhaifu unaoshirikiwa. Kila nilipobadilisha nchi niliacha kitu. Marafiki. Mazoea. Uhakika. Kila mara nilipata kitu kingine. Mitazamo mipya. Mahusiano mapya. Maswali mapya. Salio la mwisho halikuwa kamwe la kiuchumi. Lilikuwa la kibinadamu. Kadiri miaka ilivyopita ndivyo nilivyozidi kuelewa kwamba uzoefu wa kimataifa haumaanishi kukusanya mihuri kwenye pasipoti. Unamaanisha kupanua mipaka ya ndani. Kuwa mgumu kidogo. Kutokuwa na uhakika sana na yakini zako. Kuwa mdadisi zaidi. Kuwa tayari zaidi kusikiliza.

Dunia mara nyingi humtuza anayeongea. Maisha, badala yake, humtuza anayejua kusikiliza. Na kusikiliza tamaduni tofauti ni mojawapo ya njia bora zaidi za elimu zilizopo. Wakati fulani niliacha kuhesabu nchi. Niliacha kuhesabu safari za ndege. Niliacha kuhesabu maili zilizopitwa. Nilielewa kwamba umbali muhimu zaidi haukuwa ule wa kijiografia. Ulikuwa ule wa kiakili. Umbali unaotenganisha chuki ya mapema na uelewa. Ujinga na maarifa. Hofu na imani. Kila uzoefu ulinisaidia kuupunguza. Hadi kunifanya nielewe kitu ambacho sikukitarajia. Dunia haikuwa ikibadilika karibu nami tu. Ilikuwa ikibadilika ndani yangu. Mtu aliyeondoka miaka iliyopita hakuwepo tena. Mahali pake alikuwepo mtu aliyejifunza kutazama mambo kutoka pembe tofauti. Mtu asiyevutiwa sana na kuwa na haki na anayevutiwa zaidi na kuelewa. Mtu asiyevutwa sana na tofauti na anayezingatia zaidi mifanano. Mwishoni nilielewa kwamba badiliko kubwa zaidi halikuwa kuhamia kutoka taifa moja hadi jingine. Lilikuwa kuhamia kutoka mtazamo mwembamba hadi mtazamo mpana zaidi. Kana kwamba anwani yangu ya ndani ilikuwa imebadilika. Milele. Ndiyo maana kizingiti hiki hakizungumzii nchi. Hakizungumzii ramani. Hakizungumzii mipaka. Kinazungumzia mabadiliko. Kwa sababu unafika wakati ambapo dunia haibadilishi jiografia tu. Inabadilisha maana. Na inapotokea, si wewe tena unayeitafuta dunia. Ni dunia inayoanza kuishi ndani yako. Dunia ilikuwa imebadilisha anwani. Na anwani mpya nilikuwa mimi.