GILLETTE: NTSHEKETO LOWU KU NGA RIKI NA MUNHU LOYI A WU VULAKA

Gillette: Nobody Ever Tells This Story — Past The Gillette Depression, chapter 11

Ku tlula ntshikilelo wa Gillette · Nkandziyiso wa Xitsonga ·  Nhlayo 11

GILLETTE: NTSHEKETO LOWU KU NGA RIKI NA MUNHU LOYI A WU VULAKA


Emakumu ka Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava, un’wana ni un’wana a a karhele.

Lava hluriweke a va lahlekeriwa hi hinkwaswo leswi a va heteke malembe va swi tiyisa. Lava hluleke a va hlurile nyimpi kambe sweswi a va fanele ku teka xiboho xa leswaku vumundzuku byi ta languteka njhani.

Vanhu a va karhele, kambe va ri ni ntshembo. A ku nga ri na munhu loyi a a tiyimisele ku tshika. Hi wona ntumbuluko wa munhu. Kambe a hi nga tshuki hi rivala leswaku endzhaku ka wanuna un’wana ni un’wana hakanyingi ku na wansati, hambiloko matimu ma nga tali ku n’wi vula.

Amerika a yi rhumela vutivi bya yona ematikweni man’wana ku pfuneta ku aka nakambe tiikhonomi leti faleke. Hi nkarhi wolowo, a yi endla leswi Amerika yi tshameke yi swi endla kahle swinene: bindzu. Tifekitari ti kurile, vuyelo byi kurile, naswona swihumelerisiwa leswintshwa a swi humelela lembe na lembe. Swin’wana a swi hlamula swilaveko leswi a swi ri kona. Swin’wana a swi tumbuluxa ku navela loku vanhu a va nga swi tivi leswaku va na kona. Kwalomu ka makumu ya va-1950, tintshava ta tikhondomu ti tatile makete. Xivangelo xa ximfumo a xi olovile ngopfu: ku tisirhelela eka mavabyi. A ku nga ri na munhu loyi a a lava ku fa.

Kambe mendlele yin’wana ni yin’wana yi na matlhelo yo tlula rin’we.

Xihumelerisiwa a xi nga ri xa nxavo wa le hansi, naswona ku xi tirhisa nkarhi na nkarhi a swi lava ku tinyiketela ko karhi ka xikhwama. Xi hundzuke vuvekisi lebyitsongo.

Un’wana ni un’wana a a rhwala yin’we hi xitsongo. Yi tumbetiwile. Yi petiwile. Yi fihliwile exikhwameni, yi rindzele xihatla lexi faneleke.

Mbuyelo a wu languteleka.

Tinhlayo ta ku velekiwa ti sungule ku hunguteka.

Khampani yo sungula ku swi xiya a ku ri muendli wa Jarimani wa tibodlhela ta ku mamisa ni tidumi. Vaakhawuntente va swi vonile ku sungula ka un’wana ni un’wana. Vuxavisi a byi ri karhi byi hunguteka. Ku tirhisiwa a ku ri karhi ku hunguteka. Ku hunguteka ka vana a swi vula ku hunguteka ka vaxavi.

Ku landzele tinhlengeletano.

Ku landzele makungu.

Ku ringanyetiwe vuvekisi.

Kambe a ku ri na xiphiqo xa xisekelo.

A wu nge xavi vana eka laboratori.

Va fanele ku velekiwa.
Khampani yi lwile ku kuma ntlhantlho. A ku nga ri na nchumu lowu a wu langutaka wu tirha.

Kutani n’wini wa yona u tekile xiboho xo endzela muxavi wa nkoka wa le Italiya ekusuhi na Napoli, muxavisi lonkulu wa nhundzu hi vunyingi la nga ni talenta yo hlamarisa yo fambisa nhundzu yo tala.

Ntlhangano wa bindzu wu fambe kahle.

Nimadyambu wolowo, muxavi u n’wi rhambile eka swakudya swa nimadyambu.

Endzhaku ka swakudya, hi xitayela xa Xitali lexi hetisekeke, muendzi u tivisiwile leswaku ku lunghiseleriwile “nkumba” wa vusiku.

Ntsena leswaku lowu a wu nga ri nkumba wa ntolovelo.

Loyi a a rindzile ekamareni ro etlela a ku ri wansati wa Rhaxiya wa malembe ya makume nkombo na ntlhanu loyi a a tiyisa hi ku titshemba leswaku u na malembe ya makume mune.

Hi ku ya hi yena, vunghana a byi ta ku sungula.

Mali a yi ri xivangelelo ntsena.

A a tsimbelela leswaku ku nkhensa a ku hlamusela hinkwaswo.

Mujarimani a nga khorwisekanga hi ku helela.

Na mina a ndzi khorwisekanga.

Hakunene, a a twala onge hi mina ni xiringanyeto xa mina lexi rhukaniweke xa dola yin’we.

Endzhaku ka loko va hetile nkhuvo wa vona wa nimadyambu, muendli wa bindzu wa Mujarimani eku heteleleni u ntshunxekile ku ringanela ku vula xiphiqo lexi a xi n’wi xanisa.

Wansati wa Rhaxiya u yingiserile hi ku lehisa mbilu. Kutani, hilaha vavasati va endleke hakona ku ringana malembe-xidzana kasi vavanuna va ri karhi va khoma tinhlengeletano, u humese mianakanyo ya lembe-xidzana.

«Aka fekitari ya wena ya tikhondomu.»

Muendli wa bindzu u n’wi languteke a hlamarile.

A nga swi twisisanga leswaku tikhondomu ti fambisana njhani ni tibodlhela ta ku mamisa ni tidumi.

Loko a vona ku pfilunganyeka ka yena, u ye emahlweni.

«Swiaki swa xisekelo se swi huma eDzonga-Vuxa bya Asia. Ntsengo wa vuhumelerisi wu nga hlayisiwa wu ri ehansi. Ku rhwala nhundzu a ku khumbi nxavo wo hetelela ngopfu. Xavisa swihumelerisiwa swa xiyimo xa le henhla hi minxavo leyi fikelelekaka. Teka xiphemu xa vuyelo tanihi vuvekisi.»

Mujarimani a a nga si vona vuxaka.

Kutani ku fike mianakanyo ya xiviri.

«Eka tikhondomu tin’wana ni tin’wana ta dzana leti humeleriseriwaka, endla khume leti onhakeke.»

Muendli wa bindzu a kwalomu ka ku khamiwa.

«Leti onhakeke?»

«Mbhovo wutsongwana ntsena. Wa mpimo wa nayiti. Lowu nga voniki.»

Ku miyela.

Kutani u engeterile:

«Vana va ta khathalela leswin’wana.»

Mujarimani u buluke hi ku hleka.
A a ri Mujarimani hakunene, naswona Majarimani hakanyingi va tsakela tinhlayo ku tlula masingita.

Kambe exihahampfhukeni loko a vuyela ekaya, ku hleka ku helile.

Mianakanyo yi salile.

Kutani yi hundzuke xianakanyo.

Kutani xikoteko.

Kutani mantra.

Eku heteleleni u fonerile wansati wa Rhaxiya a n’wi rhamba ku nghena eka phurojeke.

U n’wi nyike ntshunxeko hinkwawo mayelana ni hakelo.

Nhlayo yin’wana ni yin’wana leyi a a lava ku yi tsala eka xeke ya yena ya n’hweti a yi ta amukeriwa.

Ku velekiwa ku tlhele ku tlakuka.

Ku tirhisa ku tlhele ku tlakuka.

Bindzu ra tibodlhela ta ku mamisa ri tlhele ri tlakuka.

Naswona, hi ku famba ka nkarhi, vanhu va kwalomu ka ku rivala hi tikhondomu hi ku helela.

Van’wana va sungule ni ku ti hlantswa, va ti hayeka leswaku ti oma, va ti tirhisa nakambe.

Masalamusi matsongo ya le Napoli.


Ferdinando

PDF ← Ku tlula ntshikilelo wa Gillette