Mukwana wo sungula, Gillette wa mina · Nkandziyiso wa Xitsonga · Nhlayo 15
GILLETTE: WANUNA LOYI A NDZI VONEKE
A ndzi nga si tshama ndzi va ni nkateko wo va ni mudyondzisi wa vutomi.
Eka malembe yo sungula ya makume mambirhi na nkombo ya vutomi bya mina, ndzi hlangane kwalomu ka vavasati ntsena. Vavasati va mahanyelo hinkwawo, va ku twela hinkwako, va swiyimo hinkwaswo swa miehleketo ni swa vumunhu. Kumbexana vutomi a byi lava ntsena ku ndzi tsundzuxa ntiyiso wo olova: na mina a ndzi ri n’wana wa wansati. Naswona n’wana wa njhani.
Kutani ku fike 1992.
Tsima ra tipolitiki, leri akiweke ehenhla ka muendli wa mabindzu wa le Cosenza eka swa dyondzo loyi endzhaku a nga ta va xirho xa Palamende ya Italiya ku nga languteriwangi hi munhu, ri cince ndlela ya swilo swo tala. Ku nga ri hikwalaho ka tipolitiki hi ti n’we, kambe hikwalaho ka vanhu lava ndzi nyikiweke nkateko wo hlangana na vona. Hi vona lava pfuleke nyangwa wa swikoteko.
A ndzi ri muchudeni lontshwa emisaveni leyi akiweke ehenhla ka ku va xiphemu. A ku na munhu loyi a a kota ku twisisa laha ndzi humaka kona.
Xivutiso a xi tshama xi fana.
«Ha yini ku nga ri na munhu loyi a n’wi nghenisaka? Ha yini ku nga ri na munhu loyi a n’wi tekeke a n’wi veka ehansi ka timpapa ta yena?»
A va ndzi vona tanihi ribye leri nga vatliwangiki, leri ku nga si vaka na munhu loyi a ri tirheke.
Ku suka eka matlhelo yo hambana ku fike swirhambo, ku tshineriwa, swiringanyeto. Hakanyingi a swi huma eka tindhawu leti a ti nga hlanganangi swinene na ndhavuko, matimu, kumbe ku kula ka ntiyiso ka le ndzeni. A ku ri misava leyi a yi khomiwa hi ku titsongahata loku nga riki kona, hi ku fuma, ni hi ku tirhisa matimba ntsena.
Ndzi swi langutile hi xichavo, kambe ndzi ri ekule.
A ku ri ni tikamara leti a ndzi nga lavi ku nghena eka tona.
Naswona a ndzi nghenanga eka tona.
Kutani siku rin’we ndzi kume riqingho.
A ku ri Gino Domanico, mudyondzisi wa ntiyiso wa vutomi.
Profesa wa yunivhesiti loyi a hlawuleke ku tinyiketela eka ku dyondzisa, a a ri ni ku saseka loku nga talangiki ka ku vulavula loku nga dyondzisiwiki naswona loku nga kotiwiki ku tekeleriwa. Endzhaku ka swinkarhana ntsena swa bulo, ndzi twisise nchumu lowu a wu vonaka wu nga twali eka mina hi nkarhi wolowo naswona lowu ndza ha wu tshembaka ni namuntlha:
A ndzi ha ku hlangana na wanuna loyi ndzi nga ta n’wi tshemba hi xiphemu xa nkoka xa ku kula ka mina.
U ndzi rhambile eswakudyeni swa nimadyambu.
A ku nga si tshama ku va ku gangisa, kumbe dyondzo ya ximfumo. Gino a a ri ni nyiko yo hlawuleka: a a kota ku hlaya mimoya ni miehleketo. Ya mina kumbexana a yi ri buku leri pfulekeke eka yena.
A nga si tshama a hlamusela leswaku xikhundlha xa yena a xi ri xihi, kumbe leswaku u huma eka ndhavuko wihi. U ndzi siyele ntsena xivulwa lexi ndzi nga si tshamaka ndzi xi rivala:
«Siku rin’we, loko u ndzi vona hakunene, ku ri ni swikirini kumbe ku nga ri na swona, u ta tiva leswaku ndzi mani ni leswaku ndzi kwihi.»
Hambi ndza ha ri muchudeni lontshwa, ndzi twisise nhlamuselo ya marito wolawo.
A ndzi ri wanuna loyi a gongondzaka enyangweni ya tempele, a kombela ku vonakala. Ku nga ri ku vonakala ka nyama, hikuva a ku na un’we wa hina loyi a a tirhela khampani ya gezi, kambe ku vonakala loku pfumelelaka munhu ku tivona kahle swinene.
Gino u endle xiendlo xo sungula xa ku amukela.
Kutani ku fike Tonino.
Un’wana wa vanhu lava xiximiwaka swinene endzeni ka nhlangano, u ndzi langute nkarhi wutsongo ntsena a nga si vutisa xivutiso lexi fanaka lexi se a ndzi xi twile minkarhi yo tala.
«Ha yini ku nga ri na munhu loyi a n’wi voneke khale? A a ri kwihi malembe lawa hinkwawo?»
Nhlamulo a yi olova.
«U tirha eCosenza. U velekiwe eReggio Calabria. U tiva hafu ya misava. Vanhu va n’wi khathalela. Naswona i un’wana wa hina. Ku hambana ntsena i leswaku endzhaku ka nkhuvuto wa yena wa Vukhatoliki, a nga si tshama a nghenisiwa eka swin’wana.»
Nhlamulo yoleyo a yi ringanele.
Ndzi pfumeleriwile ku sungula, hi ndlela leyi faneleke ni hi nkarhi lowu faneleke, ndlela leyi hlayiseriweke Vana va Noni.
Ku sukela hi nkarhi wolowo, Gino a nga si tshama a ndzi khoma voko.
A a nga swi lavi.
Ku languta ka yena ni marito ma nga ri mangani a swi ringanela. Na yena, ku miyela a ku kota ku va ni dyondzo yo tlula buku ya matluka ya madzana ntlhanu.
Kutani siku ri fikile.
Ndzi n’wi kume kwalaho exikarhi ka mabenci.
A miyerile. Kwalomu ka ku tika.
Ndhawu leyi a yi lava ku tikhoma loku hlawulekeke, ku sungula endzeni, kutani ehandle.
Hi nkarhi wa ku wisa kutsongo ehandle ka Kamara ya Ku Anakanyisisa, eHolweni ya Magoza lama Lahlekeke, hi tikume hi yime etlhelo ni tlhelo. U ndzi tshinerile a nga vulavuli swo tala. Kambe hi nkarhi wolowo hinkwerhu vambirhi hi twe ku khumbeka loku fanaka.
Ku khumbeka loku nga si tshamaka ku hela.
Endzhaku ka malembe ya makume manharhu na nharhu, ka ha ri kona laha.
Kumbexana hikuva ku hlangana kun’wana a ku hi ka nkarhi lowu hundzeke.
Ku ya emahlweni ku hi nghenisa nkarhi wun’wana ni wun’wana loko hi ku tsundzuka.
TFA
Ferdinando Frega
PS.
Endzhaku ka ku tsala ntsheketo lowu, ndzi titwe onge ku pfumaleka xiphemu xa ntiyiso xa xifaniso xa swiphemu. Tiawara ti nga ri tingani ta ku anakanyisisa nivusiku ti ringanele leswaku ndzi twisisa leswaku a ku ri yini.
Ximumu xexo Gino a a tshama eka yindlu ya yena leyikulu ekusuhi na lwandle. A a ndzi rhambile minkarhi yo hlayanyana ku ta n’wi endzela naswona, nimadyambu rin’wana, eku heteleleni ndzi kume nkarhi wo gongondza enyangweni ya yena.
U ndzi amukele hi rirhandzu leri ndzi nga si tshamaka ndzi ri rivala, naswona hi nkarhi wolowo ndzi hlanganeke na Teresa, wansati wa vutomi bya yena.
A a ri ntsongo, a sasekile, naswona a ri ni musa hi ntumbuluko. A a nga ri wa ntlawa wa vanhu lava lavaka ku hlamarisa van’wana. Timinete ti nga ri tingani a ti ringanele ku xiya vutlhari lebyi hanyaka swin’we ni vuswikoti lebyi nga talangiki byo twisisa munhu loyi a yimeke emahlweni ka yena.
A a tirha ebangini naswona a ri ni xikhundlha xa vutihlamuleri. Hi malembe lama landzeleke, ndzi twe marito lama fanaka swinene ku suka eka vanghana ni vatirhikulobye lava a va n’wi tiva kahle: Teresa a a ri ni ku twisisa loku nga tolovelekangiki ni vuswikoti byo hlamarisa byo pima ku tshembeka ka vanhu kwalomu ka hi ku hatlisa.
Exikarhi ka hina ku humelele vuxaka bya ntumbuluko.
A swi olova ku twisisa leswaku hinkwerhu vambirhi a hi khathalela munhu un’we swinene. Hi ntumbuluko hi tindlela to hambana, kambe hi rirhandzu leri fanaka ra le ndzeni.
A ndzi kume makwerhu wa xisati wa mbilu wo n’wi khathalela. A nga si tshama a vula swilo swo tano hi marito, kambe hakanyingi a ndzi titwa onge na yena u xiyile nchumu lowu fanaka.
Ku hlangana koloko, hambiswiritano, ku tise mbuyelo wa nkoka swinene.
Ku tiyisekise ku tshemba loku nkarhi wu nga si tshamaka wu ku kanetisa: mudyondzisi lonene kwalomu ka minkarhi hinkwayo u tikombisa hi mahlo ya wansati loyi a fambaka etlhelo ka yena. A nga siviti manana, naswona a nga pfilunganyisiwi na yena. U hetisisa xifaniso xa vumunhu bya wanuna.
Naswona mudyondzisi wa mina a a ri un’wana wa vavanuna volavo.
Ndzi mi navelela leswinene,
Ferdinando Frega
THE BIC SAGAThe takeover that never happened.
THE WILKINSON SAGAThe steel aunt.