NGƯỜI ĐÀN ÔNG GILLETTE, NHỮNG ĐÔI GIÀY

KHÁC NHAU Ở ĐÂU?

Đó là ngày 10 tháng 11 năm 1984, 9 giờ 30 sáng. Cha tôi mở cửa phòng ngủ của tôi, để ánh sáng ùa vào, và nói: “Nando, Carabinieri đang đứng ngoài cửa hỏi con. Con đã làm cái quái gì vậy?”

“Cha,” tôi nói, “cha đùa con đấy à? Để con ngủ. Sáng nay con về muộn. Hôm qua Melania vắt kiệt con rồi.”

“Melania là đứa quái nào vậy? Nhấc mông dậy, rửa mặt, mặc quần áo rồi ra đây. Nói chuyện với họ và xem họ muốn gì.” “Được rồi, con ra đây.”

Thượng sĩ Posca và phó trung sĩ Patanè kiểm tra giấy tờ tùy thân của tôi rồi nói: “Nếu ngày 17 tháng 11 cậu không trình diện tại Trường Binh chủng Thiết giáp Ferrari Orsi ở Caserta để thực hiện nghĩa vụ quân sự, Viện công tố quân sự sẽ ra lệnh bắt ngay sáng sớm mai. Chúng tôi sẽ đến bắt cậu và đưa cậu vào tù.”

Tôi nhìn họ và nói: “Các ông uống cà phê không? Tôi vừa ngủ dậy. Tôi quay lại ngay rồi các ông kể tôi nghe nửa sau của bộ phim này. Phải nói là các ông vui tính thật.”

Cha tôi ra hiệu cho hai người lính rằng tôi mất trí rồi, và họ ngừng lại một lúc. Khi từ bếp quay lại, tôi hỏi lẽ ra tôi có phải nhận được giấy gọi nhập ngũ không. Họ có một biên nhận do mẹ tôi ký, mà đúng lúc ấy bà đang đi làm.

Không phí thêm một giây nào, tôi xin lỗi vì sự hiểu lầm và cam đoan rằng tôi sẽ có mặt đúng ngày, sẵn sàng khoác lên bộ quần áo người ta mặc suốt mười hai tháng cho đến khi chúng hết hạn như sữa chua.

Tôi chuẩn bị. Đêm tôi lên đường, cha tôi chào tạm biệt bằng một cái vẫy tay. Khi tôi xin ông thêm chút gì vào mấy đồng lia ít ỏi của tôi — tương đương mười euro ngày nay — ông nói: “Tiêu cho dè. Con sẽ được 60.000 lia một tháng. Đó là tất cả những gì con có để sống.”

Mẹ tôi giả vờ ngủ và không trả lời. Lúc 23 giờ 45, bạn tôi là Oreste đến nhà tôi bằng chiếc Fiat 850 của cha cậu ấy — cha cậu làm cho ngành đường sắt — và chở tôi ra ga. Hồi đó tôi không hiểu cách cư xử của cha mẹ mình. Những gì họ làm tôi thấy bình thường. Đó là bài học thật sự đầu tiên của tôi.

Tôi đến Napoli lúc 6 giờ 10 sáng hôm sau, rồi đi tàu tới Caserta. Ở nhà ga tôi hỏi đường đến doanh trại rồi đi bộ thêm ba mươi phút tới cổng. Tôi trình diện sĩ quan trực, người này nói: “Lại một đứa đến muộn, khóa 9/84.” Tôi đang bước vào một ngôi nhà mới. Một năm sau tôi mới rời nó.

Họ đưa tôi thẳng đến kho quân nhu. Họ phát cho tôi một ba lô, hai đôi giày chiến đấu — một đôi cổ thấp, một đôi cổ cao — một thắt lưng, tất len, hai cặp lồng ăn, một cái cốc, một bi đông, một hộp thép đựng thuốc, giày thể thao, quân phục rằn ri, một cái mũ, một bộ lễ phục, một cái mũ fez để đội trong doanh trại, hai chiếc quần đùi bước thẳng ra từ Thế chiến thứ nhất, và hai chiếc áo lót len dài tay. Tôi mỉm cười, chưa nhận ra những chiếc áo ấy sẽ cứu mạng tôi đến mức nào.

Cảm giác như đang ở trong một bộ phim. Tôi bước ra, huýt sáo, và một sĩ quan đi ngược chiều chặn tôi lại, phạt tôi hai ngày vì không chào ông ta. Số phận quyết định tôi bị cấm túc trên giường suốt bốn mươi tám giờ, không gặp ai.

Hai buổi sáng liền tôi bị phân đi dọn nhà xí: cọ rửa toilet sau khi 280 người đã ỉa — mà không phải ai cũng ỉa trúng vào trong. Tôi không thấy ghê. Đó cũng là nghĩa vụ quân sự. Tôi phải thấy và học được rằng không phải ai ỉa ra cũng cùng một màu, và không chỉ vì đồ ăn.

Sau một tuần, một người đồng đội quê ở gần nơi tôi sống đến thăm tôi. Tên anh là Franco Nicolò, khóa 5/84. Ngoài đời anh là đại diện bán hàng cho một thương hiệu giày nổi tiếng thế giới. Anh có cảm tình với tôi. Sau bốn mươi ngày anh xoay được cho tôi một giấy phép bốn mươi tám giờ, và chúng tôi phóng về nhà cùng nhau bằng xe của anh. Tám tiếng trên đường, nhưng đáng.

Ở nhà, mẹ tôi hỏi có phải tôi đã trốn ra không. Bà đã mong được rảnh nợ tôi lâu hơn nhiều. Nửa đêm Chủ nhật, Franco đón tôi và chúng tôi bắt đầu lái xe quay về.

Khi tôi lên xe, anh bảo tôi kẹp một can rượu năm lít giữa hai chân. Đó là quà cho viên thượng sĩ của anh — một cách để giữ được thiện cảm của ông ta. Thế nhưng đến khi về tới doanh trại thì chúng tôi đã say. Chúng tôi lập tức báo ốm hai ngày.

Rồi một sĩ quan công khai đe dọa Franco. Franco đáp: “Ngay khi chúng ta bước ra khỏi doanh trại, tôi sẽ bắn ông.” Viên sĩ quan cho bắt anh và đưa ra tòa án quân sự. Anh lãnh sáu mươi ngày tù quân đội.

Tôi không bao giờ gặp lại anh ở đó nữa, vì tôi bị chuyển đi nơi khác. Nhưng khi thời gian ấy qua đi, chúng tôi thường gặp nhau gần chỗ làm và ăn cùng nhau, nhắc lại chuyện rượu của viên thượng sĩ.

Anh đã mở những cửa hàng giày tự chọn, và làm ăn khấm khá. Mỗi lần tôi ghé mua thứ gì, tôi đều được đối xử như vua — giảm giá chồng lên giảm giá. Nhưng chỉ mình tôi biết anh là người bán hàng giỏi hơn tôi. Tôi chưa bao giờ nói một lời. Tôi đã là một NGƯỜI ĐÀN ÔNG GILLETTE.

TRUNG TÂM HUẤN LUYỆN TÂN BINH

Huấn luyện bắt đầu: tháo rời rồi lắp lại một khẩu súng trường, rồi một khẩu khác, rồi một khẩu súng ngắn. Lau chùi chúng. Hành quân, chạy, giờ nghỉ, nhà ăn, những việc thiết yếu quanh doanh trại, nhà ăn binh sĩ, nhà ăn hạ sĩ quan và nhà ăn sĩ quan.

Đó là Giáng sinh, chín giờ tối, lạnh cóng. Những chiếc áo len ấy đúng là cứu tinh, nhất là khi chúng tôi bắt đầu những ca gác đầu tiên. Rồi họ thưởng cho chúng tôi mười lăm ngày canh kho thuốc súng. Tắm rửa là một ảo ảnh. Bên trong quần lót, ta không còn phân biệt nổi ký sinh trùng với ghét bẩn, hay nốt ruồi với con rận.

Nhiệt độ thật điên rồ: âm ba mươi độ. Đi đái là chuyện bất khả — nó đóng băng, và ta đi lại với một nhũ băng nước đái dính vào chim. Ha ha ha ha ha.

Và nếu ta dù chỉ nghĩ đến chuyện ngủ gật, ta có thể bị phạt và vào tù. Vấn đề không phải là đi đâu: chúng tôi đứng gác ngay tại đó, giữa tù nhân và các xưởng đạn dược.

Một buổi tối được nghỉ, tôi đứng cách nhà ăn sĩ quan một quãng. Tôi nhìn những người phụ nữ xinh đẹp, thơm phức đến dự buổi khiêu vũ cùng các sĩ quan của họ, những người toát ra vẻ quyến rũ và quyền lực. Và tôi bắt đầu hiểu nỗi khó khăn mà cha tôi hẳn đã phải đối mặt ở tuổi hai mươi hai, sau khi rời quân ngũ với cấp bậc đại úy kỵ binh thiết giáp. XE TĂNG. Chính những thứ mà lẽ ra tôi phải lái, có điều tôi không chui vừa vào trong.

Nhưng một buổi chiều, đại đội trưởng gọi tôi lên giao một nhiệm vụ bên ngoài. Tôi phải lái xe đưa một người phụ nữ đi Napoli. Không ai nói cho tôi cô là ai. Sau này tôi mới biết: cô là con gái của vị tướng chỉ huy doanh trại.

Sự lựa chọn đã rơi vào tôi, và không ai nói được với tôi vì sao. Tôi là lính; đó là những nhiệm vụ chính thức, được trả thêm tiền. Nhưng tiền không phải là toàn bộ câu chuyện.

Tên cô là Carla. Ba mươi tám tuổi, chưa từng kết hôn, chưa từng đính hôn. Nói xinh đẹp thì chưa thấm vào đâu — khiêu khích và tinh quái, ấy là nói nhẹ nhất.

Đó là việc tốt-chim đầu tiên của tôi, và nó chẳng tệ chút nào. Tôi nghe nói sau đó cô còn tìm tôi, nhưng lúc ấy tôi đã được chuyển sang đại đội vận động viên của Quân đội. Tôi chơi bóng bầu dục, và sau đó được vào đội tuyển quốc gia quân đội.

NHỮNG ĐÔI GIÀY

Giày là thứ chúng ta hiếm khi nghĩ đến một cách nghiêm túc, dù chúng vô cùng quan trọng đối với cơ thể và tâm trí. Thời ấy, điều còn quan trọng hơn là giày phải làm bằng da — chất liệu duy nhất giữ cho chân khô ráo và cả cơ thể vận hành được.

Tôi chưa bao giờ đi mòn nhiều giày. Tôi có rất ít đôi, và luôn cố sửa những đôi mình có. Tôi quan tâm đến công năng, không phải vẻ ngoài. Bạn có thể đá vào mông bất cứ ai bạn thích bằng bất cứ đôi giày nào bạn thích, và chẳng ai thấy chúng có nhãn nhà thiết kế hay không.

Hôm nay vợ tôi bảo tôi dừng lại ở một cửa hàng giày tự chọn. Tôi nhớ cửa hàng ấy từng là của Franco, người đồng đội của tôi, và chúng tôi bước vào.

Bốn mươi năm đã trôi qua. Nó vẫn y như cũ — cùng một cách bài trí. Trong lúc chọn giày, vợ tôi đưa tôi mấy cái hộp cầm giúp rồi đi tới các băng ghế để thử.

Trong khi đó, một phụ nữ hỏi khu giày nữ ở đâu, và tôi chỉ đường. Một quý ông hỏi một mẫu giày nào đó có cỡ 41 không, và tôi bảo ông cỡ đó đã bán hết. Hai phụ nữ đang thử giày hỏi ý kiến tôi, và tôi nói với họ rằng họ trông tuyệt đẹp trong những đôi ấy.

Vợ tôi không nhận ra gì cả. Suốt hai mươi phút, chẳng hề hay biết, tôi đã thành nhân viên bán hàng của cửa hàng. Ai cũng đến hỏi tôi. Tôi trả lời các ông lạnh nhạt và tệ hại, còn các bà thì nhận được trọn sự ngưỡng mộ của tôi cho lựa chọn của họ.

Quầy thu ngân đông nghẹt và suýt sập. Người chủ tiệm không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Chúng tôi trả tiền giày và đi ra, nhưng trước đó tôi hỏi anh ta có biết Franco không. “Có,” anh ta nói, “đó là cha tôi.” “Vậy gửi lời hỏi thăm của tôi đến ông ấy.”

Khi chúng tôi ra về, mấy người phụ nữ chỉ về phía tôi và vẫy tay. Vợ tôi vẫn không nhận ra gì cả.

Vấn đề đến khoảng hai tiếng sau, khi con gái tôi muốn quay lại cửa hàng giày. Ở đó, con trai chủ tiệm kéo tôi ra một góc và nói: “Ông Frega, lúc ở quầy thu ngân tôi không nói gì. Tôi không muốn khách hàng nghe thấy rồi làm ầm lên. Cha tôi bị một tai nạn khủng khiếp năm 2021, và năm 2023 ông đã ra đi.”

Tôi thật sự rất tiếc. Tôi kể cho con trai ông nghe một câu chuyện tôi từng trải qua cùng cha anh, và anh ôm chặt lấy tôi, nước mắt rưng rưng.

Con gái tôi mua giày, trả tiền, và chúng tôi ra về. Khi chào tạm biệt, cậu con trai gọi với theo: “Ghé thăm tôi nhé. Tôi cần những người bán hàng như ông, làm không công.” Và tôi nói: “Cậu chưa tải sách của tôi về, phải không?”

Anh mỉm cười. Và cuộc đời vẫn tiếp diễn.