VOORDAT DIE HERINNERING KOM

Wanneer ’n kind gebore word, is die eerste ding waarna almal kyk, die oë.

Ons leun oor die wieg, ons buk nader, ons soek na ’n kleur.

Sal dit sy ma s’n wees?

Sal dit sy pa s’n wees?

Dan kom ’n dokter, of ’n verpleegster, en sê die ding wat niemand wil hoor nie: dat die kleur nog nie bestaan nie. Dat dit aan die begin vir almal amper dieselfde is. ’n Grys, ’n verbleikte blou, die kleur van iemand wat nog niks gesien het nie.

Want so is dit.

Aan die begin van die lewe is die blik universeel.

Dit is leeg.

En dit neem maande om te vul.

Die iris werk stadig. Dit lê ’n bietjie bruin neer, ’n bietjie groen, ’n bietjie swart. Asof die liggaam wag om te verstaan na watter wêreld dit sal moet kyk voordat dit besluit met watter oë om daarna te kyk.

Ek het nog altyd gedink dat dit daarna nie so anders is nie.

Ons word steeds met daardie leë blik gebore.

En ons bring die res van ons tyd deur om dit te vul.

Elke ervaring laat ’n spoor.

Elke vreugde voeg ’n skakering by.

Elke smart voeg nog een by.

En so, sonder dat ons dit agterkom, hou die oë op om net ’n deel van die liggaam te wees en word hulle ’n argief.

’n Stil geheue.

Dan kom die oomblik wanneer ons ’n eenvoudige en wrede waarheid besef: ons sien mense dikwels eers regtig wanneer ons nie meer na hulle kan kyk nie.

En dis wanneer die herinnering ons terugneem.

Na ’n sin wat ongesê gebly het.

Na ’n oproep wat uitgestel is.

Na ’n besoek wat ons kon gebring het.

Na ’n omhelsing wat ons as vanselfsprekend aanvaar het.

Nee, ek het nie my verstand verloor nie.

“Wees nog ’n bietjie geduldig, leser, en volg my redenasie.”

Hoeveel keer dink ons aan dié wat weg is, en aan die dinge wat ons graag sou wou sê of doen?

Dit het met almal gebeur.

En dit sal weer gebeur.

As ek vandag met iemand kon praat wat nie meer hier is nie, sou ek my pa kies, my ma, my grootouers, my suster, ’n goeie vriend.

En ek sou altyd op dieselfde manier begin.

Ek sou sê:

“Vergewe my as ek jou nie die tyd gegee het wat jy verdien het nie.

Vergewe my as ek aanhou hardloop het agter my dringendhede, my doelwitte, my alledaagse selfsug, sonder om te verstaan dat ek eendag ook dieselfde pad as jy sou loop.”

Dan reis die verstand nog verder.

Dit steek die eeue oor.

Ek sou Jesus graag wou ontmoet, nie om Hom vrae te vra nie, maar net om na Hom te luister.

Ek sou graag Galileo Galilei, Einstein, Machiavelli, Michelangelo, Dante Alighieri, Padre Pio van Pietrelcina, Kipling, John Fitzgerald Kennedy wou ontmoet – en die groenteboer onder in die straat, saam met die eienaar van die wynkroeg.

En dan, amper asof onder ’n betowering, sou ek graag na al die vroue van die wêreld wou luister.

Sonder onderskeid.

Want elkeen van hulle sou iets anders hê om te vertel.

’n Ander perspektief.

’n Ander verhaal.

’n Ander waarheid.

En tog, wanneer ek terugkom met my voete stewig op die grond, kom ek by ’n parallel uit wat vir my mooi lyk.

As alles wat ons skep, alles waarvan ons glo dat dit waarde het, alles wat dalk iets vir ander kan nalaat, nie betyds met mense gedeel word nie, dan gebeur altyd dieselfde ding.

Die dag kom wanneer iemand sal sê:

“Wat ’n jammerte. Ek sou hom graag wou ontmoet.”

“Wat ’n jammerte. Ek sou graag na hom wou luister.”

“Wat ’n jammerte. Ek sou graag wou weet wat hy gedink het.”

Maar die verantwoordelikheid vir wat ongesien bly, lê nooit net by die een wat skep nie.

Dikwels lê dit by dié wat dit nie betyds wys nie – en hier, soos altyd, is vroue die meesters: hulle weet hoe om gesien te word.

En dit lê by dié wat besluit wat gesien word: die web. As Google jou nie sigbaarheid gee nie, lees niemand jou nie – tensy jy betaal.

By dié wat mense nie toelaat om raak te sien wat voor hul eie oë gebeur nie.

Want die herinnering kom amper altyd daarna.

Die blik, daarenteen, kom, as ons gelukkig is, betyds.