GILLETTE: LONGO

Ka yatungwa ko mu kulandakana mpila. Ka mu kubutuka ko, ka mu mvu 61 ko. Ngindu zame zadiatanga mu ntangu zawonso mu nzila yololoka kuna mavangu, ye mvovo miasala kuna nima mizinga kaka bonso bimbembo — ndinga, kisinsu, kinzonzi kiavovanga kuluta mvovo.

Ye diau diayantika vava yatadilanga bankwezi ba ntama mu mvu mia 1900. Malongo ma ngolo, luzingu lwa nda, ye bunzenze bwatwadiswanga ye filozofi ya ntama beni yavangwa: dina disu ka dimweni ko, ntima ka umonanga mpasi ko. Mu ntangu yina, bunzenze bwakala kitezo kia dikanda. Bana bakala mbuma yalandakana, kisalu kiakala nzila yasonekwa, ye nkinsi za longo zakala kaka ntalu ya kieleka — bambulu ya nzimbu bafutanga nkinsi, mambu mankaka makala ma bankwezi. Bantu bavovanga vo diau diakala kadi televizio ka yakala ko. Ka masolo ma televizio ko. Ka mambu ma kuvila ntima ko. Kaka madia, kintwadi kia nitu, ye kieleka kia ntama kia kuna muntu.

Nga, nki yavanga? Yayantika kuvanga longo. Konso kisika.

Pologne, 1985. Ntangu ya vitila longo yakala kisalu kia ngangu: yandi wakuvananga mawonso, bampangi bakuzolanga beni, ye bawonso bamwenanga kadi bazaya vo ku nima a nkinsi… ozakala ngeye mosi mu mvu 50 mina mikwiza.

Ye kadi yayelwa mvu nana mu sikola ya nlekolo ya Katolika, yatelama mu ndambu zole: nkinsi a Nzambi ntete, minkanda mia nsiku ku nima. Ku nima beni. Ku nima ntama. Kieleka… ka mvu ko.

Vitila 1985 ye 1992, nza yayindulanga vo yavanga longo kiaka ntangu tatu. Nkinsi zakala za kufwana. Ndambu ya nsiku? Mu ntangu zawonso yakala «ka ngina ye ntangu ko.»

Bosi luzingu lwavanga mana luvanganga mu ntangu zawonso: lwantumina nkento mosi wazingilanga metele lukama ye nzo ame. Yandi wabukisa nsiku. Wavanga longo ye mono, ye wakwikila vo i ngindu ame. Yambika kakwikila dio. Kadi kubwa vana ntwala andi kwakala kaka nkembo wa kieleka. Mbuma: bana batatu, mvu makumatatu ye tatu ma longo.

Kansi disolo ka diamana ko vana. Vitila 1995 ye 2015, yakutikisa malongo kumi ye mosi ma kifwani mu nza yawonso. Nkinsi imosi, nkisi imosi, ntinu wumosi. Bantu ka bankwikila ko. Ye ubu mpe ka bankwikilanga ko.

Ye lumbu kimosi yasunzula diambu dimosi dia mpamba: ka yalenda vanga longo ye konso nkento wa ntoto ko. Ka yalenda kuba bau bawonso ko. Kansi yalenda kuba ntangu. Mosi mosi. Kadi bakento — bau bawonso — bakala mu ntangu zawonso bantwala eto babakala.

Ye ngina vava kaka, ngitomba kaka kubanunga, ntangu mosi mosi. Kadi wau i longo kaka yakwikila mu kieleka.