GILLETTE: BAKALA WAMMONA

Ka yakala ko ye lusakumunu lwa kukala ye nlongi.

Mu mvu makumole ye nsambwadi ma ntete ma luzingu lwame, yabwananga kana bankento kaka. Bankento ba konso kimuntu, konso ntima, konso ntela ya ngindu ye ya kimuntu. Mbo luzingu lwazolanga kaka kumbambukisa kieleka kialembama: mono mpe yakala mwana wa nkento. Ye mwana wa mpila nki.

Bosi wiza 1992.

Nzietolo ya politike, yatungwa va nzunga ya mfumu mosi wa kisalu wa Cosenza mu kisalu kia malongi, ina ku nima wakituka nzonzi wa Parlement ya Italia kukondwa muntu kavingila dio, yasoba nzila ya mambu mayingi. Ka mu politike kibeni ko, kansi mu bantu bampana nswa wa bwana. I bau bazibula mwelo kwa mambu malenda bwa.

Yakala nleke mu nza yatungwa va kukala wa kimvuka. Ka vena muntu walendanga zaya kuna yatuka ko.

Kiuvu kiakala ntangu yawonso kimosi.

«Ekuma nki ka vena muntu wankotisa ko? Ekuma nki ka vena muntu wambaka va nsi ya mapapu mandi ko?»

Bammonanga bonso tadi dia mpamba ka vena muntu wasala dio ko.

Mu mpanza zaswaswana miza mbokilu, mafinamu, ye malombo. Matukanga mbala zayingi mu bisika bina ka biakala ye diambu dia kinkulu ko, dia masolo ma ntama ko, voti dia kuyela kwa kieleka kwa ntima ko. Zakala nza zasimbwanga mu kukifukamina, mu kuyadila, ye kaka mu kusadila ngolo.

Yabatalanga ye luzitu, kansi ku ntama.

Kwakala masuku ka yazolanga kota ko.

Ye ka yakota mo ko.

Bosi lumbu kimosi yatambula telefone.

Wakala Gino Domanico, nlongi wa kieleka wa luzingu.

Nlongi wa iniversite wasola kukivana mu malongi, wakala ye lukumu lwa nsangu lwa mpila yina ka lulendi longwa ko ye ka lulendi fwanikiswa ko. Vava minuti miakete kaka mia mokanu, yazaya kima kimosi kiamonekanga kwa mono bonso kia buzowa mu ntangu yina ye kina yikwikilanga ata lumbu kiaki:

Yabwana dede bakala kuna yikwenda vana ndambu ya mfunu ya kuyela kwame.

Wambokila mu dia madia ma nkokila.

Ka diakala ko diambu dia luzolo, ka diakala dilongi dia nsiku ko. Gino wakala ye dikabu dia mpila yankaka: walendanga tanga mioyo ye ngindu. Wame mbo wakala nkanda wazibuka kwa yandi.

Ka wasonga ko kisalu kiandi nki kiakala, ye mu nkinsi nkia katuka. Wansisila kaka mvovo mosi ka yivilakananga ko:

«Lumbu kimosi, vava ukwenda kummona kikilu, ye bitadilu voti kukondwa bio, ukwenda zaya nani yikedi ye kuna yikedi.»

Ata bonso nleke, yazaya nsasu ya mvovo mina.

Yakala bakala ubulanga mwelo wa tempelo, ulomba mwinda. Ka mwinda wa nitu ko, kadi ka vena mosi mu beto wasalanga mu kimvuka kia kurant ko, kansi mwinda una uvananga muntu nswa wa kukimona kiambote.

Gino wavanga mavanga ma ntete ma luyambulu.

Bosi wiza Tonino.

Mosi mu bantu bazitiswa kuluta mu kimvuka, wantala ntangu yakete kaka vitila kayuvula kiuvu kimosi yawa dede mbala zayingi.

«Ekuma nki ka vena muntu wammona ko ntete? Kuna nki kakala mu mvu miami miawonso?»

Mvutu yakala ya lembama.

«Usalanga ku Cosenza. Wabutukila ku Reggio Calabria. Uzeye ndambu ya nza. Bantu bamzolanga. Ye yandi i mosi mu beto. Luswaswanu lumosi kaka i vo vava luvubulu lwandi lwa Katolike, katambula ko nkotolo yankaka.»

Mvutu yina yafwana.

Bampana nswa wa yantika, mu mpila yafwana ye mu ntangu yafwana, nzila yakebwa sambu na Bana ba Nkento Mfwidi.

Tuka ntangu yina, Gino ka wasimba diboko diame diaka ko.

Ka kafwana dio ko.

Ntalulu andi ye mvovo miakete miafwananga. Ye yandi, nzimbalala yalendanga kala ye malongi mayingi kuluta nkanda wa malukaya nkama tanu.

Bosi lumbu kiafika.

Yammona kuna va kati kwa bivuandilu.

Kakala ye nzimbalala. Bonso wa ngolo.

Kisika kiaki kiafwananga mpila ya kutelama ya mpila yankaka, ntete mu kati, bosi ku nganda.

Mu ntangu yakete ya kuvunda mu kisika kia nganda kia Suku kia Ngindu, Sala ya Matambi Mazimbakana, twakimona tutelama va lweka ye lweka. Wamfinama kukondwa vova mingi. Kansi mu ntangu yina beto bole twamona mavuvu mamosi.

Mavuvu ka mafwanga ko.

Mvu makumatatu ye tatu bosi, mena koko vava.

Mbo kadi mbwanana zankaka ka zena za ntama ko.

Zilandilanga kutukotisa konso mbala tuzibambukilanga.

TFA
Ferdinando Frega

PS.

Vava yasonika nsamu wau, yamona bonso ndambu mosi ya kieleka ya kifwani kia matadi yakondwa. Ola zakete za ngindu mu mpimpa zafwana mu zaya nki kiakala.

Mu ntangu ya tiya yina Gino wakala mu nzo andi ya va mbu. Wambokila mbala zayingi mu kunfinda, ye, nkokila mosi, mu nsuka yabaka nzila ya kubula mwelo andi.

Wantambula ye luzolo ka yivilakananga ko, ye mu ntangu yina i yabwana Teresa, nkento wa luzingu lwandi.

Wakala nleke, wa kitoko mu mpila, ye wa luzolo mu kisina. Ka wakala ko mu ndonga ya bantu basosanga kuyitisa bankaka. Minuti miakete miafwana mu mona ngindu zangolo, ye lendo ka lumonekanga ko lwa kuzaya muntu una utelama va ntwala andi.

Wasalanga mu banki ye wakala ye kisalu kia mfumu. Mu mvu miandandila, yawa mvovo mia mpila mosi kwa bakundi ye bakundi ba kisalu bamzayanga kiambote: Teresa wakala ye mbangudulu ka ilendi monwa ko mingi ye lendo kia nkumbu kia kuzaya mu nswalu kana muntu ufwana kwikilwa.

Bukundi bwa kisina bwayela va kati kweto.

Diakala dialembama mu zaya vo beto bole twazolanga ngolo muntu mosi. Mu mpila zaswaswana, kansi ye luzolo lumosi va nsi.

Yabwana mpangi ya nkento ya ntima ya kukeba. Ka kavova mambu ma mpila yina mu mvovo ko, kansi mbala zayingi yamonanga vo yandi mpe wazaya kima kia mpila mosi.

Kansi mbwanana yina yavanga diambu dia mfunu kuluta.

Yasindika lukwikilu una ntangu ka yavunisa lo ko: nlongi wambote kimonekanga mbala zayingi mu meso ma nkento utambulanga va lweka lwandi. Ka usimbanga kisika kia mama ko, ye ka bamfwanikisanga ye yandi ko. Umanisanga kifwani kia kimuntu kia bakala.

Ye nlongi ame wakala mosi mu babakala bena.