BAMBEVO BA GILLETTE

(yamonwa kwa bau bavingilanga)

«Lupitalu lubukanga bambevo. Kimvuka kia lusansu kisimbanga bantu.»

I. Bambevo

Vava mbevo ukotele ntete mu nzo ya nkudulu, mbala yayingi ka i yandi wasola ntangu yina ko. Mbala mingi ukwizanga ye muntu mosi wabaka nzengolo ya mpasi kuluta zawonso: kukwikila kaka vo nzila ikidi kaka.

Muntu uzinganga va lweka kwandi unatanga mu kati, ntangu zawonso, kiuvu kimosi. Nkia ntangu mpasi yayi ifokoka? Ye nima a kiau kiyizanga kiuvu kiankaka, kia ntu wa ngolo ye kia luvuvamu:

Ekuma nki yandi? Ekuma nki beto?

Kansi mu bisika biabi, bambevo ka i bau kaka ko banatanga diambu dia munganga. Diambu diodio i dia nzayilu ya minganga, dia nkubulu, dia minsiku mia lupitalu.

Kieleka kiena kiankaka.

Bambevo i bau mpe bavingilanga, batambulanga ye bau, basimbanga. Bambevo i bau bazinganga konso lumbu va lweka kwa mpasi, bakabananga boma, bimenga, mavuvu ye malembi kina kavena nkanda wa munganga ulenda sonika ko.

Vava okotele mu nzo ya nkudulu, ubwananga bantu bankaka, masolo mankaka, ngizulu zankaka zina zisimbwa va kati. Ye ntangu ona usansulwanga mbala mingi ukangamene mu mvita andi ya konso lumbu, ona utambulanga ye yandi utalanga, ufwananisanga, uyindulanga.

Umonanga bimbevo bia mpasi kuluta, mambu ma ngolo kuluta, nzila zanda kuluta.

Ye, nkutu ye kiyindu kia masumu, uyindulanga:

«Mu tala mambu mawonso, diadi dilendi kala dia mbi kuluta.»

Kansi konso muntu ukwizanga unatanga disolo dia ndambu, ye usimbanga mu kati, kuna nsi-nsi, kiuvu kimosi, kimonekanga ye kitungwa kwa kukondwa kieleka:

Nki kilenda salama mbazi?

Mu ntangu za kuvingila ye za kusikala, minsolo misobanga mpila. Bantu bavovanga fioti-fioti mu kuma kia kimbevo, ye mingi-mingi mu kuma kia luzingu.

Basamunanga ona bakala ekolo.

Bavulukanga mpila mambu mawonso mayantika.

Bakabananga manungunu ma fioti mamonekanga kwa bankaka bonso ka diambu ko, kansi kwa muntu mosi i kidimbu kianene kikilu.

Bavovanga mu kuma kia nkulumukinu ina ka imonekanga ko, kia malembi mazinganga va lweka kwa kunanuka, kia vuvu dikalanga kaka mu kati kia kuvingila.

Kuluta mawonso, bavovanga mu kuma kia bau basikalanga va lweka.

Mu kuma kia bimenga bikwa bivangwanga kwa bau balandanga lambula diboko konso lumbu.

Ye mbala mingi kiyindu kimosi kitombukanga kina kavena muntu wakimona ko ekolo:

«Ndimini kina yakituka. Ka i kiokio kinzitisanga ko. Kinzitisanga i kizitu kina nnatisanga bankaka.»

I kikesa kia konso lumbu.

Kikesa kia luvuvamu.

Kisika kuna muntu kalendi bika ko, kuna konso ntambu ilombanga luzolo, kuna nkutu kiadi kisuamunwanga mu tanina bau batuzolanga.

Kadi bau batelamanga va lweka kwetu batutalanga ye nkengelo kina nanga ka twakizaya ko ekolo.

Konso nkiningu imonekanga.

Konso nkulumukinu ikembelwanga.

Konso nkunku ya nima ikabananwanga.

Beto i bambevo.

Bau bantomba nzila ya kuvutuka.

Kwa bankaka, ntambu i kima kia mpamba.

Kwa bankaka, i nungunu.

Kansi vuvu disikalanga kaka vana, dia ntu wa ngolo, nkutu vava mambu mawonso mamonekanga vo malombanga diambu diankaka.

Kutala masolo ma bankaka kutulonganga zaya ntalu a kina tuna kiau kaka.

Ye konso muntu uviokanga kikilu mu mpasi uzayanga kieleka kimosi kina mbala mingi kikondwanga kwa bau bazinganga mu luzingu lwa mpamba:

ka i mambu manene ko masimbanga luzingu.

Ntangu zankaka fioti kifwananga.

Ntangu zankaka kima ka kima ko kifwananga.

Ye kima kina ka kima ko kilenda kituka mambu mawonso.

II. Epilogi

Mbevo i muntu.

Kimvuka kia mpasi i kima kiluta kikilu.

Kavena muntu ulenda vova kikilu ko: diadi ka dilendi kumbwila ko.

Kimbevo ka kizeye mbongo ko, ka kitezanga lukumu ko, ka kivambulanga bantu mu ntezo zau mu nza ko. Kikwizanga kukondwa lomba nswa ye kisobanga luzingu lwa ona kibwanana ye lwa bau bazinganga va lweka kwandi.

Mu kuma kiokio, tufwete longuka tala konso lumbu ye matondo mayingi.

Mbala mingi i bambevo bau kibeni bazayanga kuna nsi-nsi ntalu a luzingu, kadi bazaya kikesa kiakondwa kiandi. Bazeye nki ntalu ilenda kala ye kima kimosi kia mpamba, diboko dilambulwa, nkulumukinu ya fioti ina imonekanga kwa bankaka bonso ka diambu ko.

Ye nanga i mu kuma kiokio kavena muntu ufwete kiyindula ko vo una ye nswa wa fundisa.

Ka tuzeye ko nkia mvita muntu ona wena vana meso metu unwananga.

Ka tuzeye ko nki kisuamananga ku nima a mwelo wazibakana, ku nima a luvuvamu, ku nima a malembi mana ka masamunwanga ko.

Mpasi ilonganga vo luzingu ka luvangwanga kaka ko ye kina tuvwidi, kansi ye kina tulendanga simba vava mambu mayingi mabakwanga kwa beto.

Ye i bosi vana tusolanga kieleka kimosi kia mpamba.

Kwa bankaka, ntambu i kima kia mpamba.

Kwa bankaka, i nungunu.

Ye konso nungunu ifwete zitusu.

III. Lukaya lwa nsoneki

Kisalu kiaki ka kialombwa kwa muntu ko.

Ka kiatekwa ko.

Ka kiavangwa mu kuma kia nteka ko.

Kiasonamwa mu telamana kimbangi kia ntalu a nkudulu, kia lukumu lwa muntu, ye kia kintwadi kia bantu.

Mfutu wa mosi kaka walombwa i dolar dimosi dia kidimbu — ka bonso ntalu a kisalu ko, kansi bonso kimbangi kia nkanu wa kintwadi sambu kia kinkulu kia lusansu, kia vuvu ye kia kiyekwa.