जगेल, मरेल

संवाद

संवाद साधणारे पहिले होते कपडे नसलेले आदिमानव.

माहिती देणारे पहिले होते कपडे घातलेले आदिमानव, आणि हातात प्रेस कार्ड.

तरीही आदिमानवच.

काहीच बदललेले नाही.

फरक इतकाच की पहिल्यांना आयुष्यातून तग धरायचा होता.

दुसरे लोक वाचलेल्यांना पुन्हा जिवंत करून आपली रोजीरोटी कमावतात.

इथे वाद घालायला किंवा टीका करायला वेळ नाही.

मी कधीच यापैकी काहीही केलेले नाही.

मला कथांमधून या दोघांमधला मानवशास्त्रीय फरक सांगायचा आहे.

संवादाचे पहिले खरे रूप — आणि इथे सगळे खुर्चीतून उडी मारतील — म्हणजे शांतता.

शब्दाच्या आधी.

आवाजाच्या आधी.

हावभावाच्या आधी.

देहबोलीच्या आधी.

शांततेने नेहमीच माणसाची बुद्धिमत्ता त्याच्या विचार करण्याच्या आणि निर्णय घेण्याच्या क्षमतेवरून मोजली आहे. कधीही उलट नाही.

आणि पुरुष एकत्र जमून गप्प बसत.

ताऱ्यांकडे पाहत.

अमूर्ताकडे.

कल्पिताकडे.

जोपर्यंत दूरवर स्त्रियांचा एक गट — आपण एकट्याच आहोत अशी खात्री असलेला — आपापसात बोलू लागला नाही.

हळू आवाज.

संयत सूर.

संयत लय.

एक व्यवस्थित ठेका.

प्रत्येक शब्द काळजीपूर्वक ठेवलेला.

काहीही योगायोगावर सोडलेले नाही.

पण शांततेने मानवजातीला दिलेला पहिला धडा म्हणजे अंतर्मुख संकोच नाही.

ती एक पद्धत आहे.

खरे निर्णय जिथे घेतले जातात अशा प्रत्येक जागेच्या आतली शेवटची सीमा.

आणि शांततेच्या आतला गोंगाट ही एकमेव गोष्ट आहे जी कधीच हरवत नाही.

तो आतून येतो.

भावनिक आणि बौद्धिक.

तार्किक आणि तर्कशुद्ध.

उपजत आणि भावुक.

सगळे एकाच वेळी.

तो खऱ्या अर्थाने हाताळू शकणाऱ्या, नेहमीप्रमाणेच, फक्त स्त्रियाच आहेत.

इतक्या परिपूर्ण, इतक्या कार्यक्षम, की मानवी प्रजनन पुढे नेण्याची जबाबदारीही त्यांच्याकडेच सोपवली गेली.

इथे मी जे सांगितलेले नाही, ते सगळे मी प्रत्येकाच्या स्वतःच्या अनुभवावर सोडतो. आपण जे आहोत, त्यातला तोच सर्वोत्तम भाग आहे.

माहिती

माहिती मला लहानपणी आम्ही खेळायचो त्या एका खेळाची आठवण करून देते.

सगळे एका वर्तुळात.

पहिली व्यक्ती पुढच्या व्यक्तीच्या कानात एक शब्द कुजबुजते.

तो बारा जणांच्या रांगेतून पुढे जातो.

दुसऱ्या टोकाला जे बाहेर यायचे, त्यावर सहसा हास्याचा कल्लोळ उडायचा.

हा खेळ एका शब्दावर किंवा संपूर्ण वाक्यावर खेळता यायचा.

असे घडायचे.

सुरुवात करा “जगेल” ने.

बारा हातांनंतर दुसऱ्या टोकाला बाहेर आलेला शब्द होता “मरेल”.

सुरुवात करा “तो जगेल हे आम्हा सगळ्यांना माहीत होते” ने.

बारा हातांनंतर ते परत आले असे: “तो मेला हे सगळ्यांना माहीत होते. अंत्यसंस्कार 12 तारखेला 12:00 वाजता.”

हा हा हा हा.

आज माध्यमे माहिती कशी पुढे नेतात, ते मी नेमके असेच पाहतो.

एखाद्या बातमीची सुरुवातीची ओळ तीच, पण एकामागून एक माध्यम ती वेगवेगळ्या प्रकारे देते.

ज्याला आपण मुलांचा खेळ समजत होतो, ते एका अशा उद्योगाचे कटू सत्य आहे जिथे वृत्तपत्रांच्या स्टॉलला वृत्तसंपादन कक्षापासून वेगळे करणारे काहीच उरलेले नाही.

शेवटी, या दोन गोष्टींना जोडणारा धागा एकच आहे.

दोन्ही एकाच आदिम मुळाची अपत्ये आहेत.

लोक कपडे कसे घालतात, एवढे पाहिले तरी पुरे.

शेवटची एक गोष्ट, म्हणजे कोणाचा गैरसमज होऊ नये.

पृथ्वीवर उरलेला मी शेवटचा माणूस आहे, असा माझा दावा नाही.

फक्त शेवटून दुसरा.

शेवटचा अजूनही रांगेत पुढे कुणाच्या तरी कानात कुजबुजतो आहे.

वाचनाचा आनंद घ्या.