GILLETTE & KU TIYISELA

I. SISEKELO LEXI NGA KOMBERIWANGIKI

Matsalwa lawa a ma tsariwanga ku tsakisa.
A ma tsariwanga ku dyondzisa.
A ma tsariwanga ku ponisa.

Ma kona hikuva van’wana va vone swi ringana.
Naswona loko u se swi vonile, ku tiendla a swa ha koteki.
Vunene a byi ti hi byoxe.
Vubihi byi ta.
Leyi a hi mavonelo.
I ntiyiso lowu nga tsakisiki.

II. KU PFUMALA NANDZU KA VUNENE LOKU NGA RIKI KA NTIYISO

Vunene a hi bya ntumbuluko.
Byi olova ku tshoveka, byi endliwa hi vomu, naswona byi durha.
Lava tshembaka leswaku Vunene byi tihumelela
a va si tshama va byi sirhelela hakunene.
Vunene byi lava:
• vukona
• matimba
• ku tikhoma
• ku lahlekeriwa
Vunene a byi kuli emisaveni yo olova.
Vunene byi kula byi lwisana na ku khuluka ka mati.
Hikwalaho ka sweswo hakanyingi byi tekiwa tanihi ku tsana.

III. NTOLOVELO WA VUBIHI

Vubihi a byi lavi ku vitaniwa.
A byi lavi mikhuva.
A byi lavi swivandzana.
Vubihi bya tirha.
Byi tilulamisela.
Byi tilulamisa.
Byi tifihla exikarhi ka swin’wana.
Vubihi a byi huweleli.
Vubihi bya hlamusela.
Byi ku byela byi ku:
• “A hi nkarhi wa kona sweswi.”
• “Leswi a hi vutihlamuleri bya mina.”
• “A ku na ndlela yin’wana.”
• “Hi ndlela leyi swilo swi tirhaka ha yona.”
Vubihi byi humelela eka ntolovelo.

IV. A KU NA KU NGA TEKI XIYIMO

Ku nga teki xiyimo i ntsheketo lowu tsakisaka
lowu vumbiweke hi lava nga laviki ku hakela nxavo wa nhlawulo.

Ku nga hlawuli kun’wana na kun’wana i nhlawulo.
Ku hlwerisa kun’wana na kun’wana i ku tinyiketa.
Ku tilulamisa kun’wana na kun’wana i nsayino.

Lava nga hlawuliki Vunene
a va pfumali xiyimo.
Va endlela Vubihi ndhawu.

V. VUNENE A BYI NA MUSA

Vunene a byi chaveleti.
A byi rhurisi.
A byi tiyisekisi.
Vunene byi paluxa.
Byi ku veka emahlweni ka xivoni
loko u ta tsakela ku va na xivangelo.
Byi lava vutihlamuleri:
• bya leswi u swi papalateke
• bya leswi u swi lulamiseke
• bya leswi u swi vitaneke “swi laveka”
Vunene byi lava ku twanana,
ku nga ri ku basa hi ku helela.

VI. VUBIHI A BYI NA TIHANYI

Vubihi a byi talangi ku tikombisa tanihi tihanyi.
Byi tikombisa tanihi xilaveko.
Byi na ntirho.
Byi na ndyangu.
Byi na xiyimo lexi xiximekaka.
Vubihi bya ntiyiso:
• a byi lovisi hi matimba.
• a byi hlaseli erivaleni.
• byi dya hi ku miyela.
Byi endliwa hi lava
va vangaka khombo
va nga thyakisi mavoko ya vona
naswona va nga lahlekeriwi hi ku amukeriwa hi vanhu.

VII. MINTSHEKETO A YI RIVALELI

Mintsheketo yi hi pfuna ku twisisa.
Kambe a yi ponisi.
Mintsheketo yi khumba mintlhaveko.
Kambe a yi teki swiboho.
U nga hundza eka:
• vuvabyi
• ku lahlekeriwa
• ku xengiwa
• ku nga lulami
• ku xaniseka lokukulu
Kutani u nga cinci.
Ku vava a ku ku endli u antswa.
Ku ku endla u voneka swinene.

VIII. VUTIHLAMULERI

A ku na nchumu lowu u wu hanyeke
lowu ku endlaka hi koxe u va “lonene.”
Wu ku endla u va ni vutihlamuleri.
Ku vava kun’wana na kun’wana loku nga hundzuluxiwangiki
ku hundzuka chefu.
Mbanga yin’wana na yin’wana leyi tirhisiwaka tanihi xivangelo
yi hundzuka xibamu xo lwisana na van’wana.
Vutihlamuleri i laha ku hlamusela mintsheketo ku helaka kona
naswona mahanyelo lamanene ma sungulaka kona.

IX. KU VA WEXE KA VUNENE

Vunene hakanyingi byi tshama byi ri byoxe.
A byi na vayingiseri.
A byi na ku phokotela.
A byi nyiki vuyelo hi ku hatlisa.
I xiendlo xitsongo
lexi endliwaka loko ku nga ri na munhu loyi a langutaka.
I ndzilakano lowu u tivekelaka wona
loko swi ta olova ku tirhisa nkateko wa van’wana.
Vunene a byi cinci misava.
Byi cinca ndlela.

X. VUTOMI LEBYI VEKIWEKE TANIHI MAHEMBO

Vutomi lebyi vekiweke i xivangelo lexi sasekeke
xo papalata ndzhwalo wa nhlawulo.

A ku na vutomi lebyi vekiweke lebyi ku rivalelaka.
Ku na ntsena nxaxamelo wa swiboho
leswi nga si tshama swi langutaniwa hi ku tshembeka.

Nkateko wu nga tsemakanya ndlela ya wena.
Kambe hi wena u tekaka xiboho
xa leswi u nga ta swi endla ha wona.

Nkateko a hi nyiko.
I vutihlamuleri lebyi rhangelaka.

XI. LAYINI

Ku fika nkarhi
lowu ku pfilunganyeka ku nga ha kotekiki.

Hi tlhelo rin’wana:
lava va tivaka leswaku va nga endla Vubihi
naswona va hlawula ku nga byi endli.

Hi tlhelo lerin’wana:
lava va tivitanaka “lavanene”
leswaku va papalata ku hlawula nikatsongo.

Leyi i layini.
A ku na tin’wana.

XII. A KU NA NTLAWA

Manifesto leyi
a yi tumbuluxi ntlawa.
A yi nyiki ku va xiphemu.
A yi nyiki vutumbelo.
Lava salaka
va swi endla va ri voxe.
Lava fambaka
a va siviwi.

MUTSARI WA SUKA

Endzhaku ka matsalwa lawa
a ku na ku ya emahlweni.
A ku na nhlamuselo.
A ku na mutsari.
Mutsari wa suka
hikuva a nga ha laveki.
Ku sala muhlayi ntsena,
a ri yexe na minhlawulo ya yena.

Nhlavutelo

Vunene a byi ku endli u antswa.
Vubihi a byi ku endli u biha swinene.
Swi ku paluxa.
Swi paluxa leswi u nga xiswona
loko ku nga ri na munhu loyi a langutaka
naswona ku nga ri na munhu loyi u faneleke ku n’wi khorwisa.

Makumu

Loko u ri laha u lava nchaveleto,
lawa a hi matsalwa ya kona.
Loko a u lava dyondzo ya mahanyelo,
u lahlekeriwile hi nkarhi wa wena.

Loko u lava munhu wo n’wi veka nandzu,
languta ku ku rhendzela.

Leyi a hi dyondzo.
I layini.

Xirhendzevutani xi pfariwile.

PAPILA EKA VAHLAYI

A mi tisiwanga laha hi nkateko,
kambe nkateko a wu mi rivaleli.
Ku navela ku tiva a hi ku pfumala nandzu.
I ndzingo.
Leswi mi swi hlayeke a swi lavi ku pfumelelana.
Swi lava xiyimo.
Loko mi titwe mi nga tshamisekanga, i hikuva ku na nchumu lowu khumbiweke.
Loko a mi twanga nchumu, na sweswo i nhlamulo.
Matsalwa lawa a ma lavi ku tshembiwa.
A ma nyiki nkongomiso.
A ma tshembisi ku olovisiwa.
Ma mi siya na leswi salaka
loko tinhlamuselo ti hela.
A ku na mutsari loyi a yimeke endzhaku ka marito lawa sweswi.
A ku na ntlawa lowu mi rindzeke.
A ku na makumu lama nga ta landzela.

Ku ya emahlweni minhlawulo ya n’wina ntsena.
Pfalani pheji loko mi lunghekile.
Ku nga ri emahlweni ka sweswo.
Mutsari wa Suka
—
Leswi landzelaka

a hi

dyondzo ya ripfumelo.

I

ku anakanyisisa.

—