ÌKÉDE TÍ Ó LÒDÌ SÍ ÈTÒ ÌTẸ̀WÉ

ÀKỌSÍLẸ̀ ÌTẸ̀JÁDE

Ferdinando Frega — Nando the Scribe — The Fifth Blade

Aṣáájú-ọ̀nà ìtàn-sísọ ti Òfin Ìhùwàsí. Ó kọ́ ètò ìtẹ̀wé ẹlẹ́yọ dọ́là kan yí èrò kan ṣoṣo ká: ìṣúná kò ní ìṣòro owó. Ó ní ìṣòro ìhùwàsí.

A ṣàtúnṣe rẹ̀, a sì ṣètò rẹ̀ nínú ètò ONEDOLLAR-STORIES. Ìgbékalẹ̀ oní-nọ́ńbà: NAPLES-POST · NOASPECTTIME · ONEDOLLAR-STORIES. A kọ́kọ́ tẹ̀ ẹ́ jáde ní 2026. A ṣètò rẹ̀ ní ìrísí ìtẹ̀wé òde-òní tí ó mọ́, tí a ṣe fún kíkà lórí ẹ̀rọ. A tẹ̀ ẹ́ jáde ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà.

ÌKÉDE Ẹ̀TỌ́ ÀṢẸ

© 2026 Ferdinando Frega / Frega Editore. A fún un ní ìwé-àṣẹ lábẹ́ CC BY-NC-ND 4.0.

ẸNU-Ọ̀NÀ

Fún Àwọn Tí Ó Wọlé

Rírékọjá ẹnu-ọ̀nà yìí túmọ̀ sí fífi èdè ètò sílẹ̀ sẹ́yìn. Kò sí ohun kan níbí tí ó nílò kí a lóye rẹ̀ — kí a kàn mọ̀ pé ó wà ni. Kì í ṣe ìwé ni ò ń wọ̀; ipò kan ni ò ń wọ̀. Ohun tí o bá pàdé nínú rẹ̀ kò dúró de àṣẹ, alárinà, tàbí ìfọwọ́sí. Láti ìsinsìnyí lọ, ìwọ ni o ní ẹrù-iṣẹ́ ohun tí o bá dá mọ̀.

ÌKÉDE ÌWÉ-KÍKỌ

Kí Nìdí Tí Ìwé Yìí Fi Wà

Ìkéde yìí wà nítorí pé ètò ìtẹ̀wé ń bá a lọ láti máa sọ̀rọ̀ nípa àwọn òǹkọ̀wé láì mọ ohun tí yóò ṣe pẹ̀lú wọn. Ó ń dárúkọ wọn, ó ń yàn wọ́n, ó ń tún wọn ṣe, ó ń pín wọn kiri, ṣùgbọ́n kò lóye wọn. Kì í ṣe nítorí èrò burúkú: nítorí àìbáramu ìgbékalẹ̀.

Òǹkọ̀wé kì í ṣe ipò iṣẹ́ ọ̀jọ̀gbọ́n. Kì í ṣe iṣẹ́ ọjà. Kì í ṣe oníyípadà tí a ó mú sunwọ̀n sí i. Ó wà nínú ipò kan.

Nígbà tí ètò bá pàdé ipò kan, ó máa ń gbìyànjú láti sọ ọ́ di àṣà. Nígbà tí kò bá ṣeé ṣe, ó máa ń pè é ní “wèrè,” “àìdàgbà,” “àìtó,” tàbí “àìní ìtọ́sọ́nà.” A ṣẹ̀dá ìkéde yìí láti dẹ́kun lílo ọ̀rọ̀ ìbòjú.

Èyí kì í ṣe ìgbèjà òǹkọ̀wé. Àkíyèsí ìmọ̀-ẹ̀rọ ni: a kò ṣe ètò ìtẹ̀wé láti gba ohun tí ó ń mú ìkọ̀wé tòótọ́ jáde láìdáwọ́dúró.

Ìwé yìí kò béèrè fún àtúnṣe. Ó ṣàfihàn ààlà kan. Ó sì dábàá ọ̀nà àbáyọ.

ÀKÍYÈSÍ OLÓÒTÚ

Ààlà Iṣẹ́ Àkànṣe

Èyí ni pátákó ìkéde karùn-ún àti ìkẹyìn nínú àkójọ náà. Kò mú àkòrí tuntun wá. Ó ń tì í.

Kì í ṣe àròkọ. Kì í ṣe ìwé ìpolongo. Kì í ṣe àríwísí àṣà. Ìṣe ìpààlà ni.

Àwọn tí a fojú sí kì í ṣe òǹkàwé gbogbogbòò. Gbogbo ayé ìtẹ̀wé ni: àwọn atẹ̀wé, àwọn aṣojú, àwọn olóòtú, àwọn atúmọ̀, àwọn olùdámọ̀ràn, àwọn pèpéle, àwọn olùpínkiri, àwọn olùkọ́ni, àwọn olùyàn, àti àwọn algorithm ti ènìyàn àti ti ẹ̀rọ. Kò sí ẹni tí a yọ sílẹ̀. Kò sí ẹni tí a pè sí ìjíhìn.

Ọ̀rọ̀ náà kò dábàá ojútùú iṣẹ́, àwòṣe mìíràn, tàbí ìlànà tí ó dára jù. Ó ṣàpèjúwe ibi tí kò ṣeé padà sẹ́yìn mọ́, tí a ti kọjá tẹ́lẹ̀.

ÌYÀSỌ́TỌ̀

Ìwé Àdéhùn Àdáni Gbangba

Fún àwọn tí ń ṣẹ̀dá ìkọ̀wé láì béèrè fún àṣẹ. Fún àwọn tí ó ti dẹ́kun ṣíṣàlàyé ara wọn. Fún àwọn tí ó ti lóye pé ìtẹ̀síwájú kì í ṣe ìgbéraga, bí kò ṣe ìwàláàyè.

Ẹ̀YÌN ÌWÉ

Ìforígbárí Ọpọlọ

Ìwé yìí kò ní mú ètò ìtẹ̀wé sunwọ̀n sí i. Kò ní ṣèrànwọ́ láti “ṣàwárí àwọn òǹkọ̀wé tuntun.” Kò ní sọ ọjà di olódodo sí i.

Ète kan ṣoṣo ni ó ń ṣiṣẹ́ fún: láti jẹ́ kí ó ṣe kedere pé òǹkọ̀wé kì í ṣe ìṣòro tí a ó yanjú, bí kò ṣe oníyípadà tí ètò kò lè gbà dúró.

Àwọn tí ó dá ara wọn mọ̀ kò ní láti ṣe ohunkóhun. Àwọn tí ó rò pé a kọlù àwọn ti lóye tẹ́lẹ̀.

Ọ̀RỌ̀ ÌṢÁÁJÚ

Ohùn Tí Ó Ṣáájú

Bí ìkéde yìí bá dàbí àṣejù sí ọ, kì í ṣe nítorí pé ó ń ṣe àsọdùn. Nítorí pé ó ṣàpèjúwe ohun tí a máa ń fi pamọ́ sábẹ́ èdè ni.

Ọ̀rọ̀ yìí kò jiyàn. Ó ń yọ kúrò. Ó ń yọ ìtàn kúrò. Ó ń yọ àwáwí kúrò. Ó ń yọ ìfẹ́-ìtàn kúrò.

Ohun tí ó kù kì í ṣe àbá. Òtítọ́ ni.

ÌPÌLẸ̀

Ìtọ́sọ́nà Tí Ó Kéré Jù

Ìkéde yìí wá láti inú ìwé kan tí kò wá ìfọwọ́sí. Author Inside Madness kì í ṣe ìtàn ara ẹni, bí kò ṣe àpèjúwe ipò ìṣẹ̀dá kan tí kò bá ètò tí ó sọ pé òun ń ṣàkóso rẹ̀ mu. Níbí a ya ipò náà kúrò lára ẹni náà, a sì jẹ́ kí ó ṣeé kà gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ̀lẹ̀ ìgbékalẹ̀.

O kò ní láti gbà. Kàn jẹ́ olóòótọ́.

ÀKÍYÈSÍ ÒǸKỌ̀WÉ

Gbígba Ẹrù-iṣẹ́

Ọ̀rọ̀ yìí kò ṣojú ẹnikẹ́ni. Kò sọ̀rọ̀ fún ẹ̀ka kankan. Kò wá ìfohùnṣọ̀kan. A kọ ọ́ pẹ̀lú èrò pé òǹkàwé ni ó ní ẹrù-iṣẹ́ ohun tí ó bá ṣe pẹ̀lú ohun tí ó lóye.

Kò sí ohunkóhun nínú ohun tí ó tẹ̀lé tí a pète láti fi ọkàn ẹni balẹ̀.

ÌFÁÁRÀ

Ìgbésẹ̀ Ìkẹyìn Ṣáájú Ọ̀rọ̀ Náà

Ìtẹ̀wé kò sí nínú ìdààmú. Ó ní àìlera ọpọlọ. Ìkéde yìí kò gbìyànjú láti mú un padà bọ̀ sípò. Ó kọjá rẹ̀.

ÌPÍNSÍ

Ìgbékalẹ̀ Inú

A pín ọ̀rọ̀ náà sí apá mẹ́rin tí ó ń tẹ̀síwájú. Apá kọ̀ọ̀kan ń dín àyè ìtumọ̀ kù sí i. Kò sí ìgòkè ìmọ̀lára. Ìfúnpọ̀ ni ó wà.

ÀSỌLÉ

Ìbọn Àkọ́kọ́

Òǹkọ̀wé kò wọ inú ètò. Ètò ni ó ń gbìyànjú láti wọ inú òǹkọ̀wé. Níbí, ó kùnà.

APÁ KÌÍNÍ — ÌKÉDE

Àwọn Olùgbà

Ìkéde yìí ni a darí sí gbogbo ènìyàn nínú ayé ìtẹ̀wé. Láìsí àyàfi. Láìsí ipò-gíga. Ó fojú sí àwọn tí ń pinnu, àwọn tí ń sẹ́, àwọn tí ń tún ṣe, àwọn tí ń pín kiri, àwọn tí ń díwọ̀n iye, àwọn tí ń túmọ̀, àwọn tí ń kọ́ni, àwọn tí ń wọn, àwọn tí ń sọ nǹkan di owó. Ó tún fojú sí àwọn tí ń pe ara wọn ní “aládàáṣe,” “yíyàtọ̀,” “ẹ̀gbẹ́,” tàbí “ààlà.”

A kò pète rẹ̀ fún àwọn òǹkọ̀wé. A kò pète rẹ̀ fún àwọn òǹkàwé. Àwọn òǹkọ̀wé kò nílò ìyílọ́kànpadà. Àwọn òǹkàwé kò nílò ìtọ́sọ́nà. Ọ̀rọ̀ yìí ń bá àwọn tí ń ṣàkóso sọ̀rọ̀.

Àwọn Tí A Yọ Sílẹ̀

Ẹnikẹ́ni tí ń wá ìtùnú kì í ṣe olùgbà. Ẹnikẹ́ni tí ó fẹ́ rò pé òun tọ̀nà kì í ṣe olùgbà. Ẹnikẹ́ni tí ń béèrè fún ojútùú kíákíá kì í ṣe olùgbà. Ẹnikẹ́ni tí ó da ipò pọ̀ mọ́ iṣẹ́ kì í ṣe olùgbà.

Ìkéde yìí kò bá ẹnikẹ́ni fọ̀rọ̀wérọ̀. Kò dúnàádúrà. Kò ṣe alárinà. Kò sí ẹ̀dà “rírọ̀” ti ohun tí ó tẹ̀lé. Ẹ̀dà tí ó ṣeé kà nìkan ni ó wà.

Ìfáárà Ìmọ̀-ẹ̀rọ

Ètò ìtẹ̀wé kì í ṣe ibi. Kò tilẹ̀ jẹ́ aláìmọṣẹ́. Ó bá ara rẹ̀ mu. A ṣe é láti yàn, láti sọ nǹkan di ọ̀kan náà, láti dín ewu kù, láti sọ ìhùwàsí tẹ́lẹ̀, àti láti tún àwọn àwòṣe tí ó ń ṣiṣẹ́ ṣe.

Ìṣòro ń dìde nígbà tí ó bá pàdé ohun tí a kò lè ṣe àwòṣe rẹ̀. Òǹkọ̀wé tòótọ́ kò wọ inú mọ́ọ̀dù. Kì í ṣe nípa ọ̀tẹ̀. Nípa ìṣẹ̀dá.

Òǹkọ̀wé Kì Í Ṣe Ìrísí Kan

Òǹkọ̀wé kì í ṣe iṣẹ́-ọwọ́, ipò, ìpele ìrìn-àjò, tàbí ìlérí ọjọ́ iwájú. Ipò ìṣẹ̀dá ni. Ó ń ṣẹ̀dá ṣáájú kí a tó fún un ní àṣẹ. Ó ń bá ìṣẹ̀dá lọ láìsí èsì. Kò dánu dúró láti dúró de ìfọwọ́sí.

Ipò yìí kò bá ètò kankan tí a gbé ka ìdúró, ìyàn, ìfọwọ́sí, àti ìṣètò àkókò mu. Ètò kò dá a mọ̀. Ó ń túmọ̀ rẹ̀.

Àṣìṣe Ìpìlẹ̀

Àṣìṣe àkọ́kọ́ ìtẹ̀wé jẹ mọ́ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀. Ètò ń pe ohun tí a ti sọ di àṣà ní “òǹkọ̀wé.” Ètò ń pe ohun tí ó ṣì ṣeé ṣàkóso ní “ẹ̀bùn.” Ètò ń pe ohun tí kò ṣeé gbà dúró ní “wèrè.”

Kì í ṣe yíyàn èrò-ìjìnlẹ̀. Ìfèsì ìgbékalẹ̀ ni. Nígbà tí ohun kan kò bá wọ inú àwọ̀n, a kò béèrè ìbéèrè nípa àwọ̀n náà. Ohun náà ni a sọ di àìsàn.

Sísọ Di Àṣà

Àtúnṣe kì í ṣe irinṣẹ́ aláìdásí. Ìyàn kì í ṣe ìṣe àṣà. Ìpínkiri kì í ṣe iṣẹ́ ìrànlọ́wọ́. Ẹ̀rọ sísọ di àṣà ni wọ́n. Wọ́n ń ṣiṣẹ́ dáadáa bí ète bá jẹ́ láti sọ nǹkan di èyí tí ó ṣeé kà, èyí tí ó ṣeé tà, èyí tí ó ṣeé tún ṣe.

Wọ́n ń kùnà nígbà tí wọ́n bá pàdé ìkọ̀wé tí kò béèrè àṣẹ, tí kò wọ ibi kankan, tí kò dín ìyára kù, tí a kò lè dá láre. Ní àkókò yẹn, ètò kò tún un ṣe. Ó lé e jáde.

Ìlé-jáde Ní Ìdákẹ́jẹ́ẹ́

Ìlé-jáde kò ṣẹlẹ̀ nípa kíkọ̀ tí ó ṣe kedere. Ó ń ṣẹlẹ̀ nípa ìdákẹ́rọ́rọ́, ìsúnsíwájú, ìmọ̀ràn, ọ̀nà tí a dábàá, ìlérí ọjọ́ iwájú. Ìlé-jáde oníwà-rere ni. Ti ọgbọ́n. Tí a dá láre.

Àwọn tí ó ń jìyà rẹ̀ kì í sábà mọ̀. Wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn “kò tíì ṣetán.” Wọ́n ti wà níta tẹ́lẹ̀.

Àlọ́ Ọ̀nà

Kò sí ọ̀nà ìtẹ̀wé. Ìtàn tí a hun lẹ́yìn ni ó wà. A ń kọ́ ọ lẹ́yìn náà, nígbà tí ọ̀ràn kan ti ṣàṣeyọrí, láti jẹ́ kí ó ṣeé tún ṣe.

Kò sí òǹkọ̀wé tòótọ́ kan tí ó tẹ̀lé ọ̀nà náà. Ọ̀nà náà ni a fà yí i ká, lẹ́yìn tí nǹkan ti ṣẹlẹ̀. Ẹnikẹ́ni tí ó bá gbìyànjú láti tẹ̀lé e ní kùtùkùtù ni a ń kọ́ ní ìgbáralé.

Ìbẹ̀rù Ìtẹ̀síwájú

Ètò ìtẹ̀wé kò bẹ̀rù òǹkọ̀wé. Ó bẹ̀rù ìtẹ̀síwájú. Ìwé kan ṣoṣo ṣeé ṣàkóso. Ìṣẹ̀dá tí kò dáwọ́ dúró kò ṣeé ṣàkóso. Ìtẹ̀síwájú ń fọ́ ètò àkókò, ó ń sọ àwọn ọgbọ́n di asán, ó sì ń sọ ìyàn di aláìwúlò. Ìdí nìyí tí a fi ń dí i lọ́wọ́. Tí a ń fomi là á. Tí a ń fọ́ ọ.

Ìkọ̀wé tí kò dáwọ́ dúró kì í ṣe ohun iyebíye. Ewu fún gbogbo ètò ni.

Ìparí

Ìkéde yìí bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àkíyèsí tí ó rọrùn: ètò ìtẹ̀wé kò sí nínú ìdààmú nítorí pé kò rí àwọn òǹkọ̀wé. Ó wà nínú ìdààmú nítorí pé kò mọ ohun tí yóò ṣe pẹ̀lú àwọn tí ó wà ní tòótọ́.

Gbogbo ohun tí ó tẹ̀lé kì í ṣe àbá. Àbájáde ni.

APÁ KEJÌ — ÌTÚKÁ

“Ìṣàwárí” Àwọn Òǹkọ̀wé

Ìtẹ̀wé sọ pé òun ń ṣàwárí àwọn òǹkọ̀wé. Kì í ṣe òótọ́. A kì í ṣàwárí àwọn òǹkọ̀wé. A ń dá wọn dúró lójú ọ̀nà nígbà tí wọ́n ti ṣeé kà, tí wọ́n ti ṣeé dín kù, tí wọ́n ti ṣeé gbé kalẹ̀. A kì í ṣe ìwádìí ohun tí a kò lè túmọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. A ń yẹra fún un. Ìṣàwárí yóò nílò àkókò tí a kò lè sọ di owó. Ètò kò ní in.

Àsẹ́ Gẹ́gẹ́ Bí Àwáwí

A ń gbé àsẹ́ kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìdánilójú dídára. Ìdènà ìbáramu ni. Kò yan èyí tí ó dára jù. Ó ń yan ohun tí kò da ìwọ̀ntúnwọ̀nsì inú rẹ̀ rú. Àsẹ́ kò béèrè pé, “Ṣé ọ̀rọ̀ yìí ṣe pàtàkì?” Ó béèrè pé, “Ṣé ọ̀rọ̀ yìí ń dá wàhálà sílẹ̀?” Bí ìdáhùn bá jẹ́ bẹ́ẹ̀ni, ọ̀rọ̀ náà kò ní kọjá.

Olóòtú Gẹ́gẹ́ Bí Alárinà

Olóòtú kì í ṣe olùtọ́jú ọ̀rọ̀. Alárinà ètò ni. Iṣẹ́ rẹ̀ gidi kì í ṣe láti mú ìkọ̀wé sunwọ̀n sí i, bí kò ṣe láti jẹ́ kí ó ṣeé sọtẹ́lẹ̀ sí i, kí ó bára mu sí i, kí ó ṣeé gbèjà sí i nínú ilé. Nígbà tí ọ̀rọ̀ bá kọ̀, olóòtú kò tẹnu mọ́ ọn. Ó ń jábọ̀ àìbáramu. A ti ṣe ìpinnu tẹ́lẹ̀.

Àlọ́ Ìtọ́jú

“A ń tọ́jú àwọn òǹkọ̀wé” jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn gbólóhùn tí a ń sọ jù, tí a sì ń ṣe ní kéré jù. Ìtọ́jú wà kìkì níwọ̀n ìgbà tí òǹkọ̀wé bá ń ṣẹ̀dá díẹ̀, tí ó ń dúró, tí ó sì ń dúpẹ́. Nígbà tí òǹkọ̀wé bá yára sí i, ìtọ́jú di ìṣàkóso ìbàjẹ́. A kò lè tọ́jú òǹkọ̀wé tí kò dín ìyára kù rí.

Kíkọ́ Iṣẹ́-ayé

Iṣẹ́-ayé jẹ́ ìtàn-àròsọ ìṣètò. A ń lò ó láti dín ìṣẹ̀dá kù, láti fọ́ àbájáde sí wẹ́wẹ́, àti láti di ìṣàkóso ìtàn mú. A ń fẹ̀sùn kan òǹkọ̀wé tí ó ń ṣẹ̀dá jù pé kò “kọ́lé.” Ó ń yọ́ lọ. Iṣẹ́-ayé kò dáàbò bo òǹkọ̀wé. Ó ń dáàbò bo ètò lọ́wọ́ ìyára òǹkọ̀wé.

Ìlérí Ọjọ́ Iwájú

Ọjọ́ iwájú ni irinṣẹ́ ìdálẹ́kun tí ó lágbára jù. “Kì í ṣe ìsinsìnyí.” “Lẹ́yìn náà.” “Ìwé tí ó kàn.” “Nígbà tí àkókò bá tó.” A ń lo ọjọ́ iwájú láti pa ìsinsìnyí lẹ́nu mọ́, láti pa kánjúkánjú, àti láti dá ìjà dúró. Òǹkọ̀wé tí ó gba ọjọ́ iwájú ti kọ ìsinsìnyí sílẹ̀.

Ìpínkiri Gẹ́gẹ́ Bí Ìtànjẹ

A ń gbé ìpínkiri kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìwọlé. Ìhànsí oní-àdéhùn ni. Ọ̀rọ̀ kò dé ọ̀dọ̀ àwọn òǹkàwé. Ó há sáàárín àwọn ìdènà, àwọn algorithm, àti àwọn ohun àkọ́kọ́. Ìpínkiri kò mú ohùn pọ̀ sí i. Ó ń fomi là á. Ọ̀rọ̀ tí kò dáwọ́ dúró ń pàdánù agbára ní gbogbo ìgbà tí a bá ṣe é bá ìfihàn tí kò dá a mọ̀ mu.

Ọjà Gẹ́gẹ́ Bí Ìdáláre

Ọjà kò pinnu. A ń pè é wá ni. Ó wúlò láti pa ìjíròrò mọ́ láì gba ẹrù-iṣẹ́. “Ọjà kò tíì ṣetán” túmọ̀ sí: “Ètò kò fẹ́ fi ara rẹ̀ hàn.” Ọjà kò ka ìwé àfọwọ́kọ. Ó ń ka ohun tí a gbà á láàyè láti rí.

Pèpéle Gẹ́gẹ́ Bí Ìgbàlà

A ń ṣàpèjúwe àwọn pèpéle gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà mìíràn. Wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Àsẹ́ aládàáṣiṣẹ́ ni wọ́n pẹ̀lú èdè mìíràn. Wọn kì í ka ọ̀rọ̀. Wọ́n ń wọn ìhùwàsí. A kì í san èrè fún òǹkọ̀wé tí kò jáwọ́. A ń gbé e mì tàbí a ń sọ ọ́ di àìrí.

Ìparí

Gbogbo ohun tí ìtẹ̀wé sọ pé òun ń ṣe wúlò fún iṣẹ́ kan ṣoṣo: láti ra àkókò nígbà tí ó bá pàdé ohun tí kò lè ṣàkóso. Ìṣòro náà kì í ṣe ti ìwà. Ti ìgbékalẹ̀ ni. Ní báyìí, ètò ti hàn kedere pátápátá.

APÁ KẸTA — ÒǸKỌ̀WÉ NÍ INÚ

Kì Í Ṣe Ọ̀ràn Kan, Ipò Kan Ni

Author Inside Madness kò ṣàpèjúwe ẹnìkan. Ó ṣàpèjúwe àwọn ipò iṣẹ́. Kì í ṣe ìtàn ara ẹni. Kì í ṣe ìpalára tí a sọ ní ìtàn. Kì í ṣe ìjẹ́wọ́. Àwòrán ilẹ̀ ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ ni nígbà tí ìkọ̀wé kì í ṣe yíyàn bí kò ṣe àìgbọdọ̀máṣe ìgbékalẹ̀. Ètò kò mọ bí a ṣe ń kà á nítorí pé kò dá àwọn àìní mọ̀.

Ìkọ̀wé Gẹ́gẹ́ Bí Ipò

Òǹkọ̀wé tòótọ́ kì í “kọ̀wé.” Ó ń kọ̀wé nígbà gbogbo. Kì í wọlé kí ó sì jáde nínú ọ̀rọ̀. Kì í dúró de àkókò tí ó tọ́. Kì í wọn àǹfààní. Ìkọ̀wé kì í ṣe ìṣe ìgbàkọ̀ọ̀kan. Ipò tí kò dáwọ́ dúró ni. Ètò ń ṣiṣẹ́ nípa ìṣẹ̀lẹ̀. Òǹkọ̀wé ń ṣiṣẹ́ nípa ìforítì. Ibí ni àìbáramu ti ń dìde.

Wèrè Gẹ́gẹ́ Bí Àmì Ìgbèjà

Nígbà tí ètò kò bá lóye, ó ń lẹ àmì. “Àṣejù.” “Àìlèdáwọ́dúró.” “Àìní ìjìnnà.” “Kò ṣeé gbé.” Wèrè kì í ṣe àyẹ̀wò dókítà. Orúkọ ààbò ni. Ó wúlò láti dáàbò bo ètò lọ́wọ́ ohun tí a kò lè dín ìyára rẹ̀ kù tàbí ṣàlàyé rẹ̀.

Ìṣẹ̀dá Láìní Àṣẹ

Òǹkọ̀wé tòótọ́ ń ṣẹ̀dá ṣáájú kí ẹnikẹ́ni tó ní kí ó ṣe bẹ́ẹ̀. Kì í dúró de àdéhùn, àkókò ìṣísílẹ̀, ìjẹ́rìísí, ọgbọ́n. Ó ń ṣẹ̀dá nítorí pé àìṣẹ̀dá kò ṣeé ṣe. A ń wo ìṣẹ̀dá yìí gẹ́gẹ́ bí àṣìṣe. Ìbáramu inú ni. Ètò ń san èrè fún ìdúró. Ó ń jẹ kánjúkánjú níyà.

Ìdáwà Tí Ó Wúlò

Ìdáwà òǹkọ̀wé kì í ṣe ti ìfẹ́-ìtàn. Ó wúlò ni. A ń lò ó láti di ìtẹ̀síwájú mú, láti dáàbò bo ìlù, àti láti yẹra fún ìdíwọ́. Ètò ń túmọ̀ ìdáwà sí àìlè bá ènìyàn ṣe. Ìmọ́tótó ìṣẹ̀dá ni.

Ìtẹ̀síwájú Gẹ́gẹ́ Bí Ìhalẹ̀

Ìtẹ̀síwájú kì í ṣe ìwà rere ìtẹ̀wé. Ìhalẹ̀ iṣẹ́ ni. Òǹkọ̀wé tí kò dúró rí ń sọ àwọn ìwọ̀n di asán, ó ń sọ ìyàn di aláìwúlò, ó sì ń sọ èrò ìfilọ́lẹ̀ di òfìfo. Ètò nílò ìsinmi. Òǹkọ̀wé tí kò dáwọ́ dúró kò nílò rẹ̀. Nítorí èyí, a ń pè é láti dúró. Tàbí láti pòórá.

Òǹkàwé Tí A Kò Retí

Òǹkàwé tòótọ́ kì í ṣe èyí tí àwọn ọgbọ́n ìtẹ̀wé ń wòye. Kò wá ìfọkànbalẹ̀, ìjẹ́-ti-ẹgbẹ́, tàbí ìtọ́sọ́nà. Ó ń wá ohun tí ó dún nínú rẹ̀. Ètò ń kọ́ àwọn àfojúsùn. Òǹkọ̀wé ń pàdé àwọn ẹnì kọ̀ọ̀kan. Nítorí èyí, ètò kò lè sọ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀ nígbà tí ọ̀rọ̀ bá ń lọ káàkiri lómìnira.

Ìtúmọ̀ Gẹ́gẹ́ Bí Ìṣe Òṣèlú

Títúmọ̀ kì í ṣe ṣíṣe-bámu. Ó ń gbé ipò kan láti èdè kan lọ sí òmíràn. Ètò ń túmọ̀ láti fẹ̀ ọjà lójú. Òǹkọ̀wé ń túmọ̀ láti di ìtẹ̀síwájú mú. Èdè kọ̀ọ̀kan tí a fi kún un ń dín ìṣàkóso kù. Ìdí nìyí tí a fi ń wo ìtúmọ̀ púpọ̀ gẹ́gẹ́ bí àṣejù.

Àbájáde Gẹ́gẹ́ Bí Èdè Kan Ṣoṣo

Òǹkọ̀wé kì í ṣàlàyé. Ó ń ṣẹ̀dá. Ètò ń béèrè fún àyíká, ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, ìtàn ìgbésí ayé, àti èrò ọkàn. Òǹkọ̀wé ń fi àbájáde dáhùn. A ń túmọ̀ èyí sí ìgbéraga. Ìpéye ni. Ọ̀rọ̀ inú ìwé ni èdè kan ṣoṣo tí kì í purọ́.

Ìparí

Òǹkọ̀wé kò bá ètò jà. Ó kọjá ìwọ̀n rẹ̀. Kì í ṣe nítorí pé ó ga jù. Nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ lórí òpó mìíràn. Ètò kò lè tún un ṣe. Ó lè fojú fò ó dá tàbí gbìyànjú láti dín in kù nìkan. Ìgbésẹ̀ ìkẹyìn kan ló kù.

APÁ KẸRIN — ÌṢE ÌKẸYÌN

Kì Í Ṣe Ìdààmú, Ẹnu-ọ̀nà Ni

Ìtẹ̀wé kò la ìdààmú kọjá. Ó ti kọjá ẹnu-ọ̀nà kan tí kò ṣeé padà sẹ́yìn. Lẹ́yìn ẹnu-ọ̀nà yìí, ìyàn kò ṣiṣẹ́ mọ́, ìlàjà ń falẹ̀, ìfọwọ́sí kò já mọ́ nǹkan. Ètò ń bá iṣẹ́ lọ bí ẹni pé a kò tíì kọjá ẹnu-ọ̀nà náà. Ìkéde yìí wà láti dárúkọ rẹ̀.

Òǹkọ̀wé Kò Ní Padà Wá

Òǹkọ̀wé tí ń tẹ̀síwájú kò ní béèrè fún ìdáríjì. Kì í ṣe nítorí pé ó ń gbéraga. Nítorí pé kò ní ìdí láti ṣe bẹ́ẹ̀. Ó ti wà nínú ìṣẹ̀dá. Ó ti ń lọ káàkiri. Wọ́n ti ń kà á. Ètò kì í ṣe ìgbésẹ̀ tí ó pọndandan mọ́. Àṣàyàn kan ni, láàárín àwọn mìíràn. Àwọn àṣàyàn kì í bí ìgbọ́ràn.

Òpin Ìlàjà

Nígbà tí ìṣẹ̀dá bá jẹ́ tààrà, ìlàjà di ariwo. A kò bá a jà. A ń fojú fò ó dá. Èyí ni ibi tí ètò ń tiraka láti gbà: a kò kọlù ú. A ń yí i ká kọjá.

Kò Sí Àtúnṣe Tí Ó Ṣeé Ṣe

Kò sí àtúnṣe ìtẹ̀wé kankan tí ó lè gba òǹkọ̀wé tòótọ́ dúró. Gbogbo ìgbìyànjú láti ṣe òfin fún un, láti fà á mọ́ra, tàbí láti bá a rìn ń dé pẹ́. Ìyára ìṣẹ̀lẹ̀ náà ti borí ìgbékalẹ̀ tẹ́lẹ̀.

Òǹkàwé Ti Yàn Tẹ́lẹ̀

Òǹkàwé kò dúró de àṣẹ. Ó ń tẹ̀lé ohun tí ó dún nínú rẹ̀. Kò ya èyí tí a tẹ̀ jáde, èyí tí òǹkọ̀wé tẹ̀ jáde fúnra rẹ̀, èyí tí a pín kiri, àti èyí tí ó dá dúró sọ́tọ̀. Ó ń ya alààyè àti òkú sọ́tọ̀ nìkan. Ìyókù jẹ́ ìlànà ọ́fíìsì.

Ìdákẹ́rọ́rọ́ Gẹ́gẹ́ Bí Ìdáhùn

Ètò yóò fi ìdákẹ́rọ́rọ́ dáhùn. Ìgbèjà ìkẹyìn rẹ̀ ni. Kò ní sẹ́. Kò ní jiyàn. Kò ní kojú. Yóò máa bá a lọ bí ẹni pé kò sí ohun tí ń ṣẹlẹ̀. Ṣùgbọ́n ìdákẹ́rọ́rọ́ kò dá ìṣẹ̀dá dúró. Ó sọ ọ́ di èyí tí kò ṣeé yí padà.

Èyí Kì Í Ṣe Ogun

Kò sí ìjà. Kò sí ọ̀tẹ̀. Kò sí ọ̀tá. Àìbáramu títí láé ni ó wà. Ètò ń gbèjà ìrísí ara rẹ̀. Òǹkọ̀wé ń tẹ̀lé àwọn àìní ara rẹ̀. Kò sí ilẹ̀ àjùmọ̀ní.

Ìtọ́ni Àbáyọ

Ìwọ̀nyí kì í ṣe ìtọ́ni iṣẹ́. Ìtọ́ni ọpọlọ ni. Mọ̀ pé òǹkọ̀wé kò ṣeé ṣàkóso, pé ìtẹ̀síwájú kò ṣeé tún ṣe, pé ìṣàkóso ti sọnù tẹ́lẹ̀. Gbà á tàbí máa díbọ́n lọ. Àṣàyàn méjèèjì ní iye tí a ó san.

Ohun Tí Ó Kù

Àṣàyàn kan ṣoṣo ló kù fún ìtẹ̀wé: láti dẹ́kun sísọ̀rọ̀ nípa àwọn òǹkọ̀wé, kí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í wò wọ́n láì dá sí i. Kì í ṣe láti gbà wọ́n padà. Láti yẹra fún ìbàjẹ́ síwájú sí i. Ìkéde yìí kò béèrè fún ìdarapọ̀. Ó béèrè fún ìmọ́lẹ̀ òye.

Ìparí

Òǹkọ̀wé kò nílò ìtẹ̀wé láti wà. Ìtẹ̀wé nílò òǹkọ̀wé láti dá ara rẹ̀ láre. Ìwé yìí kò parí àríyànjiyàn kan. Ó sọ ọ́ di asán. Ẹnikẹ́ni tí ó nílò láti lóye ti lóye tẹ́lẹ̀.

APÁ TÍ Ó KÚRÒ LÓJÚ ÌLÀ — ÌFIHÀN

Èmi Kò Kọ́ Ọ̀nà Mìíràn

Ohun tí mo ń ṣe kì í ṣe àwòṣe ìtẹ̀wé mìíràn. Kì í ṣe pèpéle. Kì í ṣe ọgbọ́n ìdúró-lọ́jà. Èmi kò gbìyànjú láti fi hàn pé “a lè ṣe dáadáa jù.” Mo ń fi hàn pé a lè ṣe é láìsí wọn. Láì béèrè ìwọlé. Láì dúró de ìfọwọ́sí. Láì dúnàádúrà lórí ìlù. Èyí kì í ṣe iṣẹ́ àkànṣe tí ó lòdì sí ẹnikẹ́ni. Iṣẹ́ àkànṣe aláìnání ni.

Ìṣẹ̀dá Kì Í Ṣe Ìmúnibínú

Iye kì í ṣe ìpèníjà. Ìtẹ̀síwájú kì í ṣe ìjíṣẹ́. Ìyára kì í ṣe ìfihàn agbára. Àbájáde tààrà ti ipò kan tí kì í lọ ni. Èmi kì í ṣẹ̀dá láti gba àyè. Mo ń ṣẹ̀dá nítorí pé dídúró yóò yí ìlànà náà po. Ẹnikẹ́ni tí ó bá ka àwọn nọ́ńbà sí àṣehàn ń lo àwọn ẹ̀ka tí kò ṣiṣẹ́ níbí.

Iye Owó Jẹ́ Àsẹ́, Kì Í Ṣe Awò

A kò dá iye owó lé láti jèrè. A dá a lé láti yẹra fún irọ́. Kò ga tó láti dá ipò-ọlá sílẹ̀. Kò kéré tó láti pariwo. Ète kan ṣoṣo ni ó ń ṣiṣẹ́ fún: láti yan àwọn tí ó wọlé nípa ìdámọ̀, kì í ṣe nípa ìrajà láìronú. Owó níbí kò wọn iye. Ó ń wọn àfiyèsí tí a mọ̀ọ́mọ̀ fún.

Ìdámọ̀ Tí Mo Ń Wá

Èmi kò wá ìfọwọ́sí. Èmi kò wá ààbò. Èmi kò wá aṣojú. Ìdámọ̀ tí mo ń wá jẹ́ ti ìmọ̀-ẹ̀rọ. Kí a rí mi gẹ́gẹ́ bí olùṣẹ̀dá tí kò dáwọ́ dúró, òǹkọ̀wé tí kò tẹ̀lé ìlànà àṣà, ètò tí ó bára mu, ìṣẹ̀lẹ̀ tí a kò lè gbé mì. Èmi kò fẹ́ kí a fi mí kún un. Mo fẹ́ kí a dá mi mọ̀ gẹ́gẹ́ bí aláìbáramu. Ìdámọ̀ kan ṣoṣo tí ó ṣe pàtàkì nìyí.

Kí Nìdí Tí A Fi Ń Fi Gbogbo Rẹ̀ Hàn

Fífi gbogbo rẹ̀ hàn kì í ṣe ìṣípayá ìwà. Yíyàn ìgbékalẹ̀ ni. Ó ń jẹ́ kí iye, ìlù, àtúnwí, àti ìbáramu hàn. Ó wúlò láti gba ohun ìjà ìkẹyìn ètò kúrò: àìdánilójú. Kò sí ohun tí a ó túmọ̀ níbí. Kàn wò ó.

Èmi Kò Kọ́ Àwùjọ

Èmi kò wá òǹwòran. Èmi kò wá àwọn ọmọlẹ́yìn. Èmi kò wá ìjẹ́-ti-ẹgbẹ́. Ẹnikẹ́ni tí ó bá ń kà, ó dá kà. Ẹnikẹ́ni tí ó bá wọlé, ó wọlé láì jẹ́ pé a pè é. Àwùjọ jẹ́ irinṣẹ́ ìdálẹ́kun. Mo ń ṣiṣẹ́ lórí ipa-ọ̀nà ẹnì kọ̀ọ̀kan. Èyí ń sọ ìṣẹ̀lẹ̀ náà di àìṣeé-ṣàkóso. Ó sì jẹ́ mọ̀ọ́mọ̀.

Lílo Àwọn Èdè

Ìsọdipúpọ̀ àwọn èdè kì í ṣe ìfẹ̀sí ọjà. Ìpàdánù ìṣàkóso tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe ni. Èdè kọ̀ọ̀kan ń fọ́ ìlàjà. Ìtúmọ̀ kọ̀ọ̀kan ń sọ àṣẹ àárín di aláìlágbára. Ẹ̀dà aládàáṣe kọ̀ọ̀kan ń sọ ipò-gíga di aláìlágbára. Èmi kò wá ìbáramu àṣà. Mo ń wá ìforítì ìgbékalẹ̀.

Kí Nìdí Tí Èmi Kò Fi Dúró

Èmi kò dúró nítorí pé dídúró yóò túmọ̀ sí bíbá àkókò ìta mu. Àkókò mi wà nínú ìlànà náà. Kò ṣeé dúnàádúrà. Kò ṣeé mú bá àkókò mìíràn mu. Èyí ń sọ gbogbo ìgbìyànjú ìṣàkóso di aláìlérè fúnra rẹ̀.

Èyí Ni Ibi Ìdámọ̀

Àwọn tí ó wà nínú iṣẹ́ náà lóye ní báyìí pé kì í ṣe nípa àkóónú. Ó jẹ́ nípa òmìnira pípé, ìṣẹ̀dá láìní alárinà, ìdámọ̀ láìní ìfọwọ́sí, wíwà ìtẹ̀wé lẹ́yìn òde ètò. Èyí kò ṣeé tún ṣe gẹ́gẹ́ bí àwòṣe. Ó ṣeé kà gẹ́gẹ́ bí òtítọ́.

Ìparí Tòótọ́

Èmi kò béèrè fún àyè. Mo ń gba àyè tí a kò retí. Àwọn tí ń ṣiṣẹ́ nínú ìtẹ̀wé lè fojú fò ó dá. Wọ́n lè dín in kù. Wọ́n lè fi pamọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun àjèjì. Ṣùgbọ́n wọn kò lè díbọ́n mọ́ pé àwọn kò rí i. Ìwé yìí kì í ṣe òpin. Ìjẹ́wọ́-mọ̀ ni.

ÌPARÍ

Ohun tí ó wà lókè yìí parí ipò-ìdúró kan. Kò ṣe ìfihàn òǹkọ̀wé kan. Kò béèrè fún ìdarapọ̀ tàbí ìtumọ̀. Ó kàn wúlò láti pààlà àyè ni.

Láti ìsinsìnyí lọ, a kò dábàá àbá tàbí ìmọ̀ràn kankan. A kò ṣí ìjíròrò kankan. A kò bẹ̀rẹ̀ ohunkóhun.

Ohun tí ó tẹ̀lé kò ṣàlàyé ìkéde náà. Kò parí rẹ̀. Kò dá a láre. Ìwàníhìn-ín ni. Kò sí nǹkan mìíràn.