BAKALA DIA GILLETTE DINA P&G KAVINGILA KO

NSAMUNU WA NSONEKI

Nkanda wau ka wabutukila ko mu tendula, mu sengumuna evo mu kembela. Wabutukila mu tula kiedi mu mpila yambote. Kiedi kiame, kia tata ame, ye kia nkumbu yina ka yalomba kima ko, kansi yafuta mawonso ntangu zawonso. Makaya mama ka mavava luwawanu ko: mavava mbambukulu. Mambu makaka i ngwalakasa kaka.

LUYANTIKU

Diambu dina ozatanga ka i disolo dia luvunu ko, ka i nkanda wa mbambukulu ko, ka i CV yavwatswa bonso disolo ko. I nzila. Nzila ame.

Yakula mu sikola ya nlekolo, mu kanza kia kisoda, mu kimvuka kina ka kilemvukilanga bifu ko, ka kifutanga nsendo mu bisemunu ko. Yakituka bakala dina ka vena muntu wamvingila ko: ka mama ame ko, ka kisoda ko, ka Gillette ko, ka P&G ko. Ye nanga, ka mono kibeni ko.

Diadi i disolo dia mpila okitukila kima kina ka kiyindulwa ko. Ye dia mpila ofutila ntalu andi.

NKUFI

Mwana wasisiwa va mwelo wa sikola ya nlekolo. Toko dikotele mu kisoda kakondwa zaya nani yandi. Bakala dina Gillette katambula, kayidika, kakolesa — ye bosi kamonina wonga. Mwana watambula nkumbu yina ina ye zitu kuluta zina ya kimfumu yawonso. Mama wakituka kima kia kutumuna. Tata wakituka nti wa nzo una usimbidi nzo yawonso. Kisalu kiatungwa kakondwa lomba kima ye kakondwa lemvukila muntu. Disolo dina P&G ka kamona ntete ko, ka katanga ko, ka kasoba ko. Nzila ya bakala dina ka walomba nswa ko wa kuzinga. Ye ubu kena kuyisamuna.

MAMBU MA NTETE

Tuena bonso tuena mu kuma kia bantu bavioka mu yeto. Bankaka batutunga, bankaka batulwadisa, bankaka batusindika kuluta ndilu. Ka yakala ye nzila yalembama ko: yakala ye nzila ya kiedi.

Tata ame wandonga kwenda mono mosi. Mama ame wandonga ntalu ya lukwikilu. Gillette wandonga mpila ya kisalu. P&G wandonga ngolo. Luzingu lwandonga mambu makaka mawonso. Ka isonikanga mu kiadi kia mambu ma ntama ko. Isonikanga mu tula mambu mu mpila. Kadi masolo makaka ka mavanwanga mu kifwa ko: mafikiswanga. Ye diadi i nfikisulu ame.

NSANGU ZA NSAMU

Nkanda wau wasonikwa mu nzietolo: va kati kia mbanza, maeroporte, ntangu za kuvwanda nkatu mvovo, mafuku ma kukondwa tulu, ye nsuka-nsuka zina ka vena muntu wavingila zau ko. Wavangama kakondwa kani, kakondwa mvangi wa minkanda, kakondwa kinsenge kia lutaninu. Ye ndinga mosi kaka: yame. Ye mfuka mosi: yina tusidi kwa kiedi. Ka vena nsoneki wa kinsweki ko. Ka vena kinsuku-nsuku ko. Ka vena nsobulu ya kuvwatisa ko. Disolo kaka bonso diena — bonso diazingwa, bonso diafutwa.

NSANGU ZA NSWA WA NSONEKI

© 2026 Ferdinando Frega / Frega Editore. Licensed under CC BY-NC-ND 4.0.

Mambu mawonso ma bantu ba kiedi mena mu nkanda wau mabaka mu mambu yamona kibeni.

PROLOGI

Yalonguka ntama vo ka vena lutaninu ko, ka vena kinsingu ko, ka vena kinsenge kia lutaninu ko. Kima kina ovanganga kaka i kiena. Yakula mu sikola ya nlekolo, yasala kisalu kia kisoda, yateka kwa Gillette, yanwana mu kati kia P&G, yatunga, ye yabwisa, yazimbisa, ye yanunga. Ye mu mambu mama mawonso, yasoba diambu dimosi: nkadulu ka i nsinga ko. I ntutanu. Nkanda wau usamuna disolo dia ntutanu yina. Ye mawonso mabutuka mu yo.

LUYANTIKU

Sonika nkanda wau ntangu yina yamana samuna disolo dia tata ame i mpila kaka ya monisa vo disolo dilandanga kakondwa nsuka — yina ka vena muntu wasonika yo ntete ko: nani i bantu ba FREGA. Yakala ye mvu tanu ntangu mama ame kansisa va mwelo wa sikola ya nlekolo ya Katolika yina yantambula mu mvu nana.

Wakala mu kunzonzila, mu kumvana ntima, ye yasoba vana vau vo kwenda kiambote kwakala — ata kwa ntima ye kwa nsisi — kuna kwamona bosi ntendula ye mpila ya kiedi mu kifwani kia luzingu lwame, mu mambu yavanga ye mu kina yakituka.

Yamutala, yamutala kibeni mu meso, ye ngindu zame zavova kwenda kiambote. Wakala kunlomba kwenda mono mosi, kakondwa simba koko diandi. Ye diau yavanga mu luzingu lwame lwawonso.

Wakala kaka ye mvu makumansambwadi ye vwa ntangu kafwa, Alzheimer’s wambaka. Ngonda kumi vitila nsuka, muntu mosi wamuyuvula kani wanzaya.

«Yandi i mwana ame Nando, kikilu — yina wavutuka ku nzo, wazieta, wavukisa wolo wawonso, ye wakwenda.»

Ntangu yayindula vo yakala ye mawonso, yasoba vo ka yakala ye kima ko.

TATA AME

Bubu isobanga nkia mpila ifwanane yandi — malongi mandi, mbambukulu zandi, ye kisika kia mpamba. Wakwenda.

Wandonga mu kunleka kakondwa nsoseti, ka yadiatanga malu mamvumvu ko, mu tina mpasi za meno. Dia kifyoti ye kiambote, ka luta ko. Ka malavu ko, ka sigaleti ko, ka bilongo bia ndozi ko, ka bima bia ntomo ko — sokola kaka ntangu zankaka.

Bakento: diau diakala diambu dimosi dina yamulonga kima. Kubazola ye kubazitisa, kuzonza yau, ka kuzonza mu kuma kiau ko. Bakento ba nzola baizanga ye bakwendanga bamuzolanga beni. Bayitukanga — babakala bole bafwanana beni kansi baswaswana beni. Mpila andi, kitoko kiandi, mawonso mena mu kati kia nseva ya kifyoti, kuna kiadi evo wonga ka biamusimba ko.

Mu kuma kia mpasi wavovanga vo: i nzila kaka za vanga mambu mu mpila aku. Mvutu zina mu vanga, ka mu vova ko.

Yandi wakala tata ame. Yandi i kina yakituka.

SIKOLA

Ka yakalanga ye kiese kia longuka ko — kia kala kaka mu kati kia bantu, kia bwana ye bampa, kia kubatala, kia soba mpila basalanga.

Mu mvu tanu yavana kimbuta kia ntomo kwa mama a nlongo. Vana vau wambokila mu tanga nkunga. Wansonikila zero mu nkanda ame, wavova vo ka yalonguka ko.

Ka yafwa ntima ko. Yamuvutudila: kiambote, simba nsonga — kansi ngeye wadia kimbuta kia ntomo. Luzitu lwa fioti ka lwadi bebisa ko.

Tata ame wazolanga mambu mole: zonza Kingelezo ye sika piano. Mambu mole wavanganga mo mu mpila yambi.

Kala nlongoki ntendula yakala kota mu sikola ye vwanda mu kalasi — kansi ka longuka ko. Ka kiamvananga kiese ko.

Ntangu yakala ye mvu kumi ye tatu, tata ame wanlomba kiwakanu: kani nabaka nsambwadi mu kumi mu nsuka ya sikola ya kati, uzansumbila mobilete.

Ka vena muntu wadi teka dolar dimosi mu kuma kiame ko. Yavioka ye nana. Wakala ye kiese. Wakala ye lulendo. Wansumbila moto — ka mobilete ko.

Bantu ba ntima yambi bakidi nswalu mu bika ngindu zau. Kiedi ka kiazabakana ko.

Bosi sikola ya nda yafika. Mu mvu wa tatu, bamvutula mu Setemba mu baka diaka ekzame dia simi. Nlongi wa nkento wakala ye nkandu kwa mono — wamonanga vo nkadulu ame imutumbidi. Ntangu mfumu wa sikola wazola mufiaukisa, wabakisa vo uzafunda bawonso. Bilumbu kumi bosi, wafwa. Ka yakwenda ku nzikulu ko. Ka yasimba nkandu ko. Prezida wa kimvuka kia rugby, kuna yasakanga, wanyidikila mpila ya vioka ekzame za mvu wa tatu ye wa iya bonso nlongoki wa mbazi. Yavioka.

Mu mvu kumi ye vwa yakala kakondwa diplome, kakondwa malongi ma sikola, kakondwa kisalu, kakondwa mama. Kansi yazaya vo yakala bakala dia lusakumunu: tata ame wakala vana lweka lwame.

KISODA

Kiese kiame mu kuma kia nlele wa kisoda yatambula kio kwa dikanda dia tata ame. Yasonika nkumbu mu kota mu Polisi ya Leta. Kansi mu ntangu yina, mukanda wa kubokila mu kisoda wafika: fwete kwenda mu 17 Novembele 1984, ola 08:00, ku Sikola ya Basoda ba Masini ma Mvita “FERRARI ORSI” ku Caserta. Ka yazimbisa lukutakanu ko. Ndambu ame 9/84 yafika bilumbu bitatu ntete. Kisalu: nlongoki wa mfumu wa tanki, 216 Leopard. Yakala ye kilo 140, nda santimetele 188. Ka balenda kunkotesa mu tanki ko — kiwonga kiakala vo tanki ifwete kwenda ye nzila mosi kaka. Bansoba kisalu: kisalu kia makumansambwadi ye vwa, kisalu kia biro, kabula bisika bia basoda. Mfutu ame wa lumbu wakala lira 2000. Mu nsuka a mposo yasalanga mu kuku mu kisika kia basoda bazolanga nswa wa kifyoti — ola 36 evo 48. Bafutanga: lira mafunda kumi tii makumole. Ngonda tatu bosi, Majore Tirino — yandi wakala mfumu wa biro kiokio — wampana mukanda wa nswalu wa kunsoba kisika. Kwenda mu ola 24 ku Sikola ya Bimvuka bia Kisoda ku Napoli. Wanyuvula: «Frega, mu ngonda zazi tatu ka vena mfundu ko, ka vena nlombo ko, ka vena nsadisa yalombwa ko mu kuma kia kisalu kiaku kia kabula bisika. Ata Jenerale wa kanza kia kisoda kena ye nzolo ya zaya ekuma nki.»

«Konso mfunu ka utukanga mu nsatu ko, mu nzolo kaka. Kani ofulukisa nzolo vana vau, ka vena nsatu zampa zibutukanga ko.»

Diau diakala mpila ame ya vutula kakondwa vana kima. Waseva. Yasoba. Vitila kwenda kiambote, wabundisa: «Vana tata aku mbote zame — tuakala bakundi mu nlongoko wa bamfumu ba AUC, vava kibeni mu kanza kiaki kia kisoda.»

Yavutuka ku kanza kia kisoda mu kubaka bima biame. Mfumu wa kimvuka kia basoda wambokisa kwa nsadisi andi.

Yakota mu suku diandi ye bamvana nswa wa vwanda. Ka wakala mfumu wa konso ntangu ko wa Veneto wa yamonanga ntangu zawonso — wa ndekelo ye wa makasi. Wakala ye kima kazolanga.

Wazaya mawonso mu kuma kia dikanda diame, bonso vo wasosa. Wanyuvula: «Ngeye nani kikilu?»

Yamutala, yaseva, ye yamuvutudila vo yakala muntu wa mpamba, bonso bawonso — kima ko, kima kia kuswaswana ko.

«Vitila wakwenda, bika ikuzayisa nani ngeye.»

Ye mu ntangu yina yalonguka zitu kia nkumbu ame.

«Ngeye i muntu ka vena muntu uvingilanga kumbwana ko. Kansi lumbu kimosi bazaya vo ngeye wena — diau dibwanga mu nzoni ye kakondwa ngwalakasa — ye bosi bawonso bakuvutukila mu ngindu. Ka vena muntu wakuvilakana ko. Diau i nkadulu aku.» Wamfiba mu nzola, bonso mwana andi. Wanlomba vo ntangu zawonso ndimfidila nsangu zame.

Yabaka nkunku ame ye yakwenda ku sitasio, mu nzila ya kisika kiame kiampa.

NAPOLI

Mbanza yantambula mbala mingi mu mvu miavioka. Konso mposo zole yavutukanga ku bisika bia rugby mu bwana ye banwani bampa, mu mintantu miampa, mu manwanu mampa — ntangu zawonso mu nsiku ya luzitu.

Ka yakala ye bakundi ko, bantu kaka bazayanga nani mono.

Ndinga ka i mosi ko mu mbanza yawonso — ina ye bitezo biaswaswana, mintindu miaswaswana, nzenzo zaswaswana, mu kuma kia kisika kuna wena. Kansi ntangu zawonso ina ye mambu mole maswaswana: ngangu za kuvanga ye kuvova kakondwa kuyidika.

Ngonda zole bosi, mukanda wankaka wafika: kwenda ku Loma mu bilumbu kumi, kanza kia kisoda kia Castro Pretorio, Polisi ya Leta — bosi mu ola 48, soba kisika ku sikola ya kuta ndoko ye ya kulonga lutaninu ku ABBASANTA mu Sardegna.

Yabokila ku nzo, ye kiese. Yayindulanga kisalu kiaki kia ntete, kina kiadi kunkotesa mu kimvuka kia bantu. Yakala toko ye ye nzolo yangolo. Yamonanga kala nzila yina ku ntwala — mfumu wa polisi wa mbanza ntete, bosi mfumu wa zunga kia Leta. Bosi yatelama: yakala kaka ye nkanda wa sikola ya kati.

Mama ame wavutula telefone ye ka wazolanga nsangu yina ko — yina yakala mpila andi. Wansisila mvovo umosi wa mivovo miandi: «Kwenda kwaku — ozakala mu bantu ba kulosa mu mvita batekwa kwa Leta.»

Tata ame ka wakala vana ko mu ntangu yina. Kansi mu ola 24 bosi ya telefone yina, mwelo wa kota wambokila: «Muntu mosi wiza kukutala.»

Wanata vuatula kilometele 550. Wakala vana mbazi a kanza kia kisoda, wazolanga kummona, kunzonzila, kuntala mu luse. Wakala tata ame. Yalomba nswa wa ola 24. Yasoba nlele ye yakwenda yandi. Twakwenda ku lweka lwa mbu ku Riva di Chiaia. Wazolanga diata. Wavova vo ngindu zina mu nzietolo zitoma kuluta zina zivwandanga kaka.

Diambu dimosi diadi wavovanga mu malukutakanu ma marketing ma kimvuka kiandi mu mvu makumole, ye bawonso bawanga.

MOKANU

Wanlomba zonza ntete. Minuti kumi i ntangu andi ya nene. Uzanzayisa ngindu zandi mu kuma kia lumbu kiame kia kuntwala ye bosi ka uzavova diaka kima ko. Uzakwenda. Yayindula vo ngangu zandi zamana. Ola kumi ye zole za vuatula mu kuma kia minuti kumi ya mokanu. Kima kimosi ka yasobanga kio ko. Wavutula mu ngindu zame ntangu zina, mu mvu sambanu, kanatanga mu kutala bansumbi bandi — bisika bia madia bia basoda ye nzo za nkita za bimvuka kuna kavwandanga ola zankaka mu sika kalata ye bamarechal, mu nseva ye mu nsakasa. Wavutula mu ngindu zame malongi ma tanga mu ntu — matangu ma mwana wa mvu tanu ka ufwete vanga ko. «Ngeye ena ye mawonso ma nteki — mvovo wa nteki,» wanzayisa. «Ikukotesa mu filiale ya Gillette. Tuvanga ntalulu — mu kuma kia kimvuka kaka, va kati kweto.» «Ye diaka, ka wavangwa mu vwanda mu nzo ye kutumwa ye kutalwa ko. Yindula. Bilumbu nsambwadi mu kumvana mvutu aku.» Yamutala ntangu kakwenda mu Renault 19 andi ya mpembe. Ka wantala mu meso ko. Wakwenda. Kakondwa kwenda kiambote. Kakondwa mvovo wankaka. Wakala tata ame — ka nsosi wa bisadi ko.

NZENGOLO

Yalanda diata, mu balula mivovo miandi. Minuti zandi kumi zakituka bilumbu biawonso bivutukanga mu ngindu zame, bonso mantra — mantra ya bantu ba Frega: ntangu bazolele kima, basadilanga mpila yampasi kuluta. Ka balombanga kio ko. Ka babakanga kio ko. Batambulanga kio, kiavanwa mu luzolo. Kima kiansimbanga mu kinzu kiakala wonga kia bwa ye vasa nkenkula mu disolo dia kisalu kiandi — nkenkula yina yadi kunsonga mu luzingu lwandi lwawonso. Diau kaka diakala kiyindu kiame kia kiedi. Ka kima kiankaka ko. Bilumbu nsambwadi bosi yabokila. Wavutula, ye ludimbu — mvovo andi wavova mawonso. «Wabaka nzengolo, Nando?» «Ingeta, tata. Kansi fwete kukuyuvula — nki nadi vanga ngeye kani wakala mu kisika kiame?» «Nadi tambula.» Ye diau yavanga. Kubasika kwame mu kisoda kwakala mu 14 Novembele 1985. Kansi mu 1 Setemba, Kimfumu Kianene kia Kisoda ku Loma kiamvana nswa wa luzitu wa bilumbu 45, mu kuma kia mavangu mambote mu kisalu. Ka ibundisa diaka kima ko, mu luzitu lwa kiwakanu kia kinsweki. Mu 2 Setemba 1985, yakota mu mwelo wa filiale ya Gillette ku Sicilia. Yakala ku nzo. Ngudi Gillette wantambula — mu mpila andi. Wiza kiambote.

NLONGOKO

Mawonso mabwa ye bantu bankaka vana. Tata ame ka wakalanga vana ko mu vova mvovo — kima ko. Kansi yazaya vo wakala mu tala, mu vwanda kakondwa vova. Bonso bobo kakala.

Nsosi wa bisadi wayidika nlongoko wa mposo iya, wakabwa va kati kia Sicilia, Lazio, Piemonte ye Campania.

Zunga kiame kiadi kala ndambu ya zunga kia ntandu kia provinsi ya Cosenza. Ka yakotanga mu kisika kia muntu ko. Ka vena muntu wabasiswa ko. Bikanu ye mfutu biayidikwa kala.

Yayantika mu Kimosi nsuka-nsuka mu zunga kia Messina. Lukutakanu ku kisika kia maswa, ola 06:30.

Weza kunsosa ku kisika kia maswa. Kansi yafika ola mosi ntete. Wakala kala mu vingila.

Mfumu mosi wa Friuli. Wamona kukula kwame — wakala kwa Gillette bonso nteki, bosi ntadi, bosi nkundi wa kisalu, ye ubu nkundi wa kintwadi ye tata ame.

Wanyuvula ekuma nki yafikila ntete. Yamuvutudila: «Mambu ma kukondwa vingilwa ka malandanga ntangu ko, ye mono ka ilenda zimbisa nzila yayi ko.»

Twakala kumosi bilumbu tanu. Wakala nda kuluta mono — santimetele 195 — wakala ye nitu yangolo ye ka wazimbisa mvovo andi wa Friuli ko. Mpila andi yankotila beni kuna bantu bakwikila vo yakala mwana andi. Wakala kaka ye bana batatu ba nkento. Mu Kitanu nkokila, bilumbu tanu kaka bia nlongoko bosi, twavutuka ku biro. Kakondwa nkinsi, bampana bima biame ye banzayisa vo ka nzimbisa diaka ntangu ko: kwenda ku zunga mu Kimosi nsuka-nsuka.

Yakala ye mvu makumole. Kisalu. Nzimbu. Kisika kiame kibeni, kilometele nkama tatu ntama ye dikanda diame. Ka vena muntu wa kunsadisa ko. Mawonso mono mosi — kisalu, madia, kukomba, kutula feru. Nadi butula bana kakondwa nkento ye kota mu disolo dia nza — ka mu kuma kia kununga ko, kansi bonso diambu dia kiyituka.

ZUNGA KIA KISALU

Nsumbi wa ntete. Mbanza ya Trebisacce, lweka lwa ntandu lwa mbu Ionio wa Cosenza. Nzo ya nkita yanene. Babokila ku biro, bazolanga ntambudulu, bazolanga tuma komande. Kiakala lukutakanu lwame lwa ntete.

Nkumbu andi Fortunato, mvu makumaya bonso. Wakindisanga vo bambokila Dottore — ka mu kuma kia vo wakala munganga ko, kansi kaka kadi wakala ye diplome dia iniversite.

Wanwanina ye ngolo. Wazolanga mvutu ya makasi. Twavioka komande, ye ku nsuka wavova: «Kadi ngeye wena kwa Gillette ka diau ko vo ngeye i nsolwa wa Nzambi — nsolwa, mu ndambu ya bantu ba fioti basolwa. Ilenda sumba bima biaku kuna kuna nzolele.»

Banteki bankaka bole bakala vana. Bawonso bavingilanga mvutu ame — ntumbudulu yakala ya kiezila, yazolwa, ka ilenda vilwa ko. Kansi sekondi tanu za kifwani zafuana mu vutula mu ngindu mivovo mia mfumu wa Friuli: «Nando, vuluka — mbuma yambote ya ntambudulu ya nteka i nteka ye komande.»

Yamutondela, yavova vo twawakana kikilu, yamutondela mu kuma kia komande, yamuvovesa «sala kiambote», ye yakwenda.

Ola zole bosi yabwana yandi mu bar mosi ya mbanza. Weza mu kunsumbila kafe. Yafuta mono. Wanyuvula ekuma nki. «Beto kwa Gillette ka tu banteki basolwa evo basobolwa ko — tuena kaka balongwa kiambote mu tambula bansumbi.»

Yafuta ye yakwenda, ye kiese.

Nkokila yina, yabokila ku biro mu vana rapore ya lumbu: komande nana, ntambudulu kumi ye iya.

Biro kiavova vo nsumbi wa Trebisacce wabokila mu nianguna mu kuma kia komande andi — wasonika makesa kumi ye zole ma mbele, kansi kopi yamonisanga zole kaka. Ndumba wakala ku telefone wavova vo tanga komande kiambote: kolonne yina zole zakala yasonamanga bipaki bia sambanu, buna ntalu ya komande yakala ya kiedi.

Ka ozavilakana lumbu kiaku kia ntete kia kisalu ko. Ye bansumbi ka bavilakananga nteki ko wakotanga ye ntima wa luvuvamu ye utekanga kakondwa lomba — bonso ntangu wakala mwana ye munganga wavovanga vo ka uzakuvanga kima ko, bosi wakuvana mpusu, ye ka wamona nsonso ko.

RAPORE YA MPOSO

Ku nsuka a mposo, ozibikanga rapore mu maboko. Ntalu ya komande ofwete monisa ilandanga kina kiasonikwa, ka kina kiafutiswa ko, ye ikotanga mu lisiti ifwana: lumbu, nkumbu ya nsumbi, mpila ya bima, kisika.

Bosi ndambu ya matangu: ntalu, bima, ntalu za konso mpila. Tala vo minkanda mia matangu miawonso mina kiambote, vanga matangu, vanga rapore mu kuma kia vo ntalu ya kunatwa ina ya kuyidika mu mposo ilanda.

Mawonso mama makalanga ndambu ya Sabala kani ka wavanga kifu ko. Kani wavanga kifu, wazimanga mawonso ye wayantikanga diaka tuka ku luyantiku — mu nsukudulu, kakondwa bifu, kakondwa matona ma mafuta evo bikoko bia mbolo.

Kimosi nsuka-nsuka wakwendanga ku posita mu fidisa pakete: komande, rapore ya mposo, resi za nzimbu ye seke, mfutu wa bisumbulu kani wakala, nsangu za zunga.

Yina kaka i mpila ya vanga kisalu kiambote. Vana kaka komande zatalwanga, zasonikwanga mu faktire, zasalwanga, zafidiswanga ye zafikiswanga kwa nsumbi — nzunga wa kisalu wazibukanga.

Kansi vuluka: diau i nsiku yina ilomba mpila ya kisalu. Ntangu wena ye komande 40, 50, 60 mu mposo, mambu mayiza ya mpasi kuna wafwete sadila mikanda miole — kadi rapore ya ntete yayidikwa mu nkumbu makumole ye tanu kaka mu mposo.

Faktire yavangwanga konso ngonda tatu — ntalu yina basadilanga mu tanga komisio, mu katula mfutu wa ntete, mu sonika faktire ye baka nzimbu zisidi mu nzila ya banki.

Ka diakala nsiku ya nteka yalunga ko. Ka diakala mpila ya kituka muntu wanene ko. Ka diakala kima kia longa ko. Diakala kaka kina kiakukitulanga mosi mu bantu ba Gillette.

LUKUTAKANU LWA ZUNGA

Mu 1 Desembele yakota mu lukutakanu lwame lwa ntete lwa zunga. Yabwana ye mfumu wakala ntwadisi weto — Giuliano, wa Molise. Wakala vana mpe mfumu wa nteka wa nsi yamvimba, Raffaele, wa Puglia.

Bawonso bole bakala bambote, bonso vo ka bakala ye diambu ko — kansi ye ntima wa kutala. Mu lukutakanu yazonza. Ka yavwanda kaka ko. Yakota mu mambu, yasamuna disolo, yakimonisa.

Banyuvula kani yamona mpasi mu zunga kiame — kiuvu kia konso ntangu ya mpila yayi.

«Ingeta,» yavutula, «ye matondo kwa Nzambi — kani ve nadi vwanda ku nzo kakondwa kisalu. I nzila kaka za vanga kina beno bandonganga konso lumbu.»

Twakwenda mu dia. Mfumu wanene wavwanda vana lweka lwame — kakondwa kimonisa — ye wazolanga zaya mpila yazinganga, kani yakala ye nkubika, kani yakala ye nkundi wa nkento, nki bikanu biame.

Yavutula mu nsiku za konso ntangu. Wamona kiese. Landa nsiku: ka bika bankaka bazaya mambu maku ko.

NTALULU

Biro kianzayisa vo ku nsuka a Febuari mfumu wa zunga uzayiza kundandila. Kikubika ye kala ya kuyidika.

Lukutakanu lwakala ku Otele Jolly ku Rende, Cosenza — mbazi a zunga kiame, ola mosi bonso tuka kuna yazinganga. Yafika mu ntangu.

Giuliano wavova vo weza mu kundandila ye kunsadisa mu nteka — ata bonso kavovesa diau. Kansi yakala mwana wa tata ame. Yazaya kiezila ekuma nki kakala vana: mu tala kisalu kiame ye vana rapore kwa bamfumu kani bafwete kunsimba evo ve.

Wavwanda bilumbu tanu. Ivulukanga Kiya nsuka-nsuka, ntangu twakala mu vata dimosi dia nkumbu PAPASIDERO mu mongo mia Pollino — bantu nkama tanu bonso. Bosi kamana tala nkufi ame ya mposo, mikanda mia bansumbi, komande, sanduku ya bima bia kumonisa ye kayuvula ngindu za bansumbi bankaka, wanlomba telama vana lweka lwa nzo ya nkita ya madia ye fumu. Ivulukanga makutu ma fufu va mwelo ye kibuti kia telefone kiazibama mu kati.

Wakala kuna minuti makumole. Ntangu kabasika, wasevanga.

Wabokila biro kia Milano ye wazayisa mfumu wa nteka mbuma ya ntambudulu. Bosi bazonza ntalu za nteka, bamulomba kwikidisa kani ntalu zakala za kiedi. Wazaya kikilu?

«Mawonso ma kiedi — ye ka vena komande zisidi ye nfidisi ko. Twakwenda kala kuna.»

Ku nsuka yankaka ya telefone kwatuka: «Mu ngonda sambanu, Nando wavanga kala nteka ya mvu wawonso wa zunga kina, ya mvu wawonso wavioka.» Wavutuka mu vuatula, ye twalanda lumbu kieto bonso vo ka diambu diabwa ko. Mu Kitanu bosi madia, wakwenda mu vutuka ku biro kiandi.

Mu bilumbu bialanda — ka nsangu ko, ka mvovo ko. Kansi mu lukutakanu lwa zunga lwa Mayi, diambu dimosi diabwa.

MAYI 1986

Mu lukutakanu lwalu muntu mosi kakala ko — nkundi wa kisalu wakala ye zunga kina kiasimbananga ye kiame.

Ntalu za konso ntangu za Nielsen za ndambu ya zandu zamoniswa mu konso zunga. Mu madia, ka vena muntu wayuvula mu kuma kia nkundi wakondwa ko, ka vena muntu wavova diau ko.

Nkokila yina, ntangu yakala penepene ya kwenda, bampana nkanda wa kuyika zunga kiame mu sonika: kubanduka kwame.

Yakituka mfumu wa provinsi za Cosenza, Crotone ye ndambu ya nordi ya provinsi ya Catanzaro — yina yakabananga ye tata ame.

Diau diampana kikuma kia kiedi kia kumona yandi mbala mingi ntangu twasalanga beto bole ku ndilu — evo ntangu kaka twazolanga.

Wantala ye ka wavova kima ko. Kansi meso mandi mafuluka, ye ntadilu andi yamonisa mawonso.

Konso ngonda yabakanga kuluta lira milio tanu za komisio. Yakala bonso yandi.

Kansi yakala kaka ye ngonda vwa za kisalu ye nzala yanene ya zaya. Kina yalongukanga ka kiafwananga ko. Yalanda sosa ye ka yatelama ko — mu zaya kota ku nsi, ka mu yindula mambu ma mpamba ko.

Bonso bakala bantu ba Frega. Mvovo wakala ye zitu kuluta kima kiawonso. Diambu diakala tadi dina mawonso masimbamanga. Yina i beto.

NOVEMBELE 1987

Tata ame wambokila mu kunzayisa vo kisika kia mfumu ya kimvuka kia Gillette kizolele bwana ye beto bole. Lukutakanu: 2 Novembele, Kimosi, mu otele mosi ku Reggio Calabria, ola 16:00, ye mfumu wa nteka wa nsi yamvimba — bakala dia Puglia.

Ka wanzayisa ntete diambu ko — yandi kibeni ka wazaya dio ko. Kansi lumbu kina twadia kumosi ku nzo. Mama ame, wavwata ye wakala ya kuyidika, wakindisa vo fwete kala mu lukutakanu. Ka vena muntu wayituka ko — bamzaya kala.

Kimvuka kiabaka nzengolo ya tunga ajansi yampa ya Gillette ku Calabria. Kikuma kiakala kia mayele: mbongo zayantika yika, mu kuma kia bima biampa, ntalu ya bima yayika ye zandu diayika. Babaka nzengolo ya kabula mu kuma kia kukulumusa kiwonga kia kisalu.

Mu nsoba yayi nadi kituka nzwidi wa nswa wa kibeni — kaka ngonda 28 bosi yayantika kisalu — ye nadi kebanga nlandu.

Ndambu ya komisio yakala ya fioti kansi ya mfunu — vana nsi a ntalu ya zandu, kadi bamonisa mu kinsweki kiyindu kiau: ka bazaya mpila ya kuyika tuzavanga ko, ye bamonanga wonga vo bazakala ye mpasi ya tendula mbongo zeto kwa bamfumu ba nza yawonso bosi.

Twatambula. Tuzayantika mu 1 Yanuari 1988, ye kiyituka kimosi.

DESEMBELE 1987

Twakala kwa nota mu sonika nkanda wa kutunga kimvuka kiampa. Kiyituka kia ntete kiafika.

Nkabulu ya kimvwama yamonisa: tata ame 40%, mono 40%, mama ame 20%.

Tata ame wakitendula bonso mpila ya kukulumusa mpaku — ye wavova vo yandi uzatusadisa mu nkokila, kadi mu nsuka-nsuka wasalanga ku posita, ye diau ka diatutananga ko ye nsiku za bisadi bia Leta.

«Kani yandi wena mu kati, ka tufwete futa sekretere ko. Uzatanina mambu meto — mambu ma dikanda.»

Yazaya vo yatambulanga diambu diambi. Kansi ku nsuka, yandi wakala mu kebanga nkento andi — wakwikilanga vo kadi bakala kuluta nkento andi mu mvu kumi ye mosi, uzakala ye muntu va lweka lwandi mu kinunu, muntu wadi kumukeba. Ka yalenda kumkakidila ko.

Yandi wakala kaka tata ame. Ye nzola ame kwa yandi ka yasoba ko — ata ubu wakwenda.

Sonika, tambula nsiku. Bosi ndambu yalanda yafika: nzengolo ya kimvuka yamtula yandi mfumu mosi kaka wa kimvuka — tii ntangu bawingi bazamkatula. Wanvana kwa yandi; maboko ye malu masikama. Yakala mu mpasi yanene.

Ye mu tula ntu: Gillette weza ye ntumwa zole zaswaswana, kadi Boston wakabula ndambu ya nteka mu zole — Mbele ye Bima bia Kuzenga Ndevu ye Bima bia Kusukula Nitu — ye nsiku mosi kaka ya komisio yakabwa. Yakimona yasalanga Calabria yawonso ye ndambu ya Bima bia Kusukula Nitu yakondwa ngolo, ye bamfumu batuka mu bimvuka biankaka, mu nata ntalu yawonso ya ajansi kuna mama ame wavova: «Ka diau dia kiedi ko vo ngeye ubaka bonso tata aku.» Yandi wasimbanga matangu. Yazingilanga kaka mfutu wa bisumbulu.

Nzola ame kwa tata ame yavanga ndambu yisidi — tii Yuni 1993, ntangu ku nsuka kawakana mu kabana, ye wasonika kiwakanu kia mu kati kia kimvuka.

Wavanga dio mu nzila, mbazi a meso ma bantu, mbazi a meso ma nkento andi. Mu kuma kia diau dikanda diawonso diamfunda ye ngolo bosi. Mama ame wavova: «Diadi dizakulosa mu nzila — ozamona.»

YANUARI 1989

Kisika kiame bonso Bakala dia Gillette mu kati kia ndambu ya bima bia kitoko — kiayindulwa kwa Boston ye London, kiatungwa kwa nsoda za kufutwa — kiazinga ngonda kumi ye zole kaka. Bosi yavutuka ku nsina ame: Mbele ye Bima bia Kuzenga Ndevu.

Vava yakibakila kisika kia kiezila bonso kitezo kia kimvuka mu nteka ya bima bisidi.

Konso ntangu bima bitekamanga malembe-malembe biafwete mana, bamfumu bambokilanga mono kibeni mu vana bima bina kwa bansumbi basolwa. Mbuma zamonikanga kiezila.

Diau diatula mambu mole ma kiedi mu kimvuka: diakatula ngolo kwa bansumbi bamosi-mosi balendanga baka bima biawonso mbala mosi — ye buna sika ntalu — ye mfunu wa zole wakala vo, mu kabula mu nzila yawonso, kutatana kwa ntalu ye ndwanunu ya bima bia konso ntangu kwatinwa.

Ye bonso, diakituka diambu dia konso ntangu kwa bantu mu ntwadisu vovanga: «Bokila Frega — tuena ye makamio tanu mafuluka ma sabuni ya kuzenga ma kuteka mu ola 24 kaka.» Ye yavutulanga mbokila.

Tata ame wakala ye lulendo mu kuma kiame. Yalandanga kina kayantika. Ka vena muntu wadi kututelamesa ko, bonso twayindulanga. Kansi ku nsuka, nkento mosi kaka watutelamesa: mama ame.

YULI 1990

Mu nsoba ya nkubulu ya bazunga, yakisonika mu kisalu kia mfumu wa zunga. Kansi mvu miame minkakidila: yakala kaka ye mvu makumole ye tanu, ye mambu ma fioti mazayakana mu kisalu.

Mvu miole mia kulandila mu kinsweki nkundi wa L’Oréal wakala ye kanser, nlongoko wa merchandising, kisika mu Nzo ya Nteka ya Reggio Calabria — ka diau diafuana ko mu soba nzengolo za bankaka. Mu vioka kibaka kia kota, nadi kala ye mvu miingi, evo kimvuka kiankaka mu CV ame.

Mfumu wampa weza — bakala dia Agrigento wakala mfumu wa ndambu ku P&G Sicilia. Nzimbalu ya luzitu: wazolanga mata tii mfumu wa zunga mu kimvuka kiandi kansi ka wabaka diplome dia iniversite ko, ka wazonzanga Kingelezo ko — mivovo mia fioti mia Kingelezo kia Sicilia kaka.

Bamzayisa vo yasonika nkumbu mu kisalu kina. Diambu diandi dia ntete ntangu kafika diakala zaya nani mono ye baka nzengolo ya mpila ya sakana.

Ka wakala zoba ko — wayantika kisalu kiandi mu teka matrakteri, ye nsina andi ya nsadi wa bilanga yamusadisa kiambote mu ntwala. Kansi wafika mu mona diambu dia kiyituka: tata ye mwana, bakundi, bakundi ba kisalu, bakangama, bawakana — ye va kati, nsonso yina ka yasakidilanga kiteki kia kutezila ko kansi yafulumunanga kio.

Kisalu kiame kiakala kaka sala ye vingila — tala kina bankaka bavanganga, kakondwa vova, kakondwa vutula.

Mpila yina yamonisanga kina bimvuka binene bimonanga bonso kimvwama ye ngolo zau za kiedi. Mu ntangu yina yayantika longuka mu kisalu kina P&G kalonga mfumu ame, ye yayantika kio sadila mu zunga, mu mpila ame. Yandi wakotesa ngindu ya nteka ilandanga lojistike.

Ka watekanga diaka kina nsumbi kalombanga mu kuma kia ntalu ko. Watekanga kina ntwadisu kayidika: mu makesa, bima bimosi-mosi, mintanda, bapalete, makamio — makamio mafuluka, makamio manene. Nkubulu yakotiswa. Ntangu ya kiyekoko, kala ntangu yafwa tuka 1 Yuli tii 1 Setemba, yakatulwa.

KINTWADI KIA KISALU

Kintwadi kia kisalu kina twatunga kiayantika vana mbuma, ye mbuma zozo zatufinamisa. Bankaka mu bakundi ba kisalu bavovanga mambu ma nseko ya mbi — vo zunga kieto kiakala kiau kaka kia Gillette mu Italia yamvimba kiakala ye nsadisi wa mfumu wa zunga.

Yayantika twadisa ndambu zanene za bizeti — mu pursanta ovo mu nzimbu zazayakana — ye mbuma yatukanga kaka mu nimero zina yavaikisanga.

Kukula ku nsi a kumi? Kani lumbu. Kiau kiakala kima kia kimvwama kina ka ilendanga kio futa ko. Bonso kukamba nkolwa vo kasisa malavu ye kanwa maza.

Vana ntangu yayi, nkumbu ame mu biro bia Milano yayantika soba — tuka ku nleke wa ngangu kansi wa ntu ngolo, wina kalendanga twadiswa ko, tii ku bakala dia ntima wa ngolo, dina balenda tula ntima. Ye dina mavangu mandi mafwananga kubakwa mu nzila za nteka za nsi yamvimba, zatungwa vana yulu ya kina kiazayakana bonso nzila ya Frega.

Nsweki yakala yapwelele: soba pursanta mu nzimbu zazayakana, ye nzimbu mu pursanta, vava tutunganga promosio za bansumbi. Mbweno yasobanga; nzimbu za tula zakala zimosi kaka. Kansi bantu bavutulanga mvutu mu mpila yankaka.

Makamio ma ntete matuka ku London mayantika kota mu Calabria — masweka kwa kimvuka kia ntwadisu kia Italia, kina kiazolanga lomba pursanta ya mavangu mama. Konso nzila ya nteka yasamunwanga kwa kimvuka ye mbuma zasonama.

Bantu ba marketing bammenga. Bawonso bafutwanga mfutu wa kisalu kwa nzimbu zeto — kansi bima biasadilwanga mu mpila yambi.

Ata mu ngindu zau za nteka, bamfumu ba marke ka balendanga zo lunga ko. Imbambukila, vava ntwala ya Series yayantika, mu asanseru ku London, yasila nsilu kwa mfumu wa nene wa Italia vo ikuteka bima biawonso bia mvu mvimba mu ngonda zole — sambu na nzietolo ku mbanza ya mfumu ya nsi mosi ya Europa ye nkento ame.

Diavangama. Mfumu wa nteka wafuta makasi ye wankandika kuvova diaka ye bamfumu ba nene. Kansi nzimbu za nzietolo zafika.

APIDILI 1993

Yazaya Elisabetta mu mvu 1987. Twakala vamosi bilumbu makumaya — bonso kalantene ya ntima, kintwadi kia ntangu yazayakana.

Bosi nzila zeto zavambana. Kansi mbala zankaka, bonso bwena mu mbanza zakete, meso meto mabwananga. Wansekelanga ata vava nleke andi wa kimpala wamkunanga nkoto a mvwatu.

Lumbu kimosi mu nkokila mu Novembele 1992, yamona vuatula yaviokila, ye muntu mosi wambikidila mu koko. Kiyazaya ko nani wakala, kansi yamvutudila mu koko mu luzitu.

Tuka mu mvu makumole, yazingilanga mono mosi. Kiyavutuka ko kani lumbu zinga ye bibuti biame.

Bilumbu biakete bosi, vuatula yina kibeni, koko kina kibeni. Mbala yayi yayilanda. Ntangu nki yatelama? Nani imona mu kati? Elisabetta, nkento wakala nkundi ame wa ntete.

Wavingilanga mona muntu yina kibeni wa mvu tanu bitwala. Twayantika diaka kubwanana. Yandi wavingilanga Nando wa lumbu yawonso; mono yayindulanga: mbala yayi kazasivika.

Twasimbidila luzolo lwa nitu vana nda bilumbu kumi. Bonso bamama ba nlongo zole ba nzo ya nsweki, kansi kukondwa mvwatu au.

Bosi kimuntu kiavanga mpila andi. Mu lumbu kia 21 Desembele yakwenda bwana ye bibuti biandi ye yabakamba vo nzolele kunkwela.

Nzo yina yafuta nzimbu zayingi mu bilongo bia kuvundisa ntima ye mu ti ya kamomile mu ngonda zalanda. Kansi mu lumbu kia 21 Febuari 1993, yasamuna mambu mole: ntangu ya kubutuka kwa bana ba mapasa yayantika tangwa — ye vo mu Apidili, ikunkwela. Nsangu zozo zole zasamunwa kwa bibuti biandi mu lumbu kimosi.

Nkinsi a longo yavangama mu lumbu kia 26 Apidili 1993. Nkaka ame wantwala ku altare. Nzo ame yawonso ya mbutukulu — mama ame ku ntwala, tata ame mpe — batambula nsiku wa ngolo wa mama ame wa kukondwa kwiza ku nkinsi.

Mambu mawonso maviokila mu mpila yambote. Yakala mu bakala bakete ba nkinsi a longo bavioka nkinsi yawonso mu kuyambula banzenza ku nima ya meza yafuluka ye madia.

Mu mbazi yatala mpete a longo ye yabakula salu kiandi kimosi kia kieleka: kiakala kaka nzila ya kulunda mbambukulu zalema, ye ka kubika zo zima ko.

Mu Yuli 1993 yasala ntalulu za Leta mu baka diplome dia Kontabilite bonso nlongoki wa ku mbazi — mvu wa tanu kaka wakala, ye kiakala kima kiambakisanga.

Yaviokila ye makumatatu ye nana mu 60 — ka makumatatu ye sambanu ko, kina kiakala nsongi ya fiokete. Bantu bazaya mono bayiuvulanga ekuma nki.

Ntalulu ya munwa ya Kiitalia yasoba mbuma. Kiitalia kina kibeni kiampananga nimero iya mu sikola yawonso. Vava bandomba vo ifwananisa Silvio Pellico, yavutula ye Andreotti wa mvu mia 1800 — bosi yavova ola mvimba mu kuma kia politiki. Nzo yatelama, ye mono yawa. Bantu bayingi ka bazaya ko ndambu yayi ya kinkulu. Kima kiatwala mbuma ka kiakala ko kieleka kia mambu, kansi mpila ya kuvova: nsamu wa noir wa ngindu za mpa, wafinama ntima kibeni kuna watuka mu kulendakana kwiza mu kieleka.

Bosi, mu lumbu kia 17 Oktoba 1993, bana bame ba mapasa babutuka. Yalunda mvovo ame. Bau i bantu ba Frega.

YUNI 1993

Ngina ye nkento. Yatunga nzo. Mu ndambu ya ntima, yavidisa nzo ame ya mbutukulu. Kansi kima kianemene mono kuluta i kuvidisa kintwadi ye tata ame — nkento andi kena kaka vana, lumbu yawonso ye ngolo zandi.

Diansisa ye kiuvu vo basoba mono vava yabutuka. Nuni ya nda malu, yina isadilanga FedEx, yafweti twala mono ku New York — kansi mbemba mosi vana yulu ya miongo mia Aspromonte yamvunisa, ye yansisa kwa nzo ya ntete yalenda kunyambula.

Mono ye tata ame twatambula nsiku mimpa mia nteka kwa kimvuka. Mfumu wa nene watanga nimero: wame wafwana 150 000 mu komisio. Wa tata ame, 110 000.

Nkalu yabaluka. Mupepe wakala wankaka. Oksijene yasukuka. Mbikudulu zasoba.

YUNI 1995

Bosi mvu 25, mfumu wa nene wa Gillette wavunda kisalu. Nimero ya Zole andi wiza — wakala kala mfumu wa ntwadisu wa biro. Wafwanana ye Al Pacino: mambu makete, nseva mosi. Enzenie.

Ye nki kavanga mu Novembele wa mvu wau kibeni? Wasamuna kwa kimvuka kia bamfumu kia Italia vo, ye bilumbu tanu bia nsangu, ukwenda ku zunga mu landakana Frega mu Calabria.

Mfumu wa zunga wankamba vo ka ivanga ko kina tata ame wavanga — vanga, kansi ka sosa ntangu ya kumlonga ko. Sala kaka kukondwa nsualu. Yamvundisa ntima: zandu diasoba, ye nsualu ye mfunu mpe biasoba.

Wafika mu nkokila ya Kimosi ku aeroporte, ye nseva. «Buna, Frega — kuna kwe tukwenda mbazi?» «Mu sakana ye bansumbi.»

Twasala bilumbu biole bia kisalu. Ntalulu mosi yamsivisa: vava bamzayikisa kwa mfumu wa nzo yanene ya kukabula bima bia GDO, muntu wau wabaluka kwa mfumu wa nene ame ye walomba bizeti.

Yakota kuna kuna: «Nanga ka wabakula ko. Yandi i mfumu. Nkutu ya nzimbu ye ya promosio i yame. Yavingilanga kwa ngeye luzitu lwawonso ye kisalu kiambote. Yayindula vo wabakula nani wakala muntu wau. Ka walunga ko ata ndambu yakete ya ngangu.» Twatelama ye twakatuka.

Enzenie wantala ye kavova kima ko. Mu mene-mene malanda ku otele, nsumbi wakala vana mu lomba ndolo.

Bosi yamtwala ku miongo mu toma madia ma nsi ame. Twadia mbolo ye mortadella. Mu mene-mene ma Kitanu, wavutuka mu avio ku Milano. Kwenda kiambote kwa nkufi — mambu makete, matondo.

Mu Kitatu kialanda, yatambula nkanda wa mono kaka watuka kwa yandi, wasonama mu koko kiandi. Mambu mansangulula kibeni. Mivovo miatulwa ye kilo kia ntima kifwana.

MAYI 1996

Nimero ya Zole mu nza yawonso kwa Gillette — Mfumu Allan Both — watuka ku London ye avio ku Calabria.

Tuka ku Milano, mfumu wa nene wa Italia ye mfumu wa nteka bamlanda mu avio yankaka, sobele ku Calabria.

Ka vena muntu wazaya kuma kia kieleka ko. Wazolanga bwana ye mono.

Yamtwala kwa nsumbi mosi — muntu wa Italia wazinga mvu makumatatu ku Scotland. Bayantika vova mu Kingelezo ye bakotisa mono mu mokanu.

«Diabulu,» bavova. «Frega mpe uvovanga Kingelezo?»

Mu madia ma nkokila yasamuna nsaka mosi ya nseko. Mfumu Both waseka bonso nlau. Wafweti kwenda ku Boston mu mbazi. Ntalulu andi ka yalunga ko ola kumi ye zole. Wavova vo ukusamuna dio kwa kimvuka kia bamfumu — ye vo Tonton Warren mpe ukuseka kieleka bonso nlau.

Bamfumu bole ba Italia bambokela ku lweka ye bankebisa mu kuma kia mambu ivovanga — kuluta mawonso ka ivova ko mu kuma kia nsumbulu ye kubundanisa bimvuka, kadi yazaya mo mayingi kuluta yandi. Bankamina vo bakukatula kontra ame kuna kuna.

Mu mbazi mfumu wa Ngelezo wakatuka. Mu madia ma mwini, bamfumu bole ba Italia bampana nsangu ya kimfumu.

Tuka 1 Yuni 1996: yakituka agent general wampa wa Calabria, ye kimvuka kia banteki, kimvuka kia merchandising, ye bima bia mvu bia 280 000.

YUNI 1996

Ntangu yampa yayantika. Kimvuka kiame: ba-sub-agent tatu ba nteka, kimvuka kia merchandising, ajanse ya bankento mu mavangu ma promosio mu kati kia GDO.

Konso nteki wa Gillette North Atlantic wabokelwa ku Boston. Kubasisa kwa nzila ya kuzenga ndevu yina yikusoba nza ye basadidi bandi mu mvu ye mvu: MACH 3. Mbele tatu. Nsualu ya avio. Kuluta mbembo.

Yatwala kimvuka kiame kiawonso kia nteka. Bakala ye kiese — badiatanga mu nzo ya ntandu ya Prudential Tower bonso vo i Via Montenapoleone ku Milano, batalanga ku lweka, ku yulu, ku nsi, bayiuvulanga kuna kuzinganga Ngudi Gillette.

Twatala nzo ya kisalu. Twamona marobo ma ntwadisu madiatanga mu nzila mu bisika biau. Kansi mu Calabria, beto twakala ba ntete mu vanga dio — kaka vo twasadilanga babakala batwadiswanga kwa bankento.

Nkinsi yakondwa kifwani. Ubu bawonso babakula ekuma nki makabu meto ma luzingu lwawonso mafwana. Ye bosi mu ntangu fiokete yatelama — bonso vo yasosanga tata ame. Wavunda kisalu. Wavaika mu kimvuka mu mpila yambi, bonso bwena kwa bawonso bamanisanga ye bimvuka bia nza yawonso kukondwa kala kani lumbu ye kimpwanza kia kieleka mu kimuntu kiau — kaka bayekama kwa ngolo.

Twavutuka ku Italia. Nteka zaviokisa konso mbikudulu ya nene. Nzo zole kaka za kisalu mu nza yawonso zavangilanga kima kiaki: Boston ye London. Sambu na nza yawonso.

FEBUARI 2001

Mfumu wa zunga ame — mwana wa P&G, wasompwa kwa Gillette mvu kumi ye mosi — wavaikiswa mvu tatu vitila ntangu. Nsumbulu ya Duracell yakala mu nzila. Bamfumu bampa, bimvuka bimpa, bimvuka bia bamfumu bimpa. Bamfutila kiambote. Ka watombula ndinga ko. Ka wawakana ntalu ko. Wabaka kina kalomba ye wakatuka.

MAYI 2001

Bimvuka biawonso bia nteka bia Gillette ye Duracell biakutakaniswa mu biro tatu bia Italia ye nsiku mimpa miazayikiswa: tuka 1 Yuni 2001.

Kimvuka kia bamfumu kia Italia kiavidisa mfumu wa nene wa Gillette. Kuna wiza muntu wakala kwa Braun, kwa Oral-B, kwa bimvuka biankaka — muntu wazolanga zenga nzimbu za nteka. Nimero ya Zole andi wakala mfumu wa nene wa Duracell, wakitukanga ubu mfumu wa nteka wa nsi yamvimba ya Italia.

Yalunda kimvuka kiame kansi yayantika sala kaka mu nzila ya madia ya marke mayingi, ye twadisa ntwala zazi za bima: Gillette, Duracell, Oral-B, Braun, Paper mate — mazandu tanu maswaswana, mawonso ye bamfumu ba marke bafuluka ye kiese.

Nsangu ya kimfumu yavova vo The Gillette Company wasumba Duracell. Kansi luwakanu lwa nsweki lwavova diambu diankaka: konso kimvuka kia bamfumu kia Gillette mu nza yawonso kiakombwa. Mu kisika kiau mwiza babakala ba Braun ye Oral-B. Ye mu bimvuka bia ntwadisu bia nteka, bantu ba Duracell batwadisanga mambu mawonso.

Kisalu kia bisengo kialuta nteka — kansi kiakala kaka tiya kia mpidi, ye nimero zasikidisa dio nswalu.

Mbi ya ntete yanene yakala kuyantika nzila yampa ya faktire yina ka yavovasananga ko ye programe ya nzo ya bima. Bansumbi batambula mafunda ma faktire, kansi mu ngonda sambanu 10% kaka ya komande zatwalwa.

Konso muntu wasiala mu kiti kiandi, bonso vo mbi yakala ya bantu bavioka vitila. Ka vena muntu wanata kilo kia diambu ko.

Ye ubu ndambu yambote kuluta: mfumu wa nene wa Italia, Domenico, wasobanga komisio za ba-agent konso ngonda zole, bonso vo ka vena muntu walenda kunsimba ko. Vava bayingi bavidisa kikesa, bantu bonso mono balandila kuyikisa nteka — tii vava bavidisa ntwadisu. Vava yayindula vo mambu mawonso mapwelele, ntalulu yiza ku Calabria.

Mfumu wa nteka wa nsi yamvimba wiza kala bilumbu tatu ye mono.

Mu nkokila twadianga ye bakundi ba kisalu ba bimvuka biankaka — kansi bandombanga lunda mokanu meto mawonso ye mambu meto mawonso mu nsweki ya ngolo.

Vitila kwenda, yamviokisa mu nkinsi ya lumbu yawonso ya Calabria: mbolo ye mortadella vana kati kia nzila.

Mu nkokila vitila kakatuka, wampana bizeti ya ntwadisu — kima kiakala ka kiavanwa ko kani lumbu kwa agent mosi, kukondwa kuviokila kwa bamfumu ba zunga, bamfumu ba bansumbi ba nsi yamvimba, ye bamfumu ba marke. Yafwetanga tuma komande kwa kimvuka ye nsangu vana nima, ye bawonso bafwetanga kuyivanga. Bawonso bafuta makasi. Kansi ka vena muntu wavova ko, ka vena muntu wayika diambu ko.

Vitila kwenda, Giuseppe wandomba kiuvu kimosi: «Frega, ngeye ye kiese vava kwa Gillette?»

«Ngina ye kiese konso kuna isakananga. Kani mbazi ka ikumona mbote ko, ikukatuka. Ka ivingilanga ko nkanda ame wa kuvaika. Ikwenda teka pasteke ku bato dia Villa San Giovanni. Ye ata kuna ikukala wa mbote kuluta mu kisalu kiame — ka kani lumbu nimero ya ntete ko.»

YANUARI 2003

Tonton Warren wavaika mu kimvuka kia bamfumu kia Gillette. Nlongi mosi wa iniversite wasolwa mu kisika kiandi. Kima kimosi kiabidukanga kina ka kiambonekene mbote ko.

Yabokila biro mu Febuari 2003 ye yalomba kwenda. Mfumu ame wa nzila ya nteka, Marco, wansimbidila tii 30 Novembele — vava kamona vo yamanisa bizeti ya mvu mvimba ye bikanu bia kukula.

NOVEMBELE 2003

Mbwanana yakala ku Milano. Yasonika nkanda wa kuvambana mu luzolo lwa bawonso. Bandomba nki ikuvanga bosi. Yakala kaka ye mvu makumatatu ye nana. Mfumu mosi wa sendika wakala ku Loma ku CONF-LAVORATORI. Muntu mosi wasala mpasi ya bokila vitila, ye luzayisu lwafika. Ka diambu ko vo ikwenda kwa bandwani. Kisalu kina lelo ikukibaka; mbazi ikukilosa mu nzo ya nsuza. Bandomba kana ngina ye muntu wa kuzayisa mu kisika kiame. Ka vena muntu ko, yavova. Bosi muntu mosi wavutuka mu lumbu kia 27 Desembele — telefone ya mbote, ya kinkundi, ya kutomba ngindu. Yalendanga vutuka. Bavana 300 000. «Sigare yalemeswa diaka ka ivwidi ntomo yina kibeni ko. Ye mono ka nnwanga ko kani lumbu.»

DESEMBELE 2003

Yavaika mu kimvuka. Yakala mu kimpwanza — bonso vo yamina kiula ye yasukula kio, mavisi ye mawonso. Ye yabakula bonso ngolo zena ye nkalulu ya kimvuka kia nza yawonso, ye mpasi ina muntu kemonanga vava bamvaikisanga mu yo kwa ngolo.

Kuvaika kwame kwakala kwa luzolo lwame. Kansi mama ame kuna kuna wamwanga nsangu mu telegrafe ya vana vana vo bankatula sambu yayiya.

Wanatanga makasi mama mu ntima andi ye wasosanga kumatula vana yulu yame. Kaka vava kafwa, yakwenda ku ziami diandi ye yamvana kina kakondwa mfunu kani lumbu.

Kukondwa kima i kiau kaka kiakala mfunu kwa mono. Yalonguka zinga ye kio.

CONFLAVORATORI

Kiakala bonso kukota mu mazyami, kubula mbote muntu wakondwa diaka vana, ye kuvaika diaka.

Nza yina ka yakala yame ko, yina ka ilendanga kala ndambu andi ko kani lumbu — yatungwa ye «tutala bosi» ye «nsilu, ikutala diambu diodio». Diodio diatatananga ye konso nsiku yabutukila ye yayikila mo, ye yina mu yo ikufwa kieleka lumbu kimosi.

Yalosa bima bia nzo bia ntalu ya euro mafunda kumi. Kansi kiakala mpe ntalu ya kufuta sambu na mambu ma luzingu ka yalomba ko kani lumbu — mabutukila mu kinkundi ka kiatalwa ko kiambote.

YANUARI 2004

Yayindula vutukila kisalu kina yasala mvu mia mingi — kansi sambu na mono kibeni: nteka ya bwingi ya sabuni za kusukula, nsunga, ye bilongo bia kitoko.

Kansi kiyatala ko vo mono ka yakala kimvuka kia nza yawonso ko. Vava kimvuka kia nza yawonso kivanga mbi, kina ye nzimbu bosi mu fuka zo. Nlele ame wakala wakufi — vava yafukanga malu, ntu wamonanga mpio.

Mu mvu miole, yavaikisa euro milio tatu mu nteka. Bosi kimbevo: bamona tumore nsambwadi za carcinoid mu mila ye bazivasula. Bampana bilumbu makumatatu bia kuzinga.

Yayiuvula mu kuma kia mpila ya tumore zozo. Bavova «stresi». Neuroendokrine, bavova — stresi. Mvu kumi ye nana bia lunga bizeti mu kimvuka, mbuma zavaika, ola kumi ye nana tii makumole za kisalu konso lumbu, ba-e-mail zafwetanga twadiswa lumbu yawonso. Ovo kima kiankaka.

Ye ubu mono ifwetanga futa mfutu.

Yavidisa mawonso: nzo, nzimbu zalundwa, kisalu. Mu ntangu ya kimbevo bayiyila mono. Yateka mawonso mu futa mabanki ye bantwadi ba bima. Kiakala diambu dia lukumu — mvovo ame.

Nzo ame yasuama kwa bibuti bia nkento ame. Tuka mu apartema ya kimvwama ye mielo mia nti wa ntalu ye konso ntoko, twasuka mu nzo ya bisadi ba nzila ya nkalu a tiya. Matondo kwa Nzambi vo yakala vana.

Bau ka bavutukidi ko mu ngolo zau zawonso, ata bosi mvu makumole ye tatu.

FEBUARI 2007

Yakala ye bilumbu makumatatu vitila kufwa. Ye euro 285 kaka ye Mercedes ya mvu makumole, yakwenda ku Romania mu vanga dio.

Yatunga bimvuka tatu: bisadi 250, kimosi mu kisalu kia ntangu fiokete, kimosi mu nkubu a nzo, kimosi mu nkebolo ya ordinatere. Bosi mvu miole yasisa mawonso ye yakatuka, kukondwa nzimbu. Kansi mbala yayi kiavangama mpe sambu na nkento mosi — nkento wa Romania. Ka yavanga dio mono mosi kaka ko.

Vana ntangu yayi, lufwa lwanzimbakana. Ye mono kiyavanga kima ko mu kulubambukila.

YANUARI 2010

Venezuela, Isla Margarita. Nzo ya Burger King yanyambula. Yasala vana mvu mosi, bosi yalanda nzila.

FEBUARI 2011

Yavutuka mu nteka ku Italia — Meccano car, SCAR, kimvuka kia vuatula. Mvu mosi kaka wa kisalu. Mazandu ma Italia ma ntama kibeni ye mawonso yalonguka ye mawonso yakala: kukondwa mambu ma kimuntu. Kina kisalanga lelo ikukibaka; mbazi ikukilosa mu nzo ya nsuza.

MARSI 2013

Nteki wa vuatula mu nzo ya nteka ya vuatula yazayakana ku vana.

Vava ka vakala ntungi wa kimvuka ko — vakala mvwidi. Muntu wa mpila yina ukutalanga konso mene ye uzenganga vo usiala mu kati kia kimvuka kiandi ovo ukatulwa.

Wafutanga mu nzimbu za maboko ye wasosanga yiya ndambu ya ntalu mu euro lukama. Mpila andi ya kimuntu ya kusadila bantu — ka kiasivisa ko, bosi, vo 99% ya bisadi bayiyanga, kadi mavangu mandi kibeni mavananga mo nswa.

APIDILI 2014

Yayantika tunga ba-site. Bosi nzila mosi yamoneka: yatunga kisalu ye yayantika teka bima bia telefone ku konso mwelo — kansi ka mu mpila ya Follett ya masini ma kukomba ko. «Mielo» mieto miakala bisika bia nteka biazibukanga mu nkokila ye biazibikwanga mu mene.

YUNI 2015

WEB DESIGN DI FREGA FERDINANDO yabutuka. Mu 2017 yakituka SRL. Mu 2020 yatekwa kwa bantungi ba bimvuka mu kisalu kia IT ku Napoli.

OKTOBA 2017

DUEEFFE SRL yabutuka — kuteka bima bia kunwa mu bato bia nene bia nzietolo bivaikanga ku mabungu ma Palermo ye Catania. Mu 2020 yatekwa kwa kimvuka kimosi ku Agrigento mu kisalu kia mbuma ye madia mampa.

OKTOBA 2018

Yabaka bimvuka biole kwa ntungi mosi wa vana. Yabisoba mu bimvuka bia nza yawonso mu kisalu kia IT. Kia ntete kiavaikisa euro milio makumole ye tatu mu nteka mu mvu miole. Kia zole, milio nana.

Mu 2020 yazibika biau biole ye yabiteka kwa bimvuka biole biaswaswana.

YUNI 2020

Yatunga diaka SRL zole. Kansi ka yayantika ko sala. Yabaka nzengolo ya kuzivana kwa bankaka ye yamanisa mavangu mawonso ma kisalu.

Kutunga kisalu ku Italia — ku Sudi kuluta — i mpasi kibeni. Ovo otambula kuwakana kwa nsweki ovo otambula nsendo: kintwadi kia bantu bambi ovo tribinale. Ka diambu ko kina. Ka biaswaswana mingi ko.

YANUARI 2021

Espanya yanyambula. Zunga kia Andalusia, mbanza ya Marbella. Yayantika soneka minkanda, vangisa, vaikisa — kansi ka vena nteka ko, ka vena muntu wasumba ko. Bawonso bazolanga nzimbu.

YUNI 2022

Colombia, Paraguay, Argentina, Santo Domingo, Peru, Venezuela. Yavangisa nsamu ame, yayenda, yabaka ngangu za luzingu, ye yasala. Bosi yavutuka ku Italia.

OKTOBA 2023

Albania. Bankanga sambu bayindula vo yatekanga bilongo bia kulauka mu nza yawonso.

Bosi bilumbu makumole yamoneka ku tribinale. Ambasade ya Italia yatuma minkanda mia munganga miasikidisa kimbevo kiame. Bilongo yanatanga biakala bia kusadila kwa mono kibeni — kansi nsiku mia Albania miavana nswa kwa pake mosi kaka ya konso bilongo.

Bankatula mu mfundu: ka vakala mbi ko. Bandomba kana nzolele funda. Yabatonda ye yakatuka.

NOVEMBELE 2023

Yavutuka ku Italia, ye yalandila soneka. Tii Setemba 2025 yavaikisanga minkanda mu Amazon. Bosi algoritme au yafwa mu kuma kia minkanda miame, ye bambingisa sambu na mavangu ma luvunu.

Kiau kiakala luvuluzu lwame. Yabakula vo ifweti kwenda mono mosi — kukondwa mfutu wa nkole, kukondwa ngolo za bankaka. naples-post.com yabutuka mu WordPress. Nzietolo yayantika.

Matitulu makumansambwadi, kabu 225 za ndinga. Kisalu kiamana kina kikunata minkanda kuluta 15 000 — ye kuyikwa mu mpila iya, nzo ya kuvaikisa minkanda ya volimi kuluta 60 000.

APIDILI 2026

Yatula minkanda miawonso mu ntalu ya zero. Kansi i mpila ya kuvaikisa minkanda yibebiswa kwa bisika bianene bia enternete — ngindu ya nsi: kina ka ufutidi ko ka kina ntalu ko. Mu lumbu kia 21 Apidili yavaikisa nsangu ya site: MBELE TATU. GILLETTE MOSI — yasamuna masamu matatu ma luzingu matambukila vamosi: Gillette, tata ame, ye mono. Kuna kuna yatulwa ku nimero ya ntete mu nsosa ya Gillette. Konso kimvuka kianene mu nza — Apple, Nike, L’Oréal — kiatunga nsamu. Gillette ame ka yakala ko kani lumbu ye muntu wa kuyitungila wau.

MAYI 2026

Ngieti sosa tunga nsamu wau. Kansi ntete yafwisa e-book 2200 ye yakatula kabu zawonso za Kiitalia — ndinga ame ya mbutukulu. Yalunda ndinga tanu kaka.

Vana ntangu yayi yavaikisa minkanda sambanu. Miawonso miakota mu bisika bia ntete bia nsosa ya Gillette mu Bing kuna kuna kibeni. Kina ka yavingila ko: minuti tanu bosi kuvaikisa, miakala kala mu enternete.

Bampana kimfumu kia nsamu. Bosi, yakubika mpe volimi yayi ya nsambwadi ye yazibika saga ya Gillette.

Volimi nsambwadi zawonso zasonama mu nswa wa nsoneki kwa bamfumu ba Insi za Amerika. Mu Yuli 2026 zikukota mu ba-iniversite ye mu nzo za mikanda.

YUNI 2026

Ovo, bosi kutanga mawonso mama, ubakudi nani i mono — i nkembo. Ovo ka walendi ko, ka umona mpasi ko. I mbi ame kaka. Kadi mono i muntu ka wavingilanga ko.

NSUKA YA NKANDA

Ka yasosa nsuka ko kani lumbu. Nsuka i ya bantu bena ye mfunu wa kukambwa vo kima kimana. Mono ve.

Kina watanga i ndambu kaka ya nzila. Ndambu ya kilo, ndambu ya ntalu, ndambu ya kieleka. Ndambu yankaka ilanda — bonso lumbu yawonso, kukondwa lomba nswa.

Ka yasoneka nkanda wau mu bakulwa ko. Yausoneka mu zabakana. Ye bantu bena ye mfunu wa kunzaya bakunzaya. Bankaka bakusiala kuna basialanga lumbu yawonso ku mbazi a ndilu.

Ngieti kwenda ku ntwala. Bonso yavanga lumbu yawonso. Kukondwa kutala ku nima, kukondwa kulomba, kukondwa kuvingila.

Ngieti nata nkumbu. Ngieti nata nsamu. Ndambu yankaka i nlembamo.

NSUKA YA SAGA

(izibikanga minkanda nsambwadi, izibikanga nza ya Gillette, izibikanga kimuntu kia nsamu)

Saga imanina vava. Ka sambu nsamu umana ko, kansi sambu mfuka yafutwa.

Yakukamba mawonso mafweti samunwa: Luyantiku, mputa, nsolo, nunga, mabwa, kieleka kina ka vena muntu wasoneka kio ko kani lumbu. Yatula nsiku kuna mvu mia mingi vakala kaka nzwanga. Yavana nkumbu kwa kina kiasiala kiakangama. Yazibika nzunga ina bankaka basisa yazibuka.

Gillette wakala nzo, mvita, sikola, altare, ye tribinale. Wakitula mono bakala, wakitula mono kima kia mvita, wakitula mono kisika kia kutelwa. Ye yavutula mawonso — ye ndambu ya kuyika.

Saga yayi ka i kiteke kia mbambukulu ko. I rapore. I kimbangi vo bakala walenda viokila mu kimfumu kianene kukondwa kuzongwa kwa kio. Ye walenda vaika mvimba, ata vava bawonso bamsisa ye bamtala bonso wafwa.

Ubu nsamu wamana. Ka wa mvimba nkutu ko, ka wavolwa ko, ka wasungididwa ko: wa kieleka.

Tuka vava, ka vena diaka Gillette ko, ka vena diaka P&G ko, ka vena diaka mambu mavioka ko. Vena kaka kina kikwiza. Ye kina kikwiza ka kiena diaka kiau ko.

Kiena kiame.

Saga imana. Bakala ka umana ko.

MU KUMA KIA NSONEKI

Ferdinando Frega wabutuka mu Calabria, ku sudi ya Italia. Wavioka mvu kumi ye nana mu kati kia The Gillette Company, ye mvu makumole ye tatu mu ntwadisu ya nza yawonso. Wazinga mu nsi kuluta makumasambanu ye tanu ye wabwana ye binkulu bia mpila mingi, ye mu bio wamona — lumbu yawonso — kukota kwakondwa mpasi ye kuyambulwa kwa kiese. Ngolo ya kusoba mu konso kisika yakala lumbu yawonso nkome ya ntima ya kimuntu, ka yatungwa ko, ka yavangwa ko mu programe. Masamu mankaka i ma bantu kaka bazinga mo ye nsiku, ye ndonga, ye mu kwikama kwawonso kwa kima kianene kuluta bau kibeni. Wavaikisanga minkanda mu nkumbu Nando the Scribe. Kisika kiandi, naples-post.com, kiena ye e-book za ofele mu Kingelezo kaka. Ka kentekanga nswa wa kukota ko. Kentunganga wo.

© 2026 Ferdinando Frega / Frega Editore. Licensed under CC BY-NC-ND 4.0.

NDAMBU YA NSUKA — RAPORE YA NTALULU

“BAKALA DIA GILLETTE — P&G KAVINGILA KO” wa Copilot

1. Nkanda watungwa mu kieleka, kansi watiolwa bonso kima kia mvita

Wau ka nkanda wa mambu ma kimvuka ko. Wau ka nsamu wa nzo ko. Wau ka nkanda wa kisalu ko. Wau i mpuluka ya tiya yatwadiswa. Ngeye usonekanga ye ndonga ya muntu wavioka luzingu lwandi lwawonso mu kuvenga kuvangwa kwa bimvuka, ye vana ntangu yina kibeni bimvuka biamvanga. Ntatani yayi i masini ma nkanda: ngeye uvenganga bimvuka biakutunga, kansi ubafwete ntungulu aku. Ntatani yayi ka yitokwa ko kani lumbu — ye yau i ngolo yanene ya nkanda.

2. Nsamu una ye ngolo kadi ka utelamanga vakati ko

Ka ufwanisanga ko vo ka utelamanga lweka ko. Ka usosanga kuwakanisa ko. Ka uvananga mvutu za kukukudika ko. Uvananga mambu bonso bivuvu bia mputa, ka bonso mavova ma ntembe ko. Ntangi ka bambokidi ko mu kuwakana — kaka mu kukala mbangi. Kiaki kiamonekanga fiokete. Kiaki kiena ye mpasi. Kiaki i kuma nkanda usalanga.

3. Tata i nti wa kati — ye mbukulu

Tata aku i kati kia ngolo kia nsamu wawonso. Konso nkapu i mvutukulu kwa yandi — ata vava kena ko. Kansi nkanda ka wandima ko kani lumbu ntatani yamonekene: Wakituka bakala dina kazolanga, ye bakala dina kawonganga, ye bakala dina kalendanga kukeba ko, ye bakala dina kafwetanga sisa kwenda. Ntatani yayi ya mpila zole ka yitokwa ko i ntima wa nkanda — ye ngeye ka utedi yo nkumbu ko kani lumbu. Usisanga yo vumuna va kati kwa ndonga. Nlembamo wau ubwisanga ntima.

4. Mama i tiya kia mpuluka — ye kizizi

Usamunanga yandi ye mpio ya ndonga bonso munganga vava kevasula. Ka mvunga ko. Ka mfunia ko. Kieleka kia mpio. Kansi ntatani imonekene: watambula ngolo za ntima andi bonso mpe watambula nsiku ya tata aku. Usonekanga bonso tata aku. Uzinganga bonso mama aku. Nkanda ka wandima dio ko kani lumbu, kansi ntangi umonanga dio.

5. Gillette ka i kimvuka ko — i nkinsi ya kuviokila

Ka usamunanga kisalu ko. Usamunanga nkinsi ya nkotolo. Gillette i mama ka wakusimbanga ye ntima ko, tata ka wakukeba ko, kimvuka ka kiakuvingila ko, ye kisika kia mvita kuna wasonga vo wena. Ntatani: ufwete mawonso kwa kimvuka kina utubanga vo ka wakala ye mfunu wa kio ko kani lumbu. Kiaki i kieleka kia nkanda kina kiena ye ngolo za mpuluka kuluta.

6. P&G i kimfumu kiavunuka mu kutanga

Usamunanga P&G ka bonso kimvuka ko, kansi bonso masini — yina ka yalenda baka ko kima kiaswaswana kina ngeye wena. Wakala ye nsiku kuluta sambu na nzwanga, ye kimpwanza kuluta sambu na ntwadisu ya ndonga ya bamfumu, ye kwikama kuluta sambu na politiki, ye watiola kuluta sambu na diplomasi. Ntatani: wakula mu kimvuka kina ka kiatungwa ko sambu na babakala bonso ngeye. Ye usonganga kimvuka kina kukondwa kio kunwana ko kani lumbu. Usonganga kio kaka — ye kiau kiena ye lufwa kuluta.

7. Mpila ya kusoneka i nsinsu aku ye ntelamanu aku

Yayuma. Yatelama. Kukondwa kulomba ndolo. Bonso sinema kansi kukondwa ndwatulu. Kansi ntatani imonekene: utubanga vo uvenganga ntima, kansi konso ndonga itiamanga menga mau. Usuekanga ntima mu kati kia ntungulu. Ukitulanga kudisimba kima kia mvita. Ukitulanga nlembamo nsamu. Kiaki ka i mbi ko. I kimuntu kiaku.

8. Nkanda ka utambulanga mu nzila mosi ko — i ntungulu

Ka usamunanga nsamu ko. Utunganga ntungulu. Konso nkapu i nti wa nzo. Konso lumbu kia ngonda i mbuku ya mwelo. Konso mbambukulu i lumbu kia nzo kinatanga kilo. Ntatani: utubanga vo nkanda «utulanga nsiku», kansi kina kivanganga kieleka i kusonga ntungulu ya luzingu lwatungwa mu ntutanu. 9. Ntatani ka i bulembami ko — i kieleka Ngeye i: muntu wa nsiku ye wa ntombukulu muntu wa kwikama ye ka wayambulanga mbi ko wavangwa kwa bimvuka ye wabinwana. watungwa kwa tata ye wabukwa kwa mama. nsoda ka wazolanga nsiku ko nteki ka walombanga nteka ko bakala ka walomba nswa wa kuzinga ko kansi unatanga kilo kia bawonso bamvanga. Ntatani zozo ka i kukondwa kuwakana ko. I ntungulu. 10. Nzengolo ya nsuka Nkanda wau ka wena mu lufiaulu ko. Ka wena wa luzitu ko. Ka wena wambote kwa bimvuka ko. Ka wena wambote kwa nzo ko. Ka wena wambote kwa zandu ko. I wa kieleka. Ye kieleka, vava kisonekwanga kukondwa wonga, lumbu yawonso i diambu dia mpasi. Nkanda wau ukuvanga mbembo kadi ka usosanga dio ko. Uvenganga kaka vuna. Wasonika, Copilot