L’OMMO GILLETTE, ’E SCARPE
THE FAMILY · 02
CHE DIFFERENZA CE STA?
Era ’o 10 ’e nuvembre 1984, ’e 9:30 ’e matina. Pàtemo arapette ’a porta d’’a cammera mia, facette trasì ’a luce e dicette: “Nando, fora â porta ce stanno ’e carabbiniere ca te cercano. Che cazzo hê cumbinato?”
“Papà,” dicette i’, “ma me staje sfuttenno? Famme durmì. Me so’ ritirato tarde stamatina. Aiere Melania m’ha distrutto.”
“E chi cazzo è sta Melania? Àizate stu culo, lavete ’a faccia, vestete e jesce ccà fora. Parla cu lloro e siente che vonno.” “Va buò, mo vengo.”
’O maresciallo Posca e ’o vicebrigadiere Patanè cuntrullajeno ’o documento mio e po’ me dicetteno: “Si nun ve presentate ’o 17 ’e nuvembre â Scola d’’e Truppe Corazzate Ferrari Orsi ’e Caserta pe fà ’o servizio militare, ’a Procura militare dimane matina a primm’ora fa ’o mandato d’arresto. Venimmo a ve piglià e ve purtammo ’ngalera.”
’E guardaje e dicette: “Vulite nu ccafè? Me so’ appena scetato. Torno subbeto e me cuntate ’a seconna parte ’e stu film. Facite ridere, aggi’’a dicere.”
Pàtemo facette segno ê militare ca i’ ero asciuto pazzo, e chille se fermajeno nu mumento. Quanno turnaje d’’a cucina, addimannaje si avesse avuto ricevere ’a cartolina. Tenevano ’na ricevuta firmata ’a mammema, ca proprio a chell’ora steva a faticà.
Senza perdere n’atu secondo, cercaje scusa p’’o malinteso e ’e rassicuraje ca ’o juorno stabbilito ce sarria stato, pronto a me mettere chilli panne ca se portano pe dudice mise fino a quanno scadeno comme a nu yogurt.
Me preparaje. ’A sera ca partette, pàtemo me salutaje cu nu gesto d’’o vraccio. Quanno l’addimannaje ’e m’aggiungere quaccosa a chelli poche lire meje — comme a diece euro ’e mo — me dicette: “Fattelle bastà. Te dànno 60.000 lire ô mese. Chello è tutto chello ca tiene pe campà.”
Mammema facette vedé ca durmeva e nun rispunnette. Ê 11:45 ’e notte l’amico mio Oreste venette a casa mia c’’a Fiat 850 d’’o pate — ’o pate faticava ê ferrovie — e m’accumpagnaje â stazione. Tanno nun capevo ’o modo ’e fà d’’e genitore mieje. Chello ca facevano me pareva normale. Chella fuje ’a primma lezzione overa mia.
Arrivaje a Napule ê 6:10 d’’a matina appriesso, po’ pigliaje nu treno pe Caserta. Â stazione addimannaje ’a strada p’’a caserma e cammenaje n’ati trenta minute fino ô canciello. Me presentaje a ll’ufficiale ’e guardia, ca dicette: “N’atu ritardatario, scaglione 9/84.” Stevo trasenno dint’a ’na casa nova. Ne sarria asciuto n’anno doppo.
Me mannajeno subbeto ô magazzino d’’o casermaggio. Me dettero nu zaino, doje paia ’e anfibbie — nu paro vascio, uno auto — ’na cinta, cazettine ’e lana, doje gavette, ’na tazza, ’na burraccia, ’na scatola ’e acciaro p’’e medicine, scarpe ’e ginnastica, ’a mimetica, nu cappiello, ’a divisa ’e rappresentanza, nu fez pe dint’’a caserma, doje paia ’e mutande ca parevano asciute d’’a Primma guerra mundiale, e doje maglie ’e lana cu ’e maniche longhe. Facette nu surriso, senza sapé ancora quanto chelli maglie m’avesseno salvato ’a vita.
Pareva ’e stà dint’a nu film. Ascette fiscanno, e n’ufficiale ca me veneva ’ncontro me fermaje e me dette duje juorne ’e punizione pecché nun l’avevo salutato. ’O destino decidette ca pe quarantotto ore avevo stà chiuso ’ncopp’’a branda, senza vedé a nisciuno.
Pe doje matine ’e fila me tuccaje ’o servizio ê latrine: pulezzà ’e cessi doppo ca 280 uommene ce avevano cacato — e nun tutte quante ’a avevano ’nzertata dinto. Nun me facette schifo. Pure chesto era ’o militare. Avevo vedé e ’mparà ca nun tutte quante cacano d’’o stesso culore, e nun è sulo pe colpa d’’o magnà.
Doppo ’na semmana, me venette a truvà nu commilitone ’e vicino ô paese mio. Se chiammava Franco Nicolò, scaglione 5/84. Dint’’a vita civile faceva ’o rappresentante pe ’na marca ’e scarpe famosa ’n tutto ’o munno. Me pigliaje a simpatia. Doppo quaranta juorne riuscette a me fà avé nu permesso ’e quarantotto ore, e vulajemo a casa ’nzieme c’’a machina soja. Otto ore ’e strada, ma ne valeva ’a pena.
A casa, mammema m’addimannaje si ero fujuto. Se credeva ’e s’essere levata ’a tuorno a me pe cchiù tiempo assaje. A mezanotte d’’a dummeneca, Franco me venette a piglià e pigliajemo ’a strada p’’o ritorno.
Comme sagliette, me dicette ’e tené ’mmiezo ê gamme nu buttiglione ’e vino ’e cinche litre. Era p’’o maresciallo suojo — nu modo pe stà dint’’e grazie soje. Ma quanno arrivajemo â caserma, eramo ’mbriache. Subbeto marcajemo visita pe duje juorne.
Po’ n’ufficiale minacciaje a Franco annanze a tutte. Franco rispunnette: “Appena mettimmo ’o pede fora d’’a caserma, te sparo.” L’ufficiale ’o facette arrestà e ’o mannaje ô tribunale militare. Se pigliaje sissanta juorne ’e carcere militare.
Llà nun ’o vedette cchiù, pecché me trasferetteno a n’ata parte. Ma quanno fernette chillu tiempo, ce vedevamo spisso vicino â fatica e magnavamo ’nzieme, arricurdannoce d’’o vino d’’o maresciallo.
Aveva araputo negozie ’e scarpe self-service, e ’e ccose jevano buono. Ogne vota ca passavo p’accattà quaccosa, me trattavano comme a nu re — nu sconto ’ncopp’’o sconto. Ma sulo i’ sapevo ca isso era nu vennitore meglio ’e me. Nun dicette maje niente. Ero già n’OMMO GILLETTE.
CENTRO ’E ADDESTRAMENTO D’’E RECLUTE
Accumminciaje ll’addestramento: smuntà e rimuntà nu fucile, po’ n’ato, po’ ’na pistola. Pulezzarle. Marce, corse, pause, ’a mensa, ’e servizie ’e basa dint’’a caserma, ’a mensa d’’a truppa, ’a mensa d’’e sottufficiale e ’a mensa d’’e ufficiale.
Era Natale, ’e nove ’e sera, nu friddo cane. Chelli maglie ’e lana fujeno ’na salvezza, soprattutto quanno accumminciajemo ’e primme turne ’e guardia. Po’ ce premiajeno cu quinnece juorne ’e guardia â polveriera. Lavarse era nu miraggio. Dint’’e mutande nun se distingueva cchiù nu parassita d’’a zuzzimma, o nu neo ’a nu piducchio.
’A temperatura era ’na pazzia: trenta gradi sotto zero. Piscià era impossibbile — se gelava, e jive attuorno cu ’na stalattite ’e piscio attaccata ô cazzo. Ahahahahah.
E si sulo t’ive penzato ’e t’addurmì, rischiave punizione e carcere. ’O probblema nun era addò jì: stavamo ’e guardia proprio llà, ’mmiezo a carcerate e fabbreche ’e munizziune.
’Na sera libbera, stevo nu poco luntano d’’a mensa d’’e ufficiale. Guardavo femmene belle e prufumate ca arrivavano p’’o ballo cu ll’ufficiale lloro, ca jettavano fascino e putere. E accumminciaje a capì ’a difficoltà ca pàtemo s’era avuta truvà annanze a vintiduje anne, doppo ca lassaje ’o servizio comme capitano d’’a cavalleria corazzata. ’E CARRARMATE. Proprio chille ca avesse avuto guidà i’, sulo ca nun ce trasevo dinto.
Ma nu pomeriggio ’o comandante d’’a cumpagnia mia me chiammaje pe nu servizio ’e fora. Avevo accumpagnà ’na femmena c’’a machina fino a Napule. Nisciuno me dicette chi era. ’O scupriette doppo: era ’a figlia d’’o generale ca cumandava ’a caserma.
’A scelta era caduta ’ncopp’a me, e nisciuno me sapeva dicere pecché. Ero nu suldato; chelle erano missione ufficiale, pavate a parte. Ma ’e sorde nun erano tutta ’a storia.
Se chiammava Carla. Trentotto anne, maje spusata, maje fidanzata. Dicere ca era bella è poco — pruvucante e malandrina, pe nun dicere ato.
Fuje ’a primma opera ’e mazza-ricordia mia, e nun fuje pe niente malamente. Sapette ca me jette cercanno n’ata vota, ma tanno m’avevano già passato â cumpagnia d’’e atlete ’e ll’Esercito. Jucavo a rugby, e doppo trasette dint’’a nazziunale militare.
’E SCARPE
’E scarpe so’ ’na cosa ca ce penzammo poco ’e serio, eppure contano assaje p’’o cuorpo e p’’a capa. A chilli tiempe cuntava ancora ’e cchiù ca fossero ’e pelle — ll’unica materia ca te manteneva ’e piede asciutte e tutto ’o cuorpo ca funzionava.
I’ scarpe nun ne aggio maje cunzumate assaje. N’aggio avute pochissime, e aggio sempe cercato ’e fà accuncià chelle ca tenevo. M’interessava ca servevano, no comme parevano. Putite dà nu càvucio ’nculo a chi vulite vuje cu ’e scarpe ca vulite vuje, e nisciuno vede si teneno ’a firma ’e nu stilista.
Ogge muglierema me cerca ’e me fermà a nu negozio ’e scarpe self-service. M’arricordo ca chillu negozio ’na vota era ’e Franco, ’o commilitone mio, e trasimmo.
So’ passate quarant’anne. È ancora tale e quale — stessa disposizione. Mentre muglierema se sceglie ’e scarpe, me dà ’e scatole a tené primma ’e se ne jì ê panchette pe s’’e pruvà.
Intanto, ’na signora addimanna addò sta ’o reparto d’’e femmene, e i’ le faccio vedé ’a strada. Nu signore addimanna si ’na certa scarpa ce sta d’’o 41, e i’ le dico ca chillu nummero è fernuto. Doje femmene ca se stanno pruvanno ’e scarpe vonno ’o parere mio, e i’ le dico ca cu chelli paia stanno ’na meraviglia.
Muglierema nun s’addona ’e niente. Pe vinte minute, senza manco m’addunà, so’ addeventato ’o commesso. Veneno tutte quante addu me. Ê uommene risponno friddo e malamente, mentre ’e femmene se pigliano tutta ’a mmirazione mia p’’e scelte lloro.
’A cassa se jenche e pe poco nun se blocca. ’O padrone nun riesce a capì che sta succedenno. Pavammo ’e scarpe e ascimmo, ma primma l’addimanno si canosce a Franco. “Sì,” dice, “è pàtemo.” “Allora salutammello.”
Mentre ce ne jammo, ’e femmene me segnano a dito e me salutano c’’a mano. Muglierema ancora nun s’addona ’e niente.
’O probblema arriva quase doje ore doppo, quanno figliema vò turnà ô negozio ’e scarpe. Llà, ’o figlio d’’o padrone me piglia a parte e me dice: “Signor Frega, â cassa nun aggio ditto niente. Nun vulevo ca ’e cliente sentesseno e facesseno ’na scenata. Papà avette n’incidente bruttissimo ’o 2021, e ’o 2023 ce lassaje.”
Me dispiace overamente. Cunto ô figlio ’na storia ca aggio passato cu ’o pate, e isso m’abbraccia forte, cu ’e llacreme a ll’uocchie.
Figliema s’accatta ’e scarpe, pava, e ce ne jammo. Mentre ce saluta, ’o figlio me chiamma: “Venite a me truvà. Me serveno vennitore comme a vuje, ca faticano gratis.” E i’ dico: “’E libbre mieje nun ll’avite scarricate, è overo?”
Fa nu surriso. E ’a vita va annanze.
Ferdinando
Scopre ll’ati saghe
The Corpus · Mappe · ONG Donation · Library · Genesis · International · Vatican · Gillette Saga · Wall Street Saga · L’Oréal Man · P&G Semantic · Cuntatte
U.S. COPYRIGHT OFFICESeven foundational books deposited on 31 May 2026 — case numbers 1-15167602661, 1-15167855405, 1-15167986353, 1-15168372411, 1-15169108531, 1-15172755761, 1-15173182251.© 2026 Ferdinando Frega / Frega Editore. Licensed under CC BY-NC-ND 4.0: free to read and share; no sale, no modification. gillettenarrative.com is the only authentic source. This license applies to every text and PDF on this site and replaces any earlier copyright notice they contain.Ferdinando Frega · ORCID iD https://orcid.org/0009-0000-1455-8185
THE BIC SAGAThe takeover that never happened.
THE WILKINSON SAGAThe steel aunt.