LALAKING GILLETTE, ANG MGA SAPATOS

ANO ANG PAGKAKAIBA?

Nobyembre 10, 1984 noon, 9:30 ng umaga. Binuksan ng aking ama ang pinto ng aking kuwarto, pinapasok ang liwanag, at sinabi, “Nando, nasa pinto ang mga Carabinieri, hinahanap ka. Ano’ng putang inang ginawa mo?”

“Tay,” sabi ko, “niloloko n’yo po ba ako? Patulugin n’yo na po ako. Kaninang umaga lang ako nakauwi. Pinagod ako nang husto ni Melania kahapon.”

“Sino’ng putang inang Melania ’yan? Itaas mo ang puwit mo, maghilamos ka, magbihis ka, at lumabas ka rito. Kausapin mo sila at alamin mo kung ano’ng gusto nila.” “Sige po, darating na ako.”

Tiningnan nina Marshal Posca at Deputy Brigadier Patanè ang aking ID at pagkatapos ay sinabi sa akin: “Kung hindi ka mag-uulat sa Nobyembre 17 sa Ferrari Orsi Armored Troops School sa Caserta upang tuparin ang obligasyon mo sa serbisyong militar, maglalabas ang Tanggapan ng Tagausig Militar ng warrant para sa pag-aresto bukas na bukas ng umaga. Pupuntahan ka namin at dadalhin ka namin sa kulungan.”

Tiningnan ko sila at sinabi, “Gusto n’yo po ba ng kape? Kagigising ko lang. Babalik ako agad at ikukuwento n’yo sa akin ang ikalawang kalahati ng pelikulang ito. Nakakatawa kayo, aaminin ko.”

Sumenyas ang aking ama sa mga sundalo na wala ako sa sarili kong bait, at huminto sila sandali. Pagbalik ko mula sa kusina, tinanong ko kung dapat ba akong nakatanggap ng draft card. May hawak silang resibong pinirmahan ng aking ina, na nasa trabaho nang mismong sandaling iyon.

Nang hindi na nagsasayang ng isa pang segundo, humingi ako ng paumanhin sa hindi pagkakaunawaan at tiniyak ko sa kanila na naroon ako sa araw na iyon, handang isuot ang mga damit na isinusuot mo nang labindalawang buwan hanggang sa mapaso sila na parang yogurt.

Naghanda ako. Nang gabing umalis ako, nagpaalam ang aking ama sa pamamagitan ng isang kaway ng kamay. Nang hilingin kong dagdagan niya ang kakaunti kong lira — katumbas ng sampung euro ngayon — sinabi niya, “Pagkasyahin mo. Tatanggap ka ng 60,000 lira kada buwan. Iyon lang ang ipamumuhay mo.”

Nagkunwaring tulog ang aking ina at hindi sumagot. Nang 11:45 ng gabi, dumating sa bahay ko ang kaibigan kong si Oreste sakay ng Fiat 850 ng kanyang ama — nagtatrabaho sa riles ang kanyang ama — at inihatid ako sa istasyon. Hindi ko noon naunawaan ang asal ng aking mga magulang. Para sa akin, normal ang ginawa nila. Iyon ang una kong tunay na aral.

Nakarating ako sa Naples nang 6:10 kinaumagahan, pagkatapos ay sumakay ng tren papuntang Caserta. Sa istasyon, nagtanong ako ng direksiyon papunta sa kuwartel at naglakad pa ako nang tatlumpung minuto hanggang sa tarangkahan. Nag-ulat ako sa opisyal na naka-duty, na nagsabi, “Isa na namang huling dating, intake 9/84.” Pumapasok ako sa isang bagong tahanan. Aalis ako roon makalipas ang isang taon.

Diretso nila akong ipinadala sa quartermaster. Binigyan nila ako ng backpack, dalawang pares ng combat boots — isang mababa, isang mataas — sinturon, medyas na lana, dalawang mess tin, tasa, kantimplora, kahong bakal para sa gamot, sneakers, kamuplahe, gora, uniporme pang-seremonya, fez na pang-kuwartel, dalawang pares ng boxer shorts na parang galing mismo sa Unang Digmaang Pandaigdig, at dalawang pang-ilalim na kamisetang lana na mahaba ang manggas. Ngumiti ako, hindi ko pa alam kung gaano ako ililigtas ng mga kamisetang iyon.

Para akong nasa loob ng isang pelikula. Lumabas akong sumisipol, at pinigil ako ng isang opisyal na papalapit sa akin at binigyan ako ng dalawang araw na parusa dahil hindi ko siya sinaluduhan. Itinakda ng tadhana na makukulong ako sa aking kama nang apatnapu’t walong oras, nang walang nakikitang sinuman.

Dalawang magkasunod na umaga, ako ang naka-toka sa latrina: nililinis ang mga kubeta matapos tumae ang 280 lalaki — at hindi lahat sa kanila ay nakatama sa loob. Hindi ako nandiri. Bahagi rin iyon ng serbisyong militar. Kailangan kong makita at matutuhan na hindi pare-pareho ang kulay ng tae ng lahat, at hindi lamang dahil sa pagkain.

Pagkaraan ng isang linggo, dinalaw ako ng isang kapwa sundalo na taga-malapit sa aking bayan. Franco Nicolò ang pangalan niya, intake 5/84. Sa buhay-sibilyan, sales rep siya ng isang tatak ng sapatos na kilala sa buong mundo. Nagustuhan niya ako. Pagkaraan ng apatnapung araw, naikuha niya ako ng pases na apatnapu’t walong oras, at lumipad kami pauwi nang magkasama sakay ng kanyang kotse. Walong oras sa daan, pero sulit.

Sa bahay, tinanong ako ng aking ina kung tumakas ba ako. Inasahan niyang mawawala ako sa paningin niya nang mas matagal. Hatinggabi ng Linggo, sinundo ako ni Franco at sinimulan namin ang biyahe pabalik.

Pagsakay ko, sinabi niyang hawakan ko sa pagitan ng aking mga hita ang isang limang-litrong galon ng alak. Para iyon sa kanyang marshal — isang paraan upang manatili sa kanyang mabuting loob. Pagdating namin sa kuwartel, gayunman, lasing na kami. Agad kaming nag-ulat na may sakit nang dalawang araw.

Pagkatapos ay hayagang pinagbantaan ng isang opisyal si Franco. Sumagot si Franco, “Sa sandaling makalabas tayo ng kuwartel, babarilin kita.” Ipinaaresto siya ng opisyal at iniharap sa korte militar. Animnapung araw siya sa bilangguang militar.

Hindi ko na siya nakita roon, dahil inilipat ako sa ibang lugar. Ngunit nang matapos ang panahong iyon, madalas kaming magkita malapit sa trabaho at magkasamang kumain, inaalala ang alak ng marshal.

Nagbukas siya ng mga self-service na tindahan ng sapatos, at maganda ang negosyo. Tuwing dumaraan ako para bumili, para akong hari kung tratuhin — diskuwento sa ibabaw ng diskuwento. Ngunit ako lamang ang nakaaalam na mas mahusay siyang salesman kaysa sa akin. Hindi ako kailanman nagsalita. LALAKING GILLETTE na ako noon.

SENTRO NG PAGSASANAY NG MGA RECRUIT

Nagsimula ang pagsasanay: pagkalas at muling pagbuo ng isang riple, pagkatapos ng isa pa, pagkatapos ng isang pistola. Paglilinis sa mga ito. Mga martsa, takbuhan, pahinga, ang kantina, mga mahahalagang tungkulin sa paligid ng kuwartel, ang kainan ng mga sundalo, ang kainan ng mga NCO, at ang kainan ng mga opisyal.

Pasko noon, alas-nuwebe ng gabi, nagyeyelo. Nagligtas ng buhay ang mga kamisetang lanang iyon, lalo na nang simulan namin ang aming mga unang guwardiya. Pagkatapos ay ginantimpalaan nila kami ng labinlimang araw na pagbabantay sa imbakan ng pulbura. Isang ilusyon ang paliligo. Sa loob ng iyong salawal, hindi mo na makilala ang parasito sa dumi, o ang nunal sa kuto.

Nakabaliw ang temperatura: minus tatlumpu. Imposibleng umihi — nagyeyelo ito, at naglalakad ka nang may stalactite ng ihi na nakakabit sa iyong titi. Hahahahaha.

At kung naisip mo man lang na matulog, nanganganib kang maparusahan at makulong. Hindi ang problema kung saan pupunta: nagbabantay kami mismo roon, sa pagitan ng mga bilanggo at mga pabrika ng bala.

Isang gabing walang tungkulin, nasa di-kalayuan ako mula sa kainan ng mga opisyal. Pinanood ko ang magaganda at mababangong babaeng dumarating para sa sayawan kasama ng kanilang mga opisyal, na nag-uumapaw sa alindog at kapangyarihan. At nagsimula kong maunawaan ang hirap na tiyak na hinarap ng aking ama sa edad na dalawampu’t dalawa, matapos umalis sa serbisyo bilang kapitan ng armored cavalry. MGA TANGKE. Ang mismong mga bagay na dapat kong imaneho, maliban sa hindi ako magkasya sa loob ng isa.

Ngunit isang hapon, ipinatawag ako ng aking company commander para sa isang gawain sa labas. Sasamahan ko sakay ng kotse ang isang babae papuntang Naples. Walang nagsabi sa akin kung sino siya. Nalaman ko kalaunan: anak siya ng heneral na namumuno sa kuwartel.

Sa akin nahulog ang pagpili, at walang makapagsabi sa akin kung bakit. Sundalo ako; mga opisyal na misyon ang mga ito, may dagdag na bayad. Ngunit hindi lamang pera ang buong kuwento.

Carla ang pangalan niya. Tatlumpu’t walo, hindi kailanman nag-asawa, hindi kailanman na-engage. Kulang ang salitang maganda — mapanukso at pilya, kung tutuusin.

Iyon ang una kong mabu-titing gawa, at hindi naman masama. Nabalitaan kong hinanap niya ako ulit, ngunit noon ay nailipat na ako sa kompanya ng mga atleta ng Hukbo. Naglaro ako ng rugby, at kalaunan ay napasama sa pambansang koponang militar.

ANG MGA SAPATOS

Bihira nating seryosong isipin ang mga sapatos, kahit napakahalaga ng mga ito sa katawan at isip. Noong mga panahong iyon, lalo pang mahalaga na yari ang mga ito sa katad — ang tanging materyal na nagpapanatiling tuyo ang iyong mga paa at gumagana ang buong katawan mo.

Hindi ako kailanman nakaubos ng maraming sapatos. Kakaunti lamang ang naging akin, at lagi kong sinikap ipaayos ang mga mayroon ako. Ang gamit ang mahalaga sa akin, hindi ang itsura. Puwede mong sipain sa puwit ang sinumang gusto mo gamit ang anumang sapatos na gusto mo, at walang nakakakita kung may designer label ang mga iyon.

Ngayon, hinihiling ng aking asawa na dumaan kami sa isang self-service na tindahan ng sapatos. Naaalala kong kay Franco, ang kapwa ko sundalo, dati ang tindahang iyon, at pumapasok kami.

Apatnapung taon na ang lumipas. Ganoon pa rin ito — ganoon pa rin ang ayos. Habang pumipili ng sapatos ang aking asawa, iniaabot niya sa akin ang mga kahon upang hawakan bago siya pumunta sa mga bangko upang isukat ang mga ito.

Samantala, nagtatanong ang isang babae kung nasaan ang seksiyon ng pambabae, at itinuturo ko ang daan. Nagtatanong ang isang ginoo kung may size 41 ang isang partikular na sapatos, at sinasabi kong ubos na ang size na iyon. Dalawang babaeng nagsusukat ng sapatos ang humihingi ng aking opinyon, at sinasabi kong napakaganda nila sa mga pares na iyon.

Walang napapansin ang aking asawa. Sa loob ng dalawampung minuto, nang hindi ko man lang namamalayan, naging tindero ako ng tindahan. Sa akin lumalapit ang lahat. Malamig at pabalang kong sinasagot ang mga lalaki, samantalang buong paghanga ko ang natatanggap ng mga babae sa kanilang mga pinili.

Napupuno ang kahera at halos bumigay. Hindi maintindihan ng may-ari kung ano ang nangyayari. Binabayaran namin ang aming mga sapatos at papalabas na kami, ngunit tinatanong ko muna kung kilala niya si Franco. “Opo,” sabi niya, “ama ko po siya.” “Kung gayon, ikumusta mo ako sa kanya.”

Habang paalis kami, itinuturo ako ng mga babae at kumakaway. Wala pa ring napapansin ang aking asawa.

Dumating ang problema makalipas ang mga dalawang oras, nang gustong bumalik ng aking anak na babae sa tindahan ng sapatos. Doon, inilalayo ako ng anak ng may-ari at sinasabi, “Ginoong Frega, wala po akong sinabi sa kahera. Ayaw ko pong marinig ng mga kliyente at magkagulo. Naaksidente po nang matindi si Papa noong 2021, at noong 2023 ay iniwan na niya kami.”

Taos-puso akong nalulungkot. Ikinukuwento ko sa kanyang anak ang isang pangyayaring naranasan ko kasama ng kanyang ama, at mahigpit niya akong niyayakap, may luha sa kanyang mga mata.

Binibili ng aking anak na babae ang kanyang sapatos, nagbabayad, at umaalis kami. Habang nagpapaalam, sumisigaw ang anak, “Dalawin n’yo po ako. Kailangan ko po ng mga salesman na tulad ninyo, nagtatrabaho nang libre.” At sinasabi ko, “Hindi mo pa nada-download ang mga aklat ko, ano?”

Ngumingiti siya. At nagpapatuloy ang buhay.