BIMA BIA KUTUNGILA

Konso nsadidi wena ye nswa wa sumba. Konso nteki wena ye nswa wa teka. Konso ntungi wena ye nswa wa baka nzengolo ya mbote a kima kiandi.

Nswa tatu zibwananga va zandu konso lumbu—ye ka zitubasananga ko nkumbu zayingi. Zivioka, zisobanga maboko, ye zivilanga mu nlonga wa kufuta. Mu nlembami wauwu, muntu umosi kaka usialanga kukondwa lukengolo i nsadidi: muntu ufutanga.

Nsadidi ofutanga ntalu, kansi ntalu ka yikitendulanga ko nkumbu zayingi. Ka yifwanikini ye kima kisumbwanga? Ka yena ya nsongi? Ka yena ya kieleka? Evo i kaka ntalu ya kuzingisa masini mamvimba?

Mu bima bia konso lumbu, kiuvu kiokio kilendi vilakanwa diaka ko.

Tuyindula—kadi zandu dizele bonso diadi difwete lomba dio—vo mbote a kima i yanene kala. Tuyindula vo kima kisalanga, kilandanga nsiku, ye kisalanga kina kisilanga.

Bosi nki kibakanga nzengolo ya ntalu kibeni?

Ntalu Ka I Kima Kiatungila Ko

Kima kia ntete kinatanga ntalu ya nteka ka i ntangu zawonso kima kiatungila ko. Ka i mbote a kima ko kibeni. Mu ntangu zayingi i ntalu ya bima biena mu nzo ya bima, ntalu ya kunata bio ye kusia bio, nzimbu zikangama mu nzo za bima, piblisite ifwete mu kengela nkumbu, ye mbaka bantu bafiaukete ba va ntandu bavingilanga.

Vo ntalu yakala kibeni kaka sambu ya kima kiatungila, mvutu yazakala ya mpamba: lomba bavwidi ba aksio bafiaukete vo batambula fioti. Zayisa bau vo nzo zau zilenda zinga ye fioti. Bosi vana bantu ba konso lumbu papela ya nzo a vundu mu ntalu yimonekanga ya kimuntu. Ntalu ya nsongi sambu ya kiese kiaki kia mfunu, kia malembe, kia nkembo a nitu: luvevolo lwa mpamba lwa kala mvedi, ya kiese, ye—ingeta—yasansilwa mbote.

Ekuma nki kima kia mfunu kia konso lumbu kifwete kala ntalu bonso kima kia kimvwama?

Ekuma nki kima kisadisanga mfunu wa ntete wa muntu kifwete talwa bonso kima kia bantu bafiaukete kaka?

Nzila yasonamanga ntangu zawonso va kati kwa mfunu ye luzolo. Va kati kwau, marke za nzo za nkita ye nzo za nkita za ntalu yafiaukete zabutuka.

Ntete, bimvuka binene biakala ye moyo. Bosi biasonga mpila yoyo ye bianata yo mu nzo zau kibeni, kadi piblisite yau kibeni yatunga mutambu: balonga bansadidi vo marke i mbote a kima, ye vo marke yazabakana i kala wa mbote kuna ntwala a bawonso.

Kansi vo nkumbu kaka isalanga vo muntu kala wa mbote kuna ntwala a bawonso, tuvana bantu miliare zole nkumbu yimosi ya kanda.

Bawonso Gates. Bawonso Buffett. Bawonso Trump. Bawonso Musk.

Bosi nki, kibeni, tuzasala ye wa ntete?

Yoyo i nseve. Ye vana i kuna sisteme yiyantikanga kasuka.

Ntambu Tanu za Nsobolo

Ntambu 1: Songa Kima Kiatungila

Baka kima kia nene kibeni. Zibula kio. Songa nki kiena mu kati ye ntalu yau kibeni.

Kuwanina marke ko. Wanina lisiti ya bima biatungila.

“Tala papela: 70% ya papela yasadilwa diaka, 30% ya nti yampa. Ntalu ya kima kiatungila: dolar 0,38. Ntalu va bitezo: dolar 4,90.”

Nsadidi olenda tanga bitalu. Ka ufwete kunlonga ko. Ufwete kaka tula bitalu va ntwala andi.

Ntambu 2: Katula Mfunu wa Nzo ya Bima

Kutunga ko mu fulusa nzo za bima. Tunga sambu ya bantu batuba kala ingeta.

Komande za ntete. Nsonikulu za konso ngonda. Bimvuka bia bantu.

Vo bantu 1000 bakanikina sumba bimvuka biole konso ngonda, ka wena ye mpasi ya nzo ya bima ko. Wena ye lisiti ya bansumbi.

Sisteme yankulu yinatanga bilumbu makumatatu bia bima mu nzo ya bima bisukisanga nzimbu, kisika, asirance ye mbanzulu. Ngolo andi yikitukanga mfuka andi.

Ntambu 3: Katula Nkumbu ya Kanda

Bau batekanga nkumbu. Ngeye utekanga kisalu kia kima: “Malembe. Bilambu tatu. Mapapela 300.” Kukondwa nkumbu ya kanda. Kukondwa masolo ma ntalu yanene. Kaka kima ye kina kisalanga.

Ka ufwete futa nzimbu za lukengolo lwa piblisite ko mu zingisa nkumbu ya kanda. Ye kukondwa piblisite ya konso ntangu, nkumbu ya kanda i kaka nkumbu ya kanda.

Mbunda aku ka itanganga etikete ko. Izeye vo papela i ya malembe—evo vo ikwatanga.

Ntambu 4: Balula Mbaka

Mpila yau: Kima kiatungila: 10%. Bima biankaka biawonso: 90%—ndambu za bavwidi, piblisite, nkabudulu, kisika va bitezo, ye nzimbu za ntwadisu.

Mpila yeto: Kima kiatungila: 60%. Kisalu: 20%. Mbaka ya nsongi: 20%.

Sonika yo va kimvuka.

Yayi ka i nkangulu ya kima ko. I nkanda wa nsamunu.

Bantu ka basumbanga kaka papela ko. Basumbanga mwini. Ye ka bonso piblisite ko, kieleka ka kifwete yamikina nsangu yimosi konso minuti tanu ko.

Ntambu 5: Kitula Nzo ya Bima Mpasi Yau

Yayi i nkwenda ya nsuka.

Ntangu utekanga kibeni, kukondwa tunga mongo mia bima mu nzo ya bima, bima biau bikitukanga bumerangi. Bafwete kulumuna ntalu ngolo mu vengesa nzo zau za bima.

Konso promosio idianga mbaka. Konso nzo ya bima yizala ifutisanga nzimbu.

Sisteme yiyantikanga yoka bima biau bialuta.

Marke za nzo za nkita zawanina kala bimvuka binene mu vana ntalu yafiaukete. Kansi zayingi zasisa va kati kia nzila. Zasonga ntalu ye zasisa ntungulu bonso yakala.

Beto tuzakwenda nate ku nsuka.

Papela ya Nzo a Vundu I Kaka Luyantiku

Mfunu ka i soba papela ya nzo a vundu ko.

Mfunu i soba ngwizani va kati kwa kima kiatungila, ntalu ye lulendo.

Papela ya nzo a vundu i kaka kisika kia mbote mu yantika kadi kavena muntu ulenda yindula ko vo i kima kia kimvwama. Bawonso basadilanga yo. Bawonso babakulanga yo. Bawonso bazeye luswaswanu va kati kwa luvevolo ye papela ya kukwata.

Yantika ye kima kiena va finama ye nitu. Bosi kwenda ku mbazi.

Sabuni. Shampo. Bima bia kuvedisa. Madia. Bivwatu. Bima bia konso lumbu bantu basumbanga nkumbu ye nkumbu, mu ntangu zayingi kukondwa yuvula nki bafutilanga kibeni.

Nsadidi ka kena ye mfunu wa nsilu wankaka ko. Nsadidi wena ye mfunu wa faktire yasema ya kieleka.

Kima kiatungwa ye nki? Nki ntalu ya kutunga kio? Nani ufutwanga? Nki ndambu i ya mfunu—ye nki ndambu i kaka masini mabakwa kwa bankulu?

Ka tufwete bivisa mbote a kima ko. Tufwete sisa vukisa mbote a kima ye dimbu.

Ka tufwete katula mbaka ko. Tufwete sala vo mbaka imonekana, ikala ye nsuka, ye ikala ya nsongi.

Ka tuena ye mfunu wa kimvuka kiankaka kitutubilanga vo kima i premium ko. Tuena ye mfunu wa bima bilenda songa kina biena.

Nzunga Yimosi Diaka

Bonso mwana va nzunga ya nsaka, tulwakanga ku nsuka ye tutubanga kwa muntu wena va lweka kieto: “Nzunga yimosi diaka. Dodokolo. Yimosi kaka diaka.”

Nzunga ya ntete i kima kia ntalu yafiaukete. Ya zole i nkabudulu kibeni. Ya tatu i bima biatungila bimonekanga. Ya iya i mbaka za nsongi. Ya tanu i zandu dikondolo diaka vukisa bima biena mu nzo ya bima ye mfunu.

Kuna nima, tulandanga zunga—ka kadi tukangamene va nsaka ko, kansi kadi nsaka, ku nsuka, i ya bantu bafutanga yo.

Ka vena mfunu wa soba kima ko. Soba ntungi. Sola yina ikuvananga luvevolo lwayingi, ilombanga fioti, ye ikutubilanga kieleka.

Ye vo bantungi bambote bamonekana, bawana. Nani kalendi zola soba kintwadi ntangu ye ntangu ko?

Mawonso mavingilanga ntalu ya papela ya nzo a vundu.

Ye vo papela ya nzo a vundu i kaka luyantiku, bosi kiuvu kia kieleka ka i nki tuvedisilanga ko.

Kiuvu kia kieleka i kiaki: nki bima biankaka tufutilanga ntalu yaluta kaka kadi kavena muntu wazola tusonga kima kiatungila ko?