JEFF — NGOLO ZA NKABUDULU

Ka vena kima kimananga ko nate kilwaka.

Nkunga wenanga ntangu usonamanga, kansi ukalanga wa mfunu kaka ntangu muntu ouwanga. Buka kiena mu nkanda wa lupitalu lwa ntadulu, kansi kivulusanga moyo kaka ntangu kilwakanga va bitezo bia nzo ya bilongo mu vata dina kavena muntu wa mfunu wakwendela ko. Ntungulu i mbazu. Nkabudulu i tiya kikiminanga.

Jeff ka watoma vumuna nteka ko. Ka watoma vumuna minkanda ko, evo nnatulu wa bima, evo enternete kibeni ko. Kima kabakula, ntete ye mu mpila yafwana kuna ntwala a bantu bawonso bonso, i vo lumbu kia kuntwala ka kizakala kia bau batunganga bima biayingi ko. Kizakala kia bau bakulumunanga ntama va kati kwa zola ye kala ye kima.

Yoyo i mpila mosi yaswaswana ya lulendo. Ka lukizayisanga ko. Kavena muntu utungilanga kamio kia nnatulu wa bima ekumu ko. Kavena muntu usonekanga nkunga sambu ya nzo ya bima ko. Kansi unu nzo za bima zina ye nikunu wanene mu luzingu lwa konso lumbu kuna ntwala a bimvuka biayingi bia bamfumu ba nsi.

Tala ndambu yiyikamisanga bantu ntima, vo bayindula dio ntangu yanda: nkabudulu ka yitatamanga ko nki ikabulanga. Inatanga minkunga ye luvunu lwa politiki mu ngangu yimosi kukondwa kuyindula. Inatanga bilongo ye nsangu za luvunu mu nkubulu yimosi. Nzila ka yena ye ntima wa kuzaya mbote ye mbi ko — kaka nkalu wa bima biendanga. Diau, kizitu kia kieleka kia mbote ye mbi mu ntangu yayi ka kibwilanga ko bau batunganga, kansi kwa yandi usimbanga mwelo.

Mu ntangu zayingi za lusansu, muntu wakala ye nsi ya kuna wakala ye kimvwama. Bosi muntu wakala ye nzo ya kisalu wakala ye kimvwama. Unu muntu wena ye nzila — algoritme, plateforme, kilometele ya nsuka — wena ye kima ata mvwidi wa nzo ya kisalu kakala kiau ko: ngolo ya baka nzengolo nki bantu bayingi bazamona unu, ye nki kabalendi mona ko ata fioti.

Yoyo ka i lulendo lwafiaukete ko. I mpila yampa ya lulendo lwankulu, ye lufwana talwa kukondwa sambila evo moyo.

Mu kati kia luvevolo lwalu lwawonso mwena ntalu yisuamene, ye ka yibwilanga nsumbi ko. Yibwilanga ntungi, mu nlembami, konso mokanu wa nteka. Konso ntungi uzolele lwakisa kima kiandi kwa bawonso, ku nsuka, obakulanga vo “bawonso” bena ye ntalu, ye ntalu yoyo ifutwanga mu lulendo. Usimbanga ngindu. Uvananga nsiku.

Ndisisi ndambu yafwana ya luzingu lwame mu natanga bima — bima bia nteka, kiyekwa, bantu, masolo — mu nsi zayingi ye mu zindinga zayingi mu zaya vo yayi ka i kikalulu kia kukondwa kwikila ko. I kaka mpila ya kima kinene. Ka vena kima kikulanga kuna ntwala a nene mosi kukondwa yantika vutula mvutu kwa kima kiena ku mbazi a kio kibeni.

Diau, yayi i kalati ya Jeff. Ka nzo ya bima ko. Ka algoritme ko. Ka kimvwama kibeni ko. Ngolo za nkabudulu — ngolo za nlembami, zikondolo nzitusu, zibakanga nzengolo, konso lumbu, nki masolo mamanisanga nzietolo zau ye nki mafwanga mu kitunga kia meza.