JEFF BEZOS Û SOTEMENÎ

Telefon, ku demekê amûreke hêsan a têkiliyê bû, hêdî hêdî bû rêyeke parvekirinê, axaftinê, nivîsandina peyaman. Û telefonên desta derbasî yên malê bûn. Her kesî hewce dikir biaxive. Da ku çi bide zanîn?

Gelo mêr hîn li malê bû û kengî dê derketa, da ku jin evîndarê xwe bîne hundir. Kesekî ku kesî nas nedikir. An jî dostê malbatê yê her carê ku dawiya hefteyê dihat.

Paşê dengê zengilê her tim nîşaneke tirsîner bû ji bo her kesê ku dixwest tiştekî ne asayî bike. Û peyamên bêdeng hatin: WhatsApp, Telegram, Signal, Messenger, Direct, Viber, WeChat, Skype. Da ku peyam, wêne, vîdyo, her cure rewş bên guhertin. Û ji bo demeke dirêj ev jî alîkariya rayedarên dadwerî kir ku dozên xwe ava bikin û piştrast bikin ku sûcdar bê ceza nemînin.

Lê tam dema ku xuya dikir her tişt bêkêmasî dixebite, min jî dest pê kir ku çîrokan ji hevalên xwe re bişînim, da ku ezmûnên xwe parve bikim û wan bikenînim û bidim fikirandin. Tenê ez ne Amazon bûm, û ne jî Pornhub. Û têkçûn tenê destpêka yekem a rastîn a serkeftineke pêşgotî bû.

Paşê, bêyî agahdariya min, jinek ji Napolîyê arşîveke 300 çîrokan amade kir. Rojekê, li ser telefonê, wê ji min re got: «Ez ê biçim cem hevalekî xwe yê weşanger li Napolîyê. Ez ê çîrokan bidim wî da ku pirtûkekê çêke, û paşê em ê bibînin.»

Min bişirî. Lê bersiva min ev bû: «Çi dibe bila bibe, em ê her tim her tiştî nîv bi nîv parve bikin.»

Wê li min nêrî wek ku dayikek li zaroka xwe ya herî biçûk dinêre, ya ku ew difikire herî zêde hewcedarê hezkirinê ye tenê ji ber ku ew yê dawîn ji dayik bû. Lê tenê dayik dizanin ku yê herî biçûk di warê baldariyê de yê pêşîn e.

Sê meh şûnde, wê telefon kir û got ku weşanger proje red kiriye. Wî dubarekirin dîtibûn, agahî li ser tevnê ferq kiribûn. Bi çend gotinan, di nav rêzan de, wî ji min re digot ku ez sextekarekî kopîker im. Wî xwe bi vê yekê rewa kir ku ev cureyekî edebiyatê ye ku ji bo bazara îroyîn ne guncav e, pêşeng e, tiştekî ku ew nadiweşîne.

Loma min ji hevala xwe kopiyek ji dosyaya wê xwest, bi 300 çîrokên min tê de. Wê ji min re got ku lerzeke xirab a elektrîkê hard diska wê şewitandiye û êdî kopiyek wê tune.

Min spasiya wê kir. Û di 15 rojan de min hemû çîrok ji nû ve nivîsandin, bi wê sebra ku her tim ez cuda kirime û tenê bi fikrekê ku dest pê bikim: redkirinek tenê pêşvebirinek e ji bo ku tu çêtir û zêdetir bikî.

Ez çûm cem weşangerekî îtalî, ku pirtûka min a yekem çêkir û weşand: bê ezmûn, min şîret ji kesên ku ji min dirêjtir dinivîsandin girt, 1.500 euro dan û 50 nusxeyên diyarî yên ku di peymanê de hatibûn diyarkirin wergirtin. Pirtûk di hemû kanalên weşanê re derket û hîn îro jî heye, her çend, tevî daxwazên qanûnî, tu carî mafê nivîskarî ji min re nehatiye dayîn.

Wê demê min dest pê kir ku fêm bikim ku rêbiran ji erebeya hespan daketibûn û, bêyî ku kes ferq bike an fêm bike, li ofîsan bi cih bûbûn, û navê xwe kiribûn weşanger. Ez tenê behsa wan weşangeran dikim ku min rasterast bi wan re kar kiriye, bêyî ku navê wan bidim.

Divê ez li gorî şîreta parêzerê xwe tevbigerim, ji ber ku heke min nivîsandiba «hemû weşanger», dozên pêşîn dê bihatina. Min dê lîstika wan bilîstiba, ne ya xwe. Hahahahaha.

Min difikirî ku ev diyardeyeke îtalî ye, loma ez çûm Amerîkayê, ku min li wir 14 pirtûkên ji 150 heta 210 rûpelan weşandin, ku hîn îro jî tên firotin, li ser Amazonê jî. Lê min tu carî mafê nivîskarî nedît, û pirtûk piştî ku min destûra belavkirina wan paşve kişand jî li ber firotinê man.

Lê ji ber ku ez calabrî me, serhişk, min li piştrastkirineke din geriya, û weşangerên din ên ku min rasterast bi wan re kar kir hemûyan heman rê şopandin: wan pirtûk girtin, weşandin û pere kom kirin, mafê nivîskarî nedan min û weşan ji holê ranekirin, tevî daxwazên min wek nivîskarekî serbixwe.

Paşê rojekê ez gihîştim AMAZONê: SERKARÊ WEŞANÊ.

Li vir lîstik hema hema yekser gihîşt dawiya rê. Piştî ku min di 7 rojan de 40 pirtûk weşandin, pirtûka Hej. 41 hate weşandin û, tenê 1 saet şûnde, 10 e-name hatin. Amazon ez tawanbar kirim ku min algorîtmaya wê manîpule kiriye, hesabê min girt û got ku ew ê ji bo pirtûkên ku min weşandine tu mafê nivîskarî nede. Bi kurtî, wek ku ez ê bibêjim, min algorîtmaya wan teqandibû. Lê min firotin ji xwe dernexistibûn: 12 hevalên min, kesên ku bi nav û paşnavê xwe tên nasîn, pirtûkên min kirîbûn tam da ku ez bikaribim kontroleke berbiçav li ser firotinê bikim. Û, wek ku min jiya û belge kir, piştî ku hesabê min hate girtin, pirtûkên min li ber destan man û 60 rojên din jî hatin firotin, bêyî ku mafê nivîskarî yê pê re ji min re bê dayîn. Serkeftina min a yekem: dayîna pereyan ji Bezos re da ku yatê xwe sotemenî bike.

Paşê, ji bo piştrastkirina tiştê ku berê qewimîbû, min ceribandinek bi weşangerekî ewropî, STREETLIB, kir, ku di 30 rojan de 100 e-pirtûk bi şeş zimanan weşandin. Ew yekser gihîştin hemû bazar û zanîngehên Ewropayê, û di kêmtirî 50 rojan de zêdetirî 1.365 nusxe bi 13,90 euro firotin.

Dema ku min dest pê kir ku zêdetir biweşînim, wan ji min re got ku ew bihayê ISBNyên 100 e-pirtûkên pêşîn didin û ku divê ez lêçûna yên din bidim.

Wan herwiha pirsî gelo ez dixwazim belavkirinê ber bi firoşkarên din ve fireh bikim, da ku pêşniyar balkêştir be.

Wan îdia dikir ku ISBN ji bo parastina nivîskar e. Lê ISBN çapeke weşanekê nas dike; ew mafê kopîkirinê naparêze. Ji bo min, nîşandana wê wek parastina nivîskar derew bû. Û karsaziya ku li dora rêveberiya ISBN û weşanê hatibû avakirin, wek ku min ew jiyabû, di dawiyê de xizmeta berjewendiyên weşanger dikir, ne yên min.

Min e-nameyeke fermî şand û xwest ku hemû pirtûkan ji bazarê rakin û ji wan re got ku ew dikarin hemû pereyan ji xwe re bihêlin, mafê nivîskarî yê ku berê hatibû qezenckirin û yê ku hîn dê bihata jî, da ku ew bikaribin derziyeke baş a pereyan li karsaziya xwe bidin.

Û paşê min biryar da ku her tiştî bi xwe bikim. Piştî malpereke destpêkê ya ji bo ceribandinê, ya niha ji dayik bû, hîn jî wek nivîskarekî serbixwe, bê sponsor û bê parastin.

Wek çûna dibistanê bû, lê ez tenê 60 salî bûm û min dixwest fêm bikim ka ez çi dikim. Paşê ez rastî ALPHABET hatim, lê min qet nizanibû ew kî ne, lanet. Min difikirî ku ew dibistaneke ji bo nexwendiyan e ku hindiyek wê birêve dibe, û di dawiyê de ez bi tevahî ne xelet bûm, ji ber ku di rêwîtiya min de, heke min bixwesta fêr bibim, diviya min koda dualî (0–1) bi kar bianiya, ne pergala dehane ya mirovî (0–1–2–3–4–5–6–7–8–9): tenê riya serkeftinê ew bû ku berevajî îspat bikim.

Di nav pirtûkekê de vegotinek, çîrokek, bûyerek, avakirin, rêzkirin, berg, werger heye. Û paşê?

Tevn, heke bala xwe bide te, heke te ciddî bigire, heke bifikire ku tu ne rêbir î, nirx dide te û di dema xwe de te îndeks dike. Û paşê çi dibe?

Tevn kî ye?

BING, GOOGLE, YANDEX, YAHOO. Heke tu di nav wan de bî, tu bi rastî dikarî bibêjî ku her mala ku serê sibê ji bo taştê şîr lê tê kelandin heman mal e ku te dixwîne.

Wekî din divê tu bi medyaya civakî razî bî, ku mirov li wir çîrokan li ser cîranên xwe vedibêjin. Ev dibe nûçe.

Heke tu paşê bixwazî bifiroşî, divê tu berî ku kom bikî bidî. Wek berevajiya bazirganiyê xuya dike, lê tenê koda dualî ye.

Tu bi kampanyayên ADS, reklam, medyaya civakî, şêwirmend, ajans û parvekirina tiştê ku tu çêdikî bi kesên din re dest pê dikî, bêyî ku bi teqez bizanî ka çi dê bikeve bêrîka te.

Wek ku tu biçî kazînoyekê: tu dizanî bi çiqas pereyî diçî hundir, lê tu carî nizanî tu yê bi çiqasî derkevî, û xwediyê kazînoyê tu carî winda nake.

Heke tu nefiroşî û karê xwe belaş bidî, tu pirsgirêk î. Û tu çiqas pirsgirêkeke mezin î tenê bi wê berhema ku tu çêdikî, çawa çêdikî û kengî çêdikî tê pîvan.

Û nirxê çîrokbêjiya te, ew nirxê ku tu difikirî dê alîkariya te bike ku xwe bidî nasîn, tê jibîrkirin. Heta dema ku kalîteya edîtorî ya naverokê 9 ji 10an be jî.

Tu li formatê nayî. Wek ku tu biçî dikaneke pêlavan û pîvana 99an bixwazî, lê tevn û tevahiya pîşesaziya weşanê herî zêde heta pîvana 50an diçin, û ne ji bo her kesî.

Û paşê tu li şîretan digerî. Tu bi tenê yî. Malbata te dijmin e ji ber ku ew fêm nakin, hevalên te tenê çavnebariyeke spehî ne ku cilê xêrxwaziyê li xwe kiriye, û dijminên te bi rastî temaşevan in ku bi bêdengî heyraniya te dikin.

Paşê, bi ehmeqî, tu li penaberiyê di tiştê ku zekaya çêkirî dibêje de digerî. Tu jîr î; tu dizanî ev pergal çawa dixebitin. 10 ji wan li ba te hene da ku bibînî gelo şablonên wan li hev tên, û hin roj hene ku ew ji te re dibêjin çima tu berdewam dikî û hin roj hene ku ew ji te re dibêjin ku tu nikarî berdewam bikî, ji ber ku her kes ji yên bihêz ditirse û kes li hember pergalê ranabe.

Heke bi rastî wisa bûya, tu carî şer çênedibûn, tenê kirinên ku aştiyê ji me re garantî dikin. Tu yê bifikirî ku ev bêmane ye: tenê dîroka mirovahiyê dîsa bixwîne, û tu yê ecêbmayî bimînî ku bibînî ku wek ku ez ji te re dibêjim e.

QET BI RASTÎ NE HÊSAN BÛ, lê her tim bîne bîra xwe ku qet ne ne mumkin bû, û jin her tim vê yekê nas dikin, û tenê di mirovên jêhatî de.