JEFF — MATIMBA YA KU HANGALASA

A ku na nchumu lowu heleke ku fikela loko wu fika.

Risimu ri va kona hi nkarhi lowu ri tsariwaka, kambe ri va ni nkoka ntsena hi nkarhi lowu munhu a ri twaka. Murhi wa vuvabyi wu va kona ebukwini ya laboratori, kambe wu ponisa vutomi ntsena loko wu fika eka xirhalanganyi xa famasi emugangeni lowu ku nga si tshama ku endzeriwa hi munhu wa nkoka. Ku tumbuluxa i ndzilo lowuntsongo. Ku hangalasa i ndzilo lowu hangalakaka.

Jeff a nga tumbuluxanga vuxavisi. A nga tumbuluxanga tibuku, kumbe ku rhumela nhundzu, kumbe hambi ku ri inthanete. Leswi a swi twisiseke, khale ni hi ku helela ku tlula kwalomu ka munhu un’wana ni un’wana, i leswaku vumundzuku a byi nga ta va bya lava endlaka swilo swo tala. A byi ta va bya lava hungutaka mpfhuka exikarhi ka ku lava ni ku va na swona.

Leyi i ndlela yo hlamarisa ya matimba. A ya tivisi. A ku na munhu loyi a akelaka loli ya ku tisa nhundzu xitsundzuxo. A ku na munhu loyi a tsalaka risimu ra vuhlayiselo. Kambe sweswi swihlayiselo swi ni ku khumba lokukulu evuton’wini bya siku na siku ku tlula tipalamende to tala.

Hi lexi xiphemu lexi tsekatsekisaka vanhu, loko va swi ehleketa nkarhi wo leha: ku hangalasa a ku khathali hi leswi ku swi hangalasaka. Ku famba ni vutlhokovetseri ni swinavetiso swa xipolitiki hi vutshila byin’we lebyi nga khathaliki. Ku famba ni mirhi ni mahungu ya mavunwa hi phayiphi yin’we. Ndlela a yi na ripfalo — yi ni ku hundzisa ntsena. Leswi swi vula leswaku ndzhwalo wa ntiyiso wa mahanyelo ya nguva leyi a wu weli eka vatumbuluxi, kambe eka loyi a lawulaka nyangwa.

Eka matimu yo tala, munhu loyi a a ri ni nsimu a a ri ni rifuwo. Kutani munhu loyi a a ri ni fekitari a a ri ni rifuwo. Sweswi munhu loyi a nga ni ndlela — aligoritimi, xitirhisiwa xa inthanete, mayili yo hetelela — u ni nchumu lowu hambi ku ri muvini wa fekitari a a nga si tshama a va na wona: matimba yo boha leswi vanhu vo tala va nga ta swi vona namuntlha, ni leswi va nga ta ka va nga swi voni nikatsongo.

Lawa a hi matimba matsongo. I xivumbeko lexintshwa xa matimba ya khale, naswona ma faneriwa hi ku languteriwa handle ka ku ma gandzela kumbe ku chava.

Ku ni nxavo lowu tumbeleke eka ku olova loku hinkwako, naswona a wu weli eka muxavi. Wu wela eka mutumbuluxi, hi ku miyela, nkanerisano wun’we hi nkarhi. Mutumbuluxi un’wana ni un’wana loyi a lavaka ku fikelela un’wana ni un’wana u hetelela a kuma leswaku «un’wana ni un’wana» u ni nxavo, naswona nxavo wu hakeriwa hi vulawuri. U hlayisa anakanyo. U nyiketa swipimelo.

Ndzi hetile vutomi bya mina byo ringana ndzi rhurhisa swilo — nhundzu, ku tshemba, vanhu, mintsheketo — ndzi tsemakanya mindzilakano ni tindzimi leswaku ndzi tiva leswaku leswi a hi ku tsandzeka ku tshemba. I xivumbeko xa vukulu ntsena. A ku na nchumu lowu kulaka ku tlula mpimo wo karhi wu nga sunguli ku hlamula eka nchumu lowu nga ehandle ka wona.

Kutani leri i khadi ra Jeff. A hi vuhlayiselo. A hi aligoritimi. A hi hambi ku ri rifuwo ra yena. Matimba ya ku hangalasa — ntamu lowu miyeleke, lowu nga dzunisiwiki, lowu bohaka, siku rin’wana ni rin’wana, leswaku i mintsheketo yihi leyi hetaka riendzo ra yona ni leyi feke endzeni ka dirowa.