NYUROLOGI YA GILLETTE

(swi voniwa hi muvabyi)

«Kliniki yi tshungula vavabyi. Vaaki lava khathalelaka va seketela vanhu.»

I. Vuvabyi bya nyurologi

Un’wana ni un’wana a a chava ku lahlekeriwa hi mbilu ya yena.

Ku ringana malembe-xidzana, mbilu a yi tekiwa yi ri xikarhi xa vutomi, ndhawu ya matitwelo, ya matimba ni ya xivindzi. Loko mbilu yi yima, hinkwaswo a swi hela.

Kutani vanhu hi ku nonoka va sungula ku twisisa leswaku a ku ri ni mufumi un’wana.

Wo miyela.

Loyi a nga vonakiki.

Wa matimba hinkwawo.

Byongo.

A swi ringanerile ku languta mindyangu, vanghana, lava hi va tivaka, ku hundza ka switukulwana ni ku fika ka mavabyi leswaku u twisisa ntiyiso wo olova: byongo byi fuma hinkwaswo.

Ku famba kun’wana ni kun’wana.

Rito rin’wana ni rin’wana.

Ntsundzuko wun’wana ni wun’wana.

Ntshembo wun’wana ni wun’wana.

Loko byongo byi cinciwile, a hi xiphemu xin’we ntsena xa miri lexi xanisekaka. Xivumbeko hinkwaxo xa munhu xa xaniseka.

Ku ringana nkarhi wo leha, nhlamulo a ku ri ku chava.

Vanhu lava khumbiweke hi swiyimo swa nyurologi a va hambanisiwa, va fihliwa, hakanyingi a va nga twisisiwi, naswona a va pfuniwa hi ku ntsongo ku tlula. Mindyangu a yi langutana yoxe na ndzhwalo lowukulu. Vutivi bya vutshunguri a byi pimiwile, naswona tindhawu leti endleriweke swona a ti nga ri kona kwalomu.

A swi vonaka onge i nyimpi leyi a yi ta hluriwa hakunene.

Kutani ku fika nkarhi wa ku twisisa.

Vanhu va twisisile leswaku a va langutananga ni swiyimo swo hambana ntsena, kambe ni wun’wana wa mintlhontlho leyikulu ya ku hanya ka vona.

Parkinson.

Alzheimer.

Mavabyi lama onhaka hi ku ya emahlweni.

Ku vaviseka ka nyurologi.

Ku vaviseka hi xitshuketa.

Mavabyi lama nga talangiki.

Swiyimo swa ku velekiwa na swona.

Mavito yo hambana ya ntiyiso wun’we: ku tsana ka xirho lexi fumaka ntirho wun’wana ni wun’wana wa vutomi bya hina.

Ku sukela hi nkarhi wolowo, nyurologi yi tshikile ku va dyondzo ya vutshunguri ntsena.

Yi hundzukile vutihlamuleri bya hinkwerhu.

Vuvabyi bya nyurologi a byi gongondzi enyangweni.

Byi nghena evuton’wini bya vanhu kutani byi cinca milawu ya ntlangu.

II. Hikokwalaho ka yini?

Ku hlamusela leswaku swi vula yini ku hanya ni xiyimo xa nyurologi:

miri lowu nga hlamuliki;

mindzilakano;

ku titshega hi van’wana;

ku lahlekeriwa hi ku tiyimela;

ku hlamuseriwa nakambe ka ntolovelo.

A hi vuvabyi.

Vutomi lebyi rhendzeleke vuvabyi. Vutomi lebyi rhendzeleke van’wana.

Loyi a rhwalaka ndzhwalo a nga tali ku va muvabyi. Hakanyingi muvabyi u lwa a nga twisisi hi ku helela nkova wa nyimpi. Loyi a tshamaka kusuhi, hi tlhelo rin’wana, u vona nkarhi wu cinca xivumbeko, a dyondza leswaku siku rin’wana ni rin’wana leri hluriweke ri tlula switshembiso leswikulu.

Vuvabyi byi nga cinca ndlela. A byi koti ku sula nkoka wa munhu.

Rirhandzu i xiphemu xa nkoka xa swona, ku tlula ku hlula kun’wana ni kun’wana — naswona a ku na munhu loyi a nga ta tshama a swi tiva leswi nga ta n’wi humelela.

Na mina ndzi tshamile kona: vuvabyi bya bipolar, bya mpimo lowu nga tiviwiki, lebyi eku heteleleni byi kumekeke byi nga ri nchumu ku tlula ku tshama ndzi langutisile ngopfu ku sukela evuhlangini, loku vangiweke hi manana wa mina loyi, a landzela xivulavulelo xa khale lexi nge «ku biwa ni swinkwa swo kalangiwa swi kurisa vana vo saseka», a ndzi tatiseke hi swibakelo kutani a pfula equalizer ebyongweni bya mina.

Ku twisisa swilo swi nga si humelela — kambe a ndzi mungoma, a ndzi munhu wo kwetsima, naswona a ndzi muendli wa masingita.

Kambe ndzi kusuhi ni lava xanisekaka — endzhaku ko lahlekeriwa hi manana na tatana wa mina hi Alzheimer, ni ku vutisa: kambe i mani loyi? A ndzi n’wi tivi.

III. Marito yo hetelela

Kliniki i muako.

Vaaki lava khathalelaka i nchumu wo tlula.

I ku hlangana ka siku na siku exikarhi ka vanhu lava xanisekaka, vanhu lava fambisanaka na vona, vanhu lava khathalelaka, ni vanhu lava hlawuleke ku teka vutihlamuleri bya ku aka ndhawu laha ntshembo wu nga hundzukaka ndlela, xiboho ni ku koteka.

Matluka lawa a ma tsheketi hi muako.

Ma tsheketa hi vanhu lava hundzaka eka wona.

Siku na siku.

IV. Tluka ra Mutsari

Ntirho lowu a wu oderiwanga.

A wu xavisiwanga.

A wu endleriwanga swa bindzu.

Wu tsariwile ku va vumbhoni bya nkoka wa ku pfuxeta vutomi, wa xindzhuti xa munhu, ni wa vuxaka exikarhi ka vanhu.

Hakelo ntsena leyi kombiwaka i dola yin’we ya xikombiso — ku nga ri tanihi hakelo ya ntirho, kambe tanihi vumbhoni bya xiboho lexi hi xi avelanaka eka ndhavuko wa vuhlayisi, wa ntshembo ni wa vutihlamuleri.