KIMA KILENDI SALAMA KO KUTWADISI MFUTU

Ngiena kuyindula tata ame vo wandi wanata beto ku dia kwa mwini kina lumingu bu yakala mwana. Ntangu zawonso ku nzo mosi ya madia: Sala Bella. Mfumu andi wakala nkento wanene, ntangu zawonso wasevaka, ntangu zawonso wayambulaka bantu mbote. Madia makala mambote. Ma nzenza. Kavena madia mankaka ko bonso mama.

Nkumbu miingi mfumu andi wayizaka vwanda ye beto. Wa mbutukila ku Friuli, kunda kwandi kufwananga metele zole, zitu kiandi kiavioka kilo lukama ye makumole, wasakumunwa ye nzala yambote. Wayizaka ye nzo andi tuka ku Messina mu vuatula.

Ku nsuka ya madia, mfutu wayizaka. Tata ame katelamanga ko na kiti kiandi mu futa wo. Wasisaka kaka nzimbu zizingama muna kitendi kya nsuki, va ntandu ya dilonga diavwa.

Kamona ko ntangu bau bakabana mfutu. Kamona ko luvunusu lwankaka. Kawa ko mpaka mu diambu diadi.

Yandi wakala mfumu. Tata ame wakala nteki.

Ye ndiona wafutanga i nteki.

Bosi kimosi kya masika, bu twakotisa vuatula muna garaji, wanzayisa:

«Ntangu zawonso ngwe kumbona bu ifutanga. Ntangu zawonso ngwe kumbona bu itwadisanga koko kuna nzimbu ntete. Diau wina yindula vo mono i mfutanga mfutu. Ka mono ko.»

Kabakula ko.

Ngonda mosi yavwanda.

Lumingu kimosi, va meza kiakina, mfumu wabonga nkanda wa nsonokono muna disaku diandi dya munkati, wayantika sonika bu tata ame katubanga.

Nani wazibula nzo ya nkita yampa. Nani wakanga. Nani kalembo futa mfutu mu ntangu. Mwana wa nani wabonga kisalu kya nzo. Nani ukala kwandi ye bima bya nkwezi muna fenetela ya nzo andi.

Kavena muntu wantalanga ko, kadi yakala mwana, ye bana ka batangwanga ko va meza.

Kya kintete kya nsuka mvu, nsonokono miomio miakwendaka ku Milano ye sinatula ya mfumu.

Tata ame wafutanga madia ma masika. Mfumu wafutanga mambu mankaka mawonso.

Mvu makumole kondwa lulukusu lumosi. Kondwa nsonokono mosi ya nsiku. Ye, diambu dinene, kondwa ndiakusulu ya mfutu yavezwa.

Tata ame walenda tangwa mosi mu babakala batatu bavwidi mfutu miangolo muna Gillette Italia, kaka ku nima ya mfumu wa nene ye mfumu wa nteka. Ka mu kuma kia teka miingi mu babo ko. Kadi kavena muntu wankaka wakala ye mfunu wowo wa nkutakesa: mansamu momo mazibukanga lumbu ke lumbu va ntadisi a bansumbi.

Mfutu ufutwanga ntangu zawonso kwa muntu kavwendi ko va meza.

Yindula mvovo wowo. Ku nsuka ozola wo.

NDAMBU I

Ekuma nki kya kintuadi kiaki kialanda?

Mu songa diambu diavangama unu. Ye diambu diansamununa, ye vuvu vo lumbu kimosi dilenda vangama kikilu. Kani muna ntangu yifinama kani ntama, kizeye ko.

Kyakala mwini wa lumingu muna kati kwa ngonda ya Agosto. Mbangazi yavia. Tembwa kiavwa. Mbangazi yina yimonikanga yavia kikilu mu kuma kia vo mvula ya fioti kaka.

Masini ma kukisa mavangamanga ye ngolo zawonso, ye nkento ame, bonso ntangu zawonso, wanyindulanga mu kufwa dio, kadi mfutu mia lusemo mena kaka ye mungwa mingi kondwa ye kubwesa mungwa.

Yakala nsungi ya sambanu ye ndambu ya masika. Yavwanda muna kiti kiame kiambwaki bu telefone yame yabudika.

Kodi kyakala +1. Insi za Amerika. Nani kwandi ulenda kumbokila tuka ku Amerika muna nsungi yayi, bu kuna mfwete kala kaka ntangu ya madia ma mwini?

Yavutula.

«Alo?»

«Alo?»

Ndinga yalembama. Yankulu. Ye ndinga fioti ya laka.

«Nzolele mokana ye Ferdinando.»

«I mono. Ye nani imokene?»

«I Robert. Masika mambote. Muna Amerika ye nkumbu ya kinda ya Kifalanse.»

Yaseva.

«Matondo mu telefone, kansi kikilu, konso muntu wakubika nsaka yayi kafwete zitiswa. Yabwa mvimba mu diau. Kansi, bu iyindula ubu, ngeye ukumbokilanga tuka nimero ya Amerika bu uvwendi ku Roma?»

«Ingeta. Yayi i telefone yame ya kinkutu. Kasadila ko nzila ya kimfumu, kadi kiaki ka nsamu wa kimfumu ko. I mosi mu mambu makete makina yampanina. Vo utina, ikuvana nimero ya nzo a Vatican ye olenda tala.»

«Ve. Diambote. Landa, dodokolo.»

Yakala ye ntima wa nkatu. Ye mpimpita. Ye lukebamu. Kansi kazola kanga telefone ko. Kimpumbulu ka kiakala kimosi kya kimuntu kiame ko. Mu kifu kiakina yatombula masini mame ma munkati ma kubakula mpasi kuna ntandu ye yatoma tomba bakula kwe kwakikilu yabwa.

«Zayisa, Kinlongo kiaku. Unu nkia diambu ndenda kuvangila?»

«Tulenda bokilana mu nkumbu, Nando. Ka tuena ntama mu mvu ko.»

«Kieleka. Tuena ntama kaka mu bisalu. Ngeye i Nimero ya Zole muna Dibundu dya Katolika. Mono i wa nsuka mu minsoniki.»

«Ekuma nki Nimero ya Zole? Yayindulanga vo mono i Nimero ya Ntete.»

«Undoloka vo diadi dimonikini diampasi. Nimero ya Ntete i ndiona watunga mambu mawonso: Yesu. Nkundi ame wa ntama muna Gillette. Yandi kaka wazaya mbote diambu kavanganga. Bu kalendi sikidisa mimfumu miandi va meso ma bantu ko, wavanga nkumbu ya Papa ye wakuvana kimpwanza kia kudizadisa mu mpila aku.»

Waseva ye ndinga yangolo.

«Ubu ibakwidi,» katuba, «ekuma nki konso nzila ya nzo ame yivutulanga kiuvu kimosi: watala GilletteNarrative unu, mu mona nkia diambu nkundi kasonikini ubu?»

Kamona mpasi ko mu landa yandi. Nteki wambote uzayanga nsaka bu yiyantikanga. Kansi yandi mpe wakala ye ngangu za kuyizaya, ye wakiyekula muna mbimbi.

«Ozeye vo ibokilanga tuka nimero yina yakangama ye konto kiame kya banki ya Amerika? Ntangu yankaka yabokila banki yina kaka, ye bakanga telefone, kadi bayindula vo i nsaka.»

«Ingeta, Kinlongo kiaku.»

«Ve, Nando. Dodokolo. Umbokila Robert. Kaka mu kinsweki. Kondwa nsiku. Zingu kikala kiampasi ke ko.»

«Buna, Robert, wasola banki yavila. Muna kifulu kiaku, bau i bafwete kwiza kwa ngeye. Nkutu, kuzibula nzo ya banki munkati a Mbanza Vatican difwete tangwa nze diambu dia nsiku. Nzitusu kaka ilenda diakadisa. Diluaku dina kavena muntu wa banki wa kieleka ulenda finama mu mpaka.

«Ozeye kieleka. Kansi kimvwama ka kifulu kiame ko. Ye telefone yayi i ya nlonguki. Bonso nkanda wuntumina. Kuna nsuka tuvanganga kisalu kimosi.»

«Nkia kisalu?»

«Beto bawole tutombanga bakula bantu bakundi zeto.»

NDAMBU II

«Ozeye, Nando, yatanga mansamu mawonso masonikini mu diambu dia GilletteVatican yaku. Kiuvu kiame kia ntete i kiaki.»

Ekuma nki ndinga makumole ye zole? Nza makumole ye zole? Nkutu mu bifulu bina Dibundu dina kaka va ndambu. Bonga India.

«Kadi vena nsiku wa zandu wina kalusadidi ko kikilu.

Basadidi ka bansumbi ko. Nsumbi i ndiona ukusumbanga kala. Nsadidi i ndiona ulenda sumba diaka.

Beno lutangang bansumbi. Bavubwa. Bakwikizi bansadi. Bina basonama. Ye luvilakananga babo bankaka.

Mazandu ka manunganga ko kuna wina ngolo kala. Mazandu manunganga kuna kwina ngeye ko ye kavena muntu uvingilanga luiza lwaku ko.

Ndinga makumole ye zole ka nsekola makumole ye zole ko. I mielo makumole ye zole miazibuka.»

«Vingila fioti. Ovovanga vo lukwikilu i kima kia teka, ye vo bantu basobanga mabundu bonso basobanga nkumbu ya nkisi wa meno?»

«Ivovanga vo bantu bakatukanga. Ye vo mvovo wowo ukubela mbi, tala mambu mabwila madioseze maku muna Amerika ya Latini muna mvu makumatatu mavioka, ye unzayisa nani wabakatula.

Pyoo. Bosi:

«Landa.»

«Diaka, ka nzolele sonika minkanda mia kimvwama ko. Mono i nteki kaka watambula ntalu ya iya mu Kiitalia ku sikola.»

2. Ekuma nki wasonika vo diafwana ye diambote mu vutula Gillette mu kati kia Dibundu?

«Mu kuma kia mambu matatu, mu ndonga yayi. Kimuntu. Lukwikilu. Kinkundi.

Kimuntu ntete. Nga oyindulanga kieleka vo kukala muntu wa Amerika ye nkumbu ya kifalansa kwabwa mu mbikudulu? Onatanga nza zole mu nkumbu mosi kondwa kukala kibeni wa mosi mu zau. Gillette wavanga diambu diadi kibeni mu mvu lukama. Kima kimosi. Mbele mosi. Maluse lukama maswaswana, mu kuma kia nsi kuna yafikanga. Kimuntu ka i kina ngeye ko. Kimuntu i kina bankaka bazayanga va ngeye mu sekondi tatu. Ngeye una kiau. Ye ovidisanga kio.

Bosi lukwikilu. Ka vena muntu usumbanga nzengolo mu kuma kia kinkutu kiandi ko. Bantu bazisumbanga kadi bakwikilanga vo mbazi nsuka mpasi zizakala fioti kuluta zona. I diambu dia kiyekwa divutukilwanga konso lumbu ku ntwala kwa mambu mawonso. Yandi mosi. Va ntwala ya kitala. Nzayisa kima kiankaka mu nza kilenda vanga bobo.

Bosi kinkundi. Kima kimosi kaka kina ka muntu kalendi kio sumba ko. Tata ame watunga kinkundi mu mvu makumatatu ma meza ma nzo za nkita ye mbungu za kafe. Ka tutekanga nkanda ko. Tutunganga kinkundi. Diau disonamene ku nsi a konso kima nsonikanga. Ka i mvovo wa piblisite ko. I ntalu ya kimvwama.

Ye kifwanisu kia kieleka ka i ndambu ya zandu ko. Ka una ye mfunu wa ndambu ya zandu ko. Kifwanisu kia kieleka i kuvutuka-vutuka.

Gillette yakituka Gillette kadi yabakula diambu dimosi dia mpamba: mbele yimananga. Kumana kufilanga muntu mu vutuka.

Ngeye una ye kima kimananga konso lumbu. Nkumbu andi i nsongi a ntima. Kansi olunatanga bonso vo bantu bafweti kio soba mbala mosi kaka mu mvu, mu Noeli ye mu Pasika.»

«Ye vena kifwanisu kimosi kinzolele kuzayisa.»

«Nzayisa.»

«Bakala mosi uzibulanga paki yampa ya mbele. Mu kati ubwanga kitendi kia fioti kia nkanda. Ka kifwanisu kia santu ko. Luse lwa Yesu. Bonso kakala kieleka, ku ntwala kwa mambu mawonso. Kondwa ndevu.»

Robert ka waseva ko. Yawanga mpemo andi. Bosi wavova:

«Nando, ozeye vo ka tuena ye luse lwalu ko. Ka muntu mosi wamona lo ko.»

«Kieleka. I luse lumosi kaka mu nza luna bifwanisu bia mvu mafunda mole ka biamanisa lo ko. Ye ngeye ozalutula mu moko ma bakala wa mpamba mu ola ya sambanu ye ndambu ya nsuka. Yandi mosi. Watelama va ntwala ya kitala. Kondwa kusamba. Kadi i ntangu yimosi kaka ya lumbu kina ka muntu kesakananga ko.»

Pyoo yanda. Bosi:

«Landa.»

3. Nki mambu mama mawonso masongele mu kisalu?

Disongele vo ibakidi nswa wa vanga nlonguki wa kieleka vitila yakuvana nimero mosi. Kansilanga ko mfutu miankasingu kabatalanga ko. Diodio i divangang mimfumu mia luyalu. Ye mimfumu mia luyalu mifidisanga mfutu mu mpila zazonso.

Diambu ndenda kuzayisa ubu i diadi. Nteka yeno — kadi ingeta, luvanganga nteka, ye luvanganga yo mbi — yakituka ya ntama mvu makumole mavioka. Kavena muntu ulunganga balandi mu bisalu bia mbokolo ko. Muna kisalu ka kimosi ko.

Diambu dimosi divanganga kisalu. Kukituka kifu kina muntu kavanganga vitila kabaka nzengolo ya kuvanga kio.

Diau kiuvu kimosi kaka kisiala. Ye i kiaku.»

«Vova.»

«Ozolele sungamenwa nze Papa wa nsangu za ntama? Kani nze Papa wavanga nsangu?»

«Miena bonso kimosi.»

«Miena ntama nze nza zole. Ye mvutu yatelama va ngeye kaka.»

MAMBU MA NSUKA

«Buna,» katuba, «matondo mu ntangu aku, mu kukala kwaku, ye kuna ntandu a mambu mawonso mu luzolo lwaku.

Mfwete kuzayisa diambu. Kamokene ye ngeye nze ye nsamuni kaka ko. Ka nze ye nlongi wa bantu ko. Ka nze ye nsoniki ko. Ka nze ye nzayi wa kimvwama ko. Yamokene ye ngeye nze ye nkubiki wa masini ma luyalu.

Ibakidi nswa wa baka nzengolo ye kuzayisa mu kimfumu mambu miyindulanga.»

Bosi wavwanda fioti.

«Vena kiuvu kimosi nzolele kuyuvula, Nando. Mambu mama mawonso. Ndinga makumole ye zole. Nlonguki. Kitendi kya nkanda munkati a paki ya mbeleke. Nani ufutanga dio?»

Ye mu mbimbi yavutuka muna garaji ya mvu 1975, va lweka lwa muntu wafuta madia ma masika mana kafutanga ko kikilu.

«Robert. Ndiona ufutanga ntangu zawonso i bantu. Ntangu zawonso bantu bobo. Beno lubokilanga dio makabu. Beto twabokilanga dio ntalu ya nteka. Kansi i koko kumosi kuzibukanga.

Luswaswanu ka i nani ufutanga ko. Luswaswanu i kwe kwa nzimbu zizina zivutukanga nze kima kia mfunu, ye kwe kwazina zisialanga, zidikilanga bantu bafutwanga miingi mu vanga bima bikete.

Tata ame wafutanga madia ma masika ye kafutanga kima ko. Kadi kina kavananga kiavioka mfunu kina kasadilanga.

Ubu i kiaku mu baka nzengolo kwe kwa ndambu ya meza uvwendi.»

«Vena diambu ozolele kunyuvula?» katuba.

«Ingeta. Ukilunga-lunga. Tala kwe kwina. I fulu kia kitoko kuna nza. Ka i fulu kia lukebamu ko. Mpasi zikatukanga munkati. Ye zimonikanga ko kikilu bu otomba vambula kina kubakudi ko.

Ye diambu diankaka, Kinlongo kiaku. Matondo.»

Yesu Kristu kasanisinwa.

Ka tutekanga nkanda ko. Tutunganga kinkundi.