LESWI NGA KOTEKI SWI NYIKILE BILU

Ndza tsundzuka tatana a hi teka hi ya eku dyeni ka nhlekanhi hi Sonto loko ndza ha ri n'wana. Minkarhi hinkwayo eresitorenteni yin'we: Sala Bella. N'wini a ri wansati lonkulu, minkarhi hinkwayo a n'wayitela, minkarhi hinkwayo a amukela vanhu. Swakudya a swi ri swinene. Swi nandziha. A ku hava swin'wana swo fana na swona.

Ko tala mulanguteri wakwe a hi joyina. Hi ntumbuluko a huma eFriuli, ku leha ka yena a ku ri kwalomu ka timitara timbirhi, ntikelo wa yena a wu tlula tikhilogiramu ta dzana ni makume mambirhi hi ku hlamarisa, a katekisiwile hi ku lava swakudya lokukulu. A rhurhela hi movha ku suka eMessina ni ndyangu wakwe.

Emakumu ka swakudya bilu a yi ta. Tatana a nga tshamanga a suka exitulwini xakwe ku ya yi hakela. A a siya mali yi songiwile endzeni ka xinawula, ehenhla ka poto leyi nga riki na nchumu.

A ndzi si tshama ndzi va vona va avanyisa bilu. A ndzi si tshama ndzi vona ndlela yin'wana. A ndzi si tshama ndzi twa ku kanetana hi mhaka leyi.

Yena a a ri mulanguteri. Tatana a a ri muxavisi.

Naswona loyi a hakelaka i muxavisi.

Kutani madyambu man'wana, loko hi ri karhi hi nghenisa movha egarajini, u ndzi byele:

«Minkarhi hinkwayo wa ndzi vona ndzi hakela. Minkarhi hinkwayo wa ndzi vona ndzi rhanga hi ku tlhandlekela voko emalini. Hikwalaho u ehleketa leswaku hi mina loyi a hakelaka bilu. A hi mina.»

A ndzi twisisanga.

Swi ndzi tekele n'hweti.

Hi Sonto rin'wana, etafuleni rin'we, mulanguteri u humese buku ya matsalwa ekhwameni ra le ndzeni kutani a sungula ku tsala loko tatana a ri karhi a vulavula.

Loyi a pfuleke xitolo lexintshwa. Loyi a pfaleke. Loyi a hlwelaka ku hakela tibilu. Loyi n'wana wakwe a tekeke bindzu ra ndyangu. Loyi a ha nga ni swilo swa muphikizani efasitereni ra xitolo.

A ku hava loyi a ndzi nyikaka nyingiso, hikuva a ndzi ri n'wana, naswona vana a va hlayiwi etafuleni.

Hi Musumbhunuku nimixo matsalwa wolawo a ma famba eMilano ehansi ka xisayino xa mulanguteri.

Tatana a hakela swakudya swa madyambu. Mulanguteri a hakela hinkwaswo leswin'wana.

Malembe ya makume mambirhi handle ka xitsundzuxo ni xin'we. Handle ka xiviko xin'we xa vukhomi. Naswona, lexi nga xa nkoka swinene, handle ka ku engeteriwa ka muholo lowu aleriweke ni kan'we.

Tatana a a nga hlayiwa tanihi un'wana wa vavanuna vanharhu lava hakeriwaka ngopfu eGillette Italia, endzhaku ka mulawuri lonkulu ni mukongomisi wa ku xavisa. Ku nga ri hikuva a xavisa ku tlula hinkwavo. Kambe hikuva a ku hava un'wana loyi a ri ni nkoka wolowo lowu engeteriweke: mintsheketo leyi a yi pfuleka siku ni siku emahlweni ka vaxavi.

Bilu minkarhi hinkwayo yi hakeriwa hi munhu loyi a nga tshamangiki etafuleni.

Tsundzukani xivulwa xexo. Mi ta xi lava emakumu.

Ha yini xingheniso lexi leximo ku leha?

Ku hlamusela leswi humeleleke namuntlha. Ni leswi ndzi swi tsaleke, ndzi tshemba leswaku siku rin'wana swi nga humelela hi ntiyiso. Loko swi ta va enkarhini lowu taka kumbe endzhaku swinene, a ndzi swi tivi.

A ku ri nhlekanhi wa Sonto exikarhi ka Mhawuri. Mumu lowu hisaka. Moya lowu omeke. Mumu wolowo lowu wu vonakaka wu hisa ngopfu hikwalaho ka leswi ku nga na mongo lowutsongo.

Xitirhisiwa xo titimetela a xi tirha hi matimba naswona nsati wa mina, ku fana ni minkarhi hinkwayo, a ndzi tsundzuxa ku xi tima, hikuva tibilu ta gezi se ti munyu swinene handle ko engetela munyu.

A ku ri kwalomu ka awara ya vutsevu ni hafu nimadyambu. A ndzi etlele exitulwini xa mina xo tshwuka loko riqingho ra mina ri rila.

Khodi a yi ri +1. Amerika. I mani loyi a nga ta ndzi fonela a ri eAmerika hi nkarhi lowu, kasi kwale swi fanele ku va ku ha ri nkarhi wa swakudya swa nhlekanhi?

Ndzi hlamurile.

«Halo?»

«Halo?»

Rito ro rhula. Ro enta. Ri ri ni ku hlamala kutsongo ka nhamu.

«Ndzi lava ku vulavula na Ferdinando.»

«Hi mina. Ndzi vulavula na mani?»

«Hi Robert. Madyambu lamanene. Muamerika loyi a nga ni vito ra ndyangu ra Xifurwa.»

Ndzi hlekile.

«Ndza khensa hi riqingho, kambe hi ntiyiso, un'wana ni un'wana loyi a lulamiseke ntlangu lowu wa fanela ku dzunisiwa. Ndzi khumbekile hi ku helela. Hambiswiritano, sweswi loko ndzi ehleketa, u ndzi fonela hi nomboro ya Amerika kasi u tshamile eRoma?»

«Ina. Leri i riqingho ra mina ra munhu hi yexe. A ndzi tirhisanga ndlela ni yin'we ya ximfumo, hikuva leswi a hi ku vulavurisana ka nhlangano. I yin'we ya swilo swintsongo leswi ndzi ha pfumeleriwaka ku swi endla. Loko mi kanakana, ndzi ta mi nyika nomboro ya senthara ya Vatican naswona mi nga swi kambela.»

«E-e. Swi lulamile. Ndzi kombela mi ya emahlweni.»

A ndzi kanakana. Ndzi ri ni ku honokela. Ndzi tivonela. Kambe a ndzi lavi ku tsemela riqingho. Ku pfumaleka ka xichavo a ku si tshama ku va xiphemu xa vumunhu bya mina. Ematshan'weni ya sweswo ndzi tlakusele xitirhisiwa xa mina xa le ndzeni xo kuma khombo eka ntikelo lowu tlakukeke swinene naswona ndzi ringetile ku twisisa leswaku hakunene ndzi tshikelele kwihi.

«Ndzi byeleni, Vukwetsimi bya n'wina. Namuntlha ndzi nga mi endlela yini?»

«Hi nga vitanana hi mavito, Nando. A hi kule ngopfu hi malembe.»

«I ntiyiso. Hi kule ntsena hi swiyimo. N'wina mi Nomboro ya Vumbirhi ya Kereke ya Khatoliki. Mina ndzi wa hetelelo wa vatsari.»

«Ha yini Nomboro ya Vumbirhi? A ndzi ehleketa leswaku ndzi Nomboro yo Sungula.»

«Ndzi rivaleleni loko sweswo swi twala swi tika. Nomboro yo Sungula i loyi a akeke hinkwaswo: Yesu. Munghana wa mina wa khale eGillette. Yena ntsena loyi a a tiva hi ku kongoma leswi a a swi endla. Tanihi leswi a nga swi kotangiki ku thala varhangeri va yena erivaleni, u vumbile xithopo xa Papa kutani a mi nyika ntshunxeko wo xi tata hi ndlela ya n'wina.»

U hlekile hi matimba.

«Sweswi ndza swi twisisa,» ku vula yena, «leswaku ha yini ndlela yin'wana ni yin'wana ya yindlu ya mina yi tlherisela xivutiso xin'we: xana u languterile GilletteNarrative namuntlha, ku vona leswi munghana a swi tsaleke sweswi?»

A swi ndzi tikelanga ku famba na yena. Muxavisi lonene wa wu tiva ntlangu hi nkarhi lowu wu sungulaka. Kambe na yena a a ri ni vutlhari byo wu tiva, kutani a hatla a titolovetisa.

«Xana wa swi tiva leswaku ndzi fonela hi nomboro leyi fambelanaka ni akhawunti ya mina ya bangi ya Amerika? Khale ka nkarhi ndzi fonele bangi yoleyo hi ku kongoma kutani va tsemela riqingho, hikuva va ehleketile leswaku i ntlangu.»

«Ina, Vukwetsimi bya n'wina.»

«E-e, Nando. Ndzi kombela. Ndzi vitaneni Robert. Kwalomu ka le xihundleni. Handle ka xiyimo. Vutomi byi olova.»

«Kutani, Robert, mi hlawurile bangi leyi hoxeke. Exiyin'weni xa n'wina, hi vona lava faneleke ku ta eka n'wina. Hakunene, ku pfula rhavi endzeni ka Muti wa Vatican swi fanele ku tekiwa tanihi nchumu lowu boheke. Xichavo ntsena xi ta swi hlamusela. Nkarhi lowunene lowu ku nga riki na mubangi wa xiviri loyi a nga ringetaka ku wu kanetana.»

«Mi lulamile. Kambe ikhonomi a hi ndhawu ya mina. Naswona riqingho leri i ku lavisisa. Ku fana ni papila leri mi ndzi rhumeleke rona. Emakumu hi endla ntirho wun'we.»

«Hi wihi?»

«Ha vambirhi hi ringeta ku twisisa vanhu-kulorhi va hina.»

«Wa swi tiva, Nando, ndzi hlaye mintsheketo hinkwayo leyi u yi tsaleke hi GilletteVatican ya wena. Xivutiso xa mina xo sungula hi lexi.»

Ha yini tindzimi ta makume mambirhi ni mbirhi? Misava ya makume mambirhi ni mbirhi? Hambi etindhawini laha Kereke yi nga ni matimba matsongo. Tekani India.

«Hikuva ku ni nawu wa makete lowu mi nga tshamangiki mi wu tirhisa hi ntiyiso.

Vatirhisi a hi vaxavi. Muxavi i loyi se a xavaka eka n'wina. Mutirhisi i loyi a ha nga xavaka.

N'wina mi hlaya vaxavi. Lava khuvuriweke. Vapfumeri lava tirhaka. Lava tsariweke. Naswona mi rivala hinkwavo lavan'wana.

Timakete a ti hluriwi laha se u nga ni matimba. Timakete ti hluriwa laha u nga riki kona naswona ku nga riki na munhu loyi a languterelaka ku fika ka wena.

Tindzimi ta makume mambirhi ni mbirhi a hi vuhundzuluxeri bya makume mambirhi ni mbirhi. I minyangwa ya makume mambirhi ni mbirhi leyi pfuriweke.»

«Yimani kutsongo. Xana mi vula leswaku ripfumelo i xilo xo xavisa, naswona vanhu va cinca vukhongeri ku fana ni loko va cinca marka ya xihlambisi xa meno?»

«Ndzi vula leswaku vanhu va famba. Naswona loko marito wolawo ma mi khunguvanyisa, languta leswi humeleleke eka tidayosisi ta n'wina eAmerika ya Latini emalembeni ya makume manharhu lama hundzeke, kutani mi ndzi byela leswaku i mani loyi a va fambiseke.»

Ku miyela. Kutani:

«Yanani emahlweni.»

«Ku tlula sweswo, a ndzi lavi ku tsala matsalwa ya ikhonomi. Ndzi muxavisi ntsena loyi a kumeke mune eka khume eka Xitaliyana exikolweni.»

2. Ha yini mi tsarile leswaku swi ta va swi twala naswona swi fanerile ku tlherisela Gillette endzeni ka Kereke?

«Hikwalaho ka swivangelo swinharhu, hi nxaxamelo lowu. Vutiviwi. Ripfumelo. Vuxaka.

Vutiviwi ku sungula. Xana hakunene mi ehleketa leswaku ku va Muamerika loyi a nga ni vito ra ndyangu ra Xifurwa swi humelele hi xiwelo? Mi rhwele misava yimbirhi evitweni rin'we, handle ko va mi ri va yin'we ya tona hi ku helela. Gillette yi endlile leswi fanaka hi ku helela ku ringana lembe-xidzana. Nchumu wun'we. Xikelo xin'we. Swikandza swa dzana leswi hambaneke, ku ya hi tiko leri yi fikeke eka rona. Vutiviwi a hi leswi mi nga swona. Vutiviwi i leswi vanhu van'wana va swi xiyaka eka n'wina hi tisekoni tinharhu. Mi na swona. Naswona ma swi onha.

Ku landzela ripfumelo. A ku na munhu loyi a xavaka xikelo hikwalaho ka mpini wa xona. Vanhu va xi xava hikuva va pfumela leswaku mundzuku nimixo ku ta vava switsongo ku tlula tolo. I xiendlo xa ku tshemba lexi phindhiwaka siku rin'wana ni rin'wana nchumu wun'wana wu nga si humelela. U ri wexe. Emahlweni ka xivoni. Ndzi byeleni xin'wana xo xavisiwa emisaveni lexi swi kotaka sweswo.

Kutani vuxaka. Nchumu wun'we ntsena lowu ku nga riki na munhu loyi a nga wu xavaka. Tatana u akile vuxaka eka malembe ya makume manharhu ya tikhawunta ta mavhengele ni tinkomichi ta kofi. A hi xavisi tibuku. Hi aka vuxaka. Swi tsariwile ehansi ka hinkwaswo leswi ndzi swi kandziyisaka. A hi xilogani. I xitatimende xa timali.

Naswona ku fananisa ka ntiyiso a hi xiphemu xa makete. A mi xi lavi xiphemu xa makete. Ku fananisa ka ntiyiso i ku phindha-phindha.

Gillette yi ve Gillette hikuva yi twisisile ntiyiso wun'we wo olova: xikelo xa hela. Ku hela ku sindzisa ku vuya.

Mi ni nchumu lowu helaka siku rin'wana ni rin'wana. Vito ra wona i ripfalo. Kambe mi wu khoma onge vanhu va fanele ku wu cinca kan'we ntsena hi lembe, hi Khisimusi ni hi Paseka.»

«Naswona ku ni xifaniso xin'we lexi khale ndzi lavaka ku mi byela xona.»

«Ndzi byeleni.»

«Wanuna u pfula phakete leyintshwa ya xikelo. Endzeni u kuma phepha ritsongo. A hi xifaniso xa mukwetsimi. Xikandza xa Yesu. Hilaha a a languteka hakona hakunene, emahlweni ka hinkwaswo leswin'wana. Malebvu ma kutiwile.»

Robert a nga hlekanga. A ndzi twa ku hefemula ka yena. Kutani a ku:

«Nando, ma swi tiva leswaku a hi na xikandza xexo. A ku na munhu loyi a tshameke a xi vona.»

«Hi swona. Hi xona xikandza xin'we ntsena emisaveni lexi swifaniso swa malembe ya magidi mambirhi swi tsandzekeke ku xi hetisa. Naswona n'wina mi ta xi veka emavokweni ya wanuna wo tolovelekeke hi awara ya vutsevu ni hafu nimixo. A ri yexe. A yimile emahlweni ka xivoni. A nga khongeli. Hikuva wolowo i nkarhi wun'we ntsena wa siku lowu ku nga riki na munhu loyi a tlangaka xiave.»

Ku miyela ko leha. Kutani:

«Yanani emahlweni.»

3. Xana hinkwaswo leswi swi vula yini hi ku tirha?

«Swi vula leswaku ndzi tihlayisela mfanelo yo endla ndzavisiso lowukulu ndzi nga si mi nyika nomboro ni yin'we. A ndzi tshembisi mbuyelo lowu ndzi nga wu kambelangiki. Sweswo swi endliwa hi vatsundzuxi. Naswona vatsundzuxi va rhumela bilu hambiswiritano.

Leswi ndzi nga swi vulaka sweswi hi leswi. Ku xavisa ka n'wina — hikuva ina, ma xavisa, naswona ma swi endla hi ndlela yo biha — ku ve ka khale malembe ya makume mambirhi lama hundzeke. A ku na munhu la ha hlengeletaka valandzeri hi mintirho ya ku tivisa. Eka indasitiri ni yin'we.

Nchumu wun'we wu tirha. Ku va xikombiso lexi munhu a xi endlaka a nga si boha ku xi endla.

Kutani ku sala xivutiso xin'we ntsena. Naswona i xa n'wina.»

«Yanani emahlweni.»

«Xana mi lava ku tsundzukiwa tanihi Papa wa matimu? Kumbe tanihi Papa loyi a endleke matimu?»

«Swi twala swi fana.»

«Swi kule hi misava hinkwayo. Naswona nhlamulo yi titshege hi n'wina ntsena.»

«Kutani,» ku vula yena, «ndza khensa hi nkarhi wa n'wina, hi ku va kona ka n'wina, naswona ku tlula hinkwaswo hi ku tsakela ka n'wina.

Ndzi fanele ku mi byela nchumu. A ndzi vulavuli na n'wina tanihi ni mutsheketi ntsena. Ku nga ri tanihi ni mudyondzi wa vanhu. Ku nga ri tanihi mutsari. Ku nga ri tanihi mudyondzi wa ikhonomi. A ndzi vulavula na n'wina tanihi ni mukunguhati wa masisiteme.

Ndzi tihlayisela mfanelo yo endla xiboho ni ku mi tivisa hi ku olova leswi ndzi swi ehleketaka.»

Kutani u yimile kutsongo.

«Ku ni xivutiso lexi ndzi lavaka ku xi vutisa eka n'wina, Nando. Hinkwaswo leswi. Tindzimi ta makume mambirhi ni mbirhi. Ndzavisiso. Phepha leri nga endzeni ka phakete ya xikelo. I mani loyi a hakelaka?»

Kutani hi xitshuketa a ndzi tlhelele egarajini hi 1975, etlhelo ka wanuna loyi a ha ku hakelaka swakudya swa madyambu leswi hakunene a nga swi hakeliki.

«Robert. Lava hakelaka minkarhi hinkwayo i vanhu. Minkarhi hinkwayo i vanhu volavo. N'wina mi swi vula nyiko. Hina a hi swi vula ntsengo wa ku xavisa. Kambe i voko rin'we leri pfulekaka.

Ku hambana a hi swona leswaku i mani loyi a hakelaka. Ku hambana i leswaku i mali yingani leyi vuyaka hi xivumbeko xa nchumu lowu pfunaka, na leswaku i yingani leyi salaka yi khomiwile, yi wundla vanhu lava hakeriwaka ngopfu leswaku va humesa switsongo.

Tatana a hakela swakudya swa madyambu naswona a nga hakeli nchumu. Hikuva leswi a a swi nyika a swi tlula leswi a a swi tirhisa.

Sweswi i ka n'wina ku boha leswaku mi tshamile etlhelo rihi ra tafula.»

«Xana ku ni nchumu lowu mi lavaka ku ndzi vutisa wona?» ku vula yena.

«Ina. Tihlayiseni. Nyikani nyingiso laha mi nga kona. I ndhawu leyintsongo ya ku saseka emisaveni. Ku nga ri leyi hlayisekeke ngopfu. Makhombo ma huma endzeni. Naswona a ma vonaki hi ku kongoma loko u ringeta ku hambanyisa leswi u nga si swi twisisaka.

Naswona nchumu wun'wana, Vukwetsimi bya n'wina. Ndza khensa.»

A ku dzunisiwe Yesu Kreste.

A hi xavisi tibuku. Hi aka vuxaka.