GILLETTE-MAN, DIE SKOENE

WAT IS DIE VERSKIL?

Dit was 10 November 1984, 09:30. My pa het my slaapkamerdeur oopgemaak, die lig ingelaat en gesê: “Nando, die karabiniers is by die deur en vra na jou. Wat de fok het jy gedoen?”

“Pa,” het ek gesê, “maak jy ’n grap? Laat my slaap. Ek het vanoggend laat ingekom. Melania het my gister kapotgemaak.”

“Wie de fok is Melania? Kry jou gat op, was jou gesig, trek aan en kom hierheen. Praat met hulle en vind uit wat hulle wil hê.” “Goed, ek kom.”

Adjudant-offisier Posca en onderbrigadier Patanè het my identiteitsdokument nagegaan en my toe gesê: “As u nie op 17 November by die Ferrari Orsi-skool vir Pantsertroepe in Caserta aanmeld om u militêre diensplig na te kom nie, sal die Militêre Aanklaer se Kantoor môreoggend heel eerste ’n lasbrief vir u inhegtenisneming uitreik. Ons sal u kom haal en tronk toe neem.”

Ek het na hulle gekyk en gesê: “Wil julle ’n koffie hê? Ek het pas wakker geword. Ek is nou terug, dan kan julle my die tweede helfte van hierdie fliek vertel. Julle is snaaks, dit moet ek sê.”

My pa het vir die soldate beduie dat ek my kop verloor het, en hulle het stilgebly. Toe ek uit die kombuis terugkom, het ek gevra of ek ’n oproepkaart moes ontvang het. Hulle het ’n kwitansie gehad wat deur my ma onderteken is, wat op daardie oomblik by die werk was.

Sonder om nog ’n sekonde te mors, het ek om verskoning gevra vir die misverstand en hulle verseker dat ek op die dag daar sou wees, gereed om daardie klere aan te trek wat jy twaalf maande lank dra totdat hulle verval soos jogurt.

Ek het my klaargemaak. Die aand toe ek vertrek het, het my pa met ’n swaai van sy arm totsiens gesê. Toe ek hom gevra het om iets by my paar lire te voeg – vandag die ekwivalent van tien euro – het hy gesê: “Laat dit hou. Jy sal 60 000 lire per maand kry. Dis al wat jy sal hê om van te leef.”

My ma het gemaak of sy slaap en nie geantwoord nie. Om 23:45 het my vriend Oreste in sy pa se Fiat 850 na my huis gekom – sy pa het by die spoorweë gewerk – en my stasie toe gery. Ek het destyds nie my ouers se gedrag verstaan nie. Wat hulle gedoen het, het vir my normaal gelyk. Dit was my eerste ware les.

Ek het die volgende oggend om 06:10 in Napels aangekom en toe ’n trein na Caserta geneem. By die stasie het ek die pad na die kaserne gevra en nog dertig minute tot by die hek geloop. Ek het by die diensoffisier aangemeld, wat gesê het: “Nog ’n laatkommer, inname 9/84.” Ek het ’n nuwe huis binnegegaan. Ek sou dit ’n jaar later verlaat.

Hulle het my reguit na die kwartiermeester gestuur. Hulle het my ’n rugsak uitgereik, twee pare gevegstewels – een laag, een hoog – ’n belt, wolsokkies, twee eetblikke, ’n beker, ’n waterbottel, ’n staalkissie vir medisyne, tekkies, kamoeflering, ’n pet, ’n tenue-uniform, ’n fez om in die kaserne te dra, twee boksers reguit uit die Eerste Wêreldoorlog, en twee wolonderhemde met lang moue. Ek het geglimlag, sonder om nog te besef hoe dikwels daardie hemde my lewe sou red.

Dit het gevoel of ek binne-in ’n fliek is. Ek het fluitend uitgestap, en ’n offisier wat na my toe aangestap gekom het, het my voorgekeer en my twee dae straf gegee omdat ek hom nie gesalueer het nie. Die noodlot het besluit dat ek agt-en-veertig uur lank tot my bed beperk sou wees, sonder om iemand te sien.

Twee oggende na mekaar het ek latrinediens gekry: die toilette skoonmaak nadat 280 mans gekak het – en nie almal het dit reggekry om dit binne te kry nie. Ek was nie gewalg nie. Dit was ook militêre diens. Ek moes sien en leer dat nie almal dieselfde kleur kak nie, en dis nie net weens die kos nie.

Ná ’n week het ’n medesoldaat van naby my tuisdorp my kom sien. Sy naam was Franco Nicolò, inname 5/84. In die burgerlike lewe was hy ’n verkoopsverteenwoordiger vir ’n wêreldbekende skoenhandelsmerk. Hy het van my gehou. Ná veertig dae het hy dit reggekry om vir my ’n pas van agt-en-veertig uur te kry, en ons het saam in sy motor huis toe gejaag. Agt uur op die pad, maar die moeite werd.

By die huis het my ma my gevra of ek ontsnap het. Sy het verwag om my baie langer uit haar hare te hê. Sondag om middernag het Franco my opgelaai en ons het die rit terug begin.

Toe ek inklim, het hy my gesê om ’n kruik van vyf liter wyn tussen my bene te hou. Dit was vir sy adjudant-offisier – ’n manier om in sy goeie boekies te bly. Teen die tyd dat ons by die kaserne aankom, was ons egter dronk. Ons het ons dadelik vir twee dae siek gemeld.

Toe het ’n offisier Franco in die openbaar gedreig. Franco het geantwoord: “Die oomblik wat ons buite die kaserne trap, skiet ek jou.” Die offisier het hom laat arresteer en voor die krygshof gebring. Hy het sestig dae militêre tronkstraf gekry.

Ek het hom nooit weer daar gesien nie, want ek is elders heen verplaas. Maar toe daardie tyd verby was, het ons mekaar dikwels naby die werk ontmoet en saam geëet, en die adjudant-offisier se wyn onthou.

Hy het selfdiens-skoenwinkels geopen, en die besigheid het goed gegaan. Elke keer as ek ingeloer het om iets te koop, het ek die koninklike behandeling gekry – afslag bo-op afslag. Maar net ek het geweet dat hy ’n beter verkoopsman as ek was. Ek het nooit ’n woord gesê nie. Ek was reeds ’n GILLETTE-MAN.

OPLEIDINGSENTRUM VIR REKRUTE

Die opleiding het begin: ’n geweer uitmekaarhaal en weer aanmekaarsit, toe nog een, toe ’n pistool. Hulle skoonmaak. Roetemarse, hardloop, pouses, die menasie, noodsaaklike take rondom die kaserne, die menasie vir die manskappe, die menasie vir die onderoffisiere en die offisiersmenasie.

Dit was Kersfees, nege-uur die aand, ysig koud. Daardie wolhemde was ’n lewensredder, veral toe ons ons eerste wagdienste begin het. Toe het hulle ons beloon met vyftien dae wag by die kruitmagasyn. Om te was, was ’n lugspieëling. Binne-in jou onderbroek kon jy nie meer ’n parasiet van vuilgoed onderskei nie, of ’n moesie van ’n luis.

Die temperatuur was waansinnig: minus dertig. Om te pis was onmoontlik – dit het gevries, en jy het rondgeloop met ’n stalaktiet van urine aan jou piel. Hahahahaha.

En as jy selfs net daaraan gedink het om aan die slaap te raak, sou jy straf en tronk gewaag het. Die probleem was nie waarheen om te gaan nie: ons het reg daar wag gestaan, tussen gevangenes en ammunisiefabrieke.

Een aand van diens af was ek ’n entjie van die offisiersmenasie af. Ek het gekyk hoe pragtige, geparfumeerde vroue vir die dans aankom saam met hul offisiere, wat sjarme en mag uitgestraal het. En ek het begin verstaan watter moeilikheid my pa op twee-en-twintig moes teëgekom het, nadat hy die diens as kaptein in die pantserkavallerie verlaat het. TENKS. Juis die dinge wat ek veronderstel was om te bestuur, behalwe dat ek nie in een kon inpas nie.

Maar een middag het my kompaniebevelvoerder my ingeroep vir ’n opdrag buite. Ek moes ’n vrou per motor na Napels vergesel. Niemand het my gesê wie sy is nie. Ek het later uitgevind: sy was die dogter van die generaal wat die kaserne beveel het.

Die keuse het op my geval, en niemand kon my sê hoekom nie. Ek was ’n soldaat; dit was amptelike missies, ekstra betaal. Maar geld was nie die hele storie nie.

Haar naam was Carla. Agt-en-dertig, nooit getroud nie, nooit verloof nie. Pragtig sê nie die helfte nie – uitdagend en ondeund, om die minste te sê.

Dit was my eerste pielgrimstog, en dit was glad nie sleg nie. Ek het gehoor sy het weer na my gesoek, maar teen daardie tyd is ek al na die leër se atletekompanie verskuif. Ek het rugby gespeel, en later die militêre nasionale span gehaal.

DIE SKOENE

Skoene is iets waaroor ons selde ernstig dink, hoewel hulle geweldig saak maak vir liggaam en gees. In daardie dae het dit nog meer saak gemaak dat hulle van leer gemaak is – die enigste materiaal wat jou voete droog en jou hele liggaam aan die gang gehou het.

Ek het nog nooit deur baie skoene gegaan nie. Ek het baie min besit, en ek het altyd probeer om dié wat ek gehad het, te laat regmaak. Ek het oor funksie omgegee, nie oor voorkoms nie. Jy kan enigiemand wat jy wil, met enige skoene wat jy wil, onder die gat skop, en niemand sien of hulle ’n ontwerpersetiket het nie.

Vandag vra my vrou my om by ’n selfdiens-skoenwinkel stil te hou. Ek onthou dat daardie winkel eens aan Franco, my medesoldaat, behoort het, en ons gaan in.

Veertig jaar het verbygegaan. Dit is nog dieselfde – dieselfde uitleg. Terwyl my vrou haar skoene kies, gee sy die bokse vir my om vas te hou voordat sy na die bankies gaan om hulle aan te pas.

Intussen vra ’n vrou waar die damesafdeling is, en ek wys haar die pad. ’n Heer vra of ’n sekere skoen in grootte 41 beskikbaar is, en ek sê vir hom daardie grootte is uitverkoop. Twee vroue wat skoene aanpas, vra my mening, en ek sê vir hulle hulle lyk wonderlik in daardie pare.

My vrou merk niks op nie. Twintig minute lank, sonder dat ek dit eers besef, het ek die winkelassistent geword. Almal kom na my toe. Ek antwoord die mans koel en sleg, terwyl die vroue al my bewondering vir hul keuses kry.

Die betaalpunt raak vol en stort amper ineen. Die eienaar kan nie uitwerk wat aangaan nie. Ons betaal vir ons skoene en stap uit, maar eers vra ek of hy vir Franco ken. “Ja,” sê hy, “hy is my pa.” “Sê dan groete vir hom.”

Terwyl ons vertrek, wys die vroue na my en waai. My vrou merk steeds niks op nie.

Die probleem kom sowat twee uur later, toe my dogter terug wil gaan na die skoenwinkel. Daar neem die eienaar se seun my eenkant toe en sê: “Meneer Frega, ek het niks by die betaalpunt gesê nie. Ek wou nie hê die kliënte moes dit hoor en ’n bohaai maak nie. Pa het in 2021 ’n verskriklike ongeluk gehad, en in 2023 het hy ons verlaat.”

Ek is werklik jammer. Ek vertel sy seun ’n storie wat ek saam met sy pa beleef het, en hy omhels my styf, met trane in sy oë.

My dogter koop haar skoene, betaal, en ons vertrek. Terwyl hy totsiens sê, roep die seun: “Kom kuier vir my. Ek het verkoopsmanne soos u nodig, wat verniet werk.” En ek sê: “Jy het nie my boeke afgelaai nie, het jy?”

Hy glimlag. En die lewe gaan aan.