BRAND NARRATIVE GILLETTE

ÀKỌSÍLẸ̀ ÌTẸ̀JÁDE

Ferdinando Frega — Nando the Scribe — Abẹ Karùn-ún

Aṣáájú-ọ̀nà ìtàn ti Òfin Ìhùwàsí. Ó kọ́ ètò ìtẹ̀jáde dọ́là kan yí èrò kan ṣoṣo ká: ètò ìṣúná kò ní ìṣòro owó. Ìṣòro ìhùwàsí ló ní.

A ṣàtúnṣe rẹ̀, a sì ṣètò rẹ̀ nínú ètò ONEDOLLAR-STORIES. Ìgbékalẹ̀ orí ayélujára: NAPLES-POST · NOASPECTTIME · ONEDOLLAR-STORIES. A kọ́kọ́ tẹ̀ ẹ́ jáde ní 2026. A tò ó ní ìlànà ìtẹ̀wé tí ó mọ́, tí ó sì jẹ́ ti òde-òní, tí a ṣe fún kíkà lórí ẹ̀rọ. A tẹ̀ ẹ́ jáde ní Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà.

ÌKÉDE Ẹ̀TỌ́ ÀDÀKỌ

© 2026 Ferdinando Frega. Gbogbo Ẹ̀tọ́ Wà Ní Ìpamọ́. Kò sí apá kankan nínú ìtẹ̀jáde yìí tí a lè ṣe àdàkọ rẹ̀, pín in kiri, tàbí fi ránṣẹ́ ní ọ̀nà yòówù tàbí nípasẹ̀ ohunkóhun, títí kan ẹ̀dà fọ́tò, gbígba ohùn sílẹ̀, tàbí àwọn ọ̀nà ẹ̀rọ alátagbà tàbí ẹ̀rọ mìíràn, láìsí àṣẹ òǹkọ̀wé ní ìwé ṣáájú, àyàfi àyọlò kúkúrú nínú àwọn àtúnyẹ̀wò lámèyítọ́ àti àwọn ìlò mìíràn tí kì í ṣe ti òwò tí òfin ẹ̀tọ́ àdàkọ fàyè gbà. A kà á léèwọ̀ láti lo iṣẹ́ yìí, ṣe àdàkọ rẹ̀, tàbí pín in kiri láìgbàṣẹ.

ÌKÉDE

Ìtàn àmì-ọjà kò sọ ìtàn Gillette. Ó sọ ìtàn ohun tí àwọn ọkùnrin Gillette ń ṣe. Ìyàtọ̀ náà nìyí. Èyí ni ojú ibi tí ó ti là sí méjì láàárín ìpolówó àti ìdánimọ̀, láàárín ìtajà àti òtítọ́. Ọjà ni àmì-ọjà. Ọkùnrin tí àmì-ọjà yẹn mọ ní ìrísí jẹ́ ètò. Gillette ṣe abẹ. Àwọn ọkùnrin fi wọ́n kọ́ ìgbésí ayé. Àwọn ìgbésí ayé wọ̀nyẹn — ìbáwí, ọgbọ́n inú, ìpéye, ìkùnà, ìṣẹ́gun, àkókò, àpá ni ìtàn tòótọ́. Ìwé yìí kò ṣàlàyé Gillette. Ó tú ìgbékalẹ̀ ènìyàn tí a rọ láàárín ògiri rẹ̀ síta, tí a sì gbé lọ jìnnà kọjá wọn. Ìtàn kọ̀ọ̀kan níbí kì í ṣe nípa ilé-iṣẹ́ náà. Ó jẹ́ nípa ọkùnrin tí ilé-iṣẹ́ náà mú jáde — bí ó ṣe ń ronú, bí ó ṣe ń rìn, bí ó ṣe ń ka ayé, bí ó ṣe kọ̀ láti jẹ́ ohunkóhun mìíràn ju ohun tí ó dà. Gillette ni férémù. Àwọn ọkùnrin ni àkóónú. Èmi sì jẹ́ ọ̀kan nínú wọn. Ìtàn náà nìyí. Kì í ṣe àmì-ọjà. Àbájáde àmì-ọjà.

Nando

ÌFÁÀRÀ

Èyí kì í ṣe ìwé kejì nínú ọ̀wọ́ ìwé mẹ́ta. Ìpele kejì ni nínú ètò ìtàn àmì-ọjà kan. Gillette lo ọgọ́rùn-ún ọdún láti kọ́ ọjà. Èmi ń kọ́ apá tí wọn kò ní rí: ìgbékalẹ̀ ìtàn — èyí tí ilé-iṣẹ́ ńlá kankan kò lè dá láti inú ògiri ara rẹ̀. Ìwé Kìíní ni ẹnu ọ̀nà: ẹ̀rí pé òǹkọ̀wé lè wọ inú ìtàn àmì-ọjà kan láìgba àṣẹ. Ìwé Kejì ni ìfìdímúlẹ̀: àsìkò tí àmì-ọjà kò ti jẹ́ nǹkan ilé-iṣẹ́ ìṣelọ́pọ̀ mọ́, tí ó di ẹ̀dá ìtàn — ètò ìrántí, ìbáwí, jíọ́mẹ́trì, àti ìdánimọ̀. Èmi kò sọ ìtàn Gillette. Mò ń fi bí Gillette ṣe wà nínú mi hàn: gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà, gẹ́gẹ́ bí ọgbọ́n inú, gẹ́gẹ́ bí ìgbékalẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kíka ayé. Ìwé yìí dúró fún ohun tí àwọn àmì-ọjà kò tíì mọ̀ pé àwọn nílò: ìtàn tí ó gbà wọ́n mọ́ra, tí ó ṣáájú wọn, tí yóò sì wà lẹ́yìn wọn. Kì í ṣe ìwé. Ipò kan. Kì í ṣe àárò àtijọ́. Àwòrán ìkọ́lé. Kì í ṣe ìrántí lásán. Ìwé-ẹ̀tọ́ ìhùmọ̀. Èyí ni Ìwé Kejì. Ìtàn àmì-ọjà ń bá a lọ.

Nando

THE SYSTEM

Ọjà kan ti wà nígbà gbogbo nínú ayé yìí tí kì í wó lulẹ̀ láé. Kò sí wàhálà owó-orí, kò sí ìfàsẹ́yìn ọrọ̀-ajé, kò sí ìdínkù nínú rírajà. Àfi yíyí padà àdánidá ti ẹ̀mí ènìyàn. Ọjà dúdú ni, bẹ́ẹ̀ ni — ṣùgbọ́n kì í ṣe epo rọ̀bì. Lórí ìyẹn, wọ́n ti ń jà tó. Mò ń sọ nípa idán dúdú. Àwọn oṣó, àwọn àjẹ́, àti gbogbo àwọn tí ń kó ènìyàn jọ nípasẹ̀ ọ̀nà yòówù tí wọ́n bá rí — àwọn ènìyàn tí ó fẹ́ yí ìgbésí ayé ẹlòmíràn padà nípasẹ̀ ẹ̀tàn ẹ̀mí dípò kí wọ́n jẹ́ kí àyànmọ́ ṣe iṣẹ́ rẹ̀. Àwọn kan sọ pé nínú ẹsẹ kan nínú Bíbélì, àní Jésù pàápàá jẹ́ àfojúsùn èèdì burúkú kan. Gbogbo ènìyàn sì mọ ohun tí ó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà. Gbogbo rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ ní Áfíríkà, lẹ́yìn náà ó tàn dé ọ̀dọ̀ àwọn ẹ̀yà alárìnkiri ti ìran Gypsy ní agbègbè kan pàtó ní Íńdíà. Fún ohun tí ó ju ẹgbàá ọdún lọ ni ó ti ń dàgbà, tí ó sì ń gbilẹ̀, tí àwọn tí ó gbàgbọ́ pé àwọn lè yí ìgbésí ayé àti àyànmọ́ padà ń lò ó, tí ó dá wọn lójú pé Bìlísì àti Béélísébúbù ṣì lè dojú ìjà kọ àṣẹ kan ṣoṣo tí ó dúró: Ọlọ́run. Ṣùgbọ́n kò sí ẹni tí ó lè yí àyànmọ́ padà. Nítorí àyànmọ́ ni ó ń kọ́ ìtàn tòótọ́. Bí o bá sì jẹ́ kí àlá kan, èrò inú kan, ìmọ̀lára ṣáájú kan tí o kò lè ṣàkóso, àmì kan tí kò mọ̀ọ́mọ̀ — ohun kan tí kò bá àwọn ìlànà, àwọn ìsọ̀rí, àwọn ìrònú mu — yọ́ jáde, ohun tí ó máa ṣẹlẹ̀ nìyí: 1. Wọn kò ní gbà ọ́ gbọ́ mọ́. 2. Wọ́n á pè ọ́ ní aláìsàn, wọ́n á sì rán ọ lọ fún àyẹ̀wò. 3. Oníṣègùn ọpọlọ á kó egbòogi kún inú rẹ: òun nìkan ni ó ń jẹ èrè lẹ́ẹ̀mejì. 4. O máa dá wà, lóde ìtọ́sọ́nà àdánidá rẹ. 5. Àwọn ìdènà tí ó tóbi jù á di àwọn ènìyàn tí ó súnmọ́ ọ jùlọ. 6. Wọn kò ní fún ọ láyè láti sọ̀rọ̀ mọ́. Ohun tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nìyí nígbà tí a bá bí ètò kan. Fún ọdún méjìdínlógún ni mo fi ta àwọn ètò ìfárí, tí mo ń ṣàlàyé ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn àbùdá, iṣẹ́ wọn, ọgbọ́n ìlò, ìhùmọ̀ tuntun, àwọn àǹfààní, lẹ́yìn náà àmì-ọjà, èdìdì tí ó ṣe ìdánilójú pé kò lè kùnà. Ó jọ ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ sí mi lónìí díẹ̀. Ṣùgbọ́n èmi kò lè sọ jù bẹ́ẹ̀ lọ, bí bẹ́ẹ̀ kọ́ màá já sínú àwọn kókó mẹ́fà tí ó wà lókè yìí gan-an. Ẹ̀yin òǹkàwé, ohun kan ṣoṣo ni mo béèrè lọ́wọ́ yín: ẹ fi ìtàn yìí àti ọjọ́ yìí sí ọkàn yín. Ní ọjọ́ kan, màá sọ fún yín bí ó ṣe parí.

Nando

OLÙTAJÀ NÁÀ

Nígbà tí mo bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ yìí ní 1985, nínú The Gillette Company, ayé ń ṣiṣẹ́ bí àwọn ìwé ìtọ́nisọ́nà ṣe ṣe bí ẹni pé ó ń ṣiṣẹ́. Lẹ́yìn náà Oṣù Kẹfà 1996 dé, wọ́n sì rán mi lọ sí ẹ̀kọ́ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọlọ́jọ́ márùn-ún. Olùbánisọ̀rọ̀ náà ni Mario Silvano — olùṣàkóso tẹ́lẹ̀, olùdarí àgbà tẹ́lẹ̀, ọ̀jọ̀gbọ́n tẹ́lẹ̀, agbaninímọ̀ràn tẹ́lẹ̀, ohun gbogbo tẹ́lẹ̀. Ọkùnrin tí ó ní orúkọ oyè ju ohun tí ó wà nínú rẹ̀ lọ. Orúkọ ẹ̀kọ́ náà ni Olùdúnàádúrà Ìṣòwò. Ọjọ́ márùn-ún ti eré orí ìtàgé: apá kan ọ̀jọ̀gbọ́n iṣẹ́, apá kan òṣèré, apá kan alárèékérekè. Ó fi gbólóhùn ìkẹyìn kan pa eré náà dé: “Kò sí nǹkan kan nínú ayé yìí tí a kò lè tà.” Mo gbé gbólóhùn yẹn kiri fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n. Mo gbà á gbọ́. Mo gbèjà rẹ̀. Mo lò ó. Títí di 2021, nígbà tí mo bẹ̀rẹ̀ eré yìí — kíkọ̀wé — tí mo sì wá lóye òtítọ́ níkẹyìn: Òun ni ìsọkúsọ tí ó tóbi jùlọ tí mo tíì rà rí. Ó yí mi lọ́kàn padà, bẹ́ẹ̀ ni. Ó ṣeé gbà gbọ́, rárá. Àtúnṣe kan ṣoṣo ni ó nílò: kí ó fi “ọjà” rọ́pò “nǹkan.” Nígbà náà gbólóhùn náà ì bá ti ṣiṣẹ́. Nítorí a lè ta ọjà. Nǹkan jẹ́ ìtàn mìíràn. Olùtajà ni ẹni yẹn nígbà gbogbo tí ó dà bí ẹni pé ó ń fún ọ ní nǹkan kan, nígbà tí ó jẹ́ pé pẹ̀lú ẹ̀rín kan náà, ó ń gba nǹkan mìíràn lọ. Olùtajà tòótọ́ àkọ́kọ́ nínú ìtàn — ẹnì kan ṣoṣo tí mo bọ̀wọ̀ fún — ni Jésù. Ó ta Ọ̀rọ̀ náà. Ó sì ṣe é pẹ̀lú ẹ̀ka ìtajà àkọ́kọ́ tí a tíì dá sílẹ̀ rí: apẹja méjìlá ní Gálílì. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó wá láti MIT. Ṣùgbọ́n wọ́n ní ìbáwí. Wọn kò pé — wọ́n kàn tó. Àwọn yòókù ńkọ́? Jẹ́ kí wọ́n máa bá ẹ̀kọ́ ìtajà wọn lọ, kí wọ́n sì máa kó owó. Ènìyàn ṣeé mọ bí amọ̀. Ẹnì kan yóò máa sanwó nígbà gbogbo kí a lè mọ ọ́n ní ìrísí.

Nando

IRUN NÁÀ

Irun jẹ́ kúlẹ̀kúlẹ̀ tí àwọn ènìyàn ń ṣe bí ẹni pé wọ́n lóye. Wọ́n pè é ní ìmọ́tótó, ẹwà, ìdánimọ̀, àṣà, ààtò. Ṣùgbọ́n irun kì í ṣe ọ̀kankan nínú ìwọ̀nyẹn. Ààlà ni: láàárín ohun tí o fi hàn àti ohun tí o fi pamọ́. Àwọn kan gbẹ́kẹ̀lé onígbàjámọ̀, àwọn kan gbẹ́kẹ̀lé oníṣẹ́ ẹwà, àwọn kan gbẹ́kẹ̀lé ẹ̀rọ òde-òní tí ó ṣèlérí òmìnira àti pípé. Ṣùgbọ́n irun wà níbẹ̀, ó ṣe orí kunkun, ìránnilétí ti ara: ẹranko ni ọ́ tipẹ́tipẹ́ kí o tó di ọmọ ìlú. Kì í sì í ṣe ọ̀tá. Ọ̀rẹ́ tí kò rọni lọ́rùn ni, ẹlẹ́rìí ìpilẹ̀ṣẹ̀. Ó tàn ká gbogbo ara, ó gbé àwọ̀ tí máàpù ìran rẹ yàn fún un, ó sì gbé ìtàn kan tí o kò lè pa rẹ́. Àní àwọn tí orí wọn pá kò ṣaláìní rẹ̀ — wọ́n kàn pàdánù rẹ̀ fún àkókò tí ẹnikẹ́ni kò lè wọ̀n. Láti lóye irun, o gbọ́dọ̀ padà sí ìbẹ̀rẹ̀ — ènìyàn ìgbà àtijọ́, ibi tí gbogbo ìtàn rẹ ń padà sí. Mo rí i gẹ́gẹ́ bí ìtàn òkùnkùn ti ìgbà ìwáṣẹ̀. Àwòrán méjì lẹ́yìn ògiri koríko, wọ́n ń sọ̀rọ̀. Ẹnìkẹta dé, kò sì lè mọ èwo ni ọkùnrin àti èwo ni obìnrin. Ojú kò tó. Ojú ń purọ́. Nítorí náà, obìnrin náà pinnu láti tún ìdánimọ̀ rẹ̀ kọ. Ó rìn lọ sí odò, ó wo ara rẹ̀ nínú omi, ó sì rí irùngbọ̀n. Kì í ṣe tirẹ̀. Kò túmọ̀ rẹ̀. Kò yà á sọ́tọ̀. Ó rí òkúta mímú kan, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í yọ irun, ẹ̀ka kan lẹ́ẹ̀kan. Ó ṣàwárí pé irun ń hù padà díẹ̀díẹ̀ — àǹfààní kékeré kan: ààtò náà kò béèrè ìrúbọ ojoojúmọ́. Ó sì ṣàwárí ohun kan tí ó lágbára jù: ọkùnrin náà ń wò ó lọ́nà mìíràn. Ìyàtọ̀ di ìfàmọ́ra. Ìyàtọ̀ di èdè. Láti àsìkò yẹn, àṣà irun bẹ̀rẹ̀: lákọ̀ọ́kọ́ ti àmì, lẹ́yìn náà ti àwùjọ, lẹ́yìn náà ti ìmọ́tótó, lẹ́yìn náà ti sáyẹ́ǹsì, lẹ́yìn náà ti ìrònú-ìlànà. Títí àwọn ọ̀nà tí ó ré kọjá ààlà ti òde-òní fi dé — àwọn tí ó sọ pé irun ń dáàbò bo ara, ó sì gbọ́dọ̀ wà, àwọn tí ó sọ pé ó gbọ́dọ̀ pòórá kí a lè tẹ́wọ́ gbà á, àwọn tí ó ń gbẹ́ ẹ ní ọnà kí ó lè wuni. Ṣùgbọ́n òtítọ́ rọrùn: a bí irun, ó dàgbà, ó tẹ̀… níbi títẹ̀ náà sì ni ó kú sí. Gbòǹgbò rẹ̀ ṣì wà láàyè, ó ṣe orí kunkun, bí àwọn èrò kan tí o kò lè yọ kúrò àní pẹ̀lú agbára ìfẹ́-inú. Òfin ìkẹyìn kan sì wà — èyí tí olùtàn nìkan mọ̀: má ṣe sọ irun di ọ̀run láé. Ìyàtọ̀ náà kéré — fáwẹ̀lì kan ṣoṣo ni. Ṣùgbọ́n ó yí ohun gbogbo padà.

Nando

ÌDÁNWÒ ÌṢE NÍ GBANGBA—ÌWỌLÉ

Ẹ̀DÀ ÈDÈ GẸ̀Ẹ́SÌ

Ohun tí o fẹ́ kà yìí kì í ṣe ìwé, kì í ṣe àkójọ, kì í ṣe iṣẹ́ ìtẹ̀jáde. Ìṣípayá ni. ÌDÁNWÒ ÌṢE NÍ GBANGBA. Tèmi. Ní ọmọ ọdún 61, mo lóye ohun kan tí ó rọrùn: àwọn ènìyàn kò fẹ́ ẹ̀dà kan nínú mi. Wọ́n fẹ́ gbogbo ohun tí mo jẹ́ — láìsí ìsọ̀rí, láìsí ipa, láìsí àmì orúkọ. Nítorí náà ẹ jẹ́ kí a ṣe é. Ẹ jẹ́ kí a gbé ohun tí ó kù sórí tábìlì nígbà tí o bá ti yọ gbogbo nǹkan mìíràn kúrò — ohùn, ìrántí, ọgbẹ́, ìmọ́lẹ̀ inú, ẹ̀rín, àárẹ̀, òtítọ́. A kò kọ ìtàn mẹ́wàá wọ̀nyí láti yí ẹnikẹ́ni lọ́kàn padà. Wọ́n wà láti fi hàn. Fún mi. Fún ọ. Fún àwọn tí kò sí níbí. Fún àwọn tí kò wò ó dáadáa rí. Èyí ni ìfáàrà. Àwọn yòókù wà lórí ìtàgé. Èdè Gẹ̀ẹ́sì. Èdè Japan. Èdè Hindi. Ọ̀nà mẹ́ta láti wà. Ọ̀nà mẹ́ta láti ṣí ara payá. Ọ̀nà mẹ́ta láti dúró nínú ìdánwò ìṣe. Kíkà rere.

Nando

ÌPILẸ̀ Ọ̀RỌ̀

Ohun tí a jẹ́ ni a jẹ́ nítorí àwọn ènìyàn tí a pàdé pẹ̀lú. Gbogbo nǹkan ni a jẹ wọ́n, àní nígbà tí a kò jẹ́wọ́ rẹ̀. Ènìyàn jẹ́ aláìmoore láti ìṣẹ̀dá: wọ́n ń gbà, wọ́n ń gbàgbé, wọ́n ń mọ́ nǹkan lára. Àìmoore yìí sì ń fara hàn ní ẹgbẹ̀rún ọ̀nà, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé nígbà gbogbo láìsí ariwo. Èrò òkè-sí-ilẹ̀ yìí wá láti inú ohun tí mo ń dà. Mo ń ní ìmọ̀lára rẹ̀ lójoojúmọ́: àwọn kan pè é ní ẹ̀bùn, àwọn kan pè é ní ọpọlọ tí kì í dákẹ́ láé, àwọn kan pè é ní àìsàn. Àwọn mìíràn kò pè é ní ohunkóhun, nítorí wọn kò ní ìmọ̀lára rẹ̀. Nígbà tí wọ́n bá béèrè pé “kí ni iṣẹ́ rẹ?”, ó yẹ kí a dáhùn pẹ̀lú ohun tí a lá nígbà tí a wà lọ́mọdé, ní àwọn ọdún àìbìkítà. Kò sí ẹni tí ì bá rẹ́rìn-ín. Wọn ì bá fún wa ní ẹ̀rín mímọ́ kan — irú èyí tí a ń fún àwọn ọmọdé tí ó ṣì gbà pé ohun gbogbo ṣeéṣe. Lẹ́yìn náà ní òwúrọ̀ kan mo jí, mo sì ṣàwárí pé mo mọ bí a ṣe ń ṣàkóso owó. Ṣùgbọ́n nǹkan díẹ̀ máa ń wà nígbà gbogbo. Èmi kò ní owó náà. Mo sì gbọ́dọ̀ sún un síwájú. Ìdánwò ìṣe mi bẹ̀rẹ̀ báyìí. Pẹ̀lú ìtàn mẹ́wàá wọ̀nyí. Fún àwọn tí yóò kà wọ́n, tí yóò tún wọn kà, tàbí tí yóò ṣàìka wọ́n sí. Kò ṣe pàtàkì. Wọ́n wà níbí. Títí láé, ó kéré tán àwọn.

Nando

ÌPÀDÉ LẸ́YÌN WÁKÀTÍ IṢẸ́

Kíkú yá ju bí mo ṣe retí lọ. Kò sí ọ̀nà abẹ́lẹ̀ tí ń tàn. Kò sí àwọn ẹbí tí ń sáré bọ̀ wá bá mi. Kò sí orin ìmọ̀lára. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nìkan. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́ tí ó lẹ́wà gan-an. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dà bí ti ilé-iṣẹ́ ńlá. Mo rò pé mo lè sinmi níkẹyìn. Lẹ́yìn ogójì ọdún ti àwọn ìpàdé asán, ìpè àpérò àgbáyé, àwọn olùdarí tí ń sọ̀rọ̀ fún wákàtí méjì láìsọ nǹkan kan, àti àwọn olùṣàkóso tí ó dá wọn lójú pé PowerPoint jẹ́ ẹ̀sìn… Mo rò pé ó ti parí. Àṣìṣe tí ó pani. Ní nǹkan bí ogún ìṣẹ́jú lẹ́yìn tí mo kú, mo gba ìfitónilétí kan. Kì í ṣe áńgẹ́lì. Kì í ṣe ẹ̀mí èṣù. Obìnrin kan tí ó wọṣọ dáradára fún mi ní fáìlì dúdú kan. “Ọ̀gbẹ́ni Frega, wọ́n ń retí yín nínú Yàrá Ìpàdé Ayérayé ní agogo 11.” “Fún kí ni?” “Ìgbéléwọ̀n.” “Ti kí ni?” “Ìgbésí ayé yín.” “Ṣé a lè ṣe é lórí ìpè?” “Rárá.” Mo wọ inú yàrá náà. Tábìlì kan tí ó gùn lọ́nà ẹ̀rín. Àwọn ènìyàn jókòó níbi gbogbo. Gbogbo wọn ti kú. Ṣùgbọ́n wọ́n wà láàyè gan-an nínú ìwà wọn. Mo dá ìsọ̀rí tí ó burú jùlọ mọ̀ lójú ẹsẹ̀: àwọn olùṣàkóso tẹ́lẹ̀. Wọ́n ti kú fún ọ̀pọ̀ ọdún ṣùgbọ́n wọn kò ṣì lè dẹ́kun pípàṣẹ. Ọ̀kan ń fi àwọn àwòrán àtẹ̀ sọ̀rọ̀. Òmíràn ti pèsè ìgbékalẹ̀ kan. Òmíràn ń tún sọ pé: “Ẹ jẹ́ kí a padà sí kókó pàtàkì.” Kókó pàtàkì náà kò dé rárá. Lẹ́yìn náà mo rí àwọn ènìyàn ìtàn. Napoleon, ara rẹ̀ kò balẹ̀. Júlíọ́sì Késárì, ó ti sú u. Fáráò kan tí ó ń sùn. Póòpù méjì tí ń jiyàn lórí ohun kan tí ẹnikẹ́ni kò rántí mọ́. Agbaninímọ̀ràn McKinsey kan tí ó kú ní 2087, tí ó sì ṣì ń lo àwọn ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí kò ní ìtumọ̀: “Alignment.” “Performance.” “Scalability.” Àní nínú ikú, kò ṣeé fara dà. Wọ́n mú mi jókòó. Àgbàlagbà kan ṣí fáìlì náà. “Ọ̀gbẹ́ni Frega.” “Mo wà níbí.” “A ti ṣàyẹ̀wò ìgbésí ayé yín.” “Ẹ kú ìbànújẹ́.” Kò sí ẹni tí ó rẹ́rìn-ín. Òkú ènìyàn. Wọn kò ní ẹ̀mí àwàdà rárá. Wọ́n bẹ̀rẹ̀: “Kí ló dé tí ẹ fi kọ̀wé tó bẹ́ẹ̀?” “Kí ló dé tí n kò fi ní kọ?” “Kí ló dé tí ẹ fi ṣe ẹgbẹẹgbẹ̀rún àkóónú lọ́fẹ̀ẹ́?” “Láti rí ẹni tí ó lóye.” “Kí ló dé tí ẹ kò fi tà bí gbogbo ènìyàn?” “Nítorí gbogbo ènìyàn dà bí ẹni tí ìsoríkọ́ mú.” Ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Wọ́n kọ nǹkan sílẹ̀. Lẹ́yìn náà ìbéèrè gidi dé. “Ṣé ẹ ń bẹ̀rù ikú?” “Rárá.” “Kí ló dé?” “Nítorí ètò yín burú ju ti àwọn alààyè lọ.” Fún ìgbà àkọ́kọ́, ẹnì kan rẹ́rìn-ín músẹ́. Alága náà pa fáìlì náà dé. “A ti pinnu.” “Ọ̀run?” “Rárá.” “Ọ̀run àpáàdì?” “Rárá.” “Kí wá ni?” Ó tẹjú mọ́ mi. “A ń yàn yín sí ẹ̀ka tí ó le jùlọ.” “Èwo?” Ó fún mi ní káàdì ìdánimọ̀ kan. Mo kà á díẹ̀díẹ̀:

Àwọn Ìpàdé pẹ̀lú Àwọn Bílíọ̀nà Tuntun

Lójú ẹsẹ̀ ni mo lóye pé ikú kàn jẹ́ ìgbéga tí a ṣe lọ́nà búburú. Ohun tí ó burú jùlọ sì ni pé: ẹni àkọ́kọ́ tí ó fẹ́ pàdé mi ti jókòó lóde ilẹ̀kùn. Elon Musk. Ó ń rẹ́rìn-ín músẹ́. Èmi kò rẹ́rìn-ín.

Nando

ÀKÓKÒ: ÌWÉ KAN

Ìwé Àtayébáyé Wo Ni O Rò Pé Wọ́n Gbé Gẹ̀gẹ̀ Jù?

Èmi kì í ṣe òǹkàwé gidi rí. Ìmọ̀ àṣà wá bá mi fúnra rẹ̀, ní gbogbo ìgbésí ayé mi, mo sì tọ́ àbájáde rẹ̀ wò lójoojúmọ́. Àwọn ohun àkọ́kọ́ tí mo kà ni ìwé àwòrán aláwàdà — TEX WILLER, akọni mi — lẹ́yìn náà DIABOLIK lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, níkẹyìn JACULA, àwòrán aláwàdà oníhòòhò. Àwọn ìtàn tí ó wọ̀ mí lọ́kàn, tí ó sì fà mí mọ́ra jùlọ ni àwọn tí mo rí láìròtẹ́lẹ̀, bí ẹni pé àyànmọ́ ń ṣe ẹ̀fẹ̀: ẹ jẹ́ kí a fún Frega ní nǹkan yìí, yóò dára sí i. Ìsúnmọ́ mi sí ayélujára bẹ̀rẹ̀ nítorí ìfẹ́-inú, kì í ṣe nítorí àìní, mo sì rántí pé lójú ẹsẹ̀ ó di àìní kíkà — ṣùgbọ́n kì í ṣe ìwé. Èmi kì í ṣe ọkùnrin ìgbèríko rí. Èmi kò wá ìròyìn ńlá, àwọn tí ń pariwo, àwọn tí ń ya ènìyàn lẹ́nu. Àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ tí ó dà bí ẹni pé kò ṣe pàtàkì ni — wọ́n sábà máa ń fi òtítọ́ gidi pamọ́. Bíbélì ni, ẹ̀bùn tí mo gbà kí n tó ṣègbéyàwó, tí ó ṣí ojú ọ̀run mi, tí ó sì mú ìríran mi dára sí i, tí ó yí padà láti ìbú sí òkè-sí-ilẹ̀ — ó kéré tán ohun tí mo gbàgbọ́ lónìí nìyẹn. Lẹ́yìn náà ilé-ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ awo tí a yàn mí sí ní ọmọ ọdún 33, àti gbogbo ohun tí ó jẹ́ ìkọ́lé nínú jíọ́mẹ́trì, àti ìmọ̀ nọ́ńbà gẹ́gẹ́ bí àbájáde, kì í ṣe ìdí. Èyí nìkan ni ó jẹ́ kí n ní ìrònú olójú-méjì — ti ẹ̀wá sí ènìyàn àti ti méjì-méjì sí àlùgọ́rídímù àti òye àtọwọ́dá — ọ̀nà kan ṣoṣo láti béèrè àwọn ìbéèrè pàtàkì àti láti gba ìdáhùn tí ó yẹ, tí ó bá a mu, tí a kò sì yí padà láti bá a mu. Kíkà kì í ṣe iṣẹ́ tí a ń ṣe nínú ìtàn nìkan. Ìwọ̀n tòótọ́ ni kíka àwọn nǹkan, àwọn ipò, àti lílóye láìsí àméfò. Èyí ni ìwé mi tí ó dára jùlọ.

Nando

GILLETTE ITALIA

(Kúlẹ̀kúlẹ̀ Kan tí Ọ̀pọ̀ Ènìyàn Kò Mọ̀)

Gillette wọ Ítálì ní àwọn ọdún 1950. Ènìyàn díẹ̀ ni ó rántí àwọn tí ó ṣèrànwọ́ láti kọ́ ẹ̀yìn ẹ̀gbẹ́ ará Ítálì gidi rẹ̀. Méjì nínú àwọn aṣáájú tí ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú ìtàn rẹ̀ wá láti Puglia. Raffaele Di Tullio. Ó bẹ̀rẹ̀ nínú títà. Lẹ́yìn náà ó di olùbẹ̀wò. Olùṣàkóso agbègbè. Igbákejì olùdarí títà Ítálì. Níkẹyìn, olùdarí àgbà ní Bẹ́ljíọ̀mù. Piero Chiummo sì wà níbẹ̀ pẹ̀lú. Ìtajà àti ìpolówó ni ó gbà wọlé. Níkẹyìn ó di olùdarí àgbà Gillette Italia, ó sì jẹ́ ẹni pàtàkì láti àwọn ọdún 1970 títí dé àwọn ọdún 2000. Ọkùnrin méjì láti Gúúsù Ítálì. Nínú ilé-iṣẹ́ ńlá ti Amẹ́ríkà kan. Tipẹ́tipẹ́ kí ọ̀rọ̀ ìwúrí tó di òwò. Wọn kò kọ́ àmì-ọjà ara wọn. Wọ́n kọ́ èsì. Àti fún àwọn bí èmi tí ó wọlé lẹ́yìn náà láti ìsàlẹ̀… Wọ́n jẹ́ ẹ̀rí pé ìbáwí lè lọ jìnnà ju ìran ìdílé lọ. Ní àwọn ọdún wọ̀nyẹn, o kò wọ Gillette nítorí ìwé-ẹ̀rí, ìbátan ìdílé, tàbí ẹ̀bùn obìnrin. Ìdí kan ṣoṣo ni o fi ń wọlé: agbára. Lẹ́yìn náà ìfọkànsìn, ìbáwí, òye, ètò, àti ọ̀wọ̀ fún àwọn òfin dé. Gbogbo ohun yòókù ni o kọ́ lójú ọ̀nà. Mo bẹ̀rẹ̀ láìní ohunkóhun ju ọdún mẹ́jọ ilé-ẹ̀kọ́ lọ — ohun tí ó kéré jùlọ tí òfin béèrè. Ohun tí mo ní ni àkókò, ọgbọ́n inú, àti ìrẹ̀lẹ̀ láti bẹ̀rẹ̀ láti ìsàlẹ̀. Ní alẹ́ ọjọ́ kọ̀ọ̀kan, o máa ń gbé ìròyìn rẹ jáde. Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kọ̀ọ̀kan, o máa ń fi àwọn nọ́ńbà ránṣẹ́ sí olùṣàkóso agbègbè. Ní òpin ọ̀sẹ̀ o máa ń pa àkópọ̀ dé, o so gbogbo nǹkan mọ́ ọn, o sì máa ń rí i dájú pé a fi àpòòwé náà sílẹ̀ kí òwúrọ̀ Ọjọ́ Ajé tó dé. Ìnáwó, owó tí a gbà, títà, àkíyèsí ọjà, àyẹ̀wò agbègbè, ìhùwàsí àwọn olùdíje — irú Gillette PM kan fún pápá. Lẹ́yìn náà apá iṣẹ́ ọwọ́ dé. Pípa ìbéèrè ọjà kan dé kò tó. O máa ń fi ọwọ́ ṣe àtúnṣe ìwé àkọsílẹ̀ oníbàárà kọ̀ọ̀kan: ọjọ́, iye, ọjà kọ̀ọ̀kan. Kò sí sọ́fítíwía. Kò sí ọ̀nà ẹ̀bùrú. Ìwọ nìkan, kálàmù kan, àti òtítọ́. Lójoojúmọ́ o máa ń bá Ferruccio Luraschi sọ̀rọ̀ lórí fóònù — ìṣàkóso gbèsè. Ó máa ń dá ìbéèrè ọjà dúró àní bí oníbàárà bá ṣaláìní kọ́bọ̀ kan ṣoṣo. Ẹ̀ka títà kórìíra rẹ̀, ṣùgbọ́n ní òpin oṣù gbogbo ènìyàn rí ọ̀nà. O máa ń ha ìsàlẹ̀ àgbá láti pa oṣù, ìdámẹ́rin ọdún, àti ìdámẹ́rin ọdún àgbáyé dé. Àwọn ènìyàn rò pé o nílò ìwé-ẹ̀rí yunifásítì. Ohun tí o nílò gan-an ni ẹyin irin — láti la àwọn ìṣòro tí àní abẹ kò lè gé já. Bí ó ṣe rí nìyẹn. Àkópọ̀ ẹ̀kọ́ gígùn kan. Ìgbéraga sì tì mí síwájú: mo gba ìwé-ẹ̀rí ìṣirò owó fúnra mi. Ní ti yunifásítì, mo lọ — ṣùgbọ́n kì í ṣe láti kẹ́kọ̀ọ́. Mo lọ síbẹ̀ láti fa àwọn obìnrin mọ́ra. Ìdí gidi tí mo fi wà.

Nando

ẸNI TÍ O KÒ RETÍ

Ní 21 Oṣù Kejì 1993, mo sọ fún àwọn àna mi ọjọ́ iwájú pé láìpẹ́ màá fẹ́ ọmọbìnrin wọn — àbúrò obìnrin Michele, ìyàwó mi lọ́wọ́lọ́wọ́ àti ìyàwó mi kan ṣoṣo lábẹ́ òfin. Ní wákàtí díẹ̀ ṣáájú, mo ti jíṣẹ́ “ẹrù ìfẹ́” mi: àwọn ọmọkùnrin ìbejì mi. Ó rẹ́rìn-ín, ó sì sọ fún mi pé wèrè ni mí. Michele kò lóye ohun tí ń ṣẹlẹ̀ lójú ẹsẹ̀. Elisabetta jẹ́ ọmọ ọgbọ̀n ọdún. Gbogbo ènìyàn rò pé ó ti yá jù. Ìpinnu bẹ́ẹ̀ yẹ fún ìrònú, ètò, àti ìgbìmọ̀ ìdílé. Wọ́n dà bí ọ̀kan nínú àwọn ìdílé Barilla-Mulino-Bianco pípé wọ̀nyẹn — àfi pé kẹ̀kẹ́ náà ń yí nítorí mi, èmi kò sì béèrè àṣẹ rí. Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, láàárín wákàtí mẹ́rìnlélógún, ó ti gba ìyàlẹ́nu náà sínú pátápátá. Ó wá bá mi pẹ̀lú ojú líle, inú ń bí i, ó sì sọ pé: “O yọjú síbí, o dojú ìdílé mi dé, o sọ òtítọ́ kan fún wa, kì í ṣe ìròyìn, kì í ṣe ìfitónilétí — lẹ́yìn náà o kúrò, bí ẹni pé ò ń ra búrẹ́dì ní ọjà ńlá.” Èmi nìyẹn. Kò ṣàṣìṣe. Ọmọ ọdún méjìdínlọ́gbọ̀n ni mí. Mo rẹ́rìn-ín músẹ́ sí i, mo sì sọ pé: “Mo rí i pé o kẹ́kọ̀ọ́ ìmọ̀ ọkàn. O mọ àyẹ̀wò dáadáa. Ṣùgbọ́n o ṣaláìní apá ìpìlẹ̀ ti ìmọ̀ àìsàn ọpọlọ — èyí tí o kò lè kọ́ nínú ìwé. Gbígbé ni o lè gbé e nìkan.” Lẹ́yìn náà mo kúrò. Ní oṣù méjì, èmi nìkan, mo ṣètò gbogbo ìgbéyàwó náà. Ní 23 Oṣù Kẹrin ọdún kan náà, mo ṣègbéyàwó. Ní 17 Oṣù Kẹwàá, a bí àwọn ọmọkùnrin mi, ìbejì ọkùnrin. Ẹni tí o kò retí.

Nando

IṢẸ́ KAN: TÈMI

Lónìí mò ń kọ gbogbo ohun tí ì bá wù mí láti sọ fún yín ní ojúkojú. Mímú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wá sí ọjọ́ òní ni ọ̀nà ìwé kan ṣoṣo tí ó kù. Kò sí ohun mìíràn. Oṣù Karùn-ún 1985 ni nígbà tí mo gba ìfilọ̀ iṣẹ́ yín. Síbẹ̀, ẹ kì í ṣe agbanisíṣẹ́. Bàbá mi lásán ni yín. Mo bẹ̀rẹ̀ láti ibi tí ó rẹlẹ̀ jùlọ, n kò sì jìyà. Mo rẹ́rìn-ín músẹ́. Láìsí pé mo pa eyín pọ̀, mo ń bá a lọ síwájú. Bàbá àgbà ti ṣe ohun gbogbo ní kedere. Lẹ́yìn ogójì ọdún nínú ihò ìwakùsà, ní ọjọ́ kan ó sọ pé: “A kì í fi sẹ̀ǹtímítà tàbí owó wọn ìdàgbàsókè láé. Àfi àwọn òtítọ́ tí ó ṣẹlẹ̀.” Kíláàsì kẹta nìkan ni ó sì parí. Ìpàdé kọ̀ọ̀kan tí ó fún wa ní àǹfààní láti rí ara wa dá ohun tí mo ń pè ní ìfìdímúlẹ̀ yín báyìí: ti iṣẹ́, ti ìrònú, ti làákàyè — àti ní òpin gan-an nìkan, ti ìmọ̀lára. A kò ní ọ̀tá nínú DNA wa rí. Àfi àwọn ènìyàn tí a kọ̀ láti ṣílẹ̀kùn fún. Ìyá mi kò pàdánù àǹfààní kankan láti kọlù mí. Ó máa ń sọ pé wọ́n fún mi ní iṣẹ́ títí ayé, àti pé ó yẹ kí n máa dúpẹ́ lọ́wọ́ bàbá mi títí láé. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, ta ni ó mọ ohun tí n bá ti ṣe. Ta ni ó mọ ohun tí ì bá ti di ìgbésí ayé mi. Nítorí náà, mo pinnu pé òpin ìgbésí ayé iṣẹ́ mi gbọ́dọ̀ yí padà. Ní Oṣù Kejìlá 2003, mo kúrò lọ́dọ̀ owó, iyì, agbára, àti ipò — kìkì láti fi ẹni tí mo jẹ́ hàn án. Ṣùgbọ́n kò lóye rárá. Ó gbà mí ní ọdún mẹ́tàlélógún láti rí ìwọ̀n tòótọ́ mi. Báyìí kò sí ẹnì kankan nínú yín lẹ́gbẹ̀ẹ́ mi mọ́. Ṣùgbọ́n mo ṣì súnmọ́ yín méjèèjì. Ní ọjọ́ kan, màá dé ọ̀dọ̀ yín. Nígbà tí bàbá mi sì mọ ẹni tí mo jẹ́ gan-an nígbà gbogbo — ibi tí agbára mi wà, àti ibi tí kò sí — ìyá mi, nígbà tí ó bá ń bá a sọ̀rọ̀, máa ń sọ pé: “Bóyá wọ́n pààrọ̀ rẹ̀ nígbà ìbí. Nítorí ọkùnrin yìí di ẹni tí ẹnikẹ́ni kò retí. Àti bákan náà… wọ́n ní ọmọ mi ni.”

Nando

ÌGBÉSÍ AYÉ TÍ Ó DÁRA JÙLỌ

Bí mo bá ní láti ṣàpèjúwe ìgbésí ayé tí ó dára jùlọ fún mi, màá sọ pé kò sí. Tàbí kí n kúkú sọ pé: ó wà nínú èrò inú àwọn tí ó ṣì gbà pé ìgbésí ayé jẹ́ ohun tí o lè yà àwòrán rẹ̀ dípò ohun tí o kàn ń gbà kọjá. Lónìí oníṣègùn ọpọlọ tí ń gbé inú WordPress ju ìbéèrè ojoojúmọ́ tí ó wọ́pọ̀ sí wa — irú èyí tí a ń béèrè lọ́wọ́ àwọn ọmọdé, nígbà tí wọ́n ṣì rò pé ọjọ́ iwájú jẹ́ ẹ̀bùn tí àwọn òbí wọn ti dì. Àwọn àgbàlagbà ni ó ń gbé àwọn àlá wọn tí kò parí, ìkùnà wọn tí kò pariwo, ìtànjẹ ara wọn tí wọ́n tún lò lé àwọn ọmọ wọn lórí, wọ́n ń retí pé ẹlòmíràn yóò ṣe dáadáa níbi tí àwọn kò tilẹ̀ gbìyànjú. Ìgbésí ayé kì í ṣe ohun tí ó ṣe pàtàkì jù. Kì í ṣe ohun ìní, ilẹ̀ ìní, tàbí dúkìá ara ẹni. Ibẹ̀ gan-an sì ni ọmọ ènìyàn ti ń yọ̀ ṣubú: ní gbígbàgbọ́ pé ó lè ni ohun tí a kò dá láti ní rí. Ìgbésí ayé kàn jẹ́ ẹ̀bùn ẹlẹgẹ́ kan pẹ̀lú ìdánilójú méjì: ọjọ́ tí a bí ọ — tí a tẹ̀ sórí ìwé rẹ — àti ọjọ́ tí o kú — tí a tẹ̀ sórí ìwé tí o kò ní rí láé. Gbogbo ohun tí ó wà láàárín ni ohun tí a jẹ́, ohun tí a fẹ́ kí a jẹ́, ohun tí ó ń yí wa padà, àti ohun tí ó di níkẹyìn. Ní mímọ̀ tàbí láìmọ̀, kò sí ìyàtọ̀. “Ìgbésí ayé tí ó dára jùlọ” jẹ́ ẹ̀tàn eré àgbérìn, ìtànjẹ onídán. Àlá kan tí ó yọ́ dànù ní àsìkò tí o bá tẹjú mọ́ ọn jù.

Nando

ÌGBÉSÍ AYÉ OLÙṢÀKÓSO KAN

Ìjí ní 06:00. Ọgbọ̀n ìṣẹ́jú ìsáré, ìwẹ̀, ìwé ìròyìn, oúnjẹ àárọ̀. Ní 08:30 ó ti wà ní ọ́fíìsì. Dídé ṣáájú gbogbo ènìyàn àti kíkúrò lẹ́yìn gbogbo ènìyàn — àmì méjì tí gbogbo ilé-iṣẹ́ ń kà láìnílò àlàyé. 10:30 ìsinmi kọfí. 13:30 ìpanu kíákíá. 18:30 ó jáde fún iṣẹ́ ara ẹni tàbí ìpàdé òwò alẹ́. Ní 20:00 ó padà sílé níkẹyìn, níbi tí oúnjẹ alẹ́ ti ń dúró dè é. Ní 21:30 ó jókòó síbi tábìlì iṣẹ́ rẹ̀ — kọ̀ǹpútà alágbèérìn ní òsì, kọ̀ǹpútà orí tábìlì ní ọ̀tún — ó ń pààrọ̀ dátà, ó ń ṣàyẹ̀wò àwọn nọ́ńbà, ó ń kọ́ ètò, ó ń fún àwọn èrò tuntun jáde láti inú ọpọlọ tí ó ti rẹ̀. Èrè ni ẹ̀sìn. Gbogbo ohun mìíràn jẹ́ àfikún. Ó lọ sùn ní agogo kan òru. Ẹnì kan máa ń wà nígbà gbogbo tí ń mú ibùsùn rẹ̀ gbóná, ó sì ń jẹ́ kí apá ẹ̀rọ ara rẹ̀ gba ìṣàkóso. Ní 03:00 oorun gbé e lọ níkẹyìn. Ní 06:00 ó tún dìde. Wákàtí mẹ́ta oorun — tí ó bá àwọn ọgbọ́n Ìlà-Oòrùn wọ̀nyẹn mu pátápátá tí ó ṣèlérí ìmúbọ̀sípò pẹ̀lú ìsinmi díẹ̀. Ìtàn àròsọ kan tí ó gbàgbọ́ nítorí ó ń jẹ́ kí ẹ̀rọ náà máa ṣiṣẹ́. Ọjọ́ Àbámẹ́ta àti Ọjọ́ Àìkú jẹ́ mímọ́. Ìgbádùn, ìdálárayá, ìdílé. Ní àwọn ọjọ́ wọ̀nyẹn kò fẹ́ kí ẹnikẹ́ni yọ òun lẹ́nu — pàápàá kì í ṣe àwọn ẹlẹgbẹ́ tàbí ẹnikẹ́ni láti ilé-iṣẹ́. Ìjọba náà ti ẹnu-bodè rẹ̀. Olùṣàkóso ń gba owó dáadáa, bẹ́ẹ̀ ni. Ṣùgbọ́n ó ń gbé ẹrù ojúṣe tí, bí a bá ṣì í lò, lè fa ìbàjẹ́ tí kò ṣeé tún ṣe àti ẹ̀wọ̀n ìrora gígùn. Àwọn ènìyàn ń gbàgbé ìyẹn. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ipò yìí kì í ṣe àmì lórí ẹ̀wù. Ìdánimọ̀ tí kò pariwo ni láti ọ̀dọ̀ àwọn òṣìṣẹ́ àti àwọn olóhun — àsìkò tí wọ́n dẹ́kun rírí ọ gẹ́gẹ́ bí ìnáwó, tí wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í rí ọ gẹ́gẹ́ bí ohun àmúṣọrọ̀. Ìdánimọ̀ yẹn, nígbà tí ó bá dé, ni owó oṣù tòótọ́ kan ṣoṣo tí ó ń gbà.

Nando

ÀWỌN ỌLỌ́GÁ TÒÓTỌ́

… Ti Ìtànjẹ

Ẹlẹgbẹ́ ni àwa méjèèjì, bàbá mi àti èmi. A ṣiṣẹ́ fún ilé-iṣẹ́ àgbáyé kan náà ti Amẹ́ríkà. Olùtajà. Ọ̀jọ̀gbọ́n ìtànjẹ ọkàn. Òfin àkọ́kọ́ máa ń jẹ́ ọ̀kan náà nígbà gbogbo: òdodo àti ìgbẹ́kẹ̀lé sí gbogbo ènìyàn. Èkejì: lóye àìní tòótọ́ oníbàárà kí oníbàárà tó lóye rẹ̀. Títà kì í ṣe títì ọjà sí ènìyàn. Ó jẹ́ ríran ẹnì kan lọ́wọ́ láti yẹra fún wàhálà. Títà púpọ̀ sí i kò túmọ̀ sí owó púpọ̀ sí i. Ó túmọ̀ sí ìtẹ́lọ́rùn púpọ̀ sí i fún oníbàárà — ọ̀gá tòótọ́ kan ṣoṣo ti ọjà. Àwa méjèèjì ti di ipò aṣáájú orílẹ̀-èdè mú. Ní àwọn ọdún ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, àwa méjèèjì ti dé ipò kìíní ní Ítálì fún dídára àti iye. Kì í ṣe nọ́ńbà kìíní lábẹ́ òfin rí. Ṣùgbọ́n ọkàn mi máa ń lù sí ìlù kan náà nígbà gbogbo: Amẹ́ríkà. Àwọn ará Amẹ́ríkà ni ó sì gbé ìgbésẹ̀. Àwọn ọ̀gá àgbà wá láti fi ojú ara wọn rí bí àwọn Frega ṣe ń ṣe é. Ní àwọn ọdún ’90 Ọ̀gbẹ́ni Wakefield, olùdarí àgbà Yúróòpù, lọ rí bàbá mi. Ní ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 2000 Ọ̀gbẹ́ni Alan Both, igbákejì ààrẹ àgbáyé, wá rí mi, pẹ̀lú àwọn agbaninímọ̀ràn àti àwọn olùdarí títà lẹ́yìn rẹ̀. Irú ìgbésí ayé wo ni a ní. Ahahahah. Lẹ́yìn náà bàbá mi pinnu pé ogójì ọdún ti tó. Ní 1996 ó fẹ̀yìntì. Èmi dúró títí di 2003. Ọmọ ọdún méjìdínlógójì ni mí, pẹ̀lú ọdún méjìdínlógún nínú ilé-iṣẹ́ náà. Ó ti rẹ̀ mí. Owó kò jẹ́ ohun àkọ́kọ́ rí. Àfi àwọn nǹkan tí ó mú inú mi dùn. Kí ló dé tí mo fi ń sọ ìtàn yìí? Nítorí lónìí, lẹ́yìn tí mo di òǹkọ̀wé, wọ́n ń ka àwọn àtẹ̀jáde mi ní ọ̀pọ̀ orílẹ̀-èdè. Ní òpin, òfin náà ṣì jẹ́ ọ̀kan náà. Ní òpin, òfin náà kò yí padà rí. O kàn nílò láti mọ bí a ṣe ń ta ìtàn kan.

Nando

ỌKÙNRIN TÍ Ó ṢE PÀTÀKÌ

(Vincenzo Frega)

Bàbá mi wọ inú ṣọ́ọ̀bù tábà kékeré kan ní Seminara, ìlú kan ní ẹkùn Reggio Calabria. Kì í ṣe ibẹ̀ ni ó ń gbé. Ó wà ní agbègbè náà fún iṣẹ́, aṣojú ìtajà Gillette. Nínú ṣọ́ọ̀bù, ó pàdé aládùúgbò kan láti ìlú wọn, akọ̀wé báǹkì kan. Ó bi í pé, “Kí lo ń ṣe níbí?” Ọkùnrin náà, tí ara rẹ̀ ti gbóná, dáhùn pé, “Mò ń ta tẹ́tẹ́ lórí ẹṣin.” Bàbá mi wò ó. “Ibo sì ni pápá eré ẹṣin wà? Mo ti gbé ibí fún ọdún mẹ́wàá, n kò sì rí ọ̀kan rí.” Aládùúgbò náà rẹ́rìn-ín ẹ̀gàn, ó ń gbìyànjú láti dà bí ọlọ́gbọ́n. Ó yọ ìwé tẹ́tẹ́ TOTIP kan jáde, ó sì fi hàn án. Bàbá mi tẹjú mọ́ ọn fún ìṣẹ́jú-àáyá kan, ọkàn rẹ̀ dàrú, lẹ́yìn náà ó bú sẹ́rìn-ín. Ó ń bá ọkùnrin kan sọ̀rọ̀ tí ó ń ta tẹ́tẹ́ lórí ẹṣin… láìsí ẹṣin. Ó ti ń ronú nípa sísọ fún ìyá mi, tí ó mọ aládùúgbò yẹn dáadáa—ó ti jẹ́ olùfẹ́ olóòótọ́ rẹ̀ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Ó ń rẹ́rìn-ín nínú. Ó ń rẹ́rìn-ín pẹ̀lú nítorí kò mọ ohun tí ó fẹ́ ṣẹlẹ̀ rárá. Ó ń bá iṣẹ́ lọ pẹ̀lú àwọn oníbàárà ṣọ́ọ̀bù náà, ẹ̀yìn rẹ̀ kọjú sí ẹnu ọ̀nà. Oníbàárà náà ń ṣe àwọn àmì orí àjèjì sí ọ̀nà ilẹ̀kùn: bẹ́ẹ̀ni/bẹ́ẹ̀kọ́, bẹ́ẹ̀ni/bẹ́ẹ̀kọ́. Bàbá mi kò lóye. Lójú rẹ̀, àmì ìlú kékeré lásán ni. Ó parí, ó dágbére, ó sì jáde pẹ̀lú ìbàlẹ̀ ọkàn. Ní àsìkò tí ó jáde síta, wọ́n dá a dúró. Wọ́n gbá a mú. Wọ́n mú un. Inú àwọn Carabinieri dùn gidigidi: lẹ́yìn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, wọ́n gbà pé ọwọ́ àwọn ti tẹ̀ ẹ́ níkẹyìn. Òun sì ń rẹ́rìn-ín. Ó ń rẹ́rìn-ín bí wèrè. Ó rò pé àwàdà ni. Ní àgọ́ ọlọ́pàá, wọ́n béèrè ìwé ìdánimọ̀ rẹ̀, iṣẹ́ rẹ̀. Ó dáhùn nígbà tí ó ṣì ń rẹ́rìn-ín. Lẹ́yìn náà ìbéèrè náà dé: “Ẹ kò mọ ìdí tí ẹ fi wà níbí?” “Rárá.” “Ẹ jọ ọkùnrin kan tí a ti ń wá fún ọ̀pọ̀ ọdún gẹ́lẹ́: ‘Ọkùnrin Ìbọn Arọ̀jò ti Seminara.’ Kí a tó tẹ̀síwájú, a ń dúró de ìfìdímúlẹ̀ láti ilé-iṣẹ́ yín ní Milano.” Bàbá mi dánu dúró fún ìṣẹ́jú-àáyá kan. “Kí ló dé tí ẹ fi ń pè é ní Ọkùnrin Ìbọn Arọ̀jò?” “Nítorí ní ìsìnkú àwọn mafia, ó máa ń dá ayẹyẹ náà dúró, ó máa ń wọ́ pósí jáde sí ojú pópó, ó máa ń ṣí i, ó sì máa ń sọ gbogbo ọta inú ìbọn rẹ̀ dà sí ara òkú náà.” Ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Bàbá mi wò wọ́n. Lẹ́yìn náà ó sọ pé: “Áà… ọkùnrin tí ó ṣe pàtàkì ni mí nígbà náà.” Wọ́n jẹ́ kí ó lọ. Wọ́n fẹ́ gbé e lọ nínú ọkọ̀. “Rárá, ẹ ṣé. Màá rìn. Mo ní ọkọ̀ mi.” Kò sí ìtọrọ àforíjìn. Kò sí àlàyé. Ó rìn padà sílé ó ń rẹ́rìn-ín. Ó dúró ní ẹnu ọ̀nà. Ó ronú nípa ohun tí yóò sọ fún ìyá mi. Lẹ́yìn náà ó pinnu pé kò sí nǹkan. Kì í ṣe nítorí ó bẹ̀rù pé kò ní gbà á gbọ́. Ṣùgbọ́n nítorí ìmẹ̀tọ́mọ̀wà. Nítorí ọ̀wọ̀ fún àwòrán ara rẹ̀. Láti yẹra fún kí wọ́n máa pè é ní ẹni tí kì í ṣe òun. Jíjẹ́ irú ọkùnrin, tí ẹnikẹ́ni kò retí.

Nando

BÍ A ṢE WÀ TẸ́LẸ̀

Ìbẹ̀rẹ̀ ti máa ń fà mí mọ́ra nígbà gbogbo. Kì í ṣe èyí tí a kọ sínú ìwé — ìyẹn kàn jẹ́ ẹ̀dà ti ẹnì kan, àpèjúwe kan, kì í ṣe òtítọ́ pátápátá láé. Mo ń sọ nípa ìbẹ̀rẹ̀ tòótọ́, èyí tí ẹnikẹ́ni kò lè kọ sílẹ̀. Bí mo ṣe ń fojú inú wò ó nìyí. Obìnrin náà — ẹ̀dá tòótọ́ àkọ́kọ́ láti inú èyí tí ohun gbogbo ti bẹ̀rẹ̀ — ń rìn kọjá inú igbó, ó ń wá ihò àpáta kan. Kò sí ohun tí ó yí padà: àní lónìí ó ń wá ilé, ibì kan láti kọ́ ìdílé, láti dá ìdúróṣinṣin sílẹ̀, láti dá ìgbésí ayé dúró. Ẹ̀dá tí ó ga jù ni lóòótọ́. Ó gba ohun gbogbo sínú láti inú ayé ẹranko: ìrònú, làákàyè, ìmọ̀lára, ọgbọ́n inú — gbogbo wọn so pọ̀ nípasẹ̀ ìmọ̀ inú tí kò ṣeéṣe, agbára òórùn tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ kan ti Ọlọ́run. Òun nìyẹn. Obìnrin wa. Ìṣísẹ̀ rẹ̀ ń dún padà nínú ayé àwọn ẹranko ìdílé ológbò: kì í le láé, kì í já láé, ó máa ń rọ̀ bí aṣọ àrán nígbà gbogbo. Ìwò rẹ̀ ń fi ìdánimọ̀ rẹ̀ hàn. Ọkàn rẹ̀ ní àwọn ìbéèrè tí kò lópin — àìní àrà ọ̀tọ̀ mẹ́rìndínlọ́gọ́ta, kò sí èyí tí ó ṣáájú èkejì, bí ẹni pé ó ń sọ pé ohun tí ó pé pátápátá gbọ́dọ̀ máa wà lábẹ́ ìbéèrè nígbà gbogbo. Lẹ́yìn náà ó bímọ. Kì í ṣe fún ẹran ara, ṣùgbọ́n fún ìtẹ̀síwájú. Ó sì ṣe é pẹ̀lú ìnàkí gorilla kan — ó máa ń mú èyí tí ó dára jùlọ tí ó wà nígbà gbogbo. Òun, ní àsìkò náà, dúró gẹ́lẹ́ níbi tí ó wà. Ó ń jẹun, ó ń sinmi, ó ń tú ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ rẹ̀ sílẹ̀. Àìní méjì, tí kò yí padà fún mílíọ̀nù ọdún. Kò sí ohun tí ó dàgbà sókè. Èyí kì í ṣe ìmọ̀ nípa ènìyàn — n kò ní orúkọ oyè, n kò ní ẹ̀kọ́ yunifásítì, n kò ní ọ̀nà ìwádìí. Ìríran ọkùnrin kan lásán ni tí ó jí ní òwúrọ̀ yìí, tí ó gbọ́ Barbra Streisand, tí ó sì ronú ohun kan tí ó rọrùn: The Way We Were — Bí A Ṣe Wà Tẹ́lẹ̀.

Nando

“Àìní ń pọ́n ọkàn; àìtó ń bí iye — òfin tí ó pẹ́ jùlọ tí a ṣì ń tẹ̀lé ni.”

Ẹ̀WỌ̀N NÁÀ

Ẹ̀wọ̀n náà — ibì kan tí gbogbo ọmọ ènìyàn ń bẹ̀rù, ibì kan tí ẹnikẹ́ni kò fẹ́ wọ̀, síbẹ̀ èyí tí gbogbo ènìyàn ń gbà kọjá níkẹyìn. Nínú àwọn ìrísí rẹ̀ tí ó pẹ́ jùlọ, a ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìjọba àìní: òmìnira, ti ìrìn, ti ìṣe. Lẹ́yìn náà ó yí padà láti ọ̀rúndún dé ọ̀rúndún, ó sì di àwọn nǹkan mìíràn. Ọ̀rọ̀ náà fúnra rẹ̀ ń wọ́ ọ lọ lójú ẹsẹ̀ sí ibi tí ó hàn kedere jùlọ, tí ó jẹ́ òtítọ́ jùlọ: ti ilé-ẹjọ́. Ṣùgbọ́n ìyẹn kàn jẹ́ ìlànà àwùjọ, ìsọ̀rí àsìkò kan tí kì í ṣe pé ó ń yí ìgbésí ayé rẹ padà nìkan, ṣùgbọ́n tí ó tún lè yí ipò rẹ láwùjọ padà. Ìrántí ilé-ẹ̀kọ́ kan wá sí ọkàn mi: Silvio Pellico, 1789–1854, ẹni tí, nígbà tí ó wà lẹ́wọ̀n, kọ Le Mie Prigioni — ìwé ìtọ́nisọ́nà tí àwọn ọkọ tí ń ṣe ẹ̀wọ̀n ìmọ̀lára ń lò báyìí. Bẹ́ẹ̀ ni, kì í ṣe ìwé òfin, ṣùgbọ́n ọ̀nà kan nínú òpó ìdánimọ̀ ẹni, nítorí a lè wà lẹ́wọ̀n nínú ara wa. Ṣùgbọ́n bí ìyẹn bá ṣẹlẹ̀, o gbọ́dọ̀ yíjú sí ìmọ̀ àìsàn ọpọlọ àti ìtọ́jú egbòogi, nítorí wíwo ọkàn sàn nínú èrò ṣì jẹ́ ààlà tòótọ́ kan ṣoṣo ti gbogbo ìwé ìṣègùn. Ìhámọ́ ọkàn ni yàrá ẹ̀wọ̀n tí dókítà kankan kò lè ṣí pátápátá. Mo rántí nígbà tí obìnrin ará Romania kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Rodica tì mí mọ́ inú ilé rẹ̀ ní alẹ́ kan. Lẹ́yìn tí ó mu ìgò wáìnì mẹ́rin, ó ń rẹ́rìn-ín bí wèrè obìnrin, èmi sì ní ọkọ̀ òfurufú láti bá ní àìpẹ́ lẹ́yìn náà, láti padà sí Ítálì. Mo ní láti dúnàádúrà, mo sì gbé Àdéhùn Calabria sórí tábìlì — ìhùmọ̀ tèmi ni ní kedere — gẹ́gẹ́ bí èyí tí, lórí ilẹ̀ àjèjì, ènìyàn gbọ́dọ̀ máa fún àlejò ní àǹfààní nígbà gbogbo. Ìyẹn tó fún àwọn ilẹ̀kùn láti ṣí, tí mo sì jáde. Ẹ̀wọ̀n ti ìmọ̀lára, ti ọkàn, ti ìfẹ́ kò ní ọ̀pá irin. Ìrántí nìkan ni ó ní — irú èyí tí o kò lè gbàgbé láé.

Nando

N KÒ TÍÌ MÚRA SÍLẸ̀ FÚN ÀṢEYỌRÍ

Ferdinando ti lo ọ̀pọ̀ ọdún ní fífojú inú wo àṣeyọrí. Ìdánrawò, iṣẹ́, títì síwájú — gbogbo ìwé ìtọ́nisọ́nà. Ṣùgbọ́n nígbà tí àṣeyọrí dé níkẹyìn, kò kan ilẹ̀kùn. Ó fi ẹsẹ̀ ta ilẹ̀kùn ṣí, ó wọlé, ó sì béèrè pé: “Ó dáa? Ṣé o ti múra?” Kò tíì múra. Ó ṣẹlẹ̀ kíákíá. Iṣẹ́ kan tí ó ti kọ́ pẹ̀lú ìfọkànsìn olórí kunkun lójijì gba ìdánimọ̀. Ìpè láti ọ̀dọ̀ àwọn oníròyìn, ìpè sí àpérò, àjọṣepọ̀ — gbogbo ènìyàn fẹ́ ègé kan lára rẹ̀. Lákọ̀ọ́kọ́, inú rẹ̀ dùn gan-an. Lẹ́yìn náà ó wá rí i pé àṣeyọrí ń wá pẹ̀lú ìwé ìtọ́nisọ́nà kan tí òun kò gbà rí. Ìrètí pọ̀ sí i. Bẹ́ẹ̀ náà ni iyèméjì. Ìpinnu kọ̀ọ̀kan dà bí bọ́ǹbù tí ó gbọ́dọ̀ pa. Àṣìṣe kọ̀ọ̀kan dà bí ìkéde ikú tí ó lè ṣẹlẹ̀. Ní àsìkò yìí, ètò ọjọ́ rẹ̀ bú gbàù: ìpàdé, ọjọ́ ìparí iṣẹ́, ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò. Ìfẹ́ ọkàn rẹ̀ — ohun tí ó bẹ̀rẹ̀ ohun gbogbo — bẹ̀rẹ̀ sí í pa mọ́ lábẹ́ ìwúwo “àwọn nǹkan pàtàkì.” Nítorí náà, ó ṣe ohun kan ṣoṣo tí ó bọ́gbọ́n mu: ó sá lọ. Kì í ṣe títí láé — ó kàn pẹ́ tó láti mí. Nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́, ó bi ara rẹ̀ ní ìbéèrè tí ẹnikẹ́ni kì í béèrè nígbà tí nǹkan bá ń lọ dáadáa: “Kí ni mò ń ṣe gan-an?” Ìdáhùn náà sì rọrùn: ó ti ṣì àṣeyọrí mú fún ariwo. Ó padà wá pẹ̀lú ọ̀nà mìíràn. Ó kọ́ láti sọ pé rárá. Ó kọ́ láti yan iṣẹ́ fún ẹlòmíràn. Ó kọ́ pé wíwà níbi gbogbo túmọ̀ sí wíwà ní ibì kankan. Díẹ̀díẹ̀, ìfẹ́ ọkàn náà padà — kì í ṣe bí iná ìṣeré, ṣùgbọ́n bí iná fìtílà kékeré tí kì í kú. Nígbà tí ó bojú wẹ̀yìn, ó lóye òtítọ́: kò sí ẹni tí ó múra sílẹ̀ fún àṣeyọrí rí. Àṣeyọrí dà bí àlejò tí ó dé ṣáájú àkókò, tí ó jẹun jù, tí ó sì ń bu ẹnu àtẹ́ lu àga àti tábìlì. Ṣùgbọ́n bí o bá la ìbẹ̀wò àkọ́kọ́ já, o máa kọ́ bí a ṣe ń gbà á lálejò. Ìyẹn sì ni — kì í ṣe ìpàtẹ́wọ́ — ìṣẹ́gun tòótọ́.

Nando

GÍRÁÀMÙ 500

Oṣù Kẹfà 1996 ni. A ti ṣètò ìpàdé títà àgbáyé kan ní olú-ilé-iṣẹ́ ní Boston fún ìfilọ́lẹ̀ ọjà tuntun kan kárí ayé. Ẹ̀ka ti Ítálì pinnu láti pín ẹgbẹ́ títà sí ọkọ̀ òfurufú méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ — ọ̀kan ń gbéra láti Róòmù, èkejì láti Milano. Ibì kan náà ni wọ́n ń lọ: New York lákọ̀ọ́kọ́, lẹ́yìn náà Boston. Ìdí rẹ̀ rọrùn. Bí nǹkan kan bá lọ ní àìtọ́, wọn kò fẹ́ kí gbogbo agbára títà ti Ítálì wà nínú ọkọ̀ òfurufú kan náà. Ìrònú ilé-iṣẹ́ ńlá. Ó ní ìrònú ikú, ṣùgbọ́n ó bọ́gbọ́n mu. A dé láìléwu ní ìrọ̀lẹ́ ọjọ́ yẹn. Ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, mo bá ara mi láàárín mẹ́fà nínú àwọn ọ̀gá àgbà ti Ítálì. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó gbọ́ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Ebi ń pa wọ́n. Bákan ṣá, èmi ni ó di ẹni tí yóò bọ́ wọn. Wọ́n bi mí ibi tí a ó lọ. Ó rọrùn. “Boston Harbor,” ni mo sọ. “A ó jẹ pásítà lóbísítà.” Wọ́n wò mí bí ẹni pé mò ń ṣe ìhùmọ̀ ìtàn. Àní awakọ̀ tákísí gbádùn rẹ̀. Ó fún mi ní nọ́ńbà fóònù ara rẹ̀, ó sì bi mí ibi tí mo ń gbé ní Boston. Lẹ́yìn náà ó ṣàlàyé pé bí mo bá ń lo iṣẹ́ tákísí rẹ̀ nìṣó, òun yóò fún mi ní owó ìpín. Ìyẹn ni ẹ̀kọ́ tòótọ́ àkọ́kọ́ mi ní Amẹ́ríkà. Ohun gbogbo ní ètò. Àní ìrìnnà. A dé ilé oúnjẹ náà. Àwọn olóhun rẹ̀ jẹ́ àwọn arákùnrin ará Sìsílì tí ó ti kó lọ sí Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ní ogójì ọdún ṣáájú. Wọ́n gbà wá bí ẹbí. Gbogbo ènìyàn béèrè linguine lóbísítà. Èmi béèrè ohun kan tí ó yàtọ̀ díẹ̀. Ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta gíráàmù linguine. Pẹ̀lú lóbísítà méjì. Àwọn àwo dé. Inú gbogbo ènìyàn dà bí ẹni pé ó dùn. Mo wo tèmi, mo sì pe olóhun náà lójú ẹsẹ̀. “Èyí kì í ṣe ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta gíráàmù.” Ó tẹjú mọ́ mi nínú ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pátápátá. Mo dìde. Mo kúrò ní ilé oúnjẹ náà. Mo rìn lọ sí ṣọ́ọ̀bù kan nítòsí. Mo ra pásítà. Mo padà wá. Mo fà á lé e lọ́wọ́. “Ẹ da gbogbo rẹ̀ nù.” “Ẹ tún un bẹ̀rẹ̀.” “Ẹ ṣe é ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta gíráàmù.” Àwọn ẹlẹgbẹ́ mi bẹ̀rẹ̀ sí í rẹ́rìn-ín. Ọ̀kan nínú wọn sọ pé: “Kíkọjú ìjà sí ọkùnrin ará Calabria kò fi bẹ́ẹ̀ jẹ́ ìgbésẹ̀ òwò ọlọ́gbọ́n.” Níkẹyìn, àwo tí ó tọ́ dé. A jẹun. Inú gbogbo ènìyàn dùn. Àwọn ẹlẹgbẹ́ mi sanwó oúnjẹ alẹ́ mi. Àwọn arákùnrin ará Sìsílì méjèèjì wò mí, wọ́n sì béèrè pé: “Ṣé inú yín dùn báyìí?” Mo ní rárá. Ọkàn wọn dàrú. “Amẹ́ríkà ni a wà báyìí,” ni mo sọ. “Níbí, ọ̀rọ̀ yín ṣe pàtàkì.” Mo yọ ọgọ́rùn-ún dọ́là jáde, mo sì fi sílẹ̀ lórí tábìlì gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn. Wọ́n kọ̀ láti gbà á. Mo tẹnu mọ́ ọn. “Ìpinnu mi ni èyí.” “Bóyá a kò ní rí ara wa mọ́ láé.” “Ṣùgbọ́n mo fi èyí sílẹ̀ níbí nítorí àṣìṣe yín ná mi ní gíráàmù 120 pásítà.” Wọ́n tẹjú mọ́ mi. Lẹ́yìn náà wọ́n rẹ́rìn-ín. Èmi náà sì rẹ́rìn-ín. Nítorí nígbà mìíràn àwọn ìlànà ṣe pàtàkì. Nígbà mìíràn wọ́n sì máa ń dé ní ìmúra pásítà.

Nando

ÌYÁRA NI Ó Ń ṢẸ́GUN

Àṣeyọrí kì í ṣe ti ẹni tí ó lágbára jùlọ. Ti ẹni tí ó yára jùlọ ni — àwọn tí ń ronú, tí ń gbéra, tí ń mú ara bá ipò mu kí ẹnikẹ́ni mìíràn tó mọ̀ pé eré náà ti yí padà. Mo kọ́ èyí ju ẹ̀ẹ̀kan lọ. Ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn, mo ń ṣiṣẹ́ lórí iṣẹ́ kan níbi tí àwọn olùdíje mi ní ohun gbogbo: ẹgbẹ́ tí ó tóbi jù, irinṣẹ́ tí ó dára jù, ìrírí púpọ̀ sí i. Ohun tí mo ní ni ìyára. Nígbà tí wọ́n ń kọ́ ètò ọgbọ́n tí ó díjú, mo ti ń dánwò, mo ń ṣàtúnṣe, mo ń tún un ṣe, mo sì ń lọ síwájú. Ìṣẹ́gun kéékèèké, ọ̀kan tẹ̀lé òmíràn, títí àlàfo náà fi dí. Kì í ṣe ìlù kan tí ó wó ni lulẹ̀ — àkójọ ìlù tí ó péye. Ìyára yí àléébù padà sí ìṣẹ́gun. Ìyára kì í ṣe ìkánjú. Ó jẹ́ kíka ipò kí àwọn mìíràn tó kà á. Rírí ibi tí ó ṣí. Ṣíṣe nígbà tí gbogbo ènìyàn mìíràn ṣì ń ronú. Ìgbà mìíràn, nígbà ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì kan, ìṣòro ẹ̀rọ kan fẹ́ dá ohun gbogbo dúró. Àwọn ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í wá ojútùú gígùn, tí ó lẹ́wà. Èmi kò ṣe bẹ́ẹ̀. Mo mú un rọrùn, mo ṣe kíákíá, mo sì jẹ́ kí ìṣẹ̀lẹ̀ náà máa bá a lọ. Kò pé — ṣùgbọ́n ó ṣiṣẹ́. Nínú ìgbésí ayé gidi, ohun tí ó ṣiṣẹ́ ni ó ń ṣẹ́gun. Yíyára kò túmọ̀ sí ṣíṣe láìronú. Ó túmọ̀ sí wíwà ní ìmúrasílẹ̀ tó láti gbéra láìṣiyèméjì. Ọgbọ́n inú rẹ̀ tí ìrírí kọ́. Ìgboyà rẹ̀ tí ìmọ́lẹ̀ inú ń tì lẹ́yìn. Ó jẹ́ mímọ ìgbà tí fèrèsé bá ṣí — àti fífò. Lónìí, n kò béèrè bí ìpèníjà ṣe tóbi tó. Mo béèrè bí mo ṣe lè gbéra kíákíá tó. Bí mo ṣe lè rí i ṣáájú kíákíá tó. Báwo ni mo ṣe lè yí ìṣòro padà sí àǹfààní kíákíá tó? Ìyára ni ìfaradà. Ìyára ni ọgbọ́n ìṣètò. Ìyára ni ìyàtọ̀ láàárín àlá àti ìṣe. Ní òpin, ó rọrùn: kì í ṣe alágbára ni ó ń ṣẹ́gun aláìlágbára. Ẹni tí ó yára ni ó ń ṣẹ́gun ẹni tí ó lọ́ra.

Nando

ỌJỌ́ MI NÍ ỌJÀ ŃLÁ

Òwúrọ̀ Ọjọ́ Àbámẹ́ta, 9 àárọ̀. Mo wọ inú ọjà ńlá pẹ̀lú ètò kan tí ó rọrùn: wàrà, búrẹ́dì, wàràkàṣì. Ìṣẹ́jú mẹ́wàá lẹ́yìn náà mo wà ní ọ̀nà àwọn oúnjẹ ọkà àárọ̀. Lẹ́yìn náà ọ̀nà àwọn ọbẹ̀ àjèjì. Lẹ́yìn náà níwájú ògiri àràmàǹdà ti àwọn èròjà atasánsán, tí n kò rí rí. Ìgbà yẹn ni àyànmọ́ pinnu láti kópa. Mo pàdé àwọn ọ̀rẹ́ méjì ará Japan tí ó nílò ìmọ̀ràn — kì í ṣe lórí ohun tí wọ́n máa rà, ṣùgbọ́n ibi tí wọ́n máa jẹun. Ọgbọ̀n ìṣẹ́jú lẹ́yìn náà a ń jẹ oúnjẹ ọ̀sán. Ní ọ̀sán a ń rìn kiri ìlú bí ọ̀rẹ́ àtijọ́. Ní ìrọ̀lẹ́, mo padà sí ọjà ńlá náà. Kò sí ìdí gidi. Àfi ìmọ̀lára pàtó yẹn pé ohun kan sọnù. Mo bá ara mi tí mo ń tẹjú mọ́ ìlà bisikíìtì tí kò lópin. N kò mọ bí mo ṣe dé ibẹ̀. Kẹ̀kẹ́ ọjà kún fún àwọn nǹkan tí kò sí nínú ayé òwúrọ̀ mi ṣùgbọ́n tí ó dà bí ẹni pé wọ́n ṣe pàtàkì báyìí. Níbi ìsanwó, obìnrin agbowó wò mí, ó rẹ́rìn-ín músẹ́, ó sì béèrè pé: “Ṣé ẹ ń wá nǹkan kan pàtó?” Mo rẹ́rìn-ín músẹ́ padà. “N kò tilẹ̀ mọ bí mo ṣe parí pẹ̀lú gbogbo èyí.” Ìgbà yẹn ni ó yé mi: Ọjà ńlá kì í ṣe ibi tí o ti ń ra nǹkan. Ibi tí o ti ń yí padà ni. Àìní di ìfẹ́. Ìfẹ́ di ìgbàgbọ́. Ìgbàgbọ́ di àwáwí. Mo jáde pẹ̀lú àpò mẹ́ta tí ó kún àti ìdánilójú kan tí ó ṣófo. N kò ṣaláìní ohunkóhun. Mo kàn ti ṣì àìní mú fún ariwo.

Nando

LÍLÓYE ÀWỌN ÈNÌYÀN

Ogójì ọdún kárí ayé ń kọ́ ọ ní ọ̀pọ̀ nǹkan. Àwọn yòókù ni o máa ń kọ́ lọ́nà líle, bí ọmọdé tí ń fiyè sí kúlẹ̀kúlẹ̀ tí ó kéré jùlọ, nítorí kò sí ohun tí ó jẹ́ ọ̀fẹ́, ohun gbogbo sì ní iye tirẹ̀. O máa ń dé pẹ̀lú ohun tí o jẹ́: ìwà rẹ, ẹ̀kọ́ rẹ, ìrírí rẹ. Ìyẹn ni ó ń jẹ́ kí o wọ inú ipò kan, kí o kà á, kí o mú ara bá a mu, àti—nígbà tí ó bá yẹ—kí o gba ìṣàkóso. Ṣùgbọ́n àlejò ni ọ́ nígbà gbogbo. Àwọn ènìyàn kan kàn nira: wọ́n máa ń dá wà, wọ́n díjú, wọ́n máa ń retí ibi nípa àṣà. Wọ́n ń gbé nínú ayé kan níbi tí ohun tí ń ṣẹlẹ̀ báyìí nìkan ni ó ṣe pàtàkì, àní nígbà náà, wọ́n fẹ́ ẹ̀rí, ìfìdímúlẹ̀, àti ìfìdímúlẹ̀ kejì ti ìfìdímúlẹ̀ àkọ́kọ́. Lẹ́yìn náà ìsọ̀rí òdìkejì wà: ọkàn tí ó létòlétò. Èyí tí a kọ́ lórí ètò, ìlànà, ìṣelọ́pọ̀, àti èrè. Olùṣàkóso. Ẹni tí a so mọ́ àwọn àfojúsùn, àwọn ìpinnu, àti ẹ̀wọ̀n olókìkí ti 7 P. Bí oríire bá wà fún ọ, o máa pàdé ọ̀kan tí ó ní ẹ̀kọ́ yunifásítì tí ó yẹ, tí ó ń lo àwọn irinṣẹ́ tí ó wà, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé nígbà mìíràn wọ́n máa ń gbàgbé pé ìgbésí ayé ní àwọn ohun tí ń yí padà, ìyàlẹ́nu, àti ìbúgbàù lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan. Lílóye àwọn ènìyàn kì í ṣe sáyẹ́ǹsì. Ìbáwí ni. Àkójọ àwọn àmì, ìṣesí, ìtakora, àti àkókò díẹ̀díẹ̀. O máa kọ́ láti rí ohun tí àwọn mìíràn kò kà sí. O máa kọ́ láti gbọ́ ohun tí a kò sọ. O máa kọ́ pé gbogbo ènìyàn ń gbé ìrònú àdáni kan kiri, bí o bá sì mú un, o lè bá wọn sọ̀rọ̀ ní ìpele tí ó tọ́. Àwọn orílẹ̀-èdè kan wà níbi tí àwọn ènìyàn ti ń sọ̀rọ̀ tààrà, àwọn mìíràn níbi tí wọ́n ti ń sọ̀rọ̀ yíká, àti àwọn mìíràn níbi tí wọ́n ti ń sọ̀rọ̀ nígbà tí ó bá pọndandan nìkan. Rìnrìn àjò pẹ́ tó, o sì máa dẹ́kun ìdájọ́. O kàn ń wòye. Níkẹyìn, o máa lóye. Nítorí ọgbọ́n tòótọ́—ọ̀kan ṣoṣo tí ó ṣe pàtàkì—rọrùn: mímọ bí a ṣe ń ka àwọn ènìyàn.

Nando

ÀṢÌṢE Ẹ̀RỌ NÍ AUCHAN

Ní òwúrọ̀ yẹn, ọkàn mi kò sí lórí iṣẹ́. Ó máa ń ṣẹlẹ̀ sí àwọn tí ó dára jùlọ—bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé èmi kò tíì wà lára wọn. Mo wakọ̀ kọjá àwọn oko koríko tí ó ga dé ààbọ̀, ejò tí ń ṣe bí ẹni pé ó ti kú ní ẹ̀gbẹ́ kan, àwọn eku oko tí ó tóbi jù ní ẹ̀gbẹ́ kejì. Ìrìn àjò iṣẹ́ àràmàǹdà fún ọkùnrin kan tí ó ní yúrò mẹ́wàá nínú àpò rẹ̀ àti ọjọ́ mẹ́wàá kí owó ìfẹ̀yìntì tó dé. Láti inú ọkọ̀ limousine pẹ̀lú awakọ̀ ní New York dé èyí. Ìgbésí ayé mọ àwàdà. Ní ẹnu ọ̀nà, ọmọbìnrin ibi ìfitónilétí fi ilé ìwẹ̀ hàn mí. Láti fi ara mi hàn, mo sọ fún un pé, “Ẹ ṣé, olùfẹ́ mi,” mo sì fi ẹnu kò ó láti òkèèrè. Ó fún mi ní àdàlù ti ará Portugal ẹ̀rín músẹ́ + ìfura, ogún Vasco-da-Gama ti àkókò lílọ́ra àti iyèméjì tí kò pariwo. Nínú Auchan, òórùn oúnjẹ tí a sè gbá mi gidigidi. Mo tẹjú mọ́ àwọn oúnjẹ fún ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún bí arìnrìn-àjò ẹ̀sìn níwájú ojúbọ. Lẹ́yìn náà mo rí ibi tí o ti ń ṣe ìránṣẹ́ fún ara rẹ: oúnjẹ tí a ti sè tẹ́lẹ̀, tí ó ṣetán láti mú. Ìṣòro kan ṣoṣo—mítà 120 dé ibi ìsanwó, lẹ́yìn náà mítà 120 padà láti jẹ ẹ́. Àjálù ètò ìrìnnà fún ọkùnrin bí èmi. Mo gbé àpótí adìyẹ yíyan ti gíráàmù 750, mo jókòó, mo sì pa á run. Obìnrin tí ó wà níwájú mi ń wò ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, inú rẹ̀ dùn. Ebi ṣì ń pa mí, mo padà lọ, mo mú àpótí kejì, mo sì ṣèlérí fún ara mi pé màá sanwó lẹ́yìn náà—kìkì láti jẹ́ kí ìdáná oúnjẹ inú mi bá ẹ̀rí ọkàn mi rìn pọ̀. Mo ṣí fìríìjì, mo sì mú omi oníkùkùfó. Obìnrin náà dúró. Ó fẹ́ rí ìtẹ̀síwájú. Lẹ́yìn tí mo parí àpótí kejì, mo lọ fọ ọwọ́ mi kí n tó lọ sí ọ̀dọ̀ agbowó. Ṣùgbọ́n obìnrin olùmọ́tótó ti kó tábìlì mi kúrò. Kò sí àpótí. Kò sí iye owó. Kò sí kóòdù ìlà. Ibi ìṣẹ̀lẹ̀ ìwà ọ̀daràn pípé—lòdì sí mi. Nítorí náà, mo gbé àpótí kẹta àti omi náà, mo sì lọ sí ọ̀dọ̀ agbowó, mo ń ṣàlàyé ohun gbogbo ní èdè Sípéènì mi tí ó dára jùlọ. Lẹ́yìn ìdàrúdàpọ̀ díẹ̀, ó fagi lé ìwé ẹ̀rí ìsanwó àkọ́kọ́ mi, ó ka àwọn nǹkan tí a fi kún un, ó sì fún mi ní €2.54 ní ṣẹ́ǹjì. Ìṣirò ìkẹyìn: Fún €6.10, mo jáde pẹ̀lú kìlógíráàmù 2.6 adìyẹ sísè àti ìgò omi alumọ́ọ́nì kan. Mo lè ti mú púpọ̀ sí i, ṣùgbọ́n ẹ̀rí ọkàn mi—tí ó máa ń yọni lẹ́nu nígbà gbogbo—dá mi dúró. Àwọn oníṣòwò ará Faransé kì í ru ìfẹ́ sókè, lónìí èmi sì ti jẹ́ àlejò wọn tí wọn kò pè.

Nando

ONÍBÀÁRÀ TÍ Ó LE JÙLỌ

“Oníbàárà tí ó le jùlọ nínú ìgbésí ayé mi. Ìkàsẹ́yìn: ṣé màá là á já tàbí màá ṣubú?” Nígbà tí alẹ́ bá dé, mo máa ń ronú nípa àwọn nǹkan tí ó yẹ kí n ti ṣe ní ọ̀sán, mo sì máa ń sọ fún ara mi pé: ọ̀la yóò jẹ́ ọjọ́ pípé láti parí ohun gbogbo. Ìyẹn ni pé—bí ọ̀gá bá gbà láti fún mi ní àkókò díẹ̀ sí i. Nítorí pẹ̀lú rẹ̀, kò sí ìdúnàádúrà. Nígbà tí ó bá pè, kì í kìlọ̀ fún ọ. Ó kàn ń mú ọ lọ. Oníbàárà tí ó nira ni. Rárá—èyí tí kò ṣeéṣe. Ọ̀kan ṣoṣo náà. Lónìí, lẹ́yìn ohun tí ó ju ọgọ́ta ọdún tí mo yà sọ́tọ̀ fún títà, mo fẹ́ sọ fún ọ nípa rẹ̀: oníbàárà mi tí ó le jùlọ. Àwọn kan lè sọ pé: “Dúró ná. Ọmọ ọdún mọ́kànlélọ́gọ́ta ni ọ́. Báwo ni o ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa ọgọ́ta ọdún nínú títà?” Ìdáhùn mi yóò wá pẹ̀lú ẹ̀rín músẹ́. Nígbà tí a bá bí wa, ohun gidi àkọ́kọ́ tí a máa ń tà… ni ara wa. Ìhùwàsí wa ni kọ́kọ́rọ́ tí ó ń ṣí ilẹ̀kùn — tí ó sì máa ń tì wọ́n nígbà mìíràn. Gbogbo ohun mìíràn wà nínú ìṣe wa. Ní alẹ́ ọjọ́ kejì sẹ́yìn, nígbà tí agbẹjọ́rò ìjọba bi mí ní iṣẹ́ mi, mo dáhùn pé: “OLÈ.” Ó wò mí tààrà lójú—ó tutù, ó le, kò ṣẹ́jú. Lẹ́yìn náà mo fi ìyókù kún un. “…ọkàn.” Hahaha. Ẹ kú ìrọ̀lẹ́. Ẹ sì kú títà.

Nando

ÌKÀNSÍ NÁÀ

Mo bẹ̀rẹ̀ ní 2022, bí gbogbo ènìyàn mìíràn, tí mo ń rò pé màá ta ìwé, màá sì dara pọ̀ mọ́ 1% àwọn òǹkọ̀wé ọlọ́rọ̀. Lẹ́yìn náà, bí ọdún ti ń gorí ọdún, mo rí i pé àwọn mìíràn ti kọ òpin náà tẹ́lẹ̀. Tèmi yóò ní láti yàtọ̀. Èyí tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀. Ní 2025 àwọn òtítọ́ àkọ́kọ́ ti wà lórí tábìlì: ojú-òpó wẹ́ẹ̀bù mẹ́ta, ìwé-orí-ayélujára méjìlélọ́gọ́ta, èdè 220, ìtẹ̀jáde 2,300, àtẹ̀jáde 106. Ìyẹn kàn jẹ́ oúnjẹ ìbẹ̀rẹ̀. Oúnjẹ àkọ́kọ́ ṣì jẹ́ Ọ̀FẸ́. Èkejì ni ÌFỌ̀RỌ̀WÁNILẸ́NUWÒ. Àfikún oúnjẹ sì ni KÒ SÍ OWÓ. Apá tí ó dára kò tíì bẹ̀rẹ̀ rárá. Fún àwọn ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, àwọn olùfẹ́-ìmọ̀ ti yọ ara wọn kúrò tẹ́lẹ̀. N kò dúró de ẹnikẹ́ni pàtó. Ọkùnrin kan àti ẹ̀rín músẹ́ rẹ̀ nìkan. Ṣùgbọ́n èrò náà fà mí mọ́ra pé ó lè jẹ́ obìnrin ará Amẹ́ríkà kan—tí ó gbọ́n gan-an—láìmọ ẹni tí ó jẹ́, láìsí àlá òkùnkùn. Bóyá àlá ni. Ọ̀kan nínú àwọn àlá wọ̀nyẹn tí, bí o kò bá ní wọn, o kò ní ọjọ́ iwájú. Lẹ́yìn náà fóònù dún. Nọ́ńbà ìbẹ̀rẹ̀ +1. Kò sí ọ̀nà àbáyọ. Láti ilé mi ni ó ti ń wá—Amẹ́ríkà mi. “Ẹ káàárọ̀, Margareth ni èyí, mo ń pè láti New York. Ẹ dárí èdè Ítálì mi jì mí, èmi ni olùṣàkóso ìkànnì ìròyìn náà… Mo nírètí pé n kò yọ yín lẹ́nu. Ṣé Ọ̀gbẹ́ni FREGA Sun ni mò ń bá sọ̀rọ̀? Ṣé ẹ ní àkókò fún mi?” Òun ni—obìnrin tí mo ti ń dúró dè. Ṣùgbọ́n ìṣọ́ra kì í pọ̀ jù láé. “Bẹ́ẹ̀ ni, èmi ni. Kí ni mo lè ṣe fún yín?” “Mo fẹ́ mọ̀ yín.” “Ṣé ẹ ń wá ọ̀rẹ́kùnrin ni?” “Rárá, Ahahahah. ÌFỌ̀RỌ̀WÁNILẸ́NUWÒ nìkan.” Mo béèrè nọ́ńbà rẹ̀ kí n lè pè é padà ní ìṣẹ́jú 15 láti kúrò ní ilé ìwẹ̀ kí n sì bọ́ lọ́wọ́ ìmọ̀lára náà. Ó gbà. Mo pè padà. Ẹ̀rọ ìpínpè dáhùn. Ìdánimọ̀ náà kò fi iyèméjì sílẹ̀: ilé iṣẹ́ ìgbéròyìnjáde ará Amẹ́ríkà rẹ̀ ni. Wọ́n gbé mi lọ sí ọ́fíìsì rẹ̀. Àyẹ̀wò àkọ́kọ́: olùrànlọ́wọ́ rẹ̀. Lẹ́yìn náà òun. A ṣí ìjíròrò náà. Ìṣẹ́jú mọ́kànlá. Ó tó fún ìbéèrè àti ìdáhùn. Ṣùgbọ́n ó nílò láti bá ìgbìmọ̀ olùdarí rẹ̀ sọ̀rọ̀ kí ó tó fún mi ní ìfìdímúlẹ̀ ìkẹyìn. Wọ́n ka ìfaramọ́ náà sí pàtàkì. Ará Amẹ́ríkà ni wọ́n: bí wọ́n bá ná ọ̀kan, ó gbọ́dọ̀ dá ó kéré tán 2.5 padà. Èdè mi dà á láàmú, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó mọ ìyá mi dáadáa. Ṣùgbọ́n ìgbà àkọ́kọ́ nìyí tí ó ń pàdé ọ̀kan nínú àwọn ọmọkùnrin rẹ̀ ará Ítálì. Ó bi mí ní ọjọ́ orí mi, ṣùgbọ́n ó kọ́kọ́ sọ fún mi pé òun jẹ́ ọmọ ọdún mọ́kànlélógójì. Mo dáhùn pé: “Ó dá lórí ohun tí ẹ fẹ́ gbà. Ọkùnrin ọjọ́ orí mẹ́ta ni mí: ọkàn-ìrònú jẹ́ ọgọ́rin, ọkàn-àyà jẹ́ ogójì, ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ jẹ́ méjìdínlógún.” Ó bẹ̀rẹ̀ sí í rẹ́rìn-ín bí wèrè. Ó ti bẹ̀rẹ̀ ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò náà, ó sì mọ̀. Ṣùgbọ́n ohun tí ó ń bọ̀ lẹ́yìn ti mú un. “Agogo 12:45 ọ̀sán ni ní New York. Ní wákàtí méjì, màá pè yín pẹ̀lú ìdáhùn. Ṣùgbọ́n ẹ ṣèlérí fún mi pé ẹ kò ní fi ara yín jì fún ẹlòmíràn.” Fún ará Calabria, ọ̀rọ̀ ni ọlá. Kì í ṣe fáwẹ̀lì tí a jù sí afẹ́fẹ́ láìní òórùn. Ó ń rẹ́rìn-ín nìṣó. A parí ìpè náà. Àkókò tirẹ̀ kì í ṣe tèmi. Ohun gbogbo bẹ̀rẹ̀ níbí. Ṣùgbọ́n ó tún lè parí báyìí.

Nando

ÌMÚRASÍLẸ̀

14:45 ọ̀sán. Fóònù tún dún. Margareth. Ohùn rẹ̀ kún fún ayọ̀, ìtara—bí ẹni tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ jẹ ohun kan. Ṣùgbọ́n kí ni? “Nando,” bí ó ṣe ń pè mí nìyẹn lórí fóònù, “di àpò trolley rẹ. A ń lọ.” “Ìrìn àjò ìfẹ́,” ni mo dáhùn. Ó ń rẹ́rìn-ín nìṣó. Lẹ́yìn náà ó gbé ètò náà kalẹ̀: 23 Oṣù Kẹfà 2026 — Reggio Calabria → Róòmù, ọkọ̀ òfurufú ní 06:30 àárọ̀, ìbalẹ̀ 08:10 àárọ̀. Ọjọ́ kan náà, Róòmù → New York, KÍLÁÀSÌ ÒWÒ, 10:40 àárọ̀, ìbalẹ̀ ní JFK 17:10 ìrọ̀lẹ́. Awakọ̀ àti limousine ní JFK, tí ó wà fún gbogbo àkókò ìdúró. Yàrá ńlá ní Manhattan, ọjọ́ 15, àjà òkè pátápátá, ìwò Central Park. Káàdì ìsanwó pẹ̀lú 10,000 USD + 3,000 USD owó lọ́wọ́ tí ń dúró de yín nínú yàrá. “Ṣé àwọn ọjọ́ àti kúlẹ̀kúlẹ̀ wọ̀nyí bá yín mu?” “Bẹ́ẹ̀ ni,” ni mo sọ, “ṣùgbọ́n ó kéré tán sọ ohun tí o fẹ́ràn fún mi. Bí a bá ń ṣe ìrìn àjò ìfẹ́, mo nílò kúlẹ̀kúlẹ̀: Sprite, wáìnì funfun, tàbí champagne?” Lẹ́yìn náà: “Ṣé ibùsùn òkè ni o fẹ́ tàbí ti ìsàlẹ̀ nínú ọkọ̀ ojú-irin?” Ahahahah. Orí rẹ̀ fẹ́rẹ̀ẹ́ yí. “Bí o bá ń bá a lọ báyìí, màá fò wá bá ọ báyìí báyìí.” “Bí o bá gbà àwọn ọjọ́ náà,” ó ń bá a lọ, “màá fi àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ ti àdéhùn ìṣáájú tí a ń pèsè ránṣẹ́ sí ọ. Lẹ́yìn náà a ó parí àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀.” Èyí ni gbogbo ohun tí n kò retí. Kí ó tó gbé fóònù sílẹ̀ ó fi kún un pé: “Áà, mo fẹ́rẹ̀ẹ́ gbàgbé: bí o bá fún mi ní bẹ́ẹ̀ ni kan, àní èyí tí kì í ṣe ti ìjọba, màá pe Goldman Sachs kí wọ́n ṣe yàrá àjà 54 ní One Liberty Plaza sílẹ̀ fún ọ.” “Ṣùgbọ́n ṣé o mọ̀ pé yàrá yẹn jẹ́ ti àwọn olóhun, tí a kì í sì í yá a?” “Bẹ́ẹ̀ ni, mo mọ̀. Ẹwà rẹ̀ nìyẹn.” Mo mí. Mo béèrè fún wákàtí díẹ̀. Mo sọ fún un pé màá pè padà. Odò tí ó kún àkúnya ni, òkè ayọnáyèéfín tí kò ní ọ̀dà iná—tí ó ń jó pẹ̀lú ìfẹ́ fún iṣẹ́ rẹ̀, ìmọ̀ iṣẹ́ lẹ́yìn ìyẹn, àti lẹ́yìn náà jíjẹ́ obìnrin, tí o lè gbóòórùn rẹ̀ láti inú ọ̀rọ̀ àkọ́kọ́ rẹ̀. Ìyàwó mi wọ inú yàrá náà. Ó rí ojú mi tí ó ti funfun. Ó béèrè bóyá mo rí iwin. “Bẹ́ẹ̀ ni,” ni mo dáhùn. “Ṣùgbọ́n èyí ní ara àti ọkàn tí ó lẹ́wà.”

Nando

KÒ SÍ OWÓ

Mo ṣí ìmẹ́ẹ̀lì náà. Àkọsílẹ̀ àkọ́kọ́ ti àdéhùn ìṣáájú wà níbẹ̀. Èdè méjì: èdè Gẹ̀ẹ́sì àti èdè Ítálì. Wọ́n gba ohun gbogbo. Wọ́n tilẹ̀ ti ṣetán láti fi owó ìsanṣáájú ránṣẹ́ lójú ẹsẹ̀, àti ìyókù kí ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò tó wáyé. Kí n kàn sọ iye owó fún wọn. Wọn yóò san 1 USD fún ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò náà, níwájú kámẹ́rà. Mo nílò láti jáde síta. Láti rìn. Láti ronú. Ohun gbogbo tí mo retí ń ṣẹlẹ̀. Ohun gbogbo tí mo fojú inú wò. Ṣùgbọ́n kì í ṣe ohun tí mo fẹ́. Mo kàn sí i ní ọjọ́ kejì, mo sì sọ èyí fún un: Ọkọ̀ òfurufú ti fìdí múlẹ̀ — kíláàsì lásán nìkan, kò sí kíláàsì òwò. Kò sí limousine, kò sí awakọ̀ — màá dá wọ ọkọ̀ ojú-irin abẹ́lẹ̀, bọ́ọ̀sì, tàbí tákísí. Kò sí yàrá ńlá — màá yá yàrá kékeré Airbnb kan ní Queens, màá sì máa lọ láti ibẹ̀. Kò sí owó ìsanṣáájú. Ní ti owó ìwọlé, bí a ó ṣe ṣe é nìyí: ẹ pèsè ṣẹ́ẹ̀kì 1,000 tí ọ̀kọ̀ọ̀kan jẹ́ 1,000 USD. Ẹ fi wọ́n ránṣẹ́ sí òǹkọ̀wé 1,000 tí ń kọ̀wé ní èdè Gẹ̀ẹ́sì tí kò ní àṣeyọrí ṣùgbọ́n tí ó ní ó kéré tán ìwé mẹ́ta tí a ti tẹ̀ jáde. Nínú àpòòwé: ṣẹ́ẹ̀kì kan àti lẹ́tà kan láti ọ̀dọ̀ mi. Bí ìbéèrè mi bá ṣeé tẹ́wọ́ gbà, a ó tẹ̀síwájú. Bí kò bá ṣeé ṣe, ìdùnnú ni ó jẹ́. Ẹ sì ṣé fún ohun èlò ìtẹ̀jáde tí ẹ ti fún mi — ó tó láti kọ ìtàn púpọ̀ sí i, bí mo ti ṣe ní àwọn ọdún wọ̀nyí.

Nando

LẸ́TÀ 1000 USD

O gba ìrànlọ́wọ́ yìí kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àánú, tàbí gẹ́gẹ́ bí ìṣe ìwà ọ̀làwọ́. A kò bí mi — tàbí kí ìran mi yàn mí — láti ṣe ìyẹn. Mo fi ránṣẹ́ kìkì láti rán ọ létí pé o lè di òǹkọ̀wé olómìnira bí o bá fi iṣẹ́ rẹ fúnni lọ́fẹ̀ẹ́, tí o sì dẹ́kun ríronú nípa ìgbádùn owó. Pọkàn pọ̀ sórí ayọ̀ kí a máa kà ọ́, kí a sì mọ̀ ọ́ nìkan. Èyí kì í ṣe ọ̀nà tuntun láti ṣe ìtẹ̀jáde. Ọ̀nà tí ènìyàn fi bẹ̀rẹ̀ sí í sọ ara wọn jáde ni. Kàn rántí: ẹni àkọ́kọ́ ṣe é ní ẹgbàá ọdún sẹ́yìn. Mo nírètí pé mo ti fún ọ ní àfiyèsí mi láìsí èrò ìmọ̀lára, pẹ̀lú èrò ìrònú àti làákàyè, bí àwọn òǹkọ̀wé tòótọ́ nìkan ṣe mọ bí a ṣe ń ṣe é.

Nando

Ẹ̀KỌ́ ÀÌLẸ́ṢẸ̀ KAN

Mo pè é, mo sì bi í ní agbègbè tí ó ti ń ṣiṣẹ́. Mo rí i pé kìlómítà ọgọ́ta péré ni mo jìnnà, nítorí náà mo ní kí a jọ jẹun ọ̀sán. N kò tíì rí i láti ìpàdé iṣẹ́ wa ìkẹyìn, oṣù méjì ṣáájú. Mo dé ilé ìtura rẹ̀, mo sì gba yàrá kan fún alẹ́ náà. Mo fẹ́ dúró síbẹ̀. Mo nílò wíwà rẹ̀, àwàdà rẹ̀, àwọn ààbọ̀ gbólóhùn rẹ̀ wọ̀nyẹn tí ó ń sọ ju ọ̀rọ̀ pípé lọ. Bàbá mi ni. Bí a ti jókòó síbi tábìlì, a béèrè oúnjẹ ọjọ́ náà. Kò pàdánù ìfẹ́ oúnjẹ rẹ̀ rí — yálà fún oúnjẹ tàbí fún ìdí obìnrin, ìfẹ́ ọkàn tòótọ́ rẹ̀. Láàárín oúnjẹ kan àti èkejì, ó ń rẹ́rìn-ín bí ó ti ń wo ọmọbìnrin olùgbàlejò tuntun tí ń gbìyànjú láti wú àwọn ọ̀gá lórí kí ó má bàa pàdánù iṣẹ́ rẹ̀. A lo ọ̀sán ní rírìn lẹ́bàá òkun. Mo rí i pé mò ń ṣe ohun kan tí àwọn ọmọ kì í sábà kíyèsí: mò ń gbádùn àsìkò náà pẹ̀lú bàbá mi. Mò ń lo àkókò pẹ̀lú rẹ̀ — bàbá, ẹlẹgbẹ́, ọ̀rẹ́, alájọṣe, àti alárèékérekè ọkàn. Nígbà tí a padà sí ilé ìtura, ó bi mí ohun tí mo máa ṣe ní ìrọ̀lẹ́ yẹn. “Ó dáa, dájúdájú, ní irú ibí yìí ó yẹ kí n ní ọ̀rẹ́bìnrin kan nítòsí. Màá pè é, a ó sì jọ jáde.” Ó wò mí tààrà lójú, ó sì sọ pé, “Èmi ńkọ́, kí ni màá ṣe, kí n dá dúró níbí?” Bàbá mi ni. Mo dáhùn pé, “Ẹ fún mi ní àkókò díẹ̀, màá wò ó bóyá mo lè rí ọ̀rẹ́bìnrin mìíràn fún yín, a ó sì jáde ní mẹ́rin.” Ó mi orí, ó sì rẹ́rìn-ín músẹ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ó mọ̀ pé ìlérí máa ń ṣáájú ìbuwọ́lù lórí àdéhùn nígbà gbogbo. Òfin ni. Mo ṣètò ohun gbogbo, ọ̀rẹ́bìnrin mi sì mú àbúrò rẹ̀ obìnrin wá. A fẹ́rẹ̀ẹ́ máa ṣeré bí ìdílé. Ṣùgbọ́n mo sọ fún bàbá mi pé kí ó má ṣe fi ẹni tí ó jẹ́ hàn — ó gbọ́dọ̀ fi ara rẹ̀ hàn gẹ́gẹ́ bí ẹlẹgbẹ́ àti ọ̀rẹ́ mi nìkan. Ó gbà, ó kéré tán ní èrò. A lọ sí ilé ọtí láti mu bíà àti láti jẹ hot dog. Òun ni ó darí ìjíròrò, bí ó ti máa ń ṣe nígbà gbogbo. Ọ̀kan nínú àwọn obìnrin méjèèjì, tí ọgbọ́n inú ń darí, sọ pé: “Ẹ̀yin méjèèjì jọra gẹ́lẹ́. N kò gbà gbọ́ pé ẹlẹgbẹ́ lásán ni yín.” Ìgbà yẹn ni ó sọ pé: “Bẹ́ẹ̀ ni, òótọ́ ni, ọmọbìnrin. Bàbá rẹ̀ ni mí.” Gbogbo ènìyàn sì bú sẹ́rìn-ín. Alẹ́ ń parí lọ. Nígbà tí a ti ṣetán láti lọ, mo ń dágbére fún un, ó sì béèrè pé: “Kí ló wá dé, ṣé o fẹ́ fi mí sílẹ̀ ní èmi nìkan?” Àwọn ọmọbìnrin náà lóye lójú ẹsẹ̀ — ju bí mo ṣe lóye lọ — wọ́n sì jọ fà sẹ́yìn. Mo padà sí ilé ìtura pẹ̀lú bàbá mi, a ń rẹ́rìn-ín ní gbogbo òru. Ìmọ̀ràn kan ṣoṣo tí ó fún mi ni pé kí n má ṣe sọ fún ìyá mi. Ṣùgbọ́n òun, olóòótọ́ àti olùfẹ́, sọ fún un lójú ẹsẹ̀. Ó rẹ́rìn-ín músẹ́, lẹ́yìn ìwò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yẹn ó sì jẹ́ kí n lóye pé n kì í ṣe nǹkan mìíràn ju ọmọ àlè gidi kan lọ. Ẹ̀kọ́ kan tí ó ń wà títí ayé: Má ṣe purọ́ láé — pàápàá fún àwọn obìnrin. Bí ó bá pọndandan gan-an, lo ààbọ̀ òtítọ́. Ṣùgbọ́n bí o bá jẹ́ ẹni rere ní ìjìnlẹ̀, tàbí tí o fẹ́ gbìyànjú, má ṣe sọ nǹkan kan rárá, kí o sì rẹ́rìn-ín músẹ́. Ìbánikẹ́dùn máa ń kún ìdákẹ́jẹ́ẹ́ nígbà gbogbo.

Nando

“Mo rí i pé a jọra lẹ́yìn tí ó ti padà sí ilé bàbá nìkan — kò sí níbí lórí ilẹ̀ ayé mọ́.”

ÀWỌN ẸYIN AMẸ́RÍKÀ

Ọkọ̀ òfurufú ṣẹ̀ṣẹ̀ balẹ̀ ni. Ìyàwó mi àti ọmọbìnrin mi kò gbà á gbọ́, wọ́n sì ń fura: ìbẹ̀rẹ̀ tuntun ti di àìdánilójú, gbígbọ́ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ènìyàn tí ń sọ èdè mìíràn sì jẹ́ ohun tuntun pátápátá fún wọn. Pápákọ̀ òfurufú JFK, New York, ń kí wa káàbọ̀. Fún èmi, ó fẹ́ padà sílé — sí ilẹ̀ mi — tí ó ti yí padà láti ìlérí ìdánimọ̀ sí ìṣẹ́gun àti ojú ìwòye tuntun. Ní ṣókí: nígbà tí ó yẹ kí Àkọ̀ já mi sílẹ̀ ní New York ní ọdún 61 sẹ́yìn, àwòdì ará Calabria kan dán an lójú, ó sì fà á mọ́ra, ó sì pinnu láti fi mí sílẹ̀ lórí gẹ̀rẹ̀gẹ̀rẹ̀ àwọn òkè Aspromonte. Ṣùgbọ́n ìtàn mìíràn nìyẹn. A kó ẹrù wa, a sì wọ tákísí aláwọ̀ ìyeyè kan. Awakọ̀ náà béèrè ibi tí a ń lọ, mo sì fún un ní àdírẹ́sì. Lẹ́yìn náà ó béèrè ibi tí a ti ń bọ̀ àti ibi tí mo ti wá ní ìpilẹ̀ṣẹ̀. Mo dáhùn pé, “Queens, NY.” Nígbà ìrìn àjò náà, ìdákẹ́jẹ́ẹ́ pátápátá. Nígbà tí a dé, mo béèrè owó ọkọ̀: “22 USD pẹ̀lú káàdì; bí o bá san owó lọ́wọ́, 14 USD.” Mo wò ó pẹ̀lú èrò ọ̀rẹ́, ó sì sọ pé, “Mo ṣiṣẹ́ fún ọdún 12 ní Naples, mo sì kọ́ pé ọ̀nà yìí nìkan ni mo fi lè máa san owó àwọn ìwà burúkú mi. Láti ara ẹrù yín, mo mọ̀ pé láti Ítálì ni ẹ ti ń bọ̀. Káàbọ̀ sí New York.” Ilé náà jẹ́ tuntun, ó sì lẹ́wà, pẹ̀lú ẹnu ọ̀nà kan ṣoṣo láti ojú pópó àti àtẹ̀gùn díẹ̀ péré láti gùn. Àwọn obìnrin méjèèjì wo ara wọn, wọ́n sì sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ ìdákẹ́jẹ́ẹ́ wọn — ṣùgbọ́n èmi, pẹ̀lú ‘kóòdù obìnrin’ tí a ti fi sínú mi láti ìbí, lè ka àwọn àwọ̀ àti àwọn èrò tí ó wà lẹ́yìn ìwò wọn. “A ti dé ilé,” ni mo sọ fún wọn. “Lẹ́yìn náà màá lọ ra oúnjẹ díẹ̀.” Mo jáde lọ kó oúnjẹ jọ. N kò fẹ́ràn ọjà ńlá: Walmart ń gba gbogbo ènìyàn, ṣùgbọ́n àwọn oníbàárà ń sanwó gọbọi ní Walmart. Àwọn olùpèsè mi ṣì jẹ́ àwọn ṣọ́ọ̀bù kékeré àdúgbò, àwọn ibi tí pípààrọ̀ ọ̀rọ̀ díẹ̀, tàbí àwàdà kan, ń jẹ́ kí n kó ìròyìn gidi jọ — kí n sì kọ̀wé nípa ìgbésí ayé mi. “Ẹyin ńkọ́, Jack, ibo ni mo ti lè rà wọ́n ní tuntun?” “Lẹ́yìn òpópónà yìí, ará Tọ́kì kan wà tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Kan. Ó ní adìyẹ díẹ̀ tirẹ̀ tí ó ń ṣọ́ dáadáa. Wò ó bóyá ó ní ohun tí ò ń wá.” Lẹ́yìn ìṣísẹ̀ díẹ̀, mo dé. Ó tilẹ̀ ń sọ èdè Ítálì — ìgbà yẹn sì ni àwọn ìyàlẹ́nu bẹ̀rẹ̀. Ó mú mi lọ sí ẹ̀yìn ṣọ́ọ̀bù láti fi àwọn adìyẹ rẹ̀ hàn mí: mẹ́sàn-án péré ni mo kà, ọ̀kan nínú wọn sì ní àmì lórí ìyẹ́ apá rẹ̀ pẹ̀lú àwọ̀ àsíá Ítálì. Ìfẹ́ láti mọ̀ mú mi, mo béèrè ohun tí ó túmọ̀ sí. Pẹ̀lú ìgbéraga, ó sọ pé, “Camilla nìyẹn. Láti Ítálì ni ó ti wá, láti Naples — àdúgbò Forcella. Àbúrò bàbá mi ni ó fún mi. Ó máa ń yé ẹyin àgbàyanu. Ẹyin tí o lè mu ní tútù ni wọ̀nyí, kò sí ìdí láti sè wọ́n. N kò fi kẹ́míkà bọ́ àwọn ìyáàfin mi rí — oúnjẹ àdánidá nìkan, bí a ṣe ń ṣe é ní Tọ́kì.” Ó béèrè bóyá mo fẹ́ tọ́ díẹ̀ wò, dájúdájú, mo sì gbà. “Àǹfààní wo ni ó dára ju èyí lọ?” A jókòó síbi tábìlì kékeré kan nínú ṣọ́ọ̀bù, a ń sọ̀rọ̀, ó sì mú àwo kan pẹ̀lú ẹyin mẹ́ta wá fún mi. “Camilla mi ṣẹ̀ṣẹ̀ yé wọn ni. Nando, ọkùnrin olóríire ni ọ́,” ni ó sọ. Wọ́n gbóná lọ́wọ́. Mo dúró kí ó jókòó kí n tó tẹ̀síwájú nínú ìjíròrò. Ó béèrè ohun tí mo fẹ́ mu. “Kọfí Amẹ́ríkà, jọ̀ọ́.” Mo bẹ̀rẹ̀ sí í lu ẹyin àkọ́kọ́ — ṣùgbọ́n kò sí ihò. Mo gbìyànjú òmíràn, lẹ́yìn náà èyí tí ó kẹ́yìn. Gbogbo mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ni a ti sè le. …Iṣẹ́ ìyanu. Amẹ́ríkà ni a wà. Adìyẹ kan tí ń yé ẹyin tí a ti sè tẹ́lẹ̀ — kò sí ìdí láti sè wọ́n. N kò fi ìyàlẹ́nu tàbí ìdàníyàn hàn; mo kàn bi Kan iye tí ó máa fẹ́ ta Camilla. Ó béèrè ìdí. Ó rẹ́rìn-ín músẹ́, “Ṣé àwọn ẹyin náà wù ọ́?” Mo sọ fún un pé mo fẹ́ fi wọ́n fún ọmọbìnrin mi, tí ó fẹ́ràn adìyẹ. Nínú, mò ń ronú pé yálà iṣẹ́ mílíọ̀nù dọ́là kan ni… tàbí jìbìtì kan tí ń dúró kí a lóye rẹ̀. Mo sanwó, mo dágbére, mo sì kúrò. N kò sọ nǹkan kan fún ẹnikẹ́ni, ṣùgbọ́n ní ọjọ́ kejì, mo padà lọ. “Ẹ káàárọ̀, Kan. Ṣé mo lè rí ẹyin tí a lè mu díẹ̀ sí i lónìí?” “Dájúdájú, jókòó. Màá mú wọn wá báyìí.” “Ìbá wù mí láti wọ inú ilé adìyẹ, kí n sì mú wọn tààrà láti ọ̀dọ̀ Camilla.” “Má bínú, Nando, ṣùgbọ́n ní alẹ́ àná a sè é fún àjọyọ̀ ọjọ́ ìbí kan. Ṣùgbọ́n màá mú ẹyin mìíràn wá fún ọ.” Ààtò kan náà, tábìlì kan náà, àwo kan náà: ẹyin tuntun mẹ́ta, tí a ṣe fún mímu — ṣùgbọ́n lẹ́ẹ̀kan sí i, a ti sè wọ́n le, wọ́n sì ṣetán láti jẹ. Mo sanwó, mo kúrò, mo sì ronú: àlá Amẹ́ríkà. Tàbí bóyá òun ni ó ń gbìyànjú láti rí mi — tí kò sì tíì rí mi. Káàbọ̀ sí Amẹ́ríkà.

Nando

ÀMÌ-ÌṢÒWÒ TÀBÍ ÀMÌ-ỌJÀ

Láti ọ̀dọ̀ bàbá mi, mo gba orúkọ ìdílé bí ẹni pé àmì-ìṣòwò ni. Ìpilẹ̀ṣẹ̀ wa sọ nípa baba ńlá kan tí, ní nǹkan bí ẹgbẹ̀ta ọdún sẹ́yìn, ní Rọ́ṣíà àtijọ́, jẹ́ olè, ọlọ́ṣà. Frega kan. Pẹ̀lú ẹ̀bùn kan ṣoṣo: inú rere. Pẹ̀lú ìwà rere kan ṣoṣo: ìfẹ́. Èyí ni ìrántí àròsọ ìtàn àkọ́kọ́ àti kan ṣoṣo. Lẹ́yìn náà ọ̀nà náà dé. Òun, lákọ̀ọ́kọ́ ọ̀gá ológun. Lẹ́yìn náà olùtajà ní Gillette Italia. Ìlànà. Ètò. Ìṣètò. Ìríran ọjọ́ iwájú. Àti òfin kan: má ṣe kéde àṣeyọrí rẹ láé. Àwọn òfin fún gbígbé ní àlàáfíà. Àwọn òfin fún gbígbé gẹ́gẹ́ bí Frega. Síbẹ̀ àwọn iná ìtàgé, tí ó dà bí ẹni pé wọn kì í kọjá lórí ìrísí wa láé, ṣì ń tọpa wa nínú òjìji. Nígbà tí a bá sì gbà pé a dá wà, ọgọ́rùn-ún ènìyàn ń wò wá ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, wọ́n ń ṣe kàyéfì ohun tí a ó ṣe tẹ̀lé. Àwọn Frega kì í ṣubú lulẹ̀ láé. Wọ́n lè kúnlẹ̀. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà wọ́n á tún dìde. Nígbà gbogbo. Kò sí ẹni tí ó mọ̀ gan-an bí a ṣe lè jẹ́ ẹni tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀ tó, nítorí a kì í yí èrò padà sí ìtàn àròsọ. A máa ń yí wọn padà sí iṣẹ́. Iṣẹ́ sì máa ń wà. Ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Iyì. Àìfi ìmọ̀lára hàn. Kì í ṣe òtútù ọkàn. Ẹ̀kọ́ agbára ni. Àwọn ọkùnrin tí kì í béèrè, tí kì í gbà, tí kì í ṣagbe. Wọ́n dúró sí ẹ̀gbẹ́ ọ̀nà, wọ́n ń dúró de ẹni tí ẹnikẹ́ni kò lá láé pé òun yóò ní. Síbẹ̀ àwọn Frega ń fa ènìyàn mọ́ra. Ìmọ̀ àìsàn ọpọlọ pè é ní ìbánikẹ́dùn ìmọ̀. Ìmọ̀ ọkàn yẹra fún títúmọ̀ rẹ̀. Àwùjọ pè é ní àìsàn ìmọ̀lára. Àwọn ènìyàn sì ń kó sínú ìfẹ́ kí wọ́n tó mọ ẹni tí o jẹ́. Lónìí ohun tí mo rò nìkan ni mo ń sọ. Nítorí ìtọ́dàgbà mi béèrè pé kí n máa sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ ìṣe. Kò sí àkókò fún ìtàn òkùnkùn lítírésọ̀. Kò sí àyè fún un. Bí a bá fẹ́ kí a mọ̀ wá gẹ́gẹ́ bí ohun kan tí kò tíì sí: orúkọ tí ó di àmì-ọjà. Ìdánilójú. Ìgbẹ́kẹ̀lé. Ohun kan tí kò ní iye owó. Nínú ìṣe kan tí a kò dá mọ̀, tí a kò pín sí ìsọ̀rí, síbẹ̀ tí a mọrírì fún jíjẹ́ tuntun. Tí a bí láti inú eré ìbànújẹ́ àtijọ́ kan: wíwà. Ìwọ tí ò ń kà, ohun tí mo fẹ́ fún ọ nìyí: kí kíkọ rẹ wà láàyè, kì í ṣe kí a tẹ̀ ẹ́ mọ́lẹ̀ nìkan. Kí a má lè gbàgbé rẹ̀, kì í ṣe kí a kàn rántí rẹ̀. Nítorí a bí àwọn orúkọ kan. Wọn kì í sì í kú ní ìrọ̀rùn. Àwọn ni àwọn Frega. Ẹ nlẹ́ o, Bàbá.

Nando

ÀSÌKÒ KAN ṢOṢO

Àsìkò kan máa ń wà nígbà gbogbo tí ohun gbogbo ń yí padà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í rí i. Inú mi lè dùn àní nígbà tí mo bá pàdé àwọn ènìyàn tí wọ́n kàn jẹ́ ẹni rere. Àwọn ènìyàn tí ń rẹ́rìn-ín músẹ́, tí ẹ̀mí wọn ṣí sílẹ̀ fún pínpín láti ìṣẹ̀dá. Bí ó bá sì ṣẹlẹ̀ pé èmi ni ìdí, kì í ṣe àbájáde ẹ̀rín músẹ́ yẹn, ó tún dára jù. Àwọn kan rí mi gẹ́gẹ́ bí ẹlẹ́dàá. Àwọn kan pè mí ní apẹẹrẹ, ẹni tí ó gbà pé ohun gbogbo ṣeéṣe, aláwàdà ẹ̀gàn. Ẹlòmíràn rò pé mo jẹ́ onímọ̀-ọkàn, olórí ìtàgé, òṣèré. Àwọn mìíràn pè mí ní alálàá. Àwọn kan rò pé wèrè ni mí. Àwọn kan rò pé aṣáájú-ọ̀nà ni mí. Àwọn kan tilẹ̀ wà tí ó gbà pé n kò gbọ́n púpọ̀, tàbí pé òmùgọ̀ pátápátá ni mí. Kò ṣe pàtàkì gan-an. Ààlà tòótọ́ kò sí nínú ìdájọ́ àwọn ẹlòmíràn, ṣùgbọ́n nínú èrò ìkẹyìn tí ènìyàn bá yàn láti lépa. Òtítọ́ kì í ṣe ohun tí a sọ. Ó jẹ́ ohun tí o rí tí ó ṣẹlẹ̀ níkẹyìn. Lónìí inú kò bí mi. Nígbà tí mo bá jí lẹ́yìn wákàtí díẹ̀ péré oorun, tí inú mi sì ṣì dùn, mo mọ̀ pé ọ̀nà kan ṣoṣo láti pín ìmọ̀lára yẹn ni láti kọ̀wé. Ọjọ́ tí n kò bá kọ̀wé kò túmọ̀ sí pé nǹkan kan ti bàjẹ́. Ó kàn túmọ̀ sí pé mo ti yí ohun tí ó ṣáájú padà. Ní àwọn àsìkò wọ̀nyẹn, mo máa ń fi ara mi jì fún ẹlòmíràn. Pẹ̀lú ìrètí nígbà gbogbo pé obìnrin ni, nítorí mo gbọ́dọ̀ jẹ́wọ́ pé ó máa ń tẹ́ mi lọ́rùn jù. Ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ èrò, ìmọ̀ ọkàn, ìmọ̀ àìsàn ọpọlọ, ọkàn, èrò, kíkọ̀wé, ìlera, àwọn obìnrin — ohun gbogbo ń gba inú ọpọlọ kọjá. Mo sì gbọ́dọ̀ sọ ohun kan fún ọ: obìnrin ni ọpọlọ. Ahahahah. Mo rántí ọkọ kan tí ó máa ń béèrè lọ́wọ́ ìyàwó rẹ̀ fún àsìkò ìfẹ́ kékeré kan péré. Ó máa ń gbà nígbà gbogbo. Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ṣe bí ọmọ mẹ́jọ. Ó máa ń sọ nígbà gbogbo pé: “O máa rí i, màá hùwà dáadáa. Àsìkò kékeré kan péré.” Ó di ìyá. Lẹ́ẹ̀kan sí i. Dídi ẹni tí mo jẹ́ lónìí ti inú àsìkò pàtó kan wá. Ní àsìkò yẹn mo pinnu láti dá ìran kan ti ìdílé Frega sílẹ̀ tí a kò ní rántí fún owó, ṣùgbọ́n fún ipasẹ̀ lítírésọ̀. Bí ó ti ṣẹlẹ̀ sí ọ̀pọ̀ òǹkọ̀wé ńlá nínú ìtàn. Tí wọ́n kú láìní owó. Ahahahah. Gbogbo rẹ̀ nítorí àsìkò kan ṣoṣo. Ìdí nìyẹn tí mo fi ń béèrè ohun kan ṣoṣo lọ́wọ́ rẹ: máa kàwé. Ohunkóhun. Nítorí kíkà ni ọ̀nà kan ṣoṣo láti jẹ́ kí ọkàn rẹ wà lójúfò — àní bí ó bá jẹ́ fún àsìkò kan péré.

Nando

ÌRÌN ÀJÒ ÀTI ÌṢÍSẸ̀

O fẹ́ rìnrìn àjò kọjá orílẹ̀-èdè. Ọkọ̀ òfurufú, ọkọ̀ ojú-irin, bọ́ọ̀sì, ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, tàbí kẹ̀kẹ́? Àṣàyàn náà dà bí ẹni pé ó rọrùn. Ṣùgbọ́n ó ní àdéhùn méjì nínú: ohun tí o lè ṣe àti ohun tí o fẹ́ ṣe. Àkókò máa ń wá lẹ́yìn. Dípò bẹ́ẹ̀, àyè ni ó máa ń fi agbára rẹ̀ hàn gan-an. Nítorí náà, ìbéèrè gidi kan ṣoṣo ni ó wà: kí ló dé tí o fi ń lọ? Ohun gbogbo dá lé ìyẹn — kì í ṣe lórí ọkọ̀. Lẹ́yìn náà, dájúdájú, ẹgbẹ́ ìrìn àjò dé. Dídá wà tàbí wíwà pẹ̀lú ẹnì kan ń yí ohun gbogbo padà. Ní tòótọ́, ibí ni ọgbọ́n orí, òye, àti ìfaradà ti ń wọlé — tàbí tí wọn kò wọlé, tí nǹkan sì ń wó palẹ̀. Lẹ́yìn ìyẹn, owó wọ inú ìran. Owó gidi. Èyí tí o ní. Bí bẹ́ẹ̀ kọ́, o máa yá a — ó dá lórí àìní, tàbí lórí bí o ṣe jẹ́ alájìbìtì tó. Ìdọ́gba náà, síbẹ̀, kì í yí padà láé: bí o ṣe ń pẹ́ jìnnà sí ilé tó, bẹ́ẹ̀ ni o ṣe ń ná tó, bẹ́ẹ̀ ni o ṣe ń jó tó.

ÀṢÀYÀN TÍ A GBÀGBÉ

Gbogbo èyí yẹ kí ó ràn ọ́ lọ́wọ́ láti pinnu bí o ṣe máa rìn. Síbẹ̀ ọ̀nà tí ó dára jùlọ ni a kì í fẹ́rẹ̀ẹ́ dárúkọ rárá: rírìn ní ẹsẹ̀. Nígbà tí o bá ń rìn, ayé ń yí ìrísí padà. Nítorí ìyẹn, àwọn ìrísí di ohun àkọ́kọ́ tí o máa kíyèsí — ibẹ̀ sì ni o ti máa dúró láti wò ó dáadáa. Ní àkókò yìí, èrò sábà máa ń tẹ̀lé ọkọ̀, kì í ṣe ẹsẹ̀ rẹ. Nítorí náà nígbà mìíràn o kàn nílò láti gbé ẹsẹ̀ rẹ sókè díẹ̀ sí i. Ahahahah.

KÍ NI Ó KÙ NÍGBÀ TÍ O BÁ YỌ ỌKỌ̀ KÚRÒ?

Nígbà tí o bá ti yọ ọkọ̀ kúrò, ohun tí ó kù ni ìwọ. Ní ẹsẹ̀, kò sí ìtakora. Kò sí ẹni tí ó máa bù ọ́ ní owó ìtanràn. Kò sí ẹni tí ó máa wọn ìyára rẹ. Kò sí ẹni tí ó máa sọ ibi tí ó yẹ kí o wà fún ọ. O wà ní òmìnira — àní nínú ọ̀run àpáàdì ìlú ńlá. Níkẹyìn, ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà gbogbo: “Kò jìnnà tó bẹ́ẹ̀.” Ìjìnnà náà kò yí padà. Dípò bẹ́ẹ̀, o dẹ́kun pípurọ́ fún ara rẹ.

ÌRÁNTÍ, ÀṢÀ, ÀTI ÌHÙMỌ̀

Àwọn baba ńlá mi rìn ní ẹsẹ̀. Ìyẹn ni ohun tí ó wọ́pọ̀. Lẹ́yìn náà, ní àkókò kan, olólùfẹ́ Àǹtí Caterina mi gbé e ní apá rẹ̀. Láti ibẹ̀, ẹnì kan pinnu pé àṣà kan ti bẹ̀rẹ̀: ìyàwó ní apá ọkọ, ìṣísẹ̀ àkọ́kọ́, ààtò náà. Bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ nìyẹn. Lákọ̀ọ́kọ́ ẹnì kan ṣe nǹkan kan. Lẹ́yìn náà, ó di òfin. Rírìn dára fún ìlera. Rírìn kiri dára fún ìlera. Ìrìn àjò dára fún ìlera. Ìgbésí ayé kò dára fún ìlera. Ìgbésí ayé jẹ́ ìrìn àjò tí ó ń bẹ̀rẹ̀ bí ó ti wù kí ó rí. O mọ ibi tí ó ti bẹ̀rẹ̀. O kò mọ ibi tí ó ti máa parí.

Nando

IṢẸ́ & ÌFẸ́

Iṣẹ́ wo ni o máa ṣe lọ́fẹ̀ẹ́? Ó ti gbà gbọ́ nígbà gbogbo pé iṣẹ́ jẹ́ pàṣípààrọ̀ — pàṣípààrọ̀ tí ó mọ́: wákàtí fún owó, akitiyan fún ìwàláàyè, ìmọ̀ iṣẹ́ fún ìtẹ́wọ́gbà. Òun ni ìtàn àròsọ àkọ́kọ́ tí ó jogún, tipẹ́tipẹ́ kí ó tó kọ́ láti bi ohunkóhun léèrè. Nígbà ọmọdé rẹ̀, àwọn àgbàlagbà ń sọ̀rọ̀ nípa iṣẹ́ bí àwọn atukọ̀ òkun ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa ìjì: gẹ́gẹ́ bí ohun tí o máa ń fara dà, kì í ṣe ohun tí o yàn. Ṣùgbọ́n àwọn ìtàn àròsọ máa ń sán. Nígbà gbogbo. Ìsán náà bẹ̀rẹ̀ ní ọjọ́ tí ó rí i pé àwọn ènìyàn kì í yan iṣẹ́ wọn — wọ́n máa ń jogún wọn. Kì í ṣe lábẹ́ òfin, ṣùgbọ́n nínú ọkàn. Ọmọkùnrin agbẹjọ́rò di agbẹjọ́rò. Ọmọbìnrin dókítà di dókítà. Ọmọkùnrin alásè búrẹ́dì di ohun mìíràn pátápátá, tí ó sábà máa ń jẹ́ ohun kan “tí ó ga jù,” nítorí àwùjọ ń sọ ní kẹ́lẹ́kẹ́lẹ́ pé gígòkè túmọ̀ sí kíkúrò. Síbẹ̀ ó kíyèsí ohun àjèjì kan. Àní nígbà tí àwọn ènìyàn bá gòkè, àní nígbà tí wọ́n bá sá kúrò nínú òjìji àwọn òbí wọn, wọ́n sábà máa ń dé àwọn ibi tí kì í ṣe tiwọn. Wọ́n ń wọ orúkọ oyè bí ẹ̀wù tí a yá, tí kò bá wọn mu rárá, tí kì í ṣe tiwọn rárá. Nítorí náà, ó bẹ̀rẹ̀ sí í wòye — kì í ṣe àwọn iṣẹ́, ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn. Alásè àkàrà òyìnbó méjì pẹ̀lú èròjà kan náà, irinṣẹ́ kan náà, ìlànà kan náà, síbẹ̀ àkàrà kan dùn bí ohun alààyè, èkejì kàn tọ́. Ìyàtọ̀ náà kò ṣeé fojú rí, kò ṣeé wọ̀n, kò ṣeé kọ́ni. Ó jẹ́ gíráàmù ìfẹ́ àfikún tí òṣùwọ̀n kankan kò lè rí. Àsìkò yẹn ni ó lóye: iṣẹ́ kì í ṣe ohun tí o ń ṣe, ṣùgbọ́n iye ara rẹ tí o jẹ́ kí ó wọ inú rẹ̀. Lójijì ìbéèrè àkọ́kọ́ — “Iṣẹ́ wo ni o máa ṣe lọ́fẹ̀ẹ́?” — wó lulẹ̀ bí ògiri bébà. Nítorí ìdáhùn náà kì í ṣe iṣẹ́ ọwọ́. Ìmọ̀lára ni. O máa ń ṣiṣẹ́ lọ́fẹ̀ẹ́ nígbà tí iṣẹ́ bá fún ọ ní ohun kan tí owó kò lè fúnni. Nígbà tí ìṣe náà fúnra rẹ̀ bá di oúnjẹ. Nígbà tí ìṣesí bá di dígí. Nígbà tí ṣíṣe bá di ọ̀nà wíwà. Ó rí i pé a lè ṣe iṣẹ́ èyíkéyìí lọ́fẹ̀ẹ́ — kì í ṣe nítorí pé ó yẹ kí ayé má gba owó, ṣùgbọ́n nítorí ìgbádùn ni owó tòótọ́ kan ṣoṣo, ọ̀kan ṣoṣo tí kì í fò sókè ní iye, tí kì í bàjẹ́, tí kì í parí. Ó kọ èyí sílẹ̀ kì í ṣe láti kọ́ni, ṣùgbọ́n láti fi ipasẹ̀ sílẹ̀ fún ẹnikẹ́ni tí yóò wá lẹ́yìn rẹ̀: àwọn ọ̀dọ́, àwọn tí kò dá ara wọn lójú, àwọn tí ó ṣì ń dúnàádúrà pẹ̀lú ọjọ́ iwájú wọn. Ó fẹ́ kí wọ́n mọ̀ pé ìdàgbàsókè tòótọ́ kì í ṣe sí òkè, ṣùgbọ́n sí inú. Pé ìyípadà tòótọ́ kì í ṣe láti iṣẹ́ kan sí òmíràn, ṣùgbọ́n láti àfarawé sí ojúlówó. Pé iṣẹ́ tòótọ́ ni èyí tí ìfẹ́ kì í ṣe àfikún nínú rẹ̀, ṣùgbọ́n ẹ̀rọ tí ń wà á. Nítorí náà, ó pa ìwé àkọsílẹ̀ rẹ̀ dé pẹ̀lú ìdánilójú tí kò pariwo: iṣẹ́ ni ara, ìfẹ́ ni èémí. Nígbà tí wọ́n bá wà papọ̀ nìkan ni wọ́n máa ń di ìgbésí ayé.

Nando

ỌJỌ́ ÀBÁMẸ́TA

Ìgbésí ayé mi kò létòlétò rí. Ó ti máa ń wà ní ìṣètò nígbà gbogbo — ó kún, ó ní èrò, a kọ́ ọ bí máàpù ọ̀nà jíjìn. Mo jogún ìyẹn láti ọ̀dọ̀ àwọn olùkọ́ iṣẹ́ àkọ́kọ́ mi, àwọn ọkùnrin tí ó mọ kì í ṣe iṣẹ́ mi nìkan ṣùgbọ́n ìgbékalẹ̀ àdáni àwọn ọjọ́ mi. Àwọn ènìyàn rò pé ètò àti ìṣètò jẹ́ ọ̀kan náà. Wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ètò ń gbé nínú àsìkò — tábìlì tí ó mọ́, ètò ọjọ́ tí kò yí padà, ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìgbà díẹ̀. Ìṣètò ń nà kọjá oṣù, ọdún, àti gbogbo àsìkò ìgbésí ayé. Ó jẹ́ àwòrán, ìbáwí, àti ìfẹ́ àfẹ́jù tí kò pariwo ti mímọ ìdí tí o fi ń ṣe nǹkan kan gẹ́lẹ́. Àwọn ọkùnrin níbi gbogbo ní àjọṣe tí ó díjú pẹ̀lú omi — pàápàá nígbà tí ó bá kan ìmọ́tótó. A máa ń ṣọ̀lẹ nígbà tí a bá lè ṣe é. Àwọn ìyàwó wa kì í jẹ́ kí a gbàgbé rẹ̀ láé. Ní òwúrọ̀ Ọjọ́ Àbámẹ́ta yẹn, bí gbogbo Ọjọ́ Àbámẹ́ta fún ọdún márùn-ún sẹ́yìn, mo lọ sí ilé-iṣẹ́ Caritas láti pín oúnjẹ ọ̀sán fún àwọn ènìyàn tí kò ní agbára tàbí oríire láti tún dìde. Iṣẹ́ mi ní ọjọ́ yẹn ni oúnjẹ àkọ́kọ́ — ipa ẹlẹgẹ́ kan. A gbọ́dọ̀ wà láìlábàwọ́n: ìrísí, ètò, ìmọ́tótó. Àbàwọ́n kan ṣoṣo, gbogbo ètò náà á sì wó. Mo ti mọ́ fífún ènìyàn ní ẹ̀rín músẹ́ lára, jíju àwàdà kan sí i, títan ìmọ́lẹ̀ sínú afẹ́fẹ́. Ẹnì kan fẹ́ kí pásítà rọ̀ jù, ẹnì kan fẹ́ al dente, ẹnì kan láìsí tòmátì, ẹnì kan pẹ̀lú wàràkàṣì nìkan. Kò ṣeéṣe láti tẹ́ gbogbo ènìyàn lọ́rùn. Nítorí náà, mo máa ń rán wọn sí ọ̀dọ̀ ọkùnrin Ọjọ́ Àìkú — iṣẹ́ ọnà ìjọ̀ṣẹ́ kan. Lẹ́yìn náà tọkọtaya kan dé. Ọkọ àti ìyàwó. Ó wò mí, ó sì béèrè bóyá èmi ni Frega. Dájúdájú mo dá a mọ̀. Olùkọ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ èrò mi ni. Mo sọ fún un pé kí ó jókòó, mo ṣèlérí pé màá dara pọ̀ mọ́ wọn ní kété tí mo bá lè ṣe é. Nígbà tí mo jókòó níkẹyìn, ó sọ fún mi pé òun ti fẹ̀yìntì, òun ti ná gbogbo nǹkan sórí ìtọ́jú àwọn jẹjẹrẹ burúkú ìyàwó òun. Wọ́n ti ta ilé, wọ́n ti yá owó, báyìí wọn kò ní nǹkan kan — kódà kò tó láti jẹun. Pẹ̀lú ẹ̀rín músẹ́ tí ó ti rẹ̀, ó bi mí ohun tí mò ń ṣe ní Caritas. N kò dáhùn lójú ẹsẹ̀. Àwọn ènìyàn tí ó wà nínú ìrora kò nílò ẹrù àfikún. Kúlẹ̀kúlẹ̀ díẹ̀, ìdààmú díẹ̀. Ṣùgbọ́n ó tẹnu mọ́ ọn. Nítorí náà, mo sọ pé: “Ohun tí mò ń ṣe kò ṣe pàtàkì. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni ẹni tí mo ń ṣe é fún, àti ìgbà wo.” “Akẹ́kọ̀ọ́ rere ni ọ́ nígbà gbogbo, Frega,” ni ó sọ. “Ọ̀kan nínú àwọn tí ó dára jùlọ tí mo ní ní ogún ọdún. Mo wá ọ káàkiri.” Kí ó tó lọ, ó béèrè bóyá a lè tún pàdé ní Ọjọ́ Àbámẹ́ta tí ń bọ̀. Mo gbà. Ọjọ́ méje lẹ́yìn náà, ó wà níbẹ̀ tí ó ń dúró. Mo fún un ní kọ́kọ́rọ́ ilé gbígbé kan — tí a ti san owó ilé rẹ̀ — mo sì sọ fún un pé kí ó lo owó tí ó bá fi pamọ́ fún iná, omi, àti oúnjẹ. Ó bú sẹ́kún. Èmi náà sì sọkún. Mo ti ya ìjìyà sọ́tọ̀ kúrò lára ayọ̀, fún ẹ̀ẹ̀kan, ẹ̀gbẹ́ méjèèjì sì ti ṣẹ́gun. N kò fún un ní àkókò láti béèrè ìbéèrè mìíràn. Ṣùgbọ́n lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, mo máa ń wá bí ó ṣe wà. Bí ẹni pé bàbá mi ni. Ọjọ́ Àbámẹ́ta yẹn kọ́ mi ní ohun kan tí ó rọrùn: ṣíṣètò ìgbésí ayé kì í ṣe nípa dídé àwọn àfojúsùn ara ẹni. Ó jẹ́ nípa wíwá ọ̀nà láti sún àyànmọ́ ẹlòmíràn síwájú ní íǹṣì kan. Nígbà mìíràn, íǹṣì yẹn sì ni ohun gbogbo.

Nando

ÌPARÍ — BRAND NARRATIVE GILLETTE

Àwọn ìpolongo kọ́ ni ó ń kọ́ ìtàn àmì-ọjà. Àwọn ìgbésí ayé tí ó gba inú rẹ̀ kọjá ni ó ń kọ́ ọ. Ìwé Kejì pa ìpele kan dé: ìpele tí Gillette jẹ́ ìrántí, iṣẹ́, ìgbésí ayé àtijọ́. Láti ibí lọ, Gillette di èdè — kóòdù kan, awò kan, ìrònú ìgbékalẹ̀ kan. Ìwé kẹta kò ní “parí” ọ̀wọ́ ìwé mẹ́ta náà. Yóò parí àmì-ọjà náà. Nítorí àmì-ọjà kì í ṣe ohun tí ó ń tà. Ó jẹ́ ohun tí ó ń sọ nígbà tí ó bá dẹ́kun títà. Ọ̀wọ́ ìwé mẹ́ta yìí sì ni ìgbà àkọ́kọ́ nínú ìtàn wọn tí ẹnì kan sọ ìtàn Gillette láti inú ìtàn, kì í ṣe láti inú ilé-iṣẹ́. Ìwé Kejì parí síbí. Ìtàn náà kò parí.

Nando