GILLETTE-LÆKNASTOFAN

(séð af þeim sem fóru þar um)

„Læknastofa læknar sjúklingana. Umhyggjusamt samfélag ber fólkið uppi.“

I. Læknastofan

Ég man að móðir mín sagði frá því að á sjöunda áratugnum, þegar hún var í þann mund að fæða mig, hefðu læknastofur verið fáar og sjúkrahúsið verið fyrir sjúka; svo hún valdi besta stað sem hún gat til þess: sitt eigið heimili, í sínu eigin rúmi.

Um leið og ég fæddist var þarna kona, sú sem kölluð var ljósmóðirin, og hún sagði móður minni að ég hefði komið vel út – og að ef móðir mín vildi mig ekki tæki hún mig heim með sér.

Móðir mín sló hana með augnaráðinu. En ljósmóðirin vissi kannski ekki að ég myndi aldrei tilheyra einni konu heldur öllum konunum sem ég myndi hitta; og tuttugu árum síðar fór ég heim til hennar. Ég er maður orða minna. Ég gat ekki valdið henni vonbrigðum.

Þessi upphafsorð eru hvorki bókmenntaleg kaldhæðni né grín. Þau merkja aðeins eitt: læknastofan, sem staður, er ný. Hún kemur ekki til okkar frá Egyptum, né frá Assýringum eða Babýloníumönnum. Hún er aðeins afurð heilbrigðiskerfis sem hefur gert sjúkdóma að verslunarvöru og lyfin sín að vörumerki.

Henni var aldrei ætlað að koma í stað sjúkrahúsanna, sem eru áfram stofnun; samt hefur hún alltaf fengið sjúklinginn til að trúa því að með því að borga gæti hann fengið meira – það besta.

Sumir staðir gegna hlutverki. Aðrir verða að möguleika.

Það var dagurinn sem læknastofan var opnuð í borginni minni: sú fyrsta sinnar tegundar sem gat boðið upp á heildstæðan lista, sem náði yfir alla læknisfræðina, að minnsta kosti þá grunnlægu – læknisfræði venjulegs fólks, ef svo má segja.

Þrír yfirlæknar voru skipaðir, þeir sem áttu að byggja upp læknisþjónustuna. Eftir að hafa tekið viðtöl til að ráða læknana lokuðu þeir sig inni í herbergi til að bera saman skoðanir sínar á því hvernig ætti að velja.

Það sem hér fer á eftir segi ég ekki sem sannleika heldur sem noir – það sögðu mér nokkrir vinir mínir, læknar sem voru nýhættir störfum í ítalska heilbrigðiskerfinu og voru vanir að segja okkur sölumönnunum það til að fá okkur til að hlæja og láta okkur vita að þeir ættu líka sínar sögur.

Saga sem ég tel persónulega vera húsagarðssögu, einn af þessum beisku bröndurum sem læknarnir sjálfir notuðu til að tala um aðra lækna – undarlegt og sérkennilegt kyn sem ég myndi ekki lengur treysta fyrir umönnun kattarins míns.

Ég skrái hana ekki sem dóm heldur sem mynd af því hve mikið vantraust venjulegt fólk hafði þegar safnað gagnvart læknisfræði sem það fann ekki lengur að væri þess eigin.

Hún var sögð svona. Sá elsti þeirra þriggja – maður sem hafði líka starfað undir gömlu stjórninni – sagðist ætla að útskýra hvernig velja ætti nýju læknana, samkvæmt því sem hann kallaði lögmál tölunnar þrír.

Ef þú finnur lækni sem skilur mjög mikið, sendu hann í heimilislækningar: þar mun hann, með reynslunni, svara flestum spurningunum sjálfur.

Ef þú finnur þá miðlungsgóðu, færa en ekki snjalla, settu þá á skurðstofurnar: þannig sjá þeir, þegar þeir opna, hvað þeir finna og læra að koma því í lag.

Og þeim sem skilja lítið, eða koma með meðmælum frá flokkunum og ráðningarlistunum, fáðu þeim verkefnin þar sem – eins og grimmi brandarinn hljóðaði – náttúran er látin vinna nánast allt verkið í þeirra stað.

Þetta var húsagarðsútgáfan, auðvitað. Og eins og allar húsagarðssögur segir hún minna um læknana en um þá sem sögðu hana: um hve litla trú þeir áttu eftir.

Og þannig fæddist læknastofan. Raunverulega reynslu af henni öfluðu sjúklingarnir; og aðeins þeir sem lifðu töluðu um hana – þeir sem höfðu verið heppnir, ekki þeir sem ógæfan snerti. Og þegar allt snerist til hins verra stóð læknastofa norðursins – hvaða þjóðar sem er – fyrir það betra: því að norðrið hefur alltaf vakið hugmyndir um auð og iðnað, og þar gefur það að borga fyrir umönnun til kynna að hún sé betri.

Svo var glæpahælunum lokað og geðlæknastofurnar fæddust – sem síðar var beint að taugasjúkdómum. Ekki voru lengur aðeins meðhöndlaðir þeir sem höfðu verið úrskurðaðir geðveikir heldur líka aðrir sjúkdómar.

II. Eftirmáli

Læknastofa er bygging. Umönnunarsamfélag er eitthvað meira.

III. Síða höfundar

Þetta verk var ekki pantað.

Það var ekki selt.

Það var ekki gert í viðskiptaskyni.

Það var skrifað til að bera vitni um gildi endurhæfingar, mannlegrar reisnar og tengslanna á milli fólks.

Eina gjaldið sem beðið er um er táknrænn dalur – ekki sem greiðsla fyrir verkið heldur sem vitnisburður um sameiginlega skuldbindingu við menningu umönnunar, vonar og ábyrgðar.