ÞAÐ SEM GILLETTE SKILUR EFTIR

(séð af þeim sem leggja aftur af stað)

„Læknastofa læknar sjúklingana. Umhyggjusamt samfélag ber fólkið uppi.“

I. Það sem eftir stendur

Ég var í setustofunni, þeirri sem var opin sjúklingunum fyrir síðdegishvíldina, sígarettuna, spjallið – og okkur fylgdarfólkinu, sem biðum eftir að fara heim með sjúklingana okkar.

Mér var ekki órótt, en ég var vakandi: fyrir því hvernig manneskja verður brothætt inni í veikindunum, oft fatlandi og án undankomu, veikindum sem spyrja ekki um aldur neins.

Þarna voru fimm karlar og ein kona, öll í hjólastólum. Þau sneru sér að mér og fóru að spyrja hvað ég væri gamall, við hvað ég ynni, hvað ég fengist við, hver köllun mín væri; og loks vildu þau vita hvað mér fyndist um ákveðin mál í stjórnmálum og trúmálum og um nokkra þekkta einstaklinga.

Það var slökkt í augum þeirra, augum þess sem bíður þess eins að sjá ljósið slokkna. Og í staðinn kveikti ég, þetta ljós, aftur.

Þetta er minn háttur á að vera með fólki: að fá það til að brosa. Ég er hvorki leikari né hirðfífl læknastofunnar – aðeins maður eins og margir, en ekki eins algengur og brauð.

Svo báðu þau mig um sögu. Og hér verð ég að vera heiðarlegur við lesandann: sagan sem ég sagði var ekki kurteis brandari og ég hefði ekki sagt hana á neinum öðrum stað. En þarna, í þessu herbergi, var það þeirra að gefa sjálfum sér leyfi til að hlæja að því sem lífið hafði tekið frá þeim. Og þau báðu mig um það. Svo ég segi frá því eins og það var, því að hreinsa það alveg væri að svíkja þau.

Leyfið mér að segja ykkur – sagði ég – frá manni í hjólastól, handalausum og fótalausum, sem einn daginn svaraði auglýsingu á stefnumótasíðu.

Og ef einhver brosir ekki, bætti ég við, er það ekki mér að kenna: það þýðir bara að dagurinn í dag er ekki hans dagur.

Vellauðug kona, komin vel til ára sinna – um áttrætt – leitaði sér að eiginmanni með aðstoð frænku sinnar, sem var fjörutíu og fimm ára. En eftir allt sem lífið hafði kennt henni hafði hún skýrar hugmyndir um hvers konar mann hún vildi: einn sem myndi aldrei leggja hendur á hana, einn sem héldi sig heima, og – segjum það svona – mann af ríflegri stærð.

Það var bankað á dyrnar. Fyrir framan hana stóð þessi maður í hjólastól, handalaus og fótalaus, en ungur og myndarlegur, kominn til að sækja um samkvæmt auglýsingunni.

Hún tók viðtal við hann.

Hún vildi mann sem myndi aldrei leggja hendur á hana: og hann hafði enga handleggi. Fyrsta stig honum í hag.

Hún vildi hann heimakæran, rólegan: og hann var fótalaus, í stólnum sínum. Annað stig honum í hag.

Og loks sagði hún honum að hún vildi að hann væri vel vaxinn niður. Og hann svaraði í fullri alvöru: „Frú mín… og með hverju heldurðu að ég hafi bankað á dyrnar?“

Á þeirri stundu sprungu karlarnir fimm úr hlátri og gátu ekki hætt. En konan var alvarleg, svipbrigðalaus. Og öll athygli mín beindist að henni.

Fyrir hana átti ég enga aðra útgáfu, ég hafði ekkert undirbúið. En mér laust niður hugmynd: ég sagði henni að ef hún vildi skyldi ég gefa henni símanúmerið hjá þessum umsækjanda. Augu hennar lifnuðu, hún brosti og sagði: já, já.

Ég hafði unnið af henni bros. Ég hafði náð markmiði mínu. Það var allt sem eftir stóð af þeirri stund – og það nægði.

Þegar ég fór af stofnuninni spurðu allir hvenær ég kæmi aftur og hvort ég ætti fleiri sögur.

II. Eftirmáli

Fólk heldur að það sem eftir stendur sé sjúkraskrá, röntgenmynd, meðferð sem halda á áfram heima eða símanúmer sem krotað var í flýti á blað.

Það hefur rangt fyrir sér.

Þegar manneskja yfirgefur stofnun tekur hún nánast ekkert með sér af því sem notað var til að lækna hana.

Hún tekur fólkið með sér.

Hún tekur raddirnar með sér.

Venjurnar.

Gangana.

Tímatöflurnar.

Andlitin sem í vikur, eða mánuði, mörkuðu tíma lífs hennar.

Læknisfræðin verður eftir í skjalasöfnunum.

Minningin fer aðra leið.

Og það er um þá minningu sem ég vil tala.

III. Síða höfundar

Þetta verk var ekki pantað.

Það var ekki selt.

Það var ekki gert í viðskiptaskyni.

Það var skrifað til að bera vitni um gildi endurhæfingar, mannlegrar reisnar og tengslanna á milli fólks.

Eina gjaldið sem beðið er um er táknrænn dalur – ekki sem greiðsla fyrir verkið heldur sem vitnisburður um sameiginlega skuldbindingu við menningu umönnunar, vonar og ábyrgðar.