CODEX MORUM GILLETTE

(codex inter codices)

«Verba tibi dicunt quis homo esse velit. Mores tibi dicunt quis tam diu fuerit ut talis fieret.»

I. Codex Morum

Ex omnibus codicibus qui vitam hominum regunt, codex morum fortasse minime observatur et maxime adest. In legibus non scribitur. In praescriptis non apparet. In scholis palam non docetur. Et tamen unumquemque hominem ab initio ad finem vitae comitatur — electiones, responsiones, studia, intervalla, silentia, etiam errores fingens.

Cum de populis orbis terrarum loquimur, culturas, traditiones, consuetudines, opiniones describimus. Cum de singulo homine loquimur, explicatio plerumque duabus magnis columnis committitur: geneticae et educationi. Ex una parte quod hereditate accipitur, ex altera quod discitur. Explicatio ordinata est, animum tranquillans, et ex parte vera. Sed vita vera aliquid magis implicatum ostendit. Homines in eadem familia educati mores omnino diversos explicant. Homines ex culturis longinquis ad eventus modis mirabiliter similibus respondent. Fratres ab eisdem parentibus edocti vias contrarias ineunt, dum ignoti in diversis continentibus nati eandem rationem interiorem communem habere videntur.

Aliquid igitur classificationes facillimas effugit. Id est quod codicem morum appello. Primo aspectu non videtur. Non elegans est sicut vestis ab artifice nobili confecta, non ostentans sicut divitiae ostentatae, non agnoscibilis sicut sonus vocis aut lingua. Nullum signum visibile in vultu hominis relinquit.

Codex morum alibi habitat. In modo quo quis difficultati occurrit. In celeritate qua fidem concedit. In modo quo potestatem tractat, cum eam tenet. In electione promissum servandi aut frangendi. In facultate exspectandi — aut in eius defectu.

Duo homines eadem verba dicere et eundem gestum facere possunt. Tamen codex qui eos movet omnino diversus esse potest. Mores visibiles sunt tantum superficies rei. Quod cotidie observamus non est codex, sed eius effectus. Sicut ventus, qui numquam directe videtur sed in motu arborum se revelat, codex per actiones, recursus et electiones quas homo per tempus facit se coniciendum praebet.

Eius proprietas maxime notabilis est stabilitas. Opiniones mutantur. Ideologiae mutantur. Professiones mutantur. Etiam persuasiones altissimae per vitam moveri possunt. Codex morum contra structuram agnoscibilem servare solet. Accommodari, expoliri, maturescere aut degenerare potest, sed raro evanescit. Ideo quidam fidi manent etiam cum omnia amittunt, dum alii inopinati fiunt eo ipso momento quo aliquid lucrantur. Ideo ingenium praesertim sub pressione emergit, cum personae sociales laxantur et structura interior imperium capit.

Codicem morum observare est igitur hominem in continuitate actionum eius observare, non in exceptione verborum. Verba parari possunt. Mores, longo tempore, multo minus. Ideo codex una est ex mappis pretiosissimis ad homines, societates, communitates, etiam nationes intellegendas. Non describit quid homo se esse declaret, sed quid fieri soleat cum vita eum probat. Et inter cogitationem et actionem saepe tota est distantia quae propositum a veritate separat.

Paucos gradus retro fac, et ad primam domum redis — ad originem. Ad homines qui nullas theorias possidebant, qui nihil de psychologia, sociologia aut genetica sciebant. Solam vivendi necessitatem possidebant. In illo mundo primigenio responsio nondum erat electio culturalis aut commodum personale. Erat responsum ipsi vitae. Codex morum fortasse ibi incipit: in observatione, in accommodatione, in facultate periculum, fidem, distantiam et pertinentiam legendi. Multo antequam homines se explicare didicerunt, iam respondere didicerant. Multo ante religiones, nationes, professiones et ideologias, iam erant homines qui mundo diversis modis occurrebant. Quidam observabant antequam agerent; quidam agebant antequam observarent. Quidam societates struebant; quidam solitudinem malebant. Quidam ignem communicabant; quidam eum defendebant.

Fortasse codex morum hoc ipsum est: memoria alta quae tempus transit numquam nomen suum scribens. Vestes mutantur, linguae mutantur, technologiae mutantur — sed aliquid in electionibus humanis semper redit sicut subscriptio antiqua et invisibilis.

Hac de causa semper minus declarationes aspexi et magis recursus. Minus proposita et magis consequentias. Homines tibi dicunt quis esse velint; mores eorum tibi dicunt quis tam diu fuerint ut tales fierent.

Hoc non est commentarium anthropologicum, neque tractatus medicus, neque analysis socialis. Est prospectus hominis qui homines, terras, professiones et vitae tempora transiit, magis spectans quid faciant quam quid declarent.

Itaque, cum ante te apparet is qui codicem a tuo diversum fert, non te ferit propter ea quae dicit. Te ferit propter modum quo ea dicit. Propter illam distantiam paene imperceptibilem inter gestum et verbum. Propter illam naturalitatem quae diu simulari non potest. Propter illud silentium quod ante responsum venit. Propter illam electionem quae per tempus repetitur donec agnoscibilis fiat. Et fortasse, postquam tibi fabulam narravit, tantum dollarium petit ut audiatur — quia scit pretium narrationis non esse pretium quod accipit, sed mores quos relinquere valet.

II. Epilogus

Codex numquam nomen suum scribit. Tamen omnem electionem quam facis subscribit.

III. Pagina Auctoris

Hoc opus a nemine mandatum est.

Venditum non est.

Non quaestus causa factum est.

Scriptum est ut testimonium daret de pretio cognitionis sui, de ingenio humano et de architectura tacita mentis quam nulla diagnosis plene nominare potest.

Sola merces quae petitur est dollarium symbolicum — non ut pretium operis, sed ut testimonium communis studii erga cultum observationis, probitatis et curae.