GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. I

Nkapu Zero — luyantiku lwa kintwadi

Nkapu yayi ya luyantiku i ya kintwadi mu volimi sambanu zawonso za Women of the United States. Yisonamene vava yamvimba, ye yikangamene mpila vo saga yilenda tangwa mu ndonga, kukondwa kuvutukila mambu.

NKAPU ZERO

Vava, nza ka i ntoto ko: i ndilu. Nordi ya Ntoto ka yitambulanga ko, ka yilemvukilanga ko, ka yiyambulanga fulu kia kufuanga ko. Kimpembe kiyalanga bonso kima kia nsuka, kia kivuvamu, kiakondwa mbambukulu. Mpio ka i nsangu za tiya ye mpio ko: i mbisi a mfinda yidianga. Mpimpa yizingilanga ngonda ye ngonda, yifyonzanga mayindu, yibalulanga lusalu lwa bantu, yiminanga luzolo lwau.

Mavata i makete, i mafioti, ye makangama. Inuit, Yupik, makanda ma Arktiki bazingilanga kuna kavena muntu ulenda sola kuzinga ko. Vava, konso muntu i wa mfunu mu luzingu lwa kanda. Kele ka wena wa mfunu ko, wakituka mbizi. Ye bana bakitukanga mbizi bavilanga mu kivuvamu, mu neze, mu nsiku a nza yina ka yiyambulanga kima ko.

Bisika bia bantu ba nzayilu bibweselanga mpio yankaka: mpio ya bimfumu. Vava, nkento i muntu wamonwanga wa fioti, kima kiaswaswana kifwete kunsikidila kana vo kufwa.

Muna fulu kiaki, ntendula ya “kuvila” ka yiena ko. Kimpembe kaka kina, kiokunanga mawonso.

Bakento ba Inuit ye ba Yupik

Ndumba ya Arktiki ka bansansanga mu kintantu ko: bankubikanga. Kalongokanga mu nsualu kunwana ye mpio, ye mpimpa, ye nzala. Fwete kala wa mfunu mu kanda, kadi vava, kimuntu ka i kia muntu mosi ko. I kia kisalu. Nkento i nnati wa mbizi ya dikanda ye ya vata: madia, tiya, bana, nkanda mia bulu, nsansu. Kavena muntu uvovanga mu nswa ko. Kavena muntu uvovanga mu kilembe ko. Kiadi kiena, kansi ka kiena ye nkumbu ko. Bubi bwena, kansi ka bwena ye mbangi ko.

Nkento wa bisika bia nzayilu

Walongoka, wena ye nkinzi, wazolela nsiku. Kafikanga bonso ntoni wa nzayilu, ntekniki, ye munganga. Mu nsualu kamonanga vo Nordi ya Ntoto ka yizayanga dipolome ko. Vava, ngolo za mayindu kaka zitangwanga. Bimfumu bia babakala biyalanga yandi, ye konso kidimbu kia kilembe kitendululwanga bonso kilembe. I nza yina ngolo kaka ka zilungidi ko: fwete kala ye nsikidila ya nsuka ya nitu ye ya ntima.

Nkento wa Kimputu “wa nganda”

Wakula mu kimpwanza, kafikanga ye mayindu vo kalenda nunga mpio. Kansi fulu kiaki kimbukanga: kuvanda mosi, bisika bikete, kivuvamu kiakondwa nsuka. Bisika bia nzayilu ka i mavata ko, i masini. Ye nkento, mu kati kia masini yina babakala bavanga, fwete nwana mpila vo kavila ko.

Nzietolo ku Ndilu a Nza

Mfinangani ame, Antonio, bambokilanga Nino, wavovanga mvu ye mvu mu North Cape, mu mwini wa kati kia mpimpa, mu ngonda zakondwa mpimpa. Yakala ndozi kanatanga mu nkutu andi, bonso kima kilendi salama ko. Nsuka mosi mu ngonda ya Mayi, yabeta tolotolo ya nzo andi ye yavova kaka: «Kubika valise aku. Ndiza vutuka mu ola mosi. Tuzavutuka mu lumbu 30.» Wantala, wasivika, wayangalala. Nkento andi, ye kiadi, wayuvula nki tuyindula vanga. «Kulanda ndozi,» yavutula.

Twakota mu vuatula. Bakento beto batutala bonso tukala bazoba. Kansi nzietolo yayi yakala ya kieleka. Nino wafuluka kala ye biuvu. «Kwe tuenda? Nzimbu zikwa ifwete nata?» «Vuvama,» yankamba. «Tuzafika mu ola 54. Kilometele 5000 kaka. Tuena mu Range Rover yampa. Kiesa mu nzila.»

Konso kilometele 300 yafwete telama: yandi, wanduta mvu kumi ye zole, wakala ye ndiatulu andi. Mono yakala ye maza ye bima bia kunwa; yandi wakala ye kafe ye mfunu mia nitu. Ye nkumbu twaendanga ntama, ye nkumbu kavovanga mu luzingu lwandi. Mambu ka nzeyi ko kele ka yakala nzila yayi yakondwa nsuka ko.

Babakala bole bau mosi mu vuatula, bavovanga konso ntangu mu bakento. Yandi kazaya kaka nkento andi. Yaseva. Yanvuvikisa ntima: «Beto mpe i bonso.»

Wayuvula mono una ilenda sikama mu mayindu nkumbu ya ola 60 ya kutwadisa vuatula. Yankamba mu Russia, ntangu mu mvu 22 yatwadisa ola 51 mu kubwana ye nkento ka yabwananga naye ko. «Ntama ka i ndilu ko,» yankamba, «I bikuma. Mono ka yakala ye kimosi ko.»

Kufika mu kimpembe

Twakota mu Norvege. Nzo ya bazietoli va nzila. Tuzambika vuatula vana ye kulanda mu nkalu ya neze.

Ntwadisi wa nzila wakala wavwata mawonso, ka walendakana zayakana ko. Ntangu kakatula lunete andi, yamona vo i nkento. Nkento wa Norvege, wa kivuvamu, wa ludi, wa mpio. Nino mu kati kia nkalu ya neze, yandi va ntwala, mono ye nitu ya santimetele 190 ku nima, mu nsuka.

Mwini wakala kaka. Montele ame yasonganga ola, kansi ka yanzayisanga ko kana i mpimpa kana i nsuka. Yakala mwini wa kati kia mpimpa. Twafika ku North Cape.

Nino wadila. Wamfibakana. Yankamba, ye nseva: «Keba… bantu balenda yindula vo tuena gay.» Twaseva, kansi twakala va ndilu a nza.

Bosi mpio ya ngolo yaziza: –52°C.

Kukota mu Arktiki ya kieleka

Batunata mu kontene ya ebende mu kusoba mvwatu. Mvwatu mia kuziya kibeni, mia nzinga ye kuvangama ye bizipe bia mpasi.

Yafuta ntwadisi wa nzila. Nino basisa mu igloo mosi ye babakala; mono basisa mu yankaka ye dikanda: mbuta-bakala, va kati kwa mvu 70 ye 80, ye bakento batatu va kati kwa mvu 30 ye 50.

Yakala nza yakangama. Ya mpamba. Ya ngolo.

Bakala wakala ku lweka. Bakento balandanga kisalu. Ye fulu kia nituka kiakala mongo ya metele tanu ku igloo: tufi twaminamanga ka twafika ku ntoto ko. Masubu mame ma ntete makituka mbwetete ya mbuabua ya Arktiki. Yakala Nordi yimbambukila mbote.

Nkento wa mvu mia kati, Magi, wazaya Kingelezo kifioti. Mawonso makaka makala bidimbu, meso, moko. Ndinga ya mpio.

Ntangu ka yazaya kiambote ko mpila ya kusadila mvwatu, yandi, kakondwa yindula, wasimba va makolo mame mu kunsonga zipe yasweama. Kakondwa mbi, kakondwa nsoni: kisalu kaka. Kuzinga.

Lumbu tatu mu igloo

Banata madia. Mbizi a maza ya mwisi, mbizi a maza ya mbisu, kibulu kia mbizi ya morue, vumu dia baleine. Ye mpila za mbizi a requin. Ka kwakala nsola ko. Ka kwakala mpila yankaka ko. Yakala kina nza ivananga.

Bosi yanwa: maza ma mbwaki. Yayindula vo i vinu. Yakala menga ma baleine ma kusenga, ma kuyika, ma kudia ye sukadi. Yamanwa. Mampa ngolo ka yamonanga diaka ko. Ngolo za ntete ntete. Yayindula vo i kokaine. Ve. Yakala Nordi yikota mu nitu.

Bakento bantalanga. Mbuta-bakala wavaika mu kuyela. Mono yavunda ye yanwa menga. Lumbu tatu kakondwa telefone, enternete, ordinatere, kakondwa Nino. Mono kaka ye bau.

Ka kwakala mpimpa ko. Mwini kaka, tiya, neze, ye mpemo.

Bakento batatu balala mu leka. Yasosa fulu. Wa fioti mu bau watombula koko andi ye wansonga vo finama. Baseva nseva yanene. Ka yabakula ko. Bavova vo mono i “Noeli” yau.

Mpila ya kuvova vo bantambula.

Yazola kubavana nzimbu mu kuvova matondo. Bakaya. Bazola kaka nfibakanu. Ye mvovo miafioti mu Kicalabria mu kuwa vo bafinamene.

Vana yabakula mfunu wa makaba ma kieleka: mana ka malendi sumbwa ko, ka malendi tekwa ko.

Kwenda kwa ntwadisi wa nzila

Lumbu tatu bosi, ntwadisi wa nzila wafika. Wavova ye bakento batatu ola mosi. Mono yakala ku mbazi. Ka yabakula mana bavovanga ko. Ka yakala diambu diame ko. Yakala ndinga yau, nza yau, nsiku au.

Mu kontene, ntangu yakatulanga mvwatu, ntwadisi wa nzila wakota. Ye ntima wa kuzaya. Wa ludi. Wa Nordi. Wamfibakana ngolo. Wamfipa. Nitu andi yakala mpembe bonso miliki. Meso mandi makala ma bule bonso zulu kia ngonda ya Agosto.

Wandomba vo nnata yandi ntama. Wadi vanga konso kima mu kuvaika mu nza yina.

Yaseva ye luzitu. Ka yalenda ko. Ka yafwete ko.

Yansisila kaka nsilu mosi: «Kele una ye mfunu wa kima, nsonikina nkanda. Ndikusadisa.» Wakaya ye nzimbu mpe. Wakala nkento wa toko, kansi wa mosi. Kuvanda mosi kuna kulendi monika ntama ko. Kuvanda mosi kuna mpio ka yilemvukilanga ko.

Kuvutuka ku nzo

Twenda baka Nino. Wakala ye kiesa kiayingi. Ka wazola vutuka ko. Kansi mono yakala ye lusilu ye nkento andi.

Wasamuna konso muntu lumbu tatu kiandi. Mono yavuvama. Ka yasamuna muntu kima ko. Kaka papela.

Ye bobo, ntangu Nino kavutukanga mu nza andi, mono yakala kala mu nzila ya yankaka. Fulu kiankaka. Mbwanana yankaka.

Wiza kiambote.

Nsuka

Nordi ka yikubakanga ko: yikusobanga. Ye ka yikuvutulanga

mvimba ko. Babakala bizanga ku Nordi ya Ntoto mu sosa mwini, kivuvamu, bifwanisu, ndozi. Bakento basikalanga mu kuzinga.

Babakala basamunanga mana bamona. Bakento bavuvamanga mu mana bazingila.

Babakala bavutukanga. Bakento basikalanga. Basikalanga mu mpio, mu nzo za neze, mu kivuvamu kiakondwa nwa kiwa. Basikalanga mu simba mavata ka mabakembelelanga ko. Basikalanga mu tanina bana, bambuta, banzenza. Basikalanga ka bamonikanga ko.

Mbambukulu mosi kaka yanata kuna: nkento wa toko, wa toko kibeni, kansi wa mosi. Ka mu luzolo lwa nzola ko. Mu kimuntu. Mu kiadi kiayingi.

Kuyindula

Nordi ka yivondanga nitu ko. Yivondanga kuvanda kwa muntu. Ye kina kisalanga i kimpembe: fulu kina bakento bazingilanga ye bavilanga mu ntangu mosi.

Kiaki i kuma isonikinanga. Kadi bisika bia nsuka ka bisamunanga nsamu au kibeni ko. Ye bana baviokanga muna ka balendi baka nswa wa kuvuvama ko.

Ka mono ko. Ka mono ko. Ntoto ame wambuta, ye nza yamvimba yintambulanga ka bonso nzenza ko, kansi bonso muntu wa dikanda.

Tuka mu kimpembe kia nsuka kia Nordi, yakulumuka mu mvwanga ya nsuka ya Insi za Amerika.

INSI ZA AMERIKA

Kisalu Kilendi Salama Ko

Kusala kwa kimvuka kia Amerika mvu kumi ye nana kukuvananga kima kina kavena kimvuka kiankaka mu nza kilenda kuvana ko: mpila ya kisalu, nsiku za kusalila, mvutu wa kisalu wa ludi, ye nsiku za mfunu zina ka i mayindu kaka ko — i mavanga ma konso lumbu. Ka bakutendudilanga zo ko; bakutungilanga zo. Ye bavanganga bobo kakondwa kukulomba nswa.

Yakala mu biro bia New York ntangu bampana kisalu ka yayindulanga ko. Ka i nkembo wa kumbangula ko. Ka i nsobolo a fulu ko. Mfimpu.

Kisalu kia nswekama, kiavangama mu kusikidisa mpila mosi ya bimbundani bia bantu mu kati kia Insi za Amerika. Ka basola bamfumu, bantoni ba mayindu, kana balongi ko. Basola bantu bena ye mpila mosi ya nzayilu ya luzingu lwa kieleka. Ye nkumbu ame yavaika — ata yakala mu nteka mvu kumi ye nana. Ka batalanga kisalu ko: batalanga mayindu.

Mfimpu yakala ya mpamba mu tendula ye ya mpasi kibeni mu manisa:

kutala insi 50 za Amerika mu mvu mosi, mono kibeni nsola mbanza, ye kuvanda mposo mosi mu konso mosi.

Mposo zole za nsuka zizakala ntangu ya kuvunda ya ngolo. Bazafuta mbongo zawonso. Mono kaka yafwete zinga, tala, bakula, ye vana rapore konso Kimosi. Nsamu wa kimuntu, wa nkufi, wa ludi.

Yasonika nkumbu ame mu kontala. Yazayisa ku nzo. Ka bayuvula kima ko. Bazola kaka zaya kana bima bia ngonda biafika. Mono yakala va ntwala ya mvu mosi mu Amerika. Bau, bonso konso ntangu, bakala va ntwala ya ngonda yina yilanda.

Mu kukeba, mfutu wa kisalu wame wakotanga kaka mu konto kya banki kiame ku Italia. Yakala mpila ya luzitu ya kungamba: «Ka uvanga diambu dia buzoba ko. Zinga ye kina una kiau. Tutala nani nge i kieleka.»

Mvu kumi ye tanu bosi kaka yabaka nswa wa kutala rapore zame za ntete, mantalulu, ye mambu bakutikisa mu kuma kiame. Nkanda wau wabutukila kuna. Yabaka nswa wa kuusonga, ye nsiku mosi: ka mbokila nkumbu ya kimvuka kiaukomanda ko.

Ka diambu ko. Nsamu wau ka i wa bidimbu bia marke ko. I wa bakala mosi mu nsi yilendi bakulwa ko, kele ka uzingilanga yo nge kibeni ko.

Ntona yantika mu fulu kina kiena ntama?

Nsola ya mayindu yakala kuyantika ku ndilu, ka mu kati ko. Mu kuma kia mambu mole ma mpamba:

1. Yatuka mu mfimpu: mayindu ma ntemo, keba kiayingi.

2. Mu kuyantika ku nsuka yalenda sungika nzila ye manisa nzietolo kiambote.

Ka yakala ye mfunu wa kuyantika ku Boston kana ku Chicago ko. Yafwete yantika ku ndilu. Ku fulu kina kiakala Amerika mu papela kaka.

Yasola Juneau, mbanza a mfumu ya Alaska. Ya mosi. Bafikanga kuna mu maswa kana mu avio kaka. Mbanza ka yena ya muntu ko. Fulu kiambote mu yantika.

Kusadila Bima Kiambote

Ntangu ka yayenda ko, yavanga kina muntu wa Amerika kazitisanga ntete: yakubama bonso muntu wa kisalu, ka bonso nzietoli ko.

Yabokila bimvuka bitatu bia avio biazayakana kibeni, bina biena ye nzila zayingi mu nsi. Mu ola mosi ka yafika ko, yasumba kanete ya nzietolo 50 mu kati kia nsi, ye nkulumuku ya 60%.

Kakondwa ndilu ya ntangu. Kakondwa ndilu ya lumbu. Kakondwa nkangu. Nsiku mosi kaka: kubisadila mu mvu mosi.

Yavanga bobo mpe ye bimvuka bia otele, Uber Taxis, ye bimvuka bia kufutila vuatula, ye bosi yakubika lisiti ya mbote ya bisika, mpila za kwenda, kansi ka ntangu ko.

Yakala yakubama.

Yakala nunga yame ya ntete ya kieleka. Kidimbu kia ntete kiakala vo yazaya kwenda. Amerika yifutanga bana bavanganga, ka bana bavingilanga ko.

Ntangu kimvuka kiamona nsumbulu, kiavanga kina mpila ya Amerika ivanganga konso ntangu: batala kana bena ye kivuvu muna mono.

Nga yalenda twadisa mvu mosi wa kwenda konso ntangu? Nga yalenda nwana ye mambu ma kusivika, ntama, ye mambu ma nsualu? Nga yalenda vanga mono mosi?

Mu kuma kiaki, ntangu ka yayenda ko, yasungika diambu diankaka dia mfunu:

Yatala vo yakala ye ndilu ya kredi ya ngonda ya dolar 100 000 ye kuluta mu kati kia kalati ya kredi.

Ka yakala mu kusadila ko. Yakala mu songa vo tulenda zitwadisa. Bantu ba Amerika bayindulanga bobo: kele ka una ye kimpwanza kia kuvanga nge mosi ko, ka una ye kimpwanza ko. Ye kele ka una ye kimpwanza ko, ka balendi kutala ko.

Tuka mu ntangu yina, kisalu ka kiakala diaka kisalu kaka ko. Kiakala mvutu wa luzingu.

YE UBU TUENDA KIELEKA

Alaska i ndambu ya Insi za Amerika mu ntoto kaka. I nza yankaka.

I fulu kina bakento bavilanga kakondwa kidimbu. Kuna mfundu ka wafikanga ko. Kuna mavata i mazanga ma ntomosono kaka mu kati kia nsi yanene ya mfinda.

Juneau yakala mfimpu ame ya ntete: mbanza a mfumu yakondwa nzila za kuyikangisa ye nsi yamvimba. Ndambu ya Amerika yina ka yiwakana bonso Amerika ko.

Vava yayantika bakula kima: nzietolo ka yizakala ya ntoto ko. Yizakala ya kimuntu.

NDAMBU 1 (Volimi I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

NDAMBU 2 (Volimi II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

NDAMBU 3 (Volimi III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

NDAMBU 4 (Volimi IV)

New York – Washington

NDAMBU 5 (Volimi V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

NDAMBU 6 (Volimi VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming ALABAMA Alabama ka i Sudi kaka ya Insi za Amerika ko. I ndambu ya nsamu wa ntama wina ka wulendi fwa mpio ko. Vava, kimpika ka i nkapu ko: i kinzunzi. Kukabula bantu mu kuma kia mpila ya nitu ka i mbambukulu ko: i mfimbu. Lukwikilu ka i nlembamu ko: i nsikidila. Mu nsi yayi, mawonso mazitanga. Tiya kizitanga. Dikanda dizitanga. Kinkulu kizitanga kuluta mawonso. Mabundu makangamanga bonso mukaba mu nsingu. Mavata matalanga, mafundisanga, mabambukanga. Kavena kima kivilakanwanga kieleka ko. Kavena kima kilemvukilwanga kieleka ko. Ye mu kati kia mambu mama mawonso, bakento bena. Bakento batwadisanga nzo zamvimba kakondwa kubokilwa nkumbu. Bakento basalanga mbala tatu ye batelamanga ntangu ka yiyalumukidi ko mu kubika bana bau. Bakento basambanga mu nzo a Nzambi mu Lumingu ye bazakamanga mu kivuvamu mu Kimosi. Bakento bena ye babakala balembwa kuma kia kisalu kana babakala ka bavanganga kima ko. Bakento bakitukanga bamama, bana ba bakento, bankaka, ye makunzi ma luzingu mu lumbu kimosi.

Luzingu lwa bakento ba Alabama i nkekete ya konso ntangu:

– bena bana bavaikanga mu nzo mu nsualu mu kukwela, mu kutina, mu kukula mu nsualu kibeni

– bena bana bavutukanga mu kuma kia nkabana, kisalu kiavila, bubi bwakangulwa munu

I bakento bavulwa bonso ebende. Ka bakento ba kilembe ko. Ka i bankwa nkabu ko. Ka i bana bamonanga mpasi kaka ko.

Bavulwa.

Lukangu lwau lwena mu kivuvamu, kansi lwa nsuka. I ngolo za bana ka balendi bwa ko kadi kavena muntu ulenda bavumbula.

Nkento Usadilanga mu Restora

Kwanunkanga kafe ye madia ma kukalanga. Ye mu nsualu yabambuka nsiku mosi yisalanga konso kuna: nkumbu fulu kimonikanga kiamputu, nkumbu madia mena mambote. Yalongoka mambu mama ma ludi mu nzila. Ye ka mafuanga mono ko.

Nkumbu andi i Carol.

Nsuki za mpembe-mbuabua — ya ntoto, nkia vo ve — moko mabebuka, nseva ya nsualu, meso mafwa ngolo. Wasadisanga bantu bawonso ye nlembamu mosi mwalembwa. Ye kavena muntu wantala kieleka ko.

Mono ntalanga. Ntangu imonanga mbasi ya kisalu, ka ilendi kondwa kumbambukila mbote ye kumvana nseva ko. I kima kikete kilenda vanga. Wantwadisa ku meza. «Nki zolele dia?» wayuvula. Kele twakala ku Italia, nga yavova ludi lwame. Yateta kaka:

«Nzolele ngeye.»

Wantala kakondwa bakula. Kana wakitula bonso ka kabakula ko — bonso bantu bankaka ba nsi yina, ntangu babakula mawonso, bavovanga vo ka babakula kima ko. Kuvutukila ka kwakala ye mfunu ko. Bosi yakomanda:

Hot dog. Byere. Ye kafe ya ndombe ya Amerika, ye kima kia sukadi.

Yatemba ntima andi wa kuzaya. Yamona dio mu mpila kaningananga. Wavutuka minuti mia fioti bosi: «Kisalu kiame kisuka mu minuti kumi… nga ndenda vwanda?»

Yandima.

Wavwanda ye nima yafukama, bonso muntu ka vundanga ko. Wantala mu meso ye wavova, kakondwa mpovo za ngolo:

«Ngyena mu kisalu kiaki kakondwa nsola. Bakala diame wafwa ku Irak. Ka ngyena ye bana ko, ka ngyena ye dikanda ko. Ye nzila… ka i kisalu kiame ko.»

Ka yamvutudila ko. Ntangu zankaka mvovo i nsoni. Yasimba koko andi. Kufinza kwa ngolo. Kidimbu kia nkufi, kia vedi.

Ye mu koko andi, yasisa dolar lukama.

Yatelama. Yavaika. Kakondwa vutuka tala. Kansi mu fenetela yamona yandi. Watelama mu nsualu, bonso wasivika, bonso wazokwa, bonso kasakidila. Wazakamanga ye kima kina ka kiavaika ko.

Ye vana yabakula ludi lwa luzingu lwa Carol:

Ka vwandanga ko.

Nkento Uyimbilanga Gospel

Yakala Lumingu bonso Lumingu ziankaka. Yawa mfunu wa kusimba kimpeve kiame, ye ku Alabama dina i kwenda ku nzo a Nzambi. Kuna, lukwikilu ka i dibundu ko: i fulu kia nsakudulu.

Pastele wamanisanga malongi mandi ntangu yakota mu mwelo wa ntwala, wazibukwa nene kuma kia tiya. Ka yasola mwelo wa lweka ko. Yazola vo kufika kwame kumonika mu vata diodio dikete.

Wamona mono ye wavova ye ndinga ya ngolo: «Wiza kiambote, nzenza.» Yavutula: «Wiza kiambote ye ngeye.»

Yavwanda. Orge yayantika zakama: mvovo wa ntandu, wazayakana, “nkuyu wa Amerika” yina yimbambukisanga Aretha Franklin ata ntangu kavena muntu wazayakana ko. Ye bosi yandi wakota.

Ndinga andi ka yayimbanga ko: yakatuka mu nkangu.

Wakala muntu wa Amerika wa Afelika, ka wa mpila yina ka yimonikanga ko, kansi wa mpila yina mbikudulu itulanga va ntwala aku mbala mosi kaka mu kukubambukisa kina muntu kalenda vanga ntangu luzingu lunfinza. Ndinga andi yakala yanene. Luzingu lwandi lwakala lukete. Wayimbanga mu Lumingu mu vuza mpemo. Wavuvamanga mposo yamvimba mu kuzinga.

Ntangu yamana, bantu batelama mu kwenda, bonso kavena kima kiavangama ko. Yafinama. Wasivika: kavena muntu kuna wasakidilanga nkento uyimbilanga gospel ko. I bonso kusakidila mpemo: bawonso bakimonanga bonso kima kia mpamba.

Yasimba koko andi. Yavana mbungu ankete, ya mpila yina bakebelanga kaka bakento ba nkuma. Kadi wakala ye mawonso, kana penepene mawonso. Kina kakondwa kaka i mono. Ye mu minuti mosi, yakala vana.

«Nani ngeye?» wayuvula. Yavutula: «Mono i mosi mu bambasi bakulumuka tuka ku ntandu mu kuma kiaku kaka. Ye mu kuma kiaku, ngyena muntu lumbu kiaki. Ka ndivutuka diaka ko.»

Waseva. Kidimbu kiambote. Ka yatekanga kima ko. Ka yasosanga kima ko. Yanwanga mambu. Bonso konso ntangu.

Ntima andi wa kuzaya wakala va kupasuka mu kiuvu, kansi mono yakala kala mu nzila ya mwelo. Ye bosi diavangama.

Ndinga andi yambokila: «Mfumu! Mfumu! Nzenza!» Mbokolo ya ngolo, yafuluka ye mpemo ye kima kina ka kiakala mpasi ko.

Ka yavilumuka ko. Ndenda swaswanisa mbokolo ya lusadisu ye mbokolo ya “ekuma nki.” Yina yakala “ekuma nki.” Ye ka yakala ye mfunu wa mvutu ko. Nkayilu ame yasikala va malu mandi. Yakala kidimbu kiame. Kazasonika mu luzingu lwandi lwasala, lwina kavena muntu wabula moko ko.

Ndumba ya Iniversite

Wazingilanga mu kati kia mikanda ye mpambula ya nswekama. Yavwanda ku mbazi a kampusi, yavingilanga nkundi ame wa kisalu wa ntama wakituka nlongi kuna. Kampusi yafuluka ye bana bazietanga, baseva, bakitulanga bonso ka bantalwanga ko. Ka yandi ko. Yandi watalanga.

Ntangu nkundi ame wa ntama wafika, wamfibakana ngolo. Ndumba wamona diambu. Ka wabalula meso ko. Ye ntangu yamvutudila nfibakanu, yamtala yandi. Yandi kaka.

Nlongi wafwete kwenda mu nsualu mu bisalu biankaka. Wansisa va kati kia lupangu ye nsimbudulu ya nsualu ye mpila ya kiadi kia mbambukulu. Yenda vwanda va nsuka ya fontene, va lweka lwa ndumba. Waseva. Mosi mu nseva zina ka i lubokilu ko, ka i lukanu ko: i ludi.

«Nki ndozi zaku?» yamuyuvula. «Ngeye i nleke, una ye mayindu… ye wa toko kibeni.»

Ka wakituka mbwaki ko. Ka wavimba ko. Wavutula mu nkufi, bonso muntu walongoka zinga ye mambu ma kieleka:

«Ndozi yame i kutina Sudi.

Kansi Sudi yindandanga konso kuna.»

Yanikuna ntu. «Zeye kwe ntukidi?» Wanikuna ntu vo ve. «Sudi ya Italia.» Wavuvama sekondi mosi. Bosi waseva. Nseva ya nkufi, ya mpila yina yizibulanga fenetela mu kati kia kizitu.

Twavova kifioti. Kansi kiafwana.

«Twabutukila mu nwana ye kimuntu, ye mambu ma ntama, ye mana bantu bavingilanga,» yankamba. «Konso ntangu tulombanga bankaka vo basoba, kansi nsobolo ya kieleka yiyantikanga mu kati kieto.»

Wakala nleke. Kansi kizitu kanatanga ka kiakala kia nleke ko. Ye wakinatanga ye luzitu.

Ntangu ka yayenda ko, yazola kunsisila kima kina ka kiakala malongi ko kana nsilu ko. Ludi kaka.

«Bambuka, nzolwa:

Sudi i kwa Nordi kina nkento kiena kwa bakala.»

Wantala. Wabakula. Ka kwakala mfunu wa kima kiankaka ko.

Yatelama. «Sala kiambote. Ye nsambu.»

Ka wavutula ko. Waseva kaka. Ye nseva yina yakala ye lumbu kia ntwala kiayingi kuluta kampusi yamvimba.

Nkento wa Plantation ya Ntangu Yayi

Yakala ye lukutakanu ye prezida wa Kimvuka kia Nteka kia Nsi. Ku ntwala yasala bonso nlongi wa mayindu ku Italia, ye mambu mankaka ma bimfumu, mu nsualu ntangu umavutukila, mavaikanga mu mayindu. Wakala nda, wa fioti, wa toko. Montele ya wolo. Nsunga ya fioti ya kimvwama kia ntama. Ya mpila yina ka usonganga ko: uvwatanga yo. Kadi bamvwama ba vava ka banunkanga nzimbu ko. Banunkanga mawonso.

Wakala ye lulendo mu nsi andi. Lulendo luayingi. Wakwikila vo bimvwama bia Alabama bisimbanga nsi yamvimba, wazola kudisonga mu kunata ku plantation ya koto. Ntete ntoto. Bosi kisalu kia kusoba. Bosi kisalu kia ntangu yayi kia kulima, kina kiakatula minyololo kansi kiasisa ndiatulu mosi.

Ye vana yamona yandi.

Ntangu yayokanga nima andi. Mpila kaningananga yakala ya malembe kibeni, ya ludi, kakondwa kidilu. Wakala nkento mu ngolo za kimbuta, ye luse lwamonikanga bonso lwasongolwa kwa kulemba. Dikanda va mapeka mandi. Nitu andi yakala ye minkanu. Meso mandi makala ma ngolo. Ndiatulu ya muntu ka kiyambulanga kufua ko, nkutu ko.

Yayuvula prezida kana ndenda vova ye bisadi. Yazola “bakula mbote,” yavova. Kikuma kaka. Yazola kaka vova ye yandi.

Yafinama. Wafukama ye wafipa koko ame. Kidimbu kia ntama, kiavila fulu, kiavila ntangu. Yankanga mu nsualu.

«Telama,» yankamba. «Mono ka i episkopo ko. Ka i Papa ko. I bakala kaka bonso ngeye.»

Ka wavutula ko. Wantala kifioti kaka, bonso bana ka balendi baka nswa wa kutala kieleka. Yavuvama sekondi zankaka. Bosi yenda. Kansi ka diamana ko.

Lumbu kilanda yavutuka mono mosi. Yazola kumona diaka kakondwa mambu ma bimfumu va lweka lwame.

Yavingila vo bisadi bavaika. Ntangu wamona mono, wakulumuna meso. Nsoni. Luzitu. Ye luzolo lwa kuvova lwakangwa.

Yankanga ye kidimbu kia malembe, kakondwa kumfinza kima. Wakala luse lwa nlandu wa nswekama wa Sudi: kisalu kia mpasi kia ntama kina ka kiokunwa nkutu ko. Kaka kiasweamwa mbote.

Yasimba koko andi. Yamvana fwanisu kikete kia Padre Pio kinatanga konso ntangu. Ku nima yasonika:

«Mpasi ka yivilakanwanga ko ntangu yiviokele.

Yivilakanwanga kaka ntangu ulemvukidi.»

Ka yavova kima kiankaka ko. Ka kwakala mfunu ko. Wanikuna ntu ye kidimbu kikete, kilendi monika kwa bankaka ko. Kansi kwa mono, kiakala mawonso.

Mambu ma nsuka – Alabama

Alabama ka i nsi ko: i nfundusu. Fulu kina mambu ma ntama ka maviokanga ko ye ma ntangu yayi ka malombanga nswa ko. Mawonso masonamene kaka mu milongo mole: nani utelamanga ye nani ubwanga. Ye, konso ntangu, ona utelamanga i nkento.

Yamona maluse maya maswaswana kansi ludi lumosi: nkento usadilanga mu restora ka vwandanga ko, nkento uyimbilanga gospel uyimbanga mu vuza mpemo, ndumba ulotanga kutina Sudi yinlandanga, nsadi mu plantation zampa, nkwa kimvwama kia kisalu kia mpasi kia ntama. Masamu maya. Mwanzi mumosi. Nwana mumosi wa kivuvamu.

Ku Alabama, nkento uzingilanga mu kati kia lukwikilu lutaninanga ye lufundisanga, dikanda disimbanga ye dikangisanga mpemo, vata ditalanga ye difundisanga. Kansi ukangamanga. Ka wiyekanga ko. Ka watolukanga ko. Ka wakivembolanga ko.

Babakala basamunanga Sudi yau bonso fulu kia lulendo. Bakento bazingilanga yo bonso mfimpu.

Kuyindula – Alabama

Ludi i lwa mpamba: kuna bakala kasonganga nkumbu, nkento uyalanga nza.

Alabama yandongisa vo mazingu mankaka ka mena ye mfunu wa ndinga mu kuyamakana ko. Mena ye mfunu wa muntu wa kuwa. Ye mono, mbala yankaka, yavanga kina nzeyi vanga: kuvioka, kutala, kubakula, ye bosi kwenda kakondwa kuyamisa.

Kadi Sudi ya Amerika, bonso Sudi ya nza yamvimba, yina ye nsiku wina wasikila mu mivu lukama ye lukama: bana bazingilanga muna ka basobanga ko. Bana babamonanga basobanga.

Yamona dio. Ye ka ndisikala bonso yakala ko.

ALASKA

Alaska ka i nsi ko: i ndilu yina yena moyo. Ntoto wanene bonso kontina, kuna muntu i nzenza ye mfinda ya nza i yau ifundisanga. Mbanza zina zikangamene kaka mu avio. Mavata mamonanga munganga mbala mosi mu ngonda. Nzo zina kuranta i kimvwama ye maza ma tiya i nkembo. Vava, mpio ka i ntangu ya zulu ko: i muntu mu nsamu. Yivanganga bantu, yisobanga fu, yitulanga kivuvamu. Luzingu lwavangama ye ntama zilendi fwana ko, kisalu kia mpasi, kuvanda mosi kutimunanga ntoto ye kusobanga mpila tuvovanga, tuzolanga, ye tuzingilanga.

Makanda ma bana ba nsi manatanga minkulu mia mivu lukama ye lukama. Bakento i matadi ma mfunu: batwadisanga nzo, bakudisanga bana, ye basimbanga vata va kimosi. Kansi ka i bau bena ndinga ko. Mbala mingi, ka bena ye fulu kia kusamuna mana bamonanga mpasi ko.

Mu mbanza — Anchorage, Fairbanks, Juneau — nza yiendanga mu nsualu, kansi kuvanda mosi kusikalanga bobo kaka. Bakento bafikanga mu sosa kisalu, kimpwanza, lumbu kia ntwala. Bayingi bamanukanga mu minwa mia mbanza za lweka, mu bisalu bia mpimpa ye bia lumbu mu bimvuka bia mafuta, mu bimbundani biambi, mu kivuvamu kia bimfumu.

Ku Alaska, ntangu nkento ubwidi, ndinga ka yikwendanga konso kuna ko. Mpio yifukanga mawonso. Ye kina kivilanga kisikalanga kiavila.

Nkento Utwadisanga Taxi

Nzietolo tuka ku aeroporte tii ku otele yafwana. Minuti 45 mu nzila ya neze ye mvidi ya mvu 40 ka wavuvama mu kuvova ye mono ata sekondi mosi ko. I bobo konso ntangu ku Alaska: bantu bazingilanga bau mosi, kansi ntangu babwana muntu ukuwanga, bazibukanga bonso i lumbu kiau kia nsuka.

Yabaka nzengolo vo mu nzietolo yina yamvimba nzakala nsoneki. Kakondwa bisalu, kakondwa kimvuka, kakondwa mfimpu. Yasikala kakondwa nkumbu, kadi ludi i lwalu, mono mpe ka yazaya kieleka nki yasosanga ko. Yazaya kaka vo muntu wamfutanga mu bakula kima kina ka bavovanga ko. Wayantika ye biuvu bia konso ntangu: mvu, kisalu, kana yakwela, kana yakala ye bana. Yavutula kaka: «Ngyena ye nzolwa.»

Waseva nseva yanene. Ye nseva, ku Alaska, i papela ya nzietolo ya kunata ku kivuvu kia nkento. Mu ntangu yina, yakala mu kati kia nza andi.

Twafika ku otele. Watula vuatula ye wasosa kikuma kia kuntwadisa ku suku kiame ye valise ame. Mu nsualu yabakula kima: ntangu nkento uzolele kima, ka lombanga ko. Ubakanga kio.

Yakala kidimbu kia ntete kia kukeba. Ka yakala kia mbi ko, yakala kia luzitu: nkento utwadisanga vuatula yandi mosi mu mpimpa ku Alaska ka kalenda zinga tii ku mvu 40 ko kele ka walongoka tanga babakala mbote kuluta konso muntu.

Twasikala bankundi. Tusonikinanga diaka lumbu kiaki. Ulombanga malongi, ye konso mbala uvutukilanga mvovo mumosi:

«Una ye mvutu ya mpasi za bantu bawonso, kansi ka una ye mpasi zaku kibeni ko. Una ye mpila.»

Nkento utwadisanga mu mpio ya ngolo mu kuzinga. Ye ka kakatikanga kubakula bankaka ko kuluta bau bambakula yandi.

Nkento wa Polisi wa Ndilu

Yavaika mu kutambula mu nsuka. Konso ntangu ivanganga kima kimosi ntangu izietanga: nsisanga mikanda ye nkutu ame ku otele, nata kaka kalati ya otele. I fu kiame tuka mivu mingi. Yatalanga nzo, mpio, kivuvamu kia Alaska ntangu, kakondwa kuzayisa, vuatula zole za polisi zafika. Bakento bole ba polisi bavaika mu nsualu, bakanga nzila, batula nsinga ya mbuabua, ye bazunga fulu bonso muntu wafwa kwa nsingu ntangu yayi.

Yasikala vana, yatalanga, kansi sekondi zankaka bosi mosi mu bau wansiamisa vo sikala vana yakala. Bazola kunyuvula bonso mbangi.

Mbangi ya nki?

Ka yamona kima ko. Yakala kaka bakala utambulanga.

“Diambu” diakala bobo: mbwa wafwa ye mpemo yakangama. Muntu wandiisa hot dog kakondwa maza. Ku Alaska, kiaki mpe i kifu kia nsiku.

Mu ntangu yina, yayindula vo yakota mu fulu kia film. Kansi yakala ya kieleka. Yakala Alaska. Ye mono yakala vana.

Bansadisa kukota mu vuatula yau ye bamvutula ku otele mu baka mikanda miame. Mosi mu bau wazaya Kifalanse kiambote ye wayantika kunyuvula mu kio.

Mbwa wafwa. Muntu wavanga fwete monika. Yakala vana, buna ndenda yuvulwa.

Yavova vo ngyezolanga bulu. Vo ngyena ye bole ku Italia. Ye kiaki, mu mayindu ma Amerika ya Nordi ma kulendi tendudwa ko, kiafwana mu kumbanza «ka i muntu wa kuyindulwa ko.»

Mpasi zakulumuka. Nsiku za mpamba zavila. Ye lubokilu lwa madia ma nkokila lwafika.

Nkento wa polisi, kakondwa mvwatu ya kisalu, wakala ye tiya kina ka ulenda kivingila ko mu kati kia neze. Vilakana mayindu ma bantu mu bakento ba Mexiko kana ba Espanya: bakento ba Alaska bena ye tiya mu kuzinga, ka mu nsaka ko.

Madia ma nkokila makala ma mpamba, ma ludi, ma kukondwa lulendo. Masaka mame mamsevisa bonso ka sevanga mvu mingi ko. Vava, mu bisika bia ntama bobo, nseva i kima kia fioti kibeni.

Ku nsuka, twavanana mbote kakondwa nsilu kana kivingilu. Kima kimosi kaka kiasikala, kia ngolo ye kia ntona:

Kivuvamu.

Kina kizanga konso ntangu bosi konso nsamu ku Alaska. Ye kizitanga kuluta neze.

Ndumba wa Iniversite

Yayuvula ku otele kwe kwena nzo ya mikanda. Kwa mono, konso ntangu yakala fulu kiambote: kivuvamu ku kati, mvovo ku mbazi. Fulu kina bantu bavwatanga nlembamu, ye bavutukanga bonso bakala ntangu bavioka mwelo.

Mu nsualu yamona Elga — nsoniki wa biro. Wavwata lunete ya ntangu yayi ye minsinga mia mbwaki. Kima kikete kina, kwa nkento wa Nordi, kisonganga fu kiambote, kimuntu, ye kitoko kia ntoto. Yambokila mu kunwa kafe. Ka wayindula mbala zole ko: wakanga nzo ya mikanda ye twavaika.

Twafika ku fulu kia bisi, kansi bisi yeto yayenda minuti mia fioti ku ntwala. Mbokolo yina ka yafika ko. Nkalu a tiya yavila. Mosi mu mafuta makete mana makitukanga mpila.

Ka walemba ko. Wansimba va koko bonso wanzaya mvu mingi ye wantwadisa ku nzo andi. Wavanga te ya Kingelezo, biskwi, ntambulu ya mpamba, penepene ya kileke. Mono yakala muntu wa Italia wafika vana mu mbikudulu, yandi wakala ndumba wa iniversite usosanga ndambu ya lumbu kia ntwala. Mu suku kina kikete, kiasungama, yabakula kima: mamboti, ku Alaska, i kidimbu kia nkufi. Diambu dia nsualu. Ka i nsiku za mpamba ko: i mfunu.

Wasosanga bakala dia kukwela. Ka wavova dio ko, kansi diamonikanga mu konso kima kavanganga. Yavanga kina kaka nzeyi vanga kieleka: yamvana malongi. Ka i mono yafwete kunsimba koko ko. Yaziza mu nza mu vana, ka mu baka ko. Ye ka yakala ntangu ame ko.

Mvu tatu bosi, yatambula e-mail. Fwanisu. Yandi, ye mwana mu moko mandi. Ye mvovo mumosi:

«Yamvana nkumbu aku.

Ka mu luzolo ko. Mu luzitu.»

Mu nsi kuna neze yifukanga mawonso, ntangu zankaka kidimbu kikete kifwana mu sisa nkanu ka yinyunganga nkutu ko.

Nkento wa Nzo

Yabakula vo yalembanga ndia yame. Kudia mbala mosi mu lumbu kwafwana mu nzietolo, kansi ka mu fulu bonso Alaska ko, kuna mpio yikudianga kakondwa lomba nswa. Yabaka nzengolo ya kuvaika mu restora ye kwenda ku zandu. Yakala nsola ya mayindu: kudia mbote ye kutala bantu ba vana mbote.

Mu nzo za nkita zanene za mbanza zakete, ubakulanga mawonso: mpila bavwatanga, nzimbu bafutanga, mpila batalanga bana bau, mpila banwananga ye kulemba. I fenetela ya ludi kuluta mu mbanza.

Yabaka saki ya prosciutto ya Italia ye mozzarella ya buffle — kimvwama kia fioti mu mpio yina — ntangu kalo ya bima yafuluka yanbula va lweka. Mu nsualu yayindula vo i mbikudulu. Kansi mu nzayilu ame, bakento ka bavanganga kima “mu mbikudulu” ko. Konso ntangu bazeye kwe bendanga.

Wantala ye wavova: «Prosciutto ye mozzarella… ngeye fwete kala muntu wa Italia?» Wabakula mawonso mu sekondi mosi: nsi, ndiadi, ata kitoko kia nsumbulu.

Nkumbu andi i Rose, mvu makumatanu ye sambanu.

Wazingilanga ye mwana andi wa nkento, nzitu andi wa bakala, ye bankulu bole. Bakala kiesa kiandi ye mbizi andi. Nkento wa mpila yina isimbanga nzo mpila vo yibwa ko ye kavena muntu umonanga dio ko.

Yamvana lubokilu lwa kafe mu kafe ya vana penepene. Wandima kakondwa yindula. Wamanisa nsumbulu andi, watula yo mu vuatula, ye wavutuka kwa mono.

Mu kuvwanda va meza, wayantika vova. Mingi. Yawanga. Ka yankanga ko. Ntangu zankaka mvovo wa ngolo i kivuvamu kina usisanga nkaka kasadila.

Mu ntangu mosi waseva ye wavova: «Muntu wa Italia, luzolo, mama, pizza, spaghetti…» Mvovo wa konso ntangu wavangama ye mayindu ma bantu, kansi ye nlembamu wa kieleka. Yayuvula mu ntima vo watanga nkanda mosi wame.

Bosi wavova: wakala nsoneki. Ye wasumba nkanda mosi wame, wasonamene mu nkumbu ya nswekama. Nsambu: ka wanzaya ko.

Walanda kunsamuna luzingu lwandi, nzo yafuluka, lumbu biawonso bimosi, boma bwa kusisa bankulu bandi ye mfunu wa kima, luzolo lwina ka lulendi songwa ko kadi lumonikanga bonso kima kia mpamba.

Ntangu kakatika ku nsuka, wantala mu meso. Yakala mosi mu matalu mana mavovanga kuluta mvovo funda.

Yankamba kaka bobo: «Mbasi ndisumba nkanda aku. Ye bosi ndikutumisa ntalulu.»

Ntima andi wazakama. Ndinga andi yazakama kifioti: «Matondo. Ka zeye ko una kiaumpana kubwana ye ngeye. Muntu wa toko, wa luzitu… Bantu bawonso ba Italia bena bobo?»

Yavutula bonso konso ntangu ivutulanga: «Tala moko ye malu. Kuna ulenda bakula kwe muntu katukidi kieleka.»

Rose waseva. Yakala nseva ya nkento wakondwa kumonika, wina, mu nkokila mosi, wakatika kala wakondwa kumonika.

Mambu ma nsuka – Alaska

Alaska ka yikutambulanga ko, ka yikukayanga ko. Yikutalanga. Yikutezanga. Yikusimbanga mu kivingilu tii yizaya kana una ye ludi lwafwana mu sikala lumbu kiankaka kana mayindu mafwana mu kwenda.

Mu nsi yayi, ntama ka i ya ntoto ko: i ya kimuntu. Bantu bazingilanga mu kivuvamu kina kizingilanga sekondi zankaka, kansi vava kikitukanga ngonda. Kuvanda mosi i ndinga ya ngudi yau. Ye bakento i bau bavovanga yo mbote. Yamona bakento baya mu bisalu biya biaswaswana, ye bawonso bakala ye kima kimosi: ka bavingilanga muntu ko.

Nkento utwadisanga taxi watwadisanga mpila vo kakatika ko. Nkento wa polisi wasimbanga nza yina ka yilendi simbwa ko. Ndumba wa iniversite wasosanga lumbu kia ntwala mu fulu kina kiakatulanga ntangu yayi. Nkento wa nzo wasimbanga nzo yamvimba kakondwa muntu wamona yandi.

Ku Alaska, bakento ka balombanga ko. Bavanganga.

I fulu kina luzingu i lwa nkufi, mpimpa i ya nda, ye ludi ka lwena ye mfunu wa bantadi ko.

Kuyindula – Alaska

Alaska yandongisa kima kia mpamba ye kia ngolo: nza ka yikabwanga va kati kwa babakala ye bakento ko. Yikabwanga va kati kwa bana banatanga mbizi ye bana bayitulanga va bankaka.

Mu nsi yayi, bau banatanga mbizi.

Ka yamona kilembe ko. Yamona luzitu. Yamona luvuvamu lwina ka lutukanga mu nsambu ko, kansi mu kuzola kuna kikunku kia mvula ya ngolo. Yamona bakento ka badilanga ko kadi bazeye vo kele badidi, kavena muntu uzawa ko.

Bakento ba Alaska ka bakondwa kumonika ko kadi ka bena ko. Bakondwa kumonika kadi kavena muntu ubatalanga ntangu yafwana mu kubamona kieleka.

I bamama bakondwa ntangu, bisadi bakondwa ola, batanini bakondwa bantadi. I ndambu ya kimvuka kia bantu ka kilombanga mbula za moko ko. Ye ka kizalomba nkutu ko.

Bakento ba Alaska ka bavovanga mu mana bazingila ko. Kiaki i kuma mono ivovanga dio ubu.

ARIZONA

Arizona i mputa yazibuka mu kati kia ntoto wa nsenga. Ntoto wa mfutu, wa mabulu manene, ye wa kivuvamu kina ka kiyelanga Nzambi ko kifundisanga. Vava ntangu ka yitoninanga ko. Yiyokanga. Ye mpimpa ka i ya mpio ko. Yikabulanga.

I nsi ya ndilu, kuna konso nzila inatanga muntu wa kuyindulwa. Banzenza, bantanini ba ndilu, makanda ma bana ba nsi, bansoda ba ntama, batwadisi ba kamio, bakento bena bau mosi, makanda mabebuka: bawonso bakutakana mu tiya kina ka kiyambulanga ko.

Mbanza zimonikanga za ntangu yayi, kansi mu nsualu ntangu uvaika mu ndilu uwanga ludi: Arizona i ntoto wa nsenga, i kukondwa bantu, i bima bia kuvondanga, i nwana va kati kwa minkulu, i miyanzi mia bana ba nsi mina ka mifwanga ko ye kuvanda mosi kwakondwa nsuka.

Ye bakento? Vava bazingilanga mu disu dia mvula ya ngolo: va kati kwa ndilu ye kimuntu, va kati kwa kuzinga ye lulendo, va kati kwa bubi ye kimpwanza.

Nkento wa Arizona ulenda kala konso kima: – Muntu wa nsi Hopi kana Navajo– Nzenza wa Mexiko– Mama wa mosi wa mbanza ya bankuyu– Nkento utaninanga ndilu– Nlongi wa nsansu mu bisika bia makanda– Ndumba wa Phoenix ulotanga kutina.

Kansi mu konso kisalu, kizitu kimosi kiena: kukangama kakondwa kulenda katika.

Nkento wa Polisi wa Ndilu, mvu 38

Mbwanana ye bantu ba nsiku, konso kuna mu nza, i konso ntangu mfimpu ya kimvuka kia bantu kina wena. Konso ntangu yazingila yo bonso mbwanana ya ludi ye ntoto, nsiku zandi, ndilu zandi, bankuyu bandi.

Mu nkokila yina, yafuta vuatula mu kuwa vo yakala ye kimpwanza, vo ilenda vanga mono mosi. Yakwikila vo nzila i yame. Kansi ku Amerika, nzila ka i yaku nkutu ko. Yena ye mfuka kwa ngeye.

Yatwadisa ola iya kakondwa katika. Bosi tanu. Ntoto wa nsenga wa Arizona ka wulemvukilanga ko: mabulu manene makondwa nsuka, kivuvamu kina kizakamisanga, kilometele zawonso zimonikanga zimosi.

Ye bosi yamona dio. Vuatula ya polisi ye minda miamina. Nsiku wa kutelama.

Nkento wavaika. Wakala ye luse lwa bantu ba Mexiko kibeni, meso ma ndombe ma ngolo, nsuki za ndombe zakangwa ku nima, bivumbu bia mbwaki. Lunete lwa ndombe Ray-Ban, ye nitu yamonikanga bonso yasongolwa mu ntoto wa nsenga kibeni. Kakondwa yindula, yankamba:

«Watina mu nkinsi ya kitoko?»

Ka wayambula muntu kansimba ko. «Kuvanga masaka ko. Baka mikanda, kana ndikukanga.»

Mayindu ma ntemo kibeni. Ma lufwa. Ma kisalu.

Yamvana mawonso. Biuvu bia konso ntangu: ekuma nki yakala penepene ye ndilu, kwe yatukanga, ekuma nki yatwadisanga mu nzila ya ntu ola ye ola. «Ka ndenda vova vo ngyenda bonga nsenga ko,» yavutula. «Nzolele mona Amerika ya kieleka, yina ka ubwananga yo mu mikanda ko.» Wamvaikisa mu vuatula. Watala mawonso. Bosi wantala mono. «Ekuma nki ka una ye malafu ko? Ekuma nki ka unwanga fumu ko?» «Ngyakala nsaki wa rugby. Mosi kaka mu mbi zame wasikala.» «Madia?» wavova. «Kina nzolele ka kilendi diwa ko. Kilenda zolwa kaka.» «Mbwa?» waseva. «Ve.» Wakangama. Wabakula vo yalutanga ndilu. Yakala ntoto wa mpasi: wakala ye ngolo, kimfumu, ye kimuntu kina ka kilombanga nswa ko. «Ulenda zaya kina ulenda kaka zola?» wayuvula. «Ingeta. Ona wantuka mawonso, ona wamtuvanga, ona utusimbanga moyo, ona utunatanga ku ntwala.» «Nani?» «Nkento. Ka wabakula ko?» Ka wavutula ko. Wamvutudila mikanda. «Vutuka. Yayi ka i nzila aku ko.» Yalemvuka. Yakala kima kia mayindu kuluta. Bosi mpimpa yaziza.

Ye mu ola kumi, mu suku kia ntwala kia otele ame, yamona yandi ukota. Mvwatu mia mpamba. Matalu mamosi. Ngolo zimosi. Nkento wazaya kibeni kina kazolanga.

Wafinama. «Nga ndenda baka kima kia kunwa?»

«Ve,» yavutula. Ye yatelama.

Wasimba koko ame. «Ekuma nki wenda?»

Yantala mu meso ye yavova ludi:

«Kutina mpasi ka i kiboma ko. I mayindu.»

Ye yenda.

Nkento wa Navajo

Nsuka yina, yatelama ntangu yayendele. Yafwete vova ku kampusi bosi, bonso muntu wabokilwa. Yabaka saki ame ya kisalu, yakulumuka ku fulu kia vuatula, ye yakota mu bisi ya ntete yasonamene “Campus.” Kufua kwa mpamba, kwa buzoba, kwakondwa mbi.

Ola mosi bosi, ka yazaya diaka kima ko. Nzila zaswaswana, ntoto waswaswana, ye kavena muntu wakulumukanga ko. Bosi bisi yatelama. Nsuka ya nzila.

Kisika kia Bantu ba Navajo.

Bisi yilanda yizenda lumbu kilanda. Kakondwa telefone, kakondwa nkangu, kakondwa mpila ya kuzayisa bankundi ba kisalu. Yafwete fika lumbu kilanda ye kutendula kukondwa kubakulana. Diavangamanga. Luzingu ka luzayisanga ko.

Mu nsualu ntangu yakota mu kisika, mfumu a vata wamfibakana bonso nkwa dikanda uvutukidi mvu mingi bosi. Wansonga nkento andi, mwana andi wa nkento, ye bankwa dikanda ba penepene. Banzietisa, bamvana kima kia kunwa, ye bavova bonso diambu dia mpamba:

«Tukukubikila nkinsi mu nkokila yayi.»

Bavingilanga muntu wankaka. Mono yazwa kaka vana mu mbikudulu. Kana ntangu zankaka mbikudulu yizanga yavwata bonso kufua. Yaseva. Yandima. Yayambula ntoto wa nsenga ufundisa.

Mbizi ya buffle. Bikeke bia menga. Mbala, pili-pili, ye matunguna. Byere ye malafu kakondwa ndilu. Mvwatu mia kinkulu konso kuna. Tiya kiayakanga. Bangoma bia malembe. Ye mwana wa nkento wa mfumu untulanga mpu ye nsala ya mpembe.

Wakala Navajo wa kieleka. Wa kivuvamu. Wa keba. Walongoka mona mawonso ye vova kima ko. Mosi mu bakento bakulanga mu kati kia minkulu, kisalu, mputa za nzo zina kavena muntu uzisamunanga ko, ye kimuntu kina ka kifwanga ko ata ku nsi a beto.

Nkinsi yalanda tii mpimpa yanene. Mambu yamona mu film za John Wayne, kansi mu mpila yabaluka: ka i bau bakala bantantu ko. I bau bakala bana basikala moyo.

Bandazisa mu nzo ya nkanda ya mfumu, valala va nkanda mia buffle. Kakondwa mvwatu. Kinkulu kia ntama. Yandima. Ka yakala vana mu kakidila nza yina yantambula ko. Ntangu zankaka bosi, mwana wa nkento wa mfumu wakota. Fu kimosi. Kakondwa mvovo. Kuvanda kaka.

Bosi mfumu ye nkento andi bafika, konso mosi mu nkanda andi, konso mosi mu fulu kiandi. Batala mwana au. Ye batala mono. Ye kiesa. Ye luvuvamu. Bonso mawonso makala va fulu kiau.

Nsuka yilanda, yasosa fulu kia nituka. Wansonga makanda ma nianga ye nzadi.

Yateta kiyobisa mu nzadi, kansi maza makala ma mbwaki ye mafuluka ye mbizi. Yakota mu nianga. Kiamonikanga kiakondwa muntu.

Yafua.

Mu nsualu ntangu yavwanda, bantu bole ba Navajo bavaika ye mikanda mia nsangu mu moko, bonso i diambu dia mpamba mu nza. Bosi wa tatu. Bosi wankaka.

Vata diamvimba dianitukanga mu nianga mimosi.

Ye yayindula vo yakala mono mosi.

Bisi ya kuvutuka ku ntomosono yakala va kwenda. Ka yalenda kuyivila ko.

Mwana wa nkento wa mfumu wankanga. Kizungu kiakala mu meso mandi. «Ndikumona diaka?»

Yamvana ordinatere ame ya maboko. Mpila ya kusikala mu nsangu. Mpila.

Kansi nsangu yina ka yafika nkutu ko.

Kadi kivuvamu kia bantu ba nsi ka i kukondwa ko. I nsamu wa ntama. I nsiku. I mbambukulu ka yisosanga kusikidisa ko.

Nkento Usansanga Bambevo mu Mbanza ya Bankuyu – mvu 45

Tiroide ame yayantika kunyamisa. Ka yadianga ko, kansi yanunanga. Diambu dia konso ntangu.

Yateta ku famasi: kakondwa mukanda wa munganga, kakondwa nlongo. Yateta ku nzo za nkita zanene: ka kwakala mpila ya kusumba kakondwa mukanda ko. Mpila mosi kaka yasikala yakala lupitalu.

Ye vana yabwana yandi.

Conchita.

Nsansi wa bambevo. Mvu makumaya ye tanu. Wazingilanga mu bisika biasisama bia Arizona, kuna tiya kizitanga bonso nsingu ye mpimpa yifulukanga ye bantu bafwanga kuma kia bima bia kuvondanga, ndinga za sirene ntama, ye nzo zazenza. Mu mbanza za bankuyu, bantu bavilanga ata bena moyo.

Wantala. Konso lumbu wamonanga bantu bakondwa kivuvu, bantu basadilanga bima bia kuvondanga, bantu bazokwa, makanda mabebuka. Muntu bonso mono — nzenza, mu kostime, wa luzitu, ye vava kaka mu kuma kia nlongo wa tiroide — ka wakala mu lisiti ya mpasi za nsualu ko.

Kansi nsiku zakala nkangu ka wulendi luta ko. Obamacare yasansanga bantu bawonso, ingeta, kansi kaka kele bakotesua mu lupitalu.

Ka yafwete kotesua mu lupitalu ko. Yafwete kaka landa kuzinga.

Ka yakangama ko. Ka kwakala mfunu ko. Yankamba kaka vo yavandanga mu otele ya penepene. Yansisila nkumbu ame: Ferdinando. Kima kiankaka ko.

Yenda. Mu mpimpa yina, mu kati kia mpimpa, telefone ya otele yabokila. Nsadi wa otele wanyuvula kana ndenda yambula mama mosi kamata kana nzolele kulumuka mono ku suku kia ntwala.

Yasola kulumuka.

Conchita wakala vana. Mu mvwatu mia mpamba. Kakondwa mvwatu ya kisalu, kakondwa kisalu.

«Nga tulenda vova?» wayuvula. Yanikuna ntu.

Twenda ku bar ya penepene. Mu kuvwanda meso ye meso, watula koko ku nsi a meza ye wamvana anvelopo ankete kia mpembe. Mu kati, minlongo miame. Wavioka mio bonso muntu uviokanga bima bia kuvondanga kwa bantu basadilanga bio. Ye keba kimosi, mpasi zimosi, kinswekama kimosi.

Ka yabakula ko ekuma nki wavanga dio. Ka yamuyuvula kima ko.

Yabakula dio kaka ntangu kavova.

«Ka i nlongo ko,» wavova. «I mpila kalombanga mambu. Fu. Mamboti. Kitoko.»

Wantala mu meso. Nkento uviokesanga lumbu biandi mu kati kia mbokolo, mambu ma nsualu, bubi, ye kimputu, mu nsualu ubakulanga bana ka bazolele baka ko, kansi bazolele kaka zinga.

«Ka ivanganga dio kwa bawonso ko,» wabweseka. Ye yazaya dio.

Mu kati kia ntoto wa nsenga wafuluka ye kukondwa, nkento wakondwa kumonika wabaka nzengolo ya kala vana.

Nsadi wa Restora wa Tucson – Nzenza wa mvu 22

Mu nkokila, yazola kima kia sukadi. Ka yakala nzala ko, yakala kukondwa luzolo, ye yazaya dio. Mpila ya mpamba yakala kuvwanda mu restora ye kukomanda kima kia sukadi.

Nsadi wa nkento wafika mu nsualu. Wakete, wa fioti, wa kilembe mu nitu kansi wa nsualu mu kuningana. Wamonikanga bonso mpangi ya nkento ya Speedy Gonzales mu nlele: waviokanga va kati kwa meza bonso makulu mandi mayokanga.

«Mvu zikwa una?» yamuyuvula.

Ka watala nkutu kanete andi ko. Wantala ye makasi.

«Nki kiakutala? Dia, futa, ye kwenda. Ye kele ukunyamisa, ndibokila polisi.»

Kilo makumole ye zole za nitu. Tone makumole za kimuntu. Bima bia kupasula bia kieleka mu nsaku ya glasi.

Mfumu a restora wavaika mu nsualu, walomba nlemvo. Wamona mawonso. Ka yavanga kima kia mbi ko, kansi yandi ka wakala muntu wa kutala mambu ko: wavutudilanga.

Wansamuna nsamu andi. Wafika tuka ku Mexiko kakondwa kima: kakondwa nzimbu, kakondwa dikanda, kakondwa mikanda mia ngolo, kakondwa kivuvu kia ludi. Wasadilanga ku meza mu kuzinga ye wavingilanga lumbu kia ntwala kina Arizona ivananga mbala mia fioti kaka.

Wakala ye nsualu. Nsualu wawonso wa nza. Ye nsualu wina wakala ndilu andi.

Yalomba nsoneko ye papela. Yasonika nkanda. Kakondwa mayindu ma nzola, kakondwa lukasu: ludi kaka. Yansisila wo mu moko ma mfumu a restora, wanikuna ntu bonso muntu unikunanga ntu kwa muntu usonganga luzitu.

Lumbu kilanda yavioka va fulu kina. Ka yakota ko. Yazola kaka tala.

Mu nsualu yawa malu ma nsualu ku nima ame. Mbula va nima.

Yavilumuka.

Yakala yandi.

Luse lwalemba, meso ma boma, mpemo yamanukanga.

«Ngyena ye mvu makumole ye zole,» wavova.

«Ye kwe ulalanga, diabulu? Ngyakusosa mpimpa yamvimba. Ata polisi ka bazeye kwe wena ko.»

Yamtala. Wakala ndumba wodimosi wa mpimpa yaviokele, kansi kakondwa nkinga. Mwana mu nza yidianga bambuta.

Yamvana mbote. Ye yenda. Ka mu kukondwa ntima ko. Mu luzitu. Kadi bilembe biankaka ka bifwete simbwa ko: fwete kubiyambula biyenda.

Mambu ma nsuka – Arizona

Arizona ka i ntoto wa kutala ko: i ndilu. Ye ndilu ka ziviokwanga ko. Zinwananwanga.

Mu nsi yayi, tiya ka i tiya kaka ko: i nfundusu. Ntoto wa nsenga ka i fulu ko: i kuvanda mosi. Bantu ka bazingilanga ko bakangamanga.

Yabwana bakento baya ye bawonso bakala ye mvovo mumosi: kuzinga. Nkento utaninanga ndilu, wakubama ye bima bia nwana tii ku meno kansi wa mosi bonso ntoto wa nsenga kataninanga. Nkento wa Navajo, mwana wa ntoto ka wulemvukilanga ko ye wa mbambukulu ka yibelukanga nkutu ko. Nsansi wa bambevo wa mbanza za bankuyu, usansanga mazingu ka mamonikanga ko ye uvulusanga bana ka basisila kima ko. Nsadi wa restora nzenza, mvu makumole ye zole ya makasi ye kilembe, mu nwana ye nza yanene kuluta yandi kibeni.

Nzila iya zaswaswana. Ntoto wa nsenga mosi mu kati.

Ku Arizona, bakento ka bavingilanga lumbu kia ntwala ko: bakisosanga ye ngolo zau zawonso. Ye ntangu ka bakibwana ko, balandanga kwenda. Kadi kutelama i kuvila.

Babakala baviokanga mu nsi yayi mu tala mabulu manene. Bakento baviokanga yo mu kutina lufwa. Ye bavanganga dio mu kivuvamu, kakondwa kulomba muntu kima.

Kuyindula – Arizona

Ntoto wa nsenga ukulongisanga kima kimosi: kavena muntu usikalanga moyo yandi mosi ko.

Kansi, i bakento ba Arizona bavanganga dio. Konso lumbu. Konso mpimpa. Mu tiya kina kikatulanga mpemo ye mu kimvuka kia bantu kilombanga vo kala ye ngolo ata ntangu ka ulendi ko.

I bakento ka bena ye ntangu ya kudila ko. Ka bena ye ntangu ya kulota ko. Ka bena ye ntangu ya kufua ko.

Ye mono, mbala yankaka, yavanga kina konso ntangu ivanganga: yababwana, yabatala, yawa, ye bosi yabayambula benda. Kadi luzitu lutukanga mpe mu kukondwa kusimba. Arizona yambambukisa vo mazingu mena ka malombanga bakulwa ko: malombanga kaka vo ka bavilakana mo ko.

Ye mono ka ndibavilakana ko. Nkutu.

ARKANSAS

Arkansas i nzieta ya malembe va kati kwa mangumbi, minkoko ye nzo za nti zinzwanga. I insi ka ivanganga nsakusu ko, kadi nsakusu ilenda bokila meso ka mazolwa ko. Vava, mawonso masala kaka mavisi: kisalu kia nsengo, mina mivilakanu, mavata mayambulwa, zinzunga za mbanza muna kimputu ka i ntangu kaka ko, kansi i kimvwama kia bankulu.

I Amerika yizinganga va mbazi a kalati. Kimvwama kina ku Ndimba. Mambu mampa mena ku Nordi. Bankaka basiala vava: bau bakonda nzila yankaka.

Bakento ba Arkansas i bau basimbanga kimosi mawonso masiala: mabuta mazengomoka, nzo zibwanga, babakala kondwa ye babakala balemba mu kisalu. Nkento wa Arkansas okulanga nswalu, okwelanga nswalu, ye onunanga nswalu.

Yandi i: – mama wa ntangu yawonso – nlongoki wa bambevo kondwa dipeso – munganga wa ntima wakivanga kibeni – nlambi, ntwadisi wa vuatula, nlongi – nsadi kafutwanga mbote ko mu nzo za nkita zanene, mu mabala, mu lupitalu lwa ntalu ya fioti.

Kansi ka mafwanga vana ko. Arkansas yina diaka ye lweka lwankaka: lwa ngolo, lusweka, lutungwa mu bisalu bivana ngolo kansi bivumunanga moyo. Yandi i diaka: – nsadi wa posita wazaya mambu masweka ma nsi yamvimba – mfumu wa bimvuka bia vava, kondwa nsendo kondwa nkembo, kaka kiadi kia ntu – nsadi wa mpaku, bamutinanga kansi bamuyambulanga, wafinwa kwa mapapela ye mfutu wa fioti – agent wa FBI bamunata vava mu nkanu ye mu kunsadisa, bampindisa mu ndembama – nsadi wa maza, wavananga maza kwa nkangu ka zeye nkumbu andi ko – nsadi mu kimvuka kia bilongo, muna bavananga nsilu wa mbukulu kansi bavananga bisalu bia mpimpa ye mwini bivondanga nitu

Lukwikilu i nkoso. Mpasi i ya lumbu ki lumbu. Kimpweke i nsiku.

Vava, bakento ka bantombanga kiyekwa ko: batombanga kaka kivundu. Ye mu ntangu zayingi ka bakimonanga ko.

Nkento wa posita – mvu 48

Mu Arkansas, nzo ya posita ina mu ntima a mbanza. Ka i kaka kisika ko kiviokanga minkanda ye mabutu: mansamu, mfutu za banki, mambokolo, luvunu ye ziviakulu zitambukanga mana.

Yandi kansimbanga kuna ntandu a maza. Yandi wazaya mawonso ma konso muntu. Kansi kavena muntu wazaya kima mu kuma kiandi ko.

Kwa mono, diakala bonso ivutukidi mu biro bia mama ame. Mvu makumatatu ye tanu ku nzo ya posita, ye mpila zankaka zazabakananga nswalu: lukumu lwa bamfumu lua ngolo, lukwikilu lutekwa kaka kwa bantu bafioti, nzimbu zisobana maboko kansi ntangu yawonso ye ntalulu. Yakota muna yazaya kala nkia mvutu ikubaka. Kuzaya mambu ma nkia mpila mesiza i lusadisu.

Diakala nsaka vo Kriss, mvu 48, mfumu, wanzibudila mwelo a biro biandi. Wambaka nswalu bonso «nlongi wa nzenza», ye mpuila yayina yafulakana ye kondwa lukwikilu ya bakento bazayi kukwikila muntu ko, kansi balemba kuvanga mawonso kaka bau mosi.

Ntete, wansonga mana kalenda vanga. Bosi, ye kikesa kiakiena, mana kazolele.

Vava lumbu kia ntete kiaviokele, kusimba nzimbu ye bisadilu biandi bia lumbu ki lumbu kwakatula mambu mankaka. Wayantika kuvova. Ngwizani ya mpasi ye bamfumu ba kimvuka, nzila ya kisalu yakangwa, nsilu mibukuka, ntalulu ka zisukanga ko, ye ka vena muntu wamuzitisa ko.

«Ndenda nzila za nswalu zisalanga mbote,» katuba.

Mono yamvovesa kaka mpova mosi ya Kilatini, yaloswa bonso ntonta: «Do ut des.» Ikuvana kio, kimana wamvana kio.

Yandi wabakula nswalu: «Ikuvana mawonso ozolele, kele wansadisi.»

Mu lumbu tatu, yakubika minkanda mingi mia bamfumu banene ba kimvuka. Yandi wamitanga, wasonika nkumbu andi, ye wamitumisa. Mu nima ya fioti, mbokolo yafika.

Wanlomba vo ikwenda yandi bonso nlongi andi. Yavova ingeta. Mvutu yamonekene mbote: – kuviokila tuka nsadi tii ku mfumu – mfutu wavwanda – kisalu kimosi – ntalulu zakulumuka beni.

Yandi watuka mu biro kansanga mu kiese. Diakala diambu kanatanga mvu tanu ye kuviokila, ye mu mposo mosi diavila.

Mu nkokila, wanata mu madia.

Wafika ye mvwatu ya kitoko, kimonekene ka bonso yamumona mu biro ko. Diamonekene mbote vo muntu umusadisi kukibika: bansadi andi, bakundi andi, mwana andi wa nkento. Bawonso batambula ndambu muna nsobolo yayina tuka «nkento ka bamutalanga ko» tii ku «nkento wamonekene kikilu».

Ku nsuka ya madia, wakwenda ku kisika kia mfutu. Wavutuka kondwa futa. Mfumu wa nzo ya madia wamukakidi: mfutu wafutwa kala.

Yamukebisa kala: «Kubaka sentime ko kwa yandi. I mfutu ame.»

Kriss waseva. Bosi wanzayisa vo yakwenda. «Ikunata ku nzo. Ndenda kuvana nkailu yafwana kwa ngeye.»

Yazaya kikilu mana kayindulanga. Yamuvovesa vo kwenda ntete, vo ndenda kumulanda nkufi.

Mono, kansi, yakwenda ku aeroporte. Yatuka mu insi.

Lumbu tatu kuna nima, yatambula e-mail kwa yandi. Wanzayisa vo wavwidi kiadi mu mpila yavangidi, kansi vo wamvana matondo. Wabakidi, bonso kavovele, «bakala dia mpila yankaka, ka dizolele kima ko mu kifuta kia nsobolo ya moyo ame».

Agent wa FBI wavila nzila – mvu 38

Watuka ku Washington, wazaya mbote ntongolo zanene, nsangu za ngolo ye nzo za vitulu bia mbanzi muna babakala bazengelanga moyo wa bankaka. Unu wakimona mu kisika kia polisi ku mbazi a mbanza mu Arkansas: bilongo bia ntalu ya fioti, ngolo za mu nzo, ndembama za ntu ngolo. Lulendo lwandi ka lusadilanga kima ko. Kimpweke kiandi kaka kisadilanga.

Yakala vana mu kuzayisa ngangu zame ye malebakana mame kwa Ambasade. Nsiku wa konso ntangu. Yakota mu biro biandi: Marion, mvu 38, agent wa luyalu bamunata vava ye ngolo.

«Tufwete kubokilana mu nkumbu zeto, Nando,» kavova nswalu. «Nzayisa: wina ye malebakana?»

«Ingeta. Bakento.»

Yandi wakanga nitu. «Nkia diambu ovovele?»

«Yasadisanga bau, yazolanga bau kele ndenda… ye yayambulanga bau. »

«Ekuma nki?» kayuvula. «Kadi ngeye otafunanga ntangu yawonso ye mazinu mamosi, kansi beto tuna ye mayingi. I diambu dia mpila ya kuzinga: ka mawonso ko malenda simbwa, ka mawonso ko malenda kebwa.» Ubu wazola vo itala moyo andi. «Vanga dio kwa mono mpe. Nzayisa ekuma nki bannata vava. Nsonga mana omonanga.»

Minuti tatu. Ka zayingi ko. Zafwana mu kumubwisa.

Diambu diandi diakala dia mpamba: ka lendanga kukanga mavanga ma ntima andi ko. Mu kimvuka bonso FBI, diau i nsingu. Dikuvanga ye ngolo ko, dikuvanga muntu ka kukwikilwa ko, bakuvumunanga ntongolo zaku ye bakufidisanga kuna ka olenda vonda kima ko.

Yamuzayisa. Kondwa nsweka.

Ntete, wavova ve. Bosi wayindula mu sekonde mosi. Ye wayantika kudila. Wamvukumuna bonso bavukumunanga muntu wavovanga ludi vava kavena muntu wankaka wakala ye kikesa kia kuvova dio ko.

Bosi wasonika nkumbu andi mu mapapela makwikidisa kisika kiame. Diakala diambu dia ngangu, kansi nkumbu kasonikini yakala ya ntima.

Mu nzila ya kutuka, yabokila Washington. Yalomba vo bansobila kisika: «Kunnata ku Miami. Ka ndenda kuzinga vava ko. Kuna ikala kiyekwa.»

Ngonda sambanu kuna nima, Marion wakala kaka ye mono mu kintwadi. Telefone, e-mail ye malomba ma mbwanana.

Yamuvovesanga ntangu yawonso diambu dimosi: «Kuna ka kuna lumbu kia mbazi ko. Mono yina kala kisika kiankaka.»

Ka wayambula ko. Wakala mu FBI. Ye vava FBI ikutalanga, ka ikuyambulanga nswalu ko.

Nkento wa kisalu kia bilongo – mvu 55

Wasalanga mu nzo ya kisalu ivanganga bilongo bia nsi yamvimba. Nsaka ya ngolo: yandi wasansanga bankaka, yandi kibeni wakivondanga. Bilongo bia ngolo bia kemi, bisalu bia mpasi, bilezo bikebanga kaka ndambu, mfutu ka ukebanga kima ko.

Kavena muntu wazaya nkumbu andi ko. Bawonso badianga bilongo biviokanga mu maboko mandi.

Nkotolo ame ka yakubikwa ko. Mawonso mayantika mu madia ma nkokila, kuna nima a Covid, vava yavova ye nseva vo yabaka mbala iya Pfizer, zawonso za lote kimosi, ye vo lote yayina yakala ye «mpila ya Viagra» yavananga nluta wa mvu ye mvu. Nsaka. Mosi mu nsaka zame.

Kansi muntu mosi mu meza ma lweka wawa. Ye nsangu yatambuka mu nsi yamvimba. Bosi mu nza yawonso.

Kimvuka kia bilongo kiazola kumbwana. Mu kubakula. Mu kutala. Kadi mu Insi za Amerika, nsakusu ya mbote ya nkangu ilenda vutula ntalu ya aksio mbala zole.

Banata mu nzo ya kisalu. Vava kaka yakota, bantu lukama ye makumatatu batelama ye babula moko. Yakala ye mpasi ya ntoko mu zizi, ye bau bakwikidi vo yakala va kuzayisa «nsweka».

Yavova ludi: «Yakala nsaka.» Ka bakwikila dio ko.

Bamfumu, bantwadisi ye basekretere banzungidila: konso muntu wazola diambu dimosi, nkwikidisu mosi, kimonikini kia ludi kia kisalu.

Kansi nsadi mosi, mvu 55, maboko mavondwa kwa bilongo bia kemi, nima yabwa mu mvu ye mvu mia kisalu ka kimonekanga ko, i yandi wanlomba mokanu. Bamunata mu suku mosi ye mono. Wakota ye kiadi. Mpamba. Walemba.

Twavova mu minuti makumaya ye tanu.

Ka mu vaksine ko. Ka mu lote ko. Ka mu ngolo za mangitukulu ko.

Twavova mu kuma kia moyo. Mu kuma kia kununga ko kumonisa bonso diambu dia mpamba. Mu kuma kia ndozi zazikwa kadi kavena muntu vana wina ye kimvwama kia kuzivwa ko.

Yamuvovesa ludi kimosi kaka: «Kulota ka kusansanga ko, kansi kuvulusanga. Ye ntalu andi ka ivioka ntalu ya kilongo kia fioti kuna ovanganga ko.»

Watuka ye nseva. Bansadi andi bamutala bonso vo wamona kilongo kisansanga mambu mawonso.

«Nki kakuvovesa?» bamuyuvula.

Ka wavutula ko. Ye mono ka ikuvova dio ko.

Yakala nsweka ya mpamba beni mu nza: mpova, kele ozeye kuzitula mu kisika kiafwana, zizibulanga bisika muna kakala mpemo ko.

Ye kwa yandi, lumbu kiakina, kuvema kaka kwafwana.

Nkento nyifi wa kitoko – mvu 30

Ka yiyanga ko mu kuma kia nitu. Yiyanga kadi Arkansas ka iyambudilanga ko bau babutuka kondwa kima.

Yandi wazaya mambu mayingi, wina ye ngangu, ye wamwesanga mu mpila ya boma. Walendele kala mfumu, nlongi wa iniversite, ye nlongi wa kimvuka. Kansi wakituka kitunzi: watambukanga va kati kwa nzo, makolo ma enternete, nkumbu, nsilu ye ntangu zavioka.

Yamumona mu enternete. Lomba dia lusadisu diafika mu Skype, profil yaveda, nkumbu yamonekene bonso kodi: Last A. Kumubokila kitoko yakala nsoni. Kitoko kiakala diambu dia fioti. Nyifi kiakala kia nitu. Kiwunyi kiakala kia mpamba. Nsweka ye mpemba ya zizi yafwana kikilu.

Wanlomba lusadisu. Yamuvana lo.

Mu mvu mosi, wakubika dolar 14 000, zawonso mu mfunu kavovele. Mbwanana ko ntangu yawonso. Kuvanga vidio ko ye telefone. Kubokilana mu telefone ko. Kaka minkanda mia enternete, malomba masonikwa ye ngangu, mambu ma nswalu mamonekanga ma ludi.

Yakala luvunu lwa ntomo beni yatambula mu moyo ame.

Ku nsuka, yabaka nzengolo ya kwenda kumutomba. Little Rock. Mbanza ya Bill ye Hillary Clinton.

Yabwana ye mama andi, Rita. Nkento wa mbote, wazengomoka, kazaya kikilu mwana andi ko. Vava kammona, ka wakanga nitu ko; kansi, wanlomba nzimbu zankaka, ye mpila ya muntu uvemanga kaka.

Muna ntangu yayina i mona ludi.

Ka wakala yandi mosi ko. Wakala mu kintwadi ye kimvuka mosi kia Ghana. Wavutulanga 55% ya mbongo kabakanga. Nsadi wa nzayilu mu kuma kia mfunu. Bawonso banyuvula nki mpila yalenda bwila mu nsaka ya mvindu bonso yina. Nki mpila yalenda kwikila. Kufuta. Kukangama. Kutambula.

Kansi mvutu yakala ya mpamba, ye yakala yamonekene mbote mu kati kiame:

Bau bavangwa mu kusadisa ka bayindulanga mambi ko. Bamonanga kaka mambote balenda vanga, ata vava nza ibasonganga mambu mankaka.

Mambu ma nsuka – Arkansas

Arkansas ka i insi kaka ko: i nkoso ya malembe. Nsinga ya kimputu, ndembama, kisalu kia fioti ye moyo mifwanga mu ndembama. Bakento bamona vava ka balombanga mvulusu ko. Balombanga kaka kisika kia kuvema.

Nkento wa posita, ntinu wa nkento wa nsweka zawonso za nsi, wazola kaka kuvutula ntalu andi. Agent wa FBI, wabwa tuka ku ntandu, wanwananga ye yandi kibeni mu kuvioka ye mambi. Nkento wa kisalu kia bilongo, ka kamonekanga ko va kati kwa bilongo ye bima bia kemi, wavulusanga nza muna kakivondanga malembe-malembe. Ye Nkento nyifi wa kitoko… wakala kidimbu kiafwana kia insi yayi: wina ye ngangu, wamwesanga, kansi bamufidisa mu kusola nzila moyo wamuvana ye ngolo.

Arkansas yansonga diambu dimosi dia mpamba: vava, bakento bazinganga bonso balenda. Bankaka bakangamanga. Bankaka batina. Bankaka bayoyokanga mu kitunzi kadi muinda ka wakala vana ntangu ko.

Ye bawonso, mu mpila mosi ye mpila yankaka, basialanga kondwa. Ka mu kuma ko vo ka bena ko. Kansi kadi kavena muntu wabamonanga ko.

Kuyindula – Arkansas

Mu insi yayi, yabakula vo kimputu ka i diambu dia nzimbu kaka ko. I diambu dia ntima, dia fu kia nsi ye dia ngindu. I lukwikilu lwa ntima vo muntu ka fwete kima kiankaka ko. Bau babutukanga vava bafwete kunwana ye nzila ya moyo ka isonikwa ko.

Nkento wa Arkansas ka wina ye lumbu kia mbazi ko: wakitungilanga kio ye maboko mandi mavisi. Lumbu ki lumbu. Mu kati kwa nkangu uvovanga mu kuma kia nzila za mbote kansi ukabulanga kaka kuzinga.

Yamona vava diambu dimosi diamonekene mbote:

Bakento ka babwanga ko.

Bayambulwanga vo babwa.

Ye disumu dia kikilu ka i kimputu ko. I kondwa ntima kwa bau batalanga ye baviokanga.

Mono ka yiviokanga ko. Yatalanga, yawanga, yasonikanga. Ye yatotanga masolo mama mu ntoto wau kadi, kele ka yavanga dio ko, masiala mazikwa bonso mawonso vava: mu ndembama, mu mbungi ye mu nsoni.

CALIFORNIA

California ka i insi kaka ko: i ndozi ya nkangu wawonso.

Kwa bau baitalanga tuka kuna ntama, i ntangu andi, mazibu, sinema, teknoloji, mbu, ndozi ya Amerika. Kwa bau bazinganga yo ku nsi, i mbukuka ka isukanga ko: kimvwama kia ngolo metele zafioti ye kimputu kiawonso, kisalu kia teknoloji ya ntandu va lweka lwa kuyinda mu mabala, nzo zanene zakangwa, ye bitanda bia plastiki va nzila za makulu. I kisika kuna nza ikwizanga kutomba nzila, ye imonanga lukumu lwa bamfumu lwasonikwa kala.

Kwa bakento, California i nsilu wa luvunu: – kiyekwa kimonekanga kaka – nswa bavovanga – nzila za mbote bamwesanga.

kansi nsiku i umosi ntangu yawonso: kele ka olendi landa ko, ovilanga.

Kukondwa kwa vava ka i ndembama ko: i nitu za bantu luyalu luyambulanga kuna nima kondwa kutala nima.

Nkento wa Silicon Valley – mvu 39

Babokilanga yo «mbanza ya ntete ya mambu mampa», kansi Silicon Valley i kisika kiakangwa muna lulendo luna lwa babakala, lwa bantu ba mpembe ye ba Azia, lwatungwa mu ngangu za ngenie, lwa nkindu tii ku buzowa.

Bakento batambulwanga vava mu nsiku: – bisalu bia nswaswanu – nsiku mia mbote mia bimvuka – lukutakanu mu kuma kia kifwani kia bakento ye babakala – bifwanisu bia nseva mu rapore za mvu.

Kansi mu kati kwa nzo zina ye mfunu, mambu ma nswaswanu.

Yandi wina ye diploma zole, master, Kingelezo kiafwana, ye ngangu za ntandu za kisalu. Wasalanga mu bima bia enternete, mu nsangu za ordinatere ye mu platforme. Wavionsanga malumbu mandi mu lukutakanu muna bantu tatu bazengelanga ngindu za kikilu: bantu zole va meza, mosi mu ekrane.

Balombanga kwa yandi ngangu za ntima, ngangu za kuwakanisa, ye mpuila ya bankaka. Bamuvana kisalu kia kuwakanisa, ka kia kutuma ko. Bazolele vo kakala vana, kansi ka mfumu wa nsamu ko.

Kubuta, mu luyalu luau, i diambu dia vuvu dia nkubiku. Kuna ye nluta, nswa wa kuvunda, lusadisu, bisika bia kukeba makiela ma nkento mu tiya kia mpembe, nzo ya kimvuka ya kukeba bana — kansi ntangu yawonso ye nsiku mosi ka uvovwanga ko: ka ofwete kuvwanda malembe ko.

Kele wabaka divumu, bamumonanga bonso diambu dilenda kwiza. Kele ka wabaka dio ko, bamumonanga bonso «bakala dina ye nlele wa nkento», walenda sobwa bonso bawonso. Mu mpila zole, yandi i kisadilu: ka i ntangu ko va ntima wa mambu.

Lukutakanu lwa nkokila, malumbu ma Sabala ye Lumingu ma «nswalu», ye kubokilana mu mpimpa ye Azia ye Europa ka bavonda moyo aku wa nsweka ko. Luyalu lulombanga vo okala vana ntangu yawonso.

Vava kabwa – lemba kwa ngolo, kiadi kia ntima, kondwa tulu, kondwa nsasa – mvutu i mosi ntangu yawonso: – yoga – mindfulness – nlongoko wa ntima mu nsweka.

Nsobolo ya kikilu ya luyalu ko ntangu yawonso. Nkabulu ya kikilu ya lulendo ko ntangu yawonso.

Kukondwa kwandi ka i kwa nitu ko: i kwa kidimbu. Yandi wina mu konso nzila ya kisalu, kansi ka wina ko mu lukumu lwa nsuka.

Teknoloji itekanga kwa nza masolo ma ngolo za bakento. Kansi mu kati kibeni, bakento basialanga bonso mambu ma nswaswanu ma kutwadisa, ka bonso makunzi ma kuzitisa ko.

Nkento wa nzenza wa Central Valley – mvu 28

Central Valley i ndambu ya California yina bankenda nza ka bamonanga ko, ye yina sinema ka ibakanga vidio ko.

I nzila ya mabala ividisanga ndambu ya nsi yamvimba: – mabala ma mbuma – ndunda – amande – mabala ma vinu – nzo za kisalu za kuvanga madia.

Mu nsi yayi, nkento wa nzenza i ngolo ka imonekanga ko ya nsinga yawonso. Batukanga ku Mexiko, ku Amerika ya Kati, mu mavata ma kimputu kondwa nzila yankaka ya kikilu. Bayingi ka bena ye mapapela ko, bankaka bena ye mapapela malebakana, ye bawonso bena mu diambu dimosi: moyo wau wakangama mu kukonda kuvanga diambu.

Wasalanga mu mabala, mu nzo za vitulu za mabala, ye mu nzo za kisalu za kuzinga bima. Bisalu bilembisanga, nima yabwa, tiya kia ngolo, bilongo bia kuvonda bibulu mu mpemo, ntalulu ya nsweka ka isukanga ko. Wavovanga fioti, watalanga mingi, wawanga mawonso.

Mfutu i wa fioti, mu ntangu zayingi ku nsi kwa nsiku wa fioti wa kikilu. Ola za kuvioka ka zisonikwanga ntangu yawonso ko. Kubela ka kufutwanga ko: bau ka bizanga ku kisalu ko basobwanga.

Ngolo za mbi zina konso kisika kansi mu ntangu zayingi ka zisonikwanga ko: – ntonta mu kisalu – nkanu wa nitu mu kuma kia kisalu – boma kia kuvidisa kisalu – boma kia kufundwa kwa luyalu.

Kufunda i kuvidisa mawonso. Kuvwanda ye ndembama i kulanda kunata kima ku nzo sambu kia bana.

Kukondwa kwandi i kwa luyalu: ka imonekanga ko mu mintanguna mia luyalu, ka wina ye muntu wanvovilanga ko, ka wakotanga ko mu lukutakanu muna bazengelanga mambu ma mabala, ye ka bamuyuvulanga ko vava bavovanga mu kuma kia nsobolo ya nza ye nsinga za bima zakebwa.

Yandi i nkento wasimbanga madia ma nsi yamvimba kondwa nswa wa kisika mu nsamu wa luyalu.

California ikitekanga bonso «nsi ya kivunzu kia ntoto», wakeba nza, mavimpi ye lumbu kia mbazi. Kansi mu mabala ma ntima a nsengo andi, bakento basalanga mu mpila izimbisanga konso slogan.

Nkento wa kisalu kia bifwanisu – mvu 32

Hollywood, nzo za televizio, platforme za enternete, biro, piblisite, media sosio. California yatunga kimvwama kia nza yawonso kiatungwa mu kifwanisu. Va ntima wa masini yayi ina nkento basadilanga bonso ntandu kaka.

Ntangi wa sinema, nsadi wa kuvioka kaka, modele, influencer, muntu va nima a kifwanisu. Ntalu andi ya ntete ka i ya mbote ko, ka i ya fu kia nsi ko, ka i ya kisalu ko: i ya kitoko.

Kuna ye mpila zazayakana za «bisalu bia bakento»: – nkento wa leke wa piblisite – nkento «wa mpamba» wa piblisite ya mabuta – nitu yamwesanga nitu kwa ngolo sambu kia bantu bankaka – kifwanisu kiakeba ntima sambu kia bankaka.

Kusola ka i kusola kaka ko: i kivungulu kia fu kia nsi. Kizengelanga nani walenda monika, nani walenda tekwa, ye nani walenda losakana.

Malomba mavovwanga ye ka mavovwanga ko i mamosi ntangu yawonso: – kala mu kilo kiazayakana – tambula mpemba ya zizi, nsobolo, nsasulu – landa masolo ma mpila mosi – kuvutula ko mpova kwa bau bafutanga.

Konso muntu wazola kuvova ve kwa mambu mankaka ye bisika bankaka, bamumonanga bonso muntu «wa mpasi». Bau bafundanga ngolo za mbi ye nkanu, bayambulwanga bau mosi, bavananga nkumbu, ye mu ntangu zayingi basobwanga ye ndembama.

Piblisite zanene za nza yawonso zivovanga mu kuma kia kuzola nitu aku, kuzitisa, ngolo ye kutambula bawonso. Kansi mu nzila za biro, mu kusola bantangi, ye mu lukutakanu lwa kuvanga, nsiku mia kikilu misialanga mia nkulu, mia mpamba ye mia ngolo za mbi.

Nkento wa vava wamonekanga mingi beni bonso kifwanisu, ye ka wamonekanga ko bonso muntu wa kiyekwa.

Kukondwa kwandi i kwa ntima: wakatuka mu yandi kibeni, wakituka marke, bamufidisa mu kutezaka ntalu andi mu mintanguna: views, likes, followers, engagement.

Va nima a konso zizi kiafwana kiasonikwa va panneau, kuna ye muntu mu ntangu zayingi ka wina ye lulendo ko mu kifwanisu kiandi.

Nkento kondwa nzo – mvu 50

California yina diaka mosi mu nkangu wa nene wa bantu kondwa nzo mu Insi za Amerika.

Bitanda ku nsi kwa mabalabala, bisika bia nswalu va lweka lwa minkoko, bantu bazinganga mu vuatula, mu bakampingu bibola, ye va nzila za makulu zakituka nzila za kuzinga. Los Angeles, San Francisco, Oakland, San Diego: kimputu kina konso kisika, kimonekanga ye ka kitalwanga ko.

Nkento kondwa nzo wina va mbazi mbala zole: – bonso nkento mputu – bonso nitu ya nkento ilenda vondwa.

Mu ntangu zayingi wina ye nsamu wa: – nzo za ntalu ka zilendi futwa ko – bisalu biavila – nkabana zavonda – ngolo za mbi mu nzo – bimbefo ka bisansulwa ko – nkangamu bisadilwanga bonso kilongo kia kukondwa mpasi.

Mpimpa ka i kivundu ko ntangu yawonso: i nkebolo. Keba bima bifioti, sakosi ya tulu, sakosi, papela mosi, mbambukulu mosi. Bisalu bia lusadisu bina, kansi bina: – bia malembe – ka bifwana ko – bia mapapela – mu ntangu zankaka bivananga nsoni.

Bakento kondwa nzo ka bakotanga ko mu mintanguna mia kikilu: i bau batambukanga, basobanga bisika mu kutina ngolo za mbi, ka bakwendanga ko ku nzo za kuvunda kadi bena ye boma, ka banatanga bana bau ko ku bisalu bia lusadisu mu boma vo babavumuna bau.

Kukondwa kwandi i kwa ntima a nsiku: nkangu umumonanga kansi ka umuzayanga ko bonso ndambu yau. Bamutubanga bonso diambu dia mpasi, ka bonso ko mbuma ya nzengolo za luyalu ye za nzimbu.

California, ivovanga mu kuma kia kutambula bawonso mu enternete, mambu mampa ye lumbu kia mbazi kiakebwa, izinganga kimosi ye bakento basukulanga nsuki zau mu bisima bia luyalu, bakivwatulanga mu kisika kia vuatula, badianga mu kuma kia nzo ya madia ma lusadisu.

Kavena mosi mu bau wina «diambu dia nswaswanu» ko. Bau i mbuma ya mpamba ya mpila ituambulanga bonso diambu ka dilenda kangwa ko mbwilu a bau ka balendi futa ntalu ya moyo ko.

Mambu ma nsuka – California

California i vitulu kia nza, ye mu ntangu yimosi, i suku kiandi kia nima.

Ku mbazi imwesanga: – teknoloji– sinema– miziki– iniversite– mambu mampa

Mu kati isweka: – kunwa ngolo kwa bansadi ba mabala – kondwa kifwani mu nzo ye ntoto – kondwa nkwikilu kwa ngolo kia kisalu – nkangamu – kondwa nzo kwa luyalu. Bakento ka bakondwa vava ko kadi ka bena ko. Bakondwa kadi bifwanisu biwalakene.

Vava kisika kimwesanga ntangu yawonso nitu za bakento konso kisika— ekrane, panneau, vidio, piblisite, media sosio — kivananga nza ndozi vo bakento bena va ntima.

Mu ludi: – nkento wasalanga mu teknoloji wayalanga fioti – nkento wa nzenza mu mabala ka bamuwanga ko – nsadi wa bifwanisu bamufinanga mu bisalu biakubikwa kala – nkento kondwa nzo bamutinanga ye meso.

California isonganga vo kukondwa ka i mpamba kaka ko: kulenda kala kumonekana mingi kondwa lulendo lwa kikilu.

I insi muna bakento bamonekanga konso kisika kansi bazitiswanga fioti beni ye mpila nza iyindulanga.

Kuyindula – California

Mu Alaska, kukondwa i mvula ya mpembe. Mu Alabama, i nsamu wa bankulu. Mu Arizona, i ku ndilu. Mu California, i mpemba ya zizi.

Vava, kukondwa kwa bakento kusweka ye: – slogan za kuvioka va ntwala – piblisite za mbote – lukutakanu lwa kifwani – masolo ma kuvana ngolo.

Tuvovanga mu kuma kia «kutambula bawonso», kansi kutambula kwa kikilu kutezakanga ye mambu tatu ma kikilu: – nani wazengelanga – nani wafutwanga mingi – nani walenda vova ve.

Mu mambu mama tatu, bakento ba California – mu mpila zawonso za nkangu – mu ntangu zayingi bayambulwanga kuna nima:

– mfumu batambulanga yandi kaka vava ka ulombanga lulendo lwawonso ko – nkento wa nzenza bayambulanga yandi kaka vava walenda nata kisalu kia mpasi kondwa kufunda – nsadi wa bifwanisu basadilanga yandi kaka vava wafwana ye bau batombwanga – nkento kondwa nzo bavilakananga yandi kaka vava ka kakanganga ko nzila ya vuatula ye lukumu lwa mbanza

Nza italanga California mu kubakula lumbu kia mbazi. Kansi kele yatala kikilu bakento bayisimbanga kuna ntandu a maza, yamona ludi kimosi kia mpamba:

Ka kuna lumbu kia mbazi ko mu kisika kimonanga bonso diambu dia mpamba kukondwa kwa

bau bakisimbanga.

Diau i kuma California kina mu volimi yayi. Ka bonso nsamu wa nkulu ko, ka bonso karte postale ko, ka bonso mbeni ko. Bonso kimbangi.

Mosi mu mbanza za nene za ngindu za nza, muna diambu dia mpasi kumona disialanga dimosi ntangu yawonso: moyo wa kikilu wa bakento ka bamonekanga ko mu ekrane ntangu yawonso.

COLORADO

Colorado i insi ikiyekanga bonso ya mpamba kansi ka i ya mpamba ko. I Amerika yizinganga va kati kwa mambu zole ma nsuka:

– mangumbi mamonekanga bonso nkebolo – mbanza zisalanga bonso bisika bia kutezaka nkangu

I kisika kiaveda, kiakubikwa, kia mambu mampa kaka ku ntandu, kansi kina ye mambu mamvakana mamonekene mbote: ntalu ya moyo ya ngolo beni, nkabulu ka imonekanga ko, kisalu kia teknoloji, mavata makangwa ye mazibu, ye kimpweke kia nkangu kia ndembama.

Vava, bakento ka bavilanga ko mu kuma kia ngolo za mbi zimonekanga. Bavilanga mu kuma kia nkubiku wa kuvioka, ntindu ya fu kia nsi, ye mavingila ma nkangu mafinanga mpemo.

Colorado i insi ilombanga mingi ye ivutulanga fioti. Bakento bazinganga kuna bakebanga kifwani kia mpasi:

– kisalu kia teknoloji ye kia ngindu – mabuta malombanga vo okala vana mu mawonso – nkangu utalanga ye ufundanga – mavimpi ma ngindu kondwa kisika – kimpweke kia nsi kisweka bonso «moyo wa mbote».

I insi muna ka obwanga ko kadi muntu ukusindikidi. Obwanga kadi kavena muntu ukumonanga vava otelezanga ko.

Nkento wa Denver – mvu 35

Denver i mbanza ya mambu mampa, isalanga mbote, yaveda. Bawonso bavovanga mu kuma kia teknoloji, startup ye moyo wa mbote. Kansi mu ludi, i mbanza ilombanga mingi kwa bakento ye ivutulanga fioti beni.

Yandi i nsadi wa nzayilu: – diploma – ngangu za kisalu – kisalu kiakangama – mfutu wa nene fioti.

Mawonso mafwana, mu papela.

Yandi wazinganga mu nkindu ka isukanga ko: mbuma za kisalu, ntonga, lukutakanu, ntwadisu wa bisalu, mbuma zitezakanga konso mposo.

Bimvuka bivovanga mu kuma kia kifwani va kati kwa kisalu ye moyo. Kansi bilombanga vo okala vana ntangu yawonso.

Yandi wina ye nzo ya ntalu, ntangu yawonso yafuluka, ye moyo wakubikwa ye mpuila yawonso. Ka wabwanga ko mu kuma kia kimputu: wabwanga mu kuma kia kulemba.

Kukondwa kwandi i kwa ngindu. Yandi wasalanga ntangu yawonso, wayindulanga ntangu yawonso, wasimbanga mawonso kimosi — tii vava kima kibukukidi. Ye vava kibukukidi, kibukukanga mu ndembama.

Nlongi wa mangumbi – mvu 42

Ku mbazi a Denver ye Boulder, Colorado isobanga zizi. Mangumbi, mavata mafioti, mbanza muna bantu bafioti basialanga mu ntangu ya mvula ya mpembe ye bankenda nza batambukanga mingi mu kubaka bifwanisu mu ntangu ya tiya.

Nlongi wa vava i nkunzi wa nsi yawonso: – walonganga – watwadisanga – wakwendanga ye bau – wazaya bawonso – i lusadisu lwa ntima – i dibuta dianene kwa bana.

Yandi wazinganga va kati kwa mvula ya mpembe, nzila zayambulwa ye sikola zafioti. Kisalu kiandi kia nene beni, mfutu andi wa fioti.

Kukondwa kwandi i kwa luyalu: wasimbanga nkangu kansi ka wakotanga ko mu nzengolo za luyalu. Yandi i nkento wasalanga mu kusimba nsi yamvimba kuna ntandu a maza kondwa kuzitiswa.

Nkento wa bisika bia bantu ba nsi – mvu 30

Ndambu «ka imonekanga ko» ya Colorado i bisika biandi bia bantu ba nsi. Bisika muna nsamu wa bankulu wina ye kilo kiavioka mambu mampa.

Bakento ba nsi bazinganga mu mpila tatu za kufinwa: – kimputu kia luyalu – fu kia babakala kia mu kati – kuyambulwa kwa luyalu kwa ku mbazi.

Mu ntangu zayingi wasalanga mu bisalu bia lusadisu, mu sikola za bantu ba nsi, ye mu nzo za mavimpi ka zina ye kima ko. Wanwananga ye nkangamu, kiadi kia ntima, ngolo za mbi mu nzo, ye ntama a nsi ivananga kimpweke kiawonso.

Kukondwa kwandi i kwa fu kia nsi: Colorado ya mambu mampa ka imumonanga ko bonso ndambu ya nkumbu andi, ye nkangu andi ka umuvananga ntangu yawonso ko nswa wa kukitunga diaka. Yandi i nkento wasimbanga nkangu wawonso vava nza imuvilakananga.

Nkento wa kisika kia ski – mvu 27

Aspen, Vail, Breckenridge, Telluride. Kimvwama, nzimbu, nsaka za mvula ya mpembe, kimvwama kia ntangu.

Nkento wasalanga vava – nsadi wa meza, nsadi wa bar, nsadi wa masini, nsadi wa kutambula bantu, nlongi – wazinganga mu nza zole:

– bankenda nza ba kimvwama beni – bansadi basimbanga mawonso

Wasalanga kondwa ola zazayakana, kafutwanga mbote ko, ye mu ntangu zayingi kondwa nkwikilu ya kisalu. Wakabananga suku kia fioti beni ye bansadi bankaka mu kulenda futa nzo.

Yandi wazungidilwa ye kimvwama, kansi wasialanga mu kimpweke. Wafwete kunwana ye bankenda nza ba lulendo, bamfumu ba ntangu, ye malomba ka masukanga ko.

Kukondwa kwandi i kwa nzimbu: wavananga kimvwama kwa bawonso kansi wasialanga mputu.

Mambu ma nsuka – Colorado

Colorado i insi imonekanga bonso yafwana, kansi ka yafwana ko. Yakubikwa, ya kimvwama, ya mambu mampa, ye ya kifwani kia nkangu — mu papela. Kansi bakento bandi bazinganga va mbukuka tatu:

– nkindu wa ngindu – kimpweke kia nsi – kukondwa kwa luyalu

Ka kuna mambu ma nsoni ko, ka kuna ngolo za mbi zanene ko, ka kuna nkwanga ko. Ye mu kuma kiaki kibeni, kukondwa kwau kwina ye kilo kiavioka.

Vava, bakento ka babwanga ko kadi muntu ubasindikidi. Babwanga kadi bawonso bayindulanga vo balenda simba.

Kuyindula – Colorado

Ngolo za bakento ba Colorado ka i kuvanga nsakusu ko. Ye ka i kukota mu nsangu ko.

I kukondwa kwa fioti, kwa mambu mampa, kwa ngangu. Kwa mpasi mu kuzaya, kwa mpamba mu kuvilakana.

Colorado ilonganga diambu dimosi dia mpamba: kukondwa ka i kimputu kaka ko, ngolo za mbi, mvula ya mpembe, ye kukangwa. Kulenda kala diaka nkubiku. Kulenda kala diaka moyo wa mbote. Kulenda kala diaka mavingila.

Vava nkento wafinwa ka mu nkwanga ko, kansi mu «mawonso masalanga mbote», buna diambu ka dimonekanga ko – kansi dina dia kikilu.

Ye diau i kuma Colorado ina vava mpe: mu kubambukila vo kukondwa kwa bakento ka kwina ye zizi kimosi kaka ko. Kwina ye makumatanu. Mosi mu konso insi.

CONNECTICUT

Connecticut i insi bantu bayingi bayindulanga kansi bafioti kaka bazaya yo kikilu. Ku mbazi, ina ye kitoko: mbanza zafwana, zinzunga zaveda ku mbazi a mbanza, sikola za mbote beni, esanse ya ntalu, nzila za makulu zakubikwa, nzo ye matiti mafwana. I lweka «lwa ntandu» lwa Amerika, lweka ka lutombulanga ndinga ko, lweka lukubikanga, luyalanga ye lutwadisanga.

Vava mawonso mamonekanga mu kifwani, kansi kifwani kiaki ka kia nitu ko: i nkindu ka usukanga ko, nkebolo ka isukanga ko ya lukumu, ya kimonikini, ya mavingila.

Connecticut ka ikulombanga ko vo omwesa. Ikulombanga vo ka obunga ko ntangu yawonso.

I insi muna muntu walenda zinga mbote kele mambu tatu kaka ma ludi: – nkindu wa nkangu – kukanga mavanga ma ntima – mfundusu wa ndembama wa nkangu

Bakento ba vava ka bavilanga ko mu kuma kia kimputu ye ngolo za mbi zimonekanga. Bavilanga mu kuma kia kukiyekula kwa ngolo. Kuvila kwa lukumu: kondwa mazu, kondwa nsoni, kondwa nsangu.

I kukondwa kwa kitoko, kansi kukondwa kaka.

Nkento wa biro bia asirance – mvu 40

Connecticut i mbanza ya ntete ya asirance mu Insi za Amerika. Hartford ivovanga dio konso kisika: «Insurance Capital of the World.»

Va nima a slogan zazina kuna ye mafunda ma bakento bavwanda va ntwala a ekrane ka zisukanga ko: – mambokolo – kontra – algoritme za vuvu – mapapela ma enternete – nzila za kisalu – mintanguna.

Kisalu kiau kia kikilu, kia teknik, ye kiatwadiswa ye mpuila yawonso. Konso nkatu i nzimbu zivila kwa kimvuka ye ntangu ivila kwa bau. Konso nzengolo ifwete monisa kuma kiandi, sonikwa, tambulwa, ye kwikidiswa.

Lumbu i nsinga ya ntalulu.

Yandi wasimbanga mawonso kimosi kadi luyalu luvingilanga vo kakala kondwa nkatu. Ye mfutu i wa mbote: wa mbote beni, kele bafwanisa ye nsi zankaka.

Kansi ntalu ya ntima i ya ngolo beni.

Bakento ba vava ka babwanga ko. Bavedanga malembe-malembe, kondwa kuvanga nsakusu. Kadi kavena muntu mu biro biabi uyuvulanga ko nki mpila wina. Bayuvulanga kaka: «Nki mpila kisalu kiaku kitambukanga?»

Kukondwa kwandi i kwa ngindu: wina vana lumbu ki lumbu kansi wakatuka mu yandi kibeni.

Nkento wa zinzunga za kimvwama – mvu 45

Ndambu ya kimvwama ya Connecticut i nza ya lweka. Nzo zanene beni, SUV za ndembama, mazaya mafwana, sikola za nsweka, nsiku mia nkulu mia nkangu.

Vava bakento ka basalanga ntangu yawonso ko «ku mbazi»: basalanga mu kati kwa luyalu lwa nkangu.

Kisalu kiandi i kia fu kia nsi: – mama kondwa nkatu – nkento walanda bakala – kala vana mu bimvuka – twadisa nzo – kisalu kia lusadisu kiakubikwa – kifwanisu kiafwana.

Kele wabukukidi, ka lendi kuvova dio ko. Kele ka wina ye kiese ko, ka lendi kumwesa dio ko. Kele wina yandi mosi, kavena muntu ufwete kuzaya ko.

Kukondwa kwandi i kidimbu kia nkumbu: wavilanga va nima a kisalu kafwete kunata.

Mu kisika muna «mawonso mafwana», ka lendi yambula ko vo mbukuka ifioti imonika.

I nzo ya boloko ya kitoko, kansi nzo ya boloko kaka.

Nkento wa iniversite ya ntandu – mvu 34

New Haven ina ye mosi mu iniversite za lukumu beni mu nza: Yale.

Kisika kia malongi kimonekanga bonso kia mambu mampa, kia ntangu yayi, kia mpuila. Kansi ku nsi kwa ntandu kuna ye ntu ngolo, nkindu wa ngolo, ye mavingila ma ntandu beni.

Nkento wa ntomboso wazinganga mu diambu dimvakana: – wazaya mambu mayingi – wina ye ngangu – wakubama – wina va ntima wa nkubiku wa fu kia nsi.

kansi bamufinanga diaka kwa luyalu.

Minkanda, lukutakanu, nzimbu za ntomboso, masonuku, kutwadisa bankaka, kulonga, ngwizani za mu kati. Kikesa ka kisukanga ko kikotanga mu moyo, mu ngindu ye mu nitu.

Bakento bansadi andi mu ntangu zayingi i bambeni. Babakala bansadi andi bayalanga kaka bisika bia nkulu bia lukumu.

Kukondwa kwandi i kwa luyalu: nzayilu kavanganga isimbanga iniversite, kansi nzila andi ya kisalu itambukanga malembe, kondwa nkwikilu, yakangama mu mpemo.

Bayingi bakangamanga. Bayingi batukanga.

Yale isialanga yafwana. Bau ka bafwana ko.

Nkento wa zinzunga za nkangu wafulakana –

mvu 31

Ku mbazi a zinzunga za kimvwama ye ntama ye iniversite za ntandu ina Connecticut ya kikilu: mfutu za fioti, nzo za ntalu, bisalu kondwa nkwikilu, nkangu wafulakana, ye luyalu lwa lusadisu ka lusalanga mbote ntangu yawonso ko.

Bakento ba vava i nkunzi usweka: basalanga mu nzo za nkita zanene, mu sikola za luyalu, mu nzo za kuzinga kimosi, mu bisalu bia lusadisu, mu bisalu bifioti bia nteka, ye mu mavimpi ma ntete. Mawonso masimbanga: – kisalu kafutwanga mbote ko – bana – dibuta dianene – nkalu za luyalu za malembe – kiadi kia ntu ka kisukanga ko.

Kukondwa kwandi i kwa nzimbu: wasalanga mingi, wabakanga fioti, ye ka watambulanga ko va ntwala.

Ye wazinganga mu diambu dimvakana dia ngolo: wazinganga mu mosi mu insi za kimvwama beni za Amerika kondwa kukimona bonso ndambu ya kimvwama.

Kadi kimvwama kia vava i kia nsweka, ka kia nkangu ko.

Mambu ma nsuka – Connecticut

Connecticut imonekanga «ya nkebolo», «yaveda», «yakangama». Ye mu mpila zankaka, diau i bobo.

Kansi i diaka mosi mu nsi muna bakento bavilanga nswalu beni kondwa nsakusu. Ka mu kuma ko kia ngolo za mbi, ka mu kuma ko kia nzala, ka mu kuma ko kia mvula ya mpembe. Mu kuma kia mavingila ma nkangu.

I kukondwa kwa ntandu yaveda: kondwa nkwanga, kondwa mazu, kondwa mintanguna mia boma. Kaka moyo mifinwa kwa malomba ma ntandu ye nsendo za fioti.

Kavena muntu umonanga dio ko kadi mawonso masalanga. Ye diau kibeni i divangaka dio dia vuvu.

Kuyindula – Connecticut

Mu insi zayingi, kukondwa kumonekanga. Vava, kwa ndembama. Kwa lukumu. Kwa «mpamba». Connecticut isonganga vo nkento walenda kala ye: nzo, kisalu, mfutu, nzunga ya nkebolo, nkangu wa lukumu.

ye mu ntangu yimosi kala kondwa kumonika kwawonso bonso muntu.

Kifwani kia nkangu i mbele ya fioti. Ikulombanga vo oseva vava ikuvumunanga kisika kiaku.

Connecticut ilonganga vo kukondwa kulenda tuka diaka mu nkubiku wa kuvioka, mu lukumu lwa kuvioka, mu ntalulu ya kuvioka.

Ye vo kavena nkangu wa mambu mampa kikilu ko tii vava uyambulanga bakento kala vana kondwa kufwana kala bafwana.

DELAWARE

Delaware i insi ya nzeleka. Ya fioti, ya ndembama, ye yafinwa mu mpaku. Imonekanga bonso diambu dia fioti, kansi i ndambu ya mfunu ya bisalu bia Amerika.

Vava ka kuna mbanza zanene beni ko, ka kuna matoko ko, mangumbi ko, ye vitulu biamwesanga ko. Kuna ye kimvwama kisweka, luyalu lwa ndembama, mapapela matambusanga mamiliare mu ndembama.

Delaware i kisika Amerika isonikanga bimvuka biandi, ikebanga nzimbu zandi, ye ifutanga mfutu andi. Kisika va kati: ka kia kimvwama beni ko, ka kia kimputu beni ko, ka kia nsakusu beni ko.

I kisika kia mpemba ya mbungi kiafwana.

Mu Delaware, kukondwa kwa bakento ka kubukukanga ko. Kuyelanga bonso mbungi. Malembe, ntangu yawonso, ka kumonekanga ko mu mintanguna ye mu mpova za luyalu. Vava bakento bavilanga mu kuma kia kilo kia ndembama, mu kuma kia bisalu bia fioti beni mu kutalwa, mu kuma kia bisalu ka bikotanga ko mu nsamu wa nsi yamvimba.

Nkento wa biro bia bimvuka – mvu 38

Delaware i nzo ya nsiku ya bimvuka bia Amerika kuvioka milio mosi. Ikebanga mapapela ma bimvuka, kuvukana kwa bimvuka, trust, nsobolo za bamvwidi, mapapela ma mpaku, ye nteka za mamiliare.

Nza iyindulanga vo kisalu kiaki kisalwanga kwa bamfumu banene. Kisalwanga kwa bakento bavwanda mu biro bifioti kondwa fenetela, batwadisanga mapapela ka masukanga ko.

Wasalanga mu biro biakubikwa, biafuluka ye nsiku, nzila za kisalu ye ntalulu. Ka wabunganga ko kadi nkatu mosi ilenda vidisa mamilio. Yandi wa nswalu, wa kikilu, ye ka wamonekanga ko.

Lumbu kiandi kiatungwa mu: mapapela, nkumbu zisonikwa, protokole, ntalulu, e-mail, malisiti.

Kisalu kiandi kisimbanga luyalu lwawonso lwa nzimbu. Kansi kavena muntu umonanga kio ko. Kavena muntu uzitisanga kio ko. Kavena muntu uvovanga kio ko.

Kukondwa kwandi i kwa luyalu lwa mambu: wasimbanga kintinu kia mapapela kuna ntandu a maza kondwa monika ntangu yawonso mu masolo ma lulendo.

Nkento wa nzo za bima ye nkalu – mvu 33

Delaware ka i mapapela kaka ko. I diaka libongo, nkalu za bima, nzo za kukeba bima, ye nsinga za bima.

Nkento wa vava wasalanga mu: – nzo za bima za mpembe– bisika bia kukabula bima– nzo za bima za kisalu– bimvuka bia madia– ntwadisu wa mpimpa. Bisalu bia ngolo, nswalu ya ngolo, nima zabwa, mpemo ya mpembe. Mavanga mamosi-mamosi, vuvu kia kulwala, ntalulu ka isukanga ko.

Mfutu andi wa fioti. Kontra andi mu ntangu zayingi kondwa nkwikilu. Moyo andi kondwa kisika kia kuvunda.

Kukondwa kwandi i kwa nzimbu: wasalanga ye ngolo, wabakanga fioti, ye ka wakulanga ko ntangu yawonso.

Yandi i nkento wasimbanga ndambu isweka ya nteka vava nza italanga kaka mbanza zanene.

Nkento wa mavimpi ma ntete – mvu 47

Delaware ka ina ye luyalu lwa nene beni lwa mavimpi ko. Ina ye nsinga ya fioti ye ya kulebakana beni ya mavimpi ma ntete.

Nkento wa vava wasimbanga: – nzo za bambuta– biro bifioti bia munganga– nzo za mavimpi za nkangu– lusadisu ku nzo– lusadisu kwa bambuta bena bau mosi– bambevo ba ntangu yawonso bavilakanwa.

Kisalu kiandi i kia ntima, kia nitu, ye ka kisukanga ko. Wamonanga mpasi zayingi kuvioka zina kalenda nata. Wasalanga ola za kuvioka kondwa kuzitiswa. Wabakanga fioti kuvioka mana kafwete.

Kukondwa kwandi i kwa nkangu: wasobanga Luyalu kuna Luyalu ka lulendi fika ko, kansi kavena muntu umumonanga bonso ndambu ya mfunu ya luyalu ko.

Vava kakwenda, mawonso mabwanga. Kansi vava kasalanga, kavena muntu umonanga dio ko.

Nkento wa nzunga ya bantu ba mfutu wa fioti –

mvu 29

Delaware ina diaka ye bisika biandi bilebakana: zinzunga zasonikwa kwa kimputu, ngolo za mbi mu nzo, bilongo bia mbi, ye kuyambulwa. Bakento ba vava banwananga ye mambu tatu mu ntangu yimosi: kisalu kondwa nkwikilu, ntalu ya moyo ivwandanga, ye nkebolo ya fioti ya nkangu.

Wasalanga bonso nsadi wa kalesi, nsadi wa kusukula, nsadi wa ntangu, nkebi wa bana, ye nsadisi wa nzo ya madia. Wasukulanga, wavedisanga, wakebanga, ye wakubikanga nzo za bankaka.

Lumbu kiandi i lukatu: bana, nkalu za luyalu, bisalu, nzo ya nkita, nzo, mambu ma mpasi.

Kukondwa kwandi i kwa mbanza: wazinganga mu mbanza ivovanga mu kuma kia kubutuka diaka kansi iyambulanga kuna nima bakento kibeni bayisimbanga kuna ntandu a maza mu ntangu za mbi beni.

Mambu ma nsuka – Delaware

Delaware ka ina ye mambu ma nsamu ma California ko, mvula ya mpembe ya Alaska ko, ye ngolo za Sudi ko.

Kuna ye diambu dia nswaswanu mu yo: mambu ma mpamba bonso mpila ya kukonda monika.

Vava, kisalu kia bakento ka kivanganga nsakusu ko kadi i: – kia teknik – kia mamosi-mamosi – kia mfunu – kia ndembama – kia nsamu wa fioti.

Ka kuna mbukuka ko ntangu yawonso. Kuna ye kuvonda kwa malembe ka kusukanga ko.

Bakento ka bakotanga ko mu nsangu za ntete. Ka bafundanga ko mu nkangu wa nene. Ka balombanga kisika ko. Bavibidilanga kaka.

Ye diau kibeni i divanganga vo ka bamonekanga ko.

Kuyindula – Delaware

Delaware isonganga vo kukondwa kwa bakento kulenda baka mpila ya mbi beni: ntwadisu wafwana wa ndembama. Vava bakento i ngolo ya: – mapapela – nkubiku wa bisalu – mavimpi ma ntete – bisalu bia fioti bia mfunu. kansi, ka bamonekanga ko ntangu yawonso mu masolo ma Amerika. Kukondwa ka i nsakusu ko. I kisika kia nima. Ye Delaware i kimbangi kiaki: kisika muna nsi ivioka ntangu yawonso, kansi nkento wasialanga va kisika kimosi ntangu yawonso.