ANG INIIWAN NATING HINDI NAKIKITA

May isang tanong na dumarating nang huli.

Di-hamak na mas huli kaysa sa ating inaakala.

Habang bata pa, itinatanong natin sa buhay kung ano ang makakamit natin.

Bilang mga nasa hustong gulang, itinatanong natin kung ano ang mapapanatili natin.

Pagkalipas lamang ng maraming taon tayo nagsisimulang magtanong sa ating sarili ng isang bagay na naiiba.

Ano ang matitira kapag wala na tayo rito?

Tanong itong bihirang bigkasin nang malakas.

Marahil dahil binabagabag tayo nito.

Marahil dahil pinipilit tayo nitong tumingin nang lampas sa kasalukuyan.

Marahil dahil walang sinumang gustong harapin ang sarili niyang kawalan.

Gayunpaman, dumarating ito.

Palagi.

Sa malao’t madali, dumarating ito.

Sa mahabang panahon, akala ko ang mana ay isang bagay na nakikita.

Isang akda.

Isang kompanya.

Isang bahay.

Isang aklat.

Isang resulta.

Isang bagay na maaaring ituro at makilala.

Pagkatapos, ipinakita sa akin ng panahon ang mas malalim na katotohanan.

Ang pinakamahahalagang bagay na iniiwan natin ay hindi nakikita.

Hindi lumalabas ang mga ito sa mga imbentaryo.

Hindi pumapasok ang mga ito sa mga talaan ng pananalapi.

Hindi napupunta ang mga ito sa mga estadistika.

Gayunpaman, patuloy na nabubuhay ang mga ito.

Nakilala ko ang mga taong hindi kailanman nagsulat ng aklat ngunit bumago sa buhay ng dose-dosenang tao.

Mga taong hindi kailanman namuno sa malalaking organisasyon ngunit nag-iwan ng di-mabuburang marka sa buong mga pamilya.

Mga taong hindi lilitaw sa anumang ensiklopedya at, gayunpaman, patuloy na umiiral sa pamamagitan ng mga bunga ng kanilang mga ginawa.

Binago ng pagtuklas na ito ang paraan ng pagtingin ko sa tagumpay.

Sapagkat mahilig ang tagumpay na makita.

Ang tunay na mana naman ay madalas na kumikilos sa anino.

Isipin natin ang ating mga magulang.

Ang ating mga guro.

Ang ilang taong nakilala natin sa loob lamang ng ilang buwan at nagawang makaimpluwensya sa atin sa loob ng mga dekada.

Marami sa kanila ang lubos na walang kamalay-malay sa naging epekto nila sa atin.

Nagsalita sila.

Kumilos sila.

Nabuhay sila.

At may natira.

Isang bagay na nagpapatuloy pa rin hanggang ngayon.

Ito ang di-nakikitang bahagi ng kasaysayan ng tao.

Ang pinakadakila.

Ang pinakabihirang ikuwento.

Ang pinakamakapangyarihan.

Sa paglipas ng mga taon, sinimulan kong tingnan nang iba ang sarili kong mga pagpili.

Hindi ko na lamang itinatanong sa sarili:

“Ano ang binubuo ko?”

Itinatanong ko sa sarili:

“Ano ang ipinapasa ko?”

Banayad ang pagkakaiba.

Ngunit binabago nito ang lahat.

Ang pagbuo ay tungkol sa kasalukuyan.

Ang pagpapasa ay tungkol sa hinaharap.

At ang hinaharap ay laging tinatahanan ng mga taong hindi natin makikilala.

Mga anak.

Mga apo.

Mga mambabasa.

Mga kaibigan.

Mga estranghero.

Mga taong balang araw ay makatatagpo ng isang bagay na iniwan natin sa ating likuran.

Hindi nila malalaman kung sino tayo noon.

Hindi nila malalaman ang lahat ng detalye.

Ngunit tatanggap sila ng isang bunga.

At ang bungang iyon ang magsasalita sa halip na tayo.

Sa aking buhay bilang propesyonal, nakita kong isinisilang at naglalaho ang mga proyekto.

Lumalaki at nagbabago ang mga kompanya.

Nagbabago ang anyo ng mga merkado.

Naluluma ang mga teknolohiya.

Lahat ng tila permanente ay napatunayang pansamantala.

Noong una, binagabag ako ng realidad na ito.

Pagkatapos, nagsimula ko itong makitang nakapagpapalaya.

Sapagkat pinilit ako nitong hanapin sa ibang lugar ang tunay na tumatagal.

At ang tumatagal ay halos hindi kailanman tumutugma sa taglay natin.

Tumutugma ito sa ipinapasa natin.

Isang pangungusap.

Isang simulain.

Isang halimbawa.

Isang kilos.

Isang anyo ng presensya.

Patuloy na naglalakbay ang ipinapasa natin kahit wala na tayo upang samahan ito.

Madalas kong matagpuang muli, sa mga salita o kilos ng iba, ang mga piraso ng mga taong wala na.

Isang paraan ng pangangatwiran.

Isang pagiging sensitibo.

Isang anyo ng ironya.

Isang aral.

Sa mga sandaling iyon, may isang bagay akong naunawaan.

Hindi tuluyang naglalaho ang mga tao.

Patuloy na gumagalaw sa mundo ang isang bahagi nila.

Hindi bilang alaala.

Bilang impluwensya.

At marahil ito ang pinakatunay na anyo ng pananatili.

Sa pagtanda, unti-unti tayong nawawalan ng interes sa panlabas na anyo ng ating mana.

Mas binibigyang-pansin natin ang kalidad nito.

Hindi mahalaga kung gaano ito kalaki.

Mahalaga kung gaano ito katotoo.

Ang isang maliit na katotohanang ipinasa nang may katapatan ay maaaring tumagal nang higit pa kaysa sa isang malaking gusaling itinayo dahil sa pagpapasikat.

Puno nito ang kasaysayan.

Gumuguho ang mga monumental na akda.

Patuloy na naglalakbay ang mga simulain.

Nagbabago ang mga istruktura.

Nananatiling buhay ang mga pagpapahalaga.

Kaya ngayon, itinuturing ko ang bawat ugnayan na isang anyo ng paghahasik.

Hindi natin kailanman nalalaman kung ano ang tunay na tutubo.

Hindi natin kailanman nalalaman kung aling salita ang mananatili.

Aling kilos ang maaalala.

Aling halimbawa ang gagayahin.

Ang magagawa lamang natin ay kumilos nang totoo.

At hayaang gawin ng panahon ang iba pa.

Sa katapusan ng buhay, naniniwala akong kakaunti ang nakaaalala sa eksaktong bilang ng mga tagumpay.

Kakaunti ang nakaaalala sa mga detalyadong resulta.

Kakaunti ang nakaaalala sa mga titulo.

Marami naman ang nakaaalala kung paano sila pinakitunguhan.

Kung paano sila tinanggap.

Kung paano sila iginalang.

Kung paano sila minahal.

Ito ang di-nakikitang mana.

Ang hindi lumalabas sa mga larawan.

Ang hindi lumilikha ng palakpakan.

Ang hindi humihingi ng atensyon.

Gayunpaman, ito ang bahaging pinakamatagal na nananatili.

Sa paglingon ngayon, nauunawaan kong hindi lamang sinusukat ang isang buhay sa kung ano ang naisasakatuparan nito.

Sinusukat din ito sa kung ano ang patuloy na nabubuhay sa iba.

Sa mga ideyang naipasa natin.

Sa mga taong natulungan natin.

Sa dangal na ipinagtanggol natin.

Sa tiwalang nabuo natin.

Sa tapang na ginising natin.

Pawang mga bagay na hindi nakikita.

Pawang mga bagay na totoo.

Marahil ang pinakatotoo sa lahat.

Sapagkat kapag natangay na ng panahon ang halos lahat, ang hindi nakikita ang mananatili.

Ang iniwan nating hindi nakikita.