ANG NAWAWALANG TANONG

Sa mahabang bahagi ng buhay ko, hinabol ko ang mga sagot.

Gaya ng ginagawa ng halos lahat.

Gusto kong malaman kung alin ang tamang desisyon.

Kung alin ang mas mabuting daan.

Kung ano ang kahulugan ng aking nararanasan.

Gusto ko ng kalinawan.

Direksyon.

Kumpirmasyon.

Naniwala akong ang pagkahinog ay nasa pag-iipon ng mga sagot.

Habang lumilipas ang panahon, lalo ko sanang mauunawaan kung paano ito gumagana.

Habang mas maraming karanasan ang naiipon ko, mas kaunti sana ang aking mga alinlangan.

Isa itong eleganteng teorya.

Ang problema, tila lubusan itong hindi pinapansin ng buhay.

Lumipas ang mga taon.

Lumago ang karanasan.

Dumami ang mga responsibilidad.

At gayunman, hindi nabawasan ang mga tanong.

Sa kabaligtaran.

Lumalim ang mga ito.

Naging mas masalimuot.

Mas mahirap.

Nakayayanig na pagtuklas iyon.

Noong bata ako, inisip ko ang mga nasa hustong gulang bilang mga taong nakaunawa na.

Pagkatapos, ako na ang nasa hustong gulang.

At natuklasan kong marami sa atin ang natuto lamang mamuhay sa gitna ng kawalan ng katiyakan.

Hindi iyon pareho.

Napakalaki ng pagkakaiba ng pag-alam at ng pagpapatuloy.

Marami ang nagpapatuloy.

Kakaunti ang tunay na nakaaalam.

Naaalala ko ang isang panahong naghanap ako ng mga sagot sa lahat ng dako.

Sa mga aklat.

Sa mga organisasyon.

Sa mga paglalakbay.

Sa mga taong may pinakamaraming karanasan.

Sa espiritwalidad.

Sa katwiran.

Sa mga numero.

Naniwala akong sa kung saan ay may umiiral na paliwanag na kayang mag-ayos ng lahat.

Isang pormula.

Isang susi.

Isang sistema.

Ngunit tuwing akala ko’y natagpuan ko na ito, may bagong karanasang dumarating para pagdudahan ito.

Noong una, nakadidismaya ito.

Pagkatapos, naging kawili-wili ito.

Sa huli, naging nakapagpapalaya ito.

Dahil may naunawaan ako.

Maikli ang buhay ng mga sagot.

Mahaba ang buhay ng mga tamang tanong.

Napakahaba.

Sinasamahan tayo ng ilan sa loob ng maraming dekada.

Sino ako?

Ano ang tunay na mahalaga?

Ano ang ibig sabihin ng magmahal?

Ano ang karapat-dapat na pagdusahan?

Ano ang natitira kapag nagbago ang lahat?

Hindi ito mga tanong na dapat lutasin.

Mga tanong ito na dapat tirahan.

Makabuluhan ang pagkakaiba.

Nagsasara ang isang sagot.

Nagbubukas ang isang tanong.

At kung tutuusin, mas gusto ng buhay ang mga pagbubukas.

Tuwing dumaraan ako sa isang bagong karanasan, napapansin kong hindi gaanong nasa naabot na konklusyon ang halaga.

Nasa tanong na nilikha nito.

Lumilikha ng tanong ang isang pagkawala.

Lumilikha ng tanong ang isang pag-ibig.

Lumilikha ng tanong ang isang karamdaman.

Lumilikha ng tanong ang isang pagwawagi.

Kahit ang tagumpay ay lumilikha ng tanong.

Kadalasan, di-hamak na mas mahirap kaysa sa kabiguan.

Dahil matapos makamit ang isang bagay, may lumilitaw na hindi inaasahang tanong:

“At ngayon?”

Sa loob ng maraming taon, naniwala akong nakatago sa mga sagot ang kahulugan ng mga bagay.

Pagkatapos, sinimulan kong mapansin ang isang kakaibang pagkakatugma.

Ang pinakakawili-wiling mga taong nakilala ko ay sila ring may pinakakaunting katiyakan.

Hindi sila urong-sulong.

Bukas sila.

Naunawaan nilang mas malawak ang realidad kaysa sa sariling mga paniniwala.

Mas masalimuot kaysa sa sariling mga balangkas.

Mas mayaman kaysa sa sariling mga konklusyon.

Kaya patuloy silang nagtatanong.

Hindi dahil sa kahinaan.

Kundi dahil sa katalinuhan.

Ang tunay na katalinuhan ay wala sa pagtataglay ng maraming sagot.

Ito’y nasa pagkilala kung aling mga tanong ang karapat-dapat pang itanong.

Sa takbo ng aking buhay, dinalaw ko ang iba’t ibang bansa.

Iba’t ibang kultura.

Iba’t ibang relihiyon.

Iba’t ibang sistema.

Iba-iba ang mga sagot ng bawat lugar.

Gayunman, halos laging magkakapareho ang mga pangunahing tanong.

Paano mabuhay.

Paano magmahal.

Paano harapin ang kamatayan.

Paano mamuhay kasama ang panahon.

Paano makahanap ng kahulugan.

Tumimo ito nang malalim sa akin.

Dahil may ipinakita itong isang bagay na unibersal.

Nagpapalit ng wika ang mga sibilisasyon.

Ang mga saligang tanong, hindi.

Marahil ito mismo ang dahilan kung bakit nananatiling buhay ang piksyon.

Dahil hindi ito nag-aalok ng mga solusyon.

Nag-aalok ito ng mga paggalugad.

Ang nobela ay hindi para lutasin ang buhay.

Ito ay para tanglawan ang isang tanong.

At ang isang mabuting tanong ay maaaring sumama sa isang tao sa loob ng maraming taon.

Mas mabuti kaysa sa maraming sagot.

Naaalala ko ang isang araw na natagpuan ko ang sarili kong nagninilay sa lahat ng katiyakang iniwan ko.

Marami ang mga iyon.

Marami ang namahala sa mahahabang yugto ng aking buhay.

Ang ilan ay naging kapaki-pakinabang.

Ang iba, hindi gaano.

Ngunit lahat ay nagbigay-daan sa isang bagay na mas hinog.

Ang kamalayang ang realidad ay hindi isang hukuman.

Isa itong pag-uusap.

Isang walang katapusang pag-uusap sa pagitan ng ating alam at ng hindi natin alam.

Sa pagitan ng ating nauunawaan at ng hindi natin mahawakan.

Sa pagitan ng kung ano tayo noon at ng kung ano ang ating kinahihinatnan.

Mula sa sandaling iyon, huminto akong tratuhin ang mga alinlangan bilang kaaway.

Sinimulan kong ituring silang mga kasama sa paglalakbay.

Hindi lahat ng alinlangan ay karapat-dapat na pansinin.

Ang ilan ay ingay.

Ang ilan ay takot.

Ang ilan ay simpleng kalituhan.

Ngunit may iba pa.

Mas malalim.

Mas tahimik.

Mas tapat.

Ang mga paulit-ulit na bumabalik.

Ang mga kumakatok sa pinto ng kamalayan taon-taon.

Ang mga humihiling na pakinggan.

Natuto akong igalang sila.

Dahil madalas silang nag-iingat ng isang mahalagang bagay.

Isang pagbabago.

Isang katotohanan.

Isang direksyon.

Isang bahagi natin na hindi pa nagagalugad.

Sa paglingon, hindi na ako napapahanga ng mga taong may sagot sa lahat.

Mas interesado ako sa mga marunong magtanong ng isang tunay na tanong.

Sapagkat maaaring maubos ang isang sagot.

Maaaring lumikha ng buong buhay ang isang tanong.

Marahil isa ito sa pinakamahahalagang aral na iniwan sa akin ng panahon.

Huwag lamang hanapin ang sagot.

Hanapin ang tanong na lumikha nito.

Dahil sa likod ng bawat makabuluhang paniniwala.

Sa likod ng bawat tunay na pagbabago.

Sa likod ng bawat mahalagang pagpili.

Sa likod ng bawat kuwentong karapat-dapat na ikuwento.

Laging may isang di-nakikitang tanong.

At doon nagsisimula ang paglalakbay.

Matagal bago dumating ang sagot.