GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. I

Kafli núll – sameiginlegur inngangur

Þessi upphafskafli er sameiginlegur öllum sex bindum ritraðarinnar Women of the United States. Hann birtist hér í heild sinni en er felldur saman svo að lesa megi ritröðina í samhengi án endurtekninga.

KAFLI NÚLL

Hér er heimurinn ekki landsvæði: hann er endimörk. Norðurpóllinn býður engan velkominn, fyrirgefur ekkert, gefur ekkert svigrúm fyrir mistök. Hvítan ríkir sem alger máttur, þögul og minnislaus. Hitastigið er ekki veðurfræðileg upplýsing: það er rándýr. Nóttin varir mánuðum saman, kremur hugsanirnar, afmyndar útlínur fólks, gleypir viljann.

Samfélögin eru fá, lítil og lokuð. Inúítar, júpíkar og aðrar heimskautaþjóðir búa þar sem enginn myndi velja að vera. Hér er hver einstaklingur nauðsynlegur til að hópurinn lifi af. Ef þú gerir ekki gagn verður þú byrði. Og þeir sem verða byrði hverfa inn í þögnina, inn í snjóinn, inn í rökvísi umhverfis sem gefur engan afslátt.

Rannsóknarstöðvarnar bæta við annars konar kulda: kulda valdastigans. Hér er kona sjaldséð, frávik sem verður að aðlagast eða bugast.

Á þessum stað er hugtakið „hvarf“ ekki til. Þar er aðeins hvítan sem þurrkar allt út.

Inúíta- og júpíkakonur

Stúlkan á heimskautinu er ekki dekruð: hún er búin undir lífið. Hún lærir snemma að þola kuldann, myrkrið og hungrið. Hún verður að gera ættinni gagn, því hér er sjálfsmyndin ekki persónuleg. Hún er hlutverk. Konan ber byrðar fjölskyldunnar og samfélagsins: mat, eld, börn, skinn, umönnun. Enginn talar um réttindi. Enginn talar um viðkvæmni. Þunglyndið er til, en það á sér ekkert nafn. Ofbeldið er til, en það á sér engin vitni.

Konan á rannsóknarstöðvunum

Menntuð, fær, vön aga. Hún kemur sem rannsakandi, tæknimaður og læknir. Hún kemst fljótt að því að norðurpóllinn spyr ekki um prófgráður. Hér gildir aðeins andlegt þol. Karlkyns valdastigar drottna yfir henni og hvert merki um veikleika er túlkað sem veikleiki. Þetta er umhverfi þar sem styrkur nægir ekki: það þarf ýtrustu sjálfstjórn.

Vestræna „aðkomukonan“

Hún er alin upp í frelsi og kemur í þeirri trú að hún geti sigrað kuldann. En staðurinn brýtur hana: einsemdin, örsmá rýmin, endalaus þögnin. Stöðvarnar eru ekki samfélög, þær eru vélbúnaður. Og kona inni í vélbúnaði sem karlar hönnuðu verður að berjast til að hverfa ekki.

Ferðin á heimsenda

Nágranni minn, Antonio, kallaður Nino, hafði árum saman talað um Nordkapp, miðnætursólina, mánuðina án myrkurs. Þetta var draumur sem hann geymdi í vasanum, eins og eitthvað ómögulegt. Einn morgun í maí hringdi ég dyrabjöllunni hjá honum og sagði aðeins þetta: „Pakkaðu niður í tösku. Ég kem aftur eftir klukkutíma. Við komum heim eftir 30 daga.“ Hann horfði á mig, undrandi, glaður. Konan hans spurði áhyggjufull hvað við ætluðum okkur. „Að elta draum,“ svaraði ég.

Við settumst inn í bílinn. Eiginkonur okkar horfðu á okkur eins og við værum gengnir af göflunum. En þessi ferð var raunveruleg. Nino var strax fullur af spurningum. „Hvert erum við að fara? Hvað á ég að taka með mikla peninga?“ „Slakaðu á,“ sagði ég við hann. „Við verðum komnir eftir 54 tíma. Bara 5.000 km. Við erum á nýja Range Rovernum. Njóttu ferðarinnar.“

Á 300 km fresti þurfti ég að stoppa: hann, tólf árum eldri en ég, hafði sinn eigin takt. Ég var með vatn og drykki; hann var með kaffi og líkamlegar þarfir. Og því lengra sem við fórum, því meira talaði hann um líf sitt. Hluti sem ég hefði aldrei fengið að vita ef ekki hefði verið fyrir þennan endalausa veg.

Tveir karlar einir í bíl, alltaf að tala um konur. Hann hafði aðeins kynnst konunni sinni. Ég hló. Ég róaði hann: „Við erum alveg eins.“

Hann spurði mig hvernig ég færi að því að halda geðheilsunni eftir 60 tíma akstur. Ég sagði honum frá Rússlandi, þegar ég ók 51 klukkustund, 22 ára gamall, til að hitta konu sem ég hafði aldrei hitt. „Vegalengdir eru ekki takmörk,“ sagði ég við hann, „þær eru afsakanir. Ég hef aldrei átt neinar.“

Koman inn í hvítuna

Við komum inn í Noreg. Gistiheimili við veginn. Þar ætluðum við að skilja bílinn eftir og halda áfram á sleða.

Leiðsögumaðurinn var dúðaður, óræður. Þegar hún tók af sér gleraugun komst ég að því að þetta var kona. Norsk kona, þögul, hreinskiptin, ísköld. Nino í miðjum sleðanum, hún fremst, ég, 190 cm, aftast.

Það var enn bjart. Úrið sýndi tímann, en það sagði mér ekki hvort það var nótt eða morgunn. Það var miðnætursól. Við vorum komnir á Nordkapp.

Nino grét. Hann faðmaði mig. Ég sagði hlæjandi við hann: „Farðu varlega… fólk gæti haldið að við séum hommar.“ Við hlógum, en við vorum á heimsenda.

Svo kom frostið: –52°C.

Inn í hið sanna heimskautaland

Þau fóru með okkur í málmgám til að skipta um föt. Afar þungir, fóðraðir gallar, lokaðir með flóknum rennilásum.

Ég borgaði fyrir leiðsögukonuna. Nino var skilinn eftir í snjóhúsi með nokkrum körlum; ég var skilinn eftir í öðru hjá fjölskyldu: gömlum manni, milli sjötugs og áttræðs, og þremur konum á aldrinum 30 til 50 ára.

Þetta var lokaður heimur. Einfaldur. Harðneskjulegur.

Maðurinn hélt sig til hliðar. Konurnar héldu taktinum. Og klósettið var hóll fimm metrum frá snjóhúsinu: kúkurinn fraus áður en hann náði til jarðar. Fyrsta pissið mitt varð að gulri heimskautastjörnu. Þannig heilsaði Norðrið mér.

Miðaldra konan, Magi, talaði svolitla ensku. Hitt voru bendingar, augu, hendur. Tungumál kuldans.

Þegar ég vissi ekki hvernig ætti að nota gallann snerti hún, umhugsunarlaust, klofið á mér til að sýna mér falinn rennilás. Það var engin illgirni, engin vandræði: aðeins notagildi. Að lifa af.

Dagarnir þrír í snjóhúsinu

Þau komu með mat. Reyktan fisk, hráan fisk, þorskalifur, hvalkvið. Og hákarlakúlur. Það var ekkert val. Það var enginn annar kostur. Það var það sem náttúran gefur.

Svo drakk ég: rauðan vökva. Ég hélt að þetta væri vín. Það var síað, soðið og sætt hvalablóð. Ég drakk það. Það gaf mér kraft sem ég hafði aldrei fundið áður. Frumorku. Ég hélt að þetta væri kókaín. Nei. Það var Norðrið að fara inn í líkamann.

Konurnar fylgdust með mér. Gamli maðurinn fór á veiðar. Ég hvíldi mig og drakk blóð. Þrír dagar án síma, internets, tölvu, án Nino. Bara ég og þær.

Það var engin nótt. Aðeins ljós, eldur, ís og andardráttur.

Konurnar þrjár lögðust til svefns. Ég leitaði mér að stað. Sú yngsta lyfti handleggnum og gaf mér merki um að koma nær. Þær sprungu úr hlátri. Ég skildi það ekki. Þær sögðu að ég væri „jólin“ þeirra.

Þeirra leið til að segja að ég hefði verið tekinn í hópinn.

Ég reyndi að gefa þeim svolítið af peningum til að þakka fyrir mig. Þær neituðu. Þær vildu bara faðmlag. Og nokkur orð á kalabrísku til að finnast þær nær mér.

Þar skildi ég gildi sannra gjafa: þeirra sem hvorki er hægt að kaupa né selja.

Kveðja leiðsögukonunnar

Eftir þrjá daga kom leiðsögukonan. Hún talaði við konurnar þrjár í klukkutíma. Ég var úti. Ég skildi ekki hvað þær sögðu. Það kom mér ekki við. Það var þeirra tungumál, þeirra heimur, þeirra lög.

Í gámnum, meðan ég var að afklæðast, kom leiðsögukonan inn. Forvitin. Hreinskiptin. Norræn. Hún faðmaði mig fast. Hún kyssti mig. Húðin var hvít sem mjólk. Augun blá eins og ágústhiminninn.

Hún bað mig að taka sig með. Hún hefði gert hvað sem er til að komast burt úr þeim heimi.

Ég brosti af virðingu. Ég gat það ekki. Ég hefði ekki átt að gera það.

Ég skildi aðeins eftir eitt loforð handa henni: „Ef þig vantar eitthvað, skrifaðu mér bréf. Ég skal hjálpa þér.“ Hún neitaði meira að segja peningunum. Hún var falleg kona, en einmana. Einsemd sem sést ekki úr fjarlægð. Einsemd sem kuldinn fyrirgefur ekki.

Heimferðin

Við fórum að sækja Nino. Hann var himinlifandi. Hann vildi ekki fara heim. En ég átti stefnumót við konuna hans.

Hann sagði öllum frá dögunum sínum þremur. Ég þagði. Ég deildi aldrei neinu með manninum. Aðeins með pappírnum.

Og þannig, meðan Nino sneri aftur til síns heims, var ég þegar á leið til annars. Annar áfangastaður. Annar fundur.

Velkomin.

Eftirmáli

Norðrið tekur þig ekki: það breytir þér. Og það skilar þér aldrei

heilum til baka. Karlar koma á norðurpólinn í leit að ljósi, þögn, ljósmyndum, draumum. Konur verða eftir til að lifa af.

Karlar segja frá því sem þeir hafa séð. Konur þegja um það sem þær hafa reynt.

Karlar snúa heim. Konur verða eftir. Þær verða eftir í kuldanum, í húsum úr snjó, í þögnum sem enginn heyrir. Þær verða eftir til að halda uppi samfélögum sem hampa þeim ekki. Þær verða eftir til að vernda börn, gamalmenni, ókunnuga. Þær verða áfram ósýnilegar.

Ég tók aðeins eina minningu með mér þaðan: fallega, ótrúlega fallega konu, en eina. Ekki í rómantískum skilningi. Í mannlegum skilningi. Í harmrænum skilningi.

Hugleiðing

Norðrið drepur ekki líkamann. Það drepur nærveruna. Og það sem eftir verður er hvítt: staður þar sem konur lifa og hverfa á sama tíma.

Þess vegna skrifa ég. Vegna þess að öfgafullir staðir segja ekki sína eigin sögu. Og þeir sem ferðast um þá hafa ekki efni á þeim munaði að þegja.

Ekki ég. Ekki ég. Landið mitt ól mig, og heimurinn tekur á móti mér ekki sem gesti, heldur sem einum af fjölskyldunni.

Úr algerri hvítu Norðursins steig ég niður í algera ringulreið Bandaríkjanna.

BANDARÍKI NORÐUR-AMERÍKU

Ómögulega verkefnið

Að vinna í átján ár fyrir bandarískt fyrirtæki gefur þér nokkuð sem ekkert annað fyrirtæki í heiminum getur gefið: vinnumenningu, verkferla, skýrt hlutverk og gildakerfi sem er ekki kenning – heldur dagleg framkvæmd. Þeir útskýra það ekki fyrir þér; þeir byggja það upp í þér. Og þeir gera það án þess að biðja þig um leyfi.

Ég var á skrifstofunni í New York þegar mér var boðið starf sem mig hafði aldrei órað fyrir. Ekki stöðuhækkun. Ekki flutningur. Tilraun.

Leynilegt verkefni, sett á laggirnar til að prófa líkan af mannlegum samskiptum innan Bandaríkjanna. Þeir höfðu ekki valið stjórnendur, sálfræðinga eða þjálfara. Þeir höfðu valið fólk með ákveðna gerð af reynslu úr raunheiminum. Og nafnið mitt kom upp – þótt ég hefði verið í sölu í átján ár. Þeir horfðu ekki á stöðuna: þeir horfðu á hugann.

Prófið var einfalt að útskýra og afar erfitt að ljúka:

að heimsækja 50 ríki Bandaríkjanna á einu ári, velja borgirnar sjálfur og dvelja að minnsta kosti viku í hverri.

Síðustu tvær vikurnar yrðu skyldufrí. Þeir myndu greiða allan kostnað. Ég þurfti bara að lifa, fylgjast með, skilja og skila skýrslu hvern mánudag. Mannlegri, þurri, nákvæmri frásögn.

Ég skrifaði undir samninginn. Ég lét vita heima. Þau spurðu einskis. Þau vildu bara vita hvort mánaðarbirgðirnar væru komnar. Ég stóð frammi fyrir heilu ári í Ameríku. Þau stóðu, eins og alltaf, frammi fyrir næsta mánuði.

Til öryggis voru launin mín lögð beint inn á bankareikninginn minn á Ítalíu. Það var kurteisleg leið til að segja við mig: „Ekki gera neina vitleysu. Lifðu á því sem þú hefur. Sjáum hver þú ert í raun og veru.“

Það var ekki fyrr en fimmtán árum síðar sem ég fékk aðgang að upprunalegu skýrslunum mínum, greiningunum og gögnunum sem þeir höfðu safnað um mig. Þaðan er þessi bók sprottin. Ég fékk leyfi til að gefa hana út, með einu skilyrði: að nefna aldrei fyrirtækið sem pantaði hana.

Það skiptir ekki máli. Þessi saga fjallar ekki um vörumerki. Hún fjallar um mann í landi sem er ómögulegt að skilja nema maður upplifi það sjálfur.

Byrja ég á fjarlægasta staðnum?

Rökrétta valið var að byrja á jaðrinum, ekki í miðjunni. Af tveimur einföldum ástæðum:

1. Ég kom beint úr tilrauninni: skýr hugsun, hámarksathygli.

2. Með því að byrja á ystu mörkum gæti ég leiðrétt stefnuna og lokið ferðinni hreint.

Ég þurfti ekki að byrja í Boston eða Chicago. Ég varð að byrja við landamæri. Á stað sem var Ameríka aðeins á pappírnum.

Ég valdi Juneau, höfuðborg Alaska. Einangraða. Aðeins hægt að komast þangað með bát eða flugvél. Borg sem tilheyrir engum. Fullkominn staður til að byrja.

Að nýta úrræðin sem best

Áður en ég lagði af stað gerði ég það sem Bandaríkjamaður virðir umfram allt: ég skipulagði mig eins og fagmaður, ekki eins og ferðamaður.

Ég hringdi í þrjú af vinsælustu flugfélögunum, þau sem hafa stærstu innanlandsleiðakerfin. Á innan við klukkutíma keypti ég hefti með fimmtíu innanlandsflugum með 60% afslætti.

Engin tímamörk. Engin takmörk á dögum. Engar hömlur. Aðeins eitt skilyrði: að nota þau innan árs.

Ég gerði það sama við hótelkeðjur, Uber-leigubíla og bílaleigur og útbjó síðan almennilega áætlun um áfangana, aðferðirnar, en ekki tímasetningarnar.

Ég var tilbúinn.

Þetta var fyrsti raunverulegi sigurinn minn. Fyrsta merkið um að ég kynni að koma mér áfram. Ameríka umbunar þeim sem framkvæma, ekki þeim sem bíða.

Þegar fyrirtækið sá færsluna gerði það það sem bandarísk menning gerir alltaf: það kannaði áreiðanleikann.

Gat ég ráðið við heilt ár af stöðugum ferðalögum? Gat ég tekist á við óvæntar uppákomur, vegalengdir og neyðartilvik? Var ég sjálfstæður?

Þess vegna gekk ég, áður en ég fór, frá öðru mikilvægu atriði:

Ég sá til þess að ég hefði mánaðarlega úttektarheimild upp á að minnsta kosti 100.000 dali á kreditkortinu mínu.

Það var ekki ætlað til eyðslu. Það var ætlað til að sýna að við gætum haldið utan um þetta. Bandaríkjamenn hugsa svona: ef þú hefur ekki sjálfræði hefurðu ekki frelsi. Og ef þú hefur ekki frelsi er ekki hægt að meta þig.

Frá þeirri stundu var verkefnið ekki lengur úthlutun. Það var köllun.

OG NÚ FERÐUMST VIÐ FYRIR ALVÖRU

Alaska er hluti af Bandaríkjunum aðeins landfræðilega. Það er annar heimur.

Það er staðurinn þar sem konur hverfa sporlaust. Þar sem kæra kemst aldrei á leiðarenda. Þar sem borgirnar eru aðeins siðmenntaðar eyjar í miðri villtri heimsálfu.

Juneau var fyrsta prófið mitt: höfuðborg án vegar sem tengir hana við restina af landinu. Bútur af Ameríku sem líður ekki eins og Ameríka.

Hér byrjaði ég að skilja eitt: ferðin yrði ekki landfræðileg. Hún yrði mannleg.

HLUTI 1 (I. bindi)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – Kalifornía – Colorado – Connecticut – Delaware – Flórída – Georgía

HLUTI 2 (II. bindi)

Havaí – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

HLUTI 3 (III. bindi)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – Nýja-Mexíkó

HLUTI 4 (IV. bindi)

New York – Washington

HLUTI 5 (V. bindi)

Norður-Karólína – Norður-Dakóta – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvanía – Rhode Island – Suður-Karólína

HLUTI 6 (VI. bindi)

Suður-Dakóta – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginía – Vestur-Virginía – Wisconsin – Wyoming ALABAMA Alabama er ekki bara suðurhluti Bandaríkjanna. Það er bútur af sögu sem kólnar aldrei. Hér er þrælahaldið ekki kafli: það er skuggi. Aðskilnaðarstefnan er ekki minning: hún er ör. Trúin er ekki huggun: hún er stjórn. Í þessu ríki vegur allt þungt. Hitinn vegur þungt. Fjölskyldan vegur þungt. Hefðin vegur þyngst af öllu. Trúin herðist eins og belti um hálsinn. Samfélögin fylgjast með, dæma, muna. Ekkert gleymist í raun. Ekkert er fyrirgefið í raun. Og mitt í þessu öllu eru konur. Konur sem reka heilu heimilin án þess að vera nefndar á nafn. Konur sem vinna þrjár vaktir og vakna í dögun til að taka börnin til. Konur sem biðja í kirkjunni á sunnudögum og skjálfa í þögn á mánudögum. Konur sem eiga eiginmenn útkeyrða af vinnu eða menn sem gera ekki neitt. Konur sem verða mæður, dætur, ömmur og máttarstoðir lífsins allt á sama deginum.

Líf kvenna í Alabama er sífelld pendúlsveifla:

– sumar fara snemma að heiman til að giftast, flýja, verða fullorðnar of hratt

– sumar snúa aftur vegna skilnaðar, atvinnumissis, ofbeldis sem þaggað var niður

Þær eru hertar konur. Ekki brothættar. Ekki uppreisnarseggir. Ekki fórnarlömb.

Hertar.

Þrautseigja þeirra er þögul, en alger. Það er styrkur þeirra sem mega ekki hrynja því enginn myndi reisa þær við.

Gengilbeinan á matstaðnum

Þar var lykt af kaffi og steiktum mat. Og ég mundi strax eftir reglu sem gildir alls staðar: því fátæklegri sem staðurinn virðist, því betri er maturinn. Þessi sannindi lærði ég á veginum. Og þau hafa aldrei brugðist mér.

Hún hét Carol.

Ljóshærð – kannski af náttúrunnar hendi, kannski ekki – sigggrónar hendur, skjótt bros, dauf augu. Hún þjónaði öllum af sömu þreyttu þokkanum. Og enginn leit í raun á hana.

Það geri ég. Þegar ég sé engil að störfum get ég ekki annað en heilsað henni og gefið henni bros. Það er það minnsta sem ég get gert. Hún vísaði mér til borðs. „Hvað viltu borða?“ spurði hún. Ef við hefðum verið á Ítalíu hefði ég sagt minn sannleika. Ég reyndi það samt:

„Ég vil þig.“

Hún horfði á mig sviplaus. Eða lét sem hún skildi ekki – eins og sumir heimamenn sem segjast ekkert hafa skilið þegar þeir hafa skilið allt. Það var tilgangslaust að endurtaka. Þá pantaði ég:

Pylsu. Bjór. Og svart amerískt kaffi, með eftirrétti.

Ég hafði vakið forvitni hennar. Ég sá það á hreyfingunum. Hún kom aftur eftir nokkrar mínútur: „Vaktinni minni lýkur eftir tíu mínútur… má ég setjast?“

Ég samþykkti.

Hún settist með bogið bak, eins og sú sem hvílist aldrei. Hún horfði í augun á mér og sagði, án nokkurs leikrænis:

„Ég er neydd í þetta starf. Maðurinn minn dó í Írak. Ég á engin börn, enga ættingja. Og gatan… það er ekki starf fyrir mig.“

Ég svaraði ekki. Stundum er orðið móðgun. Ég tók í höndina á henni. Fast handtak. Þurr, hrein bending.

Og í lófa hennar skildi ég eftir hundrað dali.

Ég stóð upp. Ég gekk út. Án þess að líta til baka. En í gegnum rúðuna sá ég hana. Hún hafði sprottið á fætur, eins og hún væri hissa, eins og hún væri særð, eins og hún væri þakklát. Hún stamaði eitthvað sem komst ekki í gegn.

Og það var þar sem ég skildi sannleikann um líf Carol:

Hún sest aldrei.

Gospelsöngkonan

Þetta var sunnudagur eins og hver annar. Ég fann þörf fyrir að snerta andlegu hliðina á mér, og í Alabama þýðir það að fara í kirkju. Þar er trúin ekki trúarbrögð: hún er leiksvið.

Presturinn var að ljúka prédikuninni þegar ég gekk inn um aðaldyrnar, sem stóðu galopnar vegna hitans. Ég valdi ekki hliðarinngang. Ég vildi að koma mín vekti athygli í þessu litla samfélagi.

Hann sá mig og sagði hátt: „Velkominn, ókunnugi maður.“ Ég svaraði: „Sömuleiðis velkominn.“

Ég settist. Orgelið fór að titra: hár, kunnuglegur hljómur, þessi „ameríski draugur“ sem minnir mig á Arethu Franklin jafnvel þegar enginn er frægur. Og þá gekk hún inn.

Röddin hennar söng ekki: hún braust út.

Hún var svört bandarísk kona, ekki af þeirri gerð sem fer fram hjá manni, heldur af þeirri sem örlögin setja fyrir framan mann einu sinni til að minna mann á hvað manneskja getur þegar lífið kremur hana. Röddin var gríðarleg. Lífið var lítið. Hún söng á sunnudögum til að anda. Hún þagði alla vikuna til að lifa af.

Þegar þessu lauk stóð fólk upp til að fara, eins og ekkert hefði gerst. Ég gekk til hennar. Hún varð hissa: þarna þakkaði enginn gospelsöngkonunni. Það er eins og að þakka loftinu: öllum finnst það sjálfsagt.

Ég tók í höndina á henni. Ég gaf litla skál, af þeirri gerð sem ætluð er göfugum konum. Því hún hafði allt, eða næstum allt. Það eina sem hana vantaði var ég. Og í eina mínútu var ég þar.

„Hver ert þú?“ spurði hún. Ég svaraði: „Ég er einn af englunum sem komu niður úr loftinu bara fyrir þig. Og þín vegna er ég enn mennskur í dag. Ég fer aldrei til baka.“

Hún brosti. Gott merki. Ég var ekki að selja neitt. Ég var ekki að leita að neinu. Ég var að drekka í mig. Eins og alltaf.

Forvitni hennar var við það að springa út í spurningu, en ég var þegar á leið að útganginum. Og þá gerðist það.

Röddin hennar kallaði á mig: „Herra! Herra! Ókunnugi maður!“ Hávært óp, fullt af lofti og einhverju sem var ekki sársauki.

Ég sneri mér ekki við. Ég kann að greina neyðaróp frá ópi sem spyr „hvers vegna“. Þetta var „hvers vegna“. Og það þurfti ekkert svar. Fórnargjöfin mín varð eftir við fætur hennar. Hún var merkið mitt. Hún myndi skrifa um restina af lífi sínu, sem enginn hafði nokkurn tíma klappað fyrir.

Háskólaneminn

Hún lifði innan um bækur og lævíslega mismunun. Ég sat fyrir utan háskólasvæðið og beið eftir fyrrverandi samstarfskonu sem var orðin prófessor þar. Svæðið var fullt af krökkum sem hlupu um, hlógu og létu sem enginn fylgdist með þeim. Ekki hún. Hún fylgdist með.

Þegar fyrrverandi samstarfskona mín kom faðmaði hún mig fast. Neminn sá atriðið. Hún leit ekki undan. Og meðan ég endurgalt faðmlagið horfði ég á hana. Aðeins hana.

Kennarinn þurfti að hraða sér í önnur verkefni. Hún skildi mig eftir á miðju torginu með stuttri kveðju og tregablandinni ásýnd. Ég fór og settist á brún gosbrunnsins, við hliðina á nemanum. Hún brosti. Eitt af þeim brosum sem eru hvorki boð né vörn: þau eru sannleikurinn.

„Hverjir eru draumarnir þínir?“ spurði ég hana. „Þú ert ung, klár… og helvíti falleg.“

Hún roðnaði ekki. Hún blés ekki út. Hún svaraði stuttaralega, eins og sú sem hefur lært að lifa með raunveruleikanum:

„Mig dreymir um að flýja Suðrið.

En Suðrið eltir mig hvert sem ég fer.“

Ég kinkaði kolli. „Veistu hvaðan ég er?“ Hún hristi höfuðið. „Frá Suður-Ítalíu.“ Hún þagnaði í eina sekúndu. Svo hló hún. Stuttur hlátur, af þeirri gerð sem opnar glugga inn í þungann.

Við töluðum lítið. En það nægði.

„Við fæddumst til að glíma við sjálfsmyndina, fortíðina og væntingarnar,“ sagði ég við hana. „Við biðjum alltaf aðra að breytast, en sönn breyting hefst innra með okkur sjálfum.“

Hún var ung. En byrðin sem hún bar var það ekki. Og hún bar hana með reisn.

Áður en ég fór vildi ég skilja eftir handa henni eitthvað sem var hvorki ræða né loforð. Aðeins sannleikann.

„Mundu, elskan:

Suðrið er Norðrinu það sem konan er manninum.“

Hún horfði á mig. Hún skildi. Meira þurfti ekki.

Ég stóð upp. „Bless. Og gangi þér vel.“

Hún svaraði ekki. Hún brosti bara. Og í því brosi var meiri framtíð en á öllu háskólasvæðinu.

Plantekrukona nútímans

Ég átti fund með forseta verslunarráðs ríkisins. Ég hafði áður gegnt starfi ráðgjafa á Ítalíu, og ákveðin stofnanaleg lögmál rifjast upp um leið og maður kemst aftur í tæri við þau. Hann var hávaxinn, grannur og glæsilegur. Gullúr. Daufur ilmur af ævafornum auði. Af þeirri gerð sem maður flaggar ekki: maður ber hann. Því hinir ríku hér lykta ekki af peningum. Þeir lykta af öllu.

Hann var stoltur af ríkinu sínu. Of stoltur. Sannfærður um að efnahagur Alabama héldi uppi allri þjóðinni ákvað hann að sanna það með því að fara með mig á baðmullarplantekru. Fyrst landið. Svo vinnslan. Svo nútíma landbúnaðariðnaðurinn, sá sem hefur tekið hlekkina af en haldið sama taktinum.

Og það var þar sem ég sá hana.

Sólin brenndi á henni bakið. Hreyfingarnar voru hræðilega hægar, nákvæmar, án umkvörtunar. Hún var kona á besta aldri fullorðinsáranna, með andlit sem virtist mótað af þreytu. Fjölskyldan á herðunum. Húðin var rist línum. Augun voru hörð. Taktur þeirrar sem leyfir sér aldrei mistök, aldrei.

Ég spurði forsetann hvort ég mætti tala við verkafólkið. Ég vildi „skilja betur“, sagði ég. Afsökun. Ég vildi bara tala við hana.

Ég gekk til hennar. Hún kraup og kyssti á höndina á mér. Ævaforn bending, úr stað, úr tíma. Ég stöðvaði hana strax.

„Stattu upp,“ sagði ég við hana. „Ég er ekki biskup. Ekki heldur páfi. Ég er bara manneskja eins og þú.“

Hún svaraði ekki. Hún leit varla á mig, eins og þeir gera sem hafa ekki efni á að horfa í raun. Ég þagði í nokkrar sekúndur. Svo fór ég. En þessu var ekki lokið.

Daginn eftir kom ég aftur einn. Ég vildi sjá hana aftur án pólitíska leikritsins í kringum mig.

Ég beið eftir að verkafólkið kæmi út. Þegar hún sá mig leit hún niður. Feimni. Virðing. Og bæld löngun til að tala.

Ég stöðvaði hana með hægri bendingu, án þess að þröngva neinu upp á hana. Hún var andlit hins dulda samhengis Suðursins: ævafornt stritið sem hefur aldrei verið þurrkað út. Aðeins betur falið.

Ég tók í höndina á henni. Ég rétti henni litla mynd af Padre Pio sem ég ber alltaf á mér. Aftan á hana hafði ég skrifað:

„Sársaukinn gleymist ekki þegar hann líður hjá.

Hann gleymist aðeins þegar maður fyrirgefur.“

Ég sagði ekkert meira. Þess þurfti ekki. Hún kinkaði kolli með smáhreyfingu sem hinir sáu ekki. En fyrir mig var það allt.

Eftirmáli – Alabama

Alabama er ekki ríki: það er dómur. Staður þar sem fortíðin líður ekki hjá og nútíðin biður ekki um leyfi. Allt er enn skrifað í tvo dálka: hver stendur og hver fellur. Og alltaf er það kona sem stendur.

Ég sá fjögur ólík andlit en sama sannleikann: gengilbeinuna sem sest aldrei, gospelsöngkonuna sem syngur til að anda, nemann sem dreymir um að flýja Suður sem eltir hana, verkakonuna á nýju plantekrunum, erfingja ævaforns strits. Fjórar sögur. Sama rótin. Sama þögla baráttan.

Í Alabama lifir konan innan trúar sem verndar og refsar, fjölskyldu sem styður og kæfir, samfélags sem fylgist með og dæmir. Samt þraukar hún. Hún gefst ekki upp. Hún brotnar ekki. Hún afsakar sig ekki.

Karlar lýsa Suðrinu sínu sem uppsprettu stolts. Konur upplifa það sem prófraun.

Hugleiðing – Alabama

Sannleikurinn er einfaldur: þar sem karlinn ber nafnið, stjórnar konan heiminum.

Alabama kenndi mér að sum líf þurfa ekki rödd til að öskra. Þau þurfa einhvern til að hlusta. Og ég gerði, enn einu sinni, það sem ég kann: fór hjá, fylgdist með, skildi og fór síðan án þess að trufla.

Því Suðurríki Bandaríkjanna hafa, eins og hið hnattræna Suður, reglu sem hefur staðist í aldir: þeir sem búa þar breytast ekki. Þeir sem sjá þá breytast.

Ég sá það. Og ég verð ekki samur.

ALASKA

Alaska er ekki ríki: það er lifandi landamæri. Landsvæði á stærð við heimsálfu, þar sem maðurinn er gestur og náttúran ræður. Þar eru borgir sem aðeins tengjast með flugi. Þorp sem sjá lækni einu sinni í mánuði. Heimili þar sem rafmagn er munaður og heitt vatn forréttindi. Hér er kuldinn ekki veðurfar: hann er persóna. Hann mótar fólkið, sníður venjurnar, þröngvar fram þögn. Lífið er gert úr ómögulegum vegalengdum, erfiðri vinnu, einangrun sem grefur djúpt og breytir því hvernig við tölum, elskum og lifum af.

Samfélög frumbyggja bera með sér aldagamlar hefðir. Konurnar eru hornsteinarnir: þær halda heimilinu gangandi, ala upp börnin og halda samfélaginu saman. En þær eru ekki röddin. Oft hafa þær ekki rými til að segja frá því sem þær þola.

Í borgunum – Anchorage, Fairbanks, Juneau – gengur heimurinn hraðar, en einsemdin er sú sama. Konur koma þangað í leit að vinnu, frelsi, framtíð. Margar enda gleyptar af úthverfunum, af vöktum hjá olíufélögum, af slæmum samböndum, af þögn stofnananna.

Í Alaska, þegar kona fellur, berst hljóðið hvergi. Kuldinn hylur allt. Og það sem hverfur er áfram horfið.

Konan á leigubílnum

Ferðin frá flugvellinum að hótelinu nægði. Fjörutíu og fimm mínútur á ísilögðum vegi og fertug ekkja hætti ekki að tala við mig eina sekúndu. Þannig er það alltaf í Alaska: fólk býr eitt, en þegar það hittir einhvern sem hlustar opnar það sig eins og það sé síðasti dagurinn þess.

Ég hafði ákveðið að alla þessa ferð yrði ég rithöfundur. Engin hlutverk, ekkert fyrirtæki, engin próf. Ég hélt mig nafnlausan, því satt að segja vissi ég ekki heldur almennilega að hverju ég var að leita. Ég vissi bara að einhver borgaði mér fyrir að skilja eitthvað sem þeir sögðu ekki. Hún byrjaði á venjulegu spurningunum: aldur, starf, hvort ég væri giftur, hvort ég ætti börn. Ég svaraði einfaldlega: „Ég er trúlofaður.“

Hún sprakk úr hlátri. Og hláturinn er, í Alaska, vegabréfið að trausti konu. Á því augnabliki var ég kominn inn í heiminn hennar.

Við komum að hótelinu. Hún lagði bílnum og fann sér afsökun til að fylgja mér upp á herbergi með ferðatöskuna. Ég skildi strax eitt: þegar kona vill eitthvað, biður hún ekki um það. Hún tekur það.

Þetta var fyrsta merkið um að ég yrði að fara varlega. Það var ekki áhætta, það var virðing: kona sem ekur ein að næturlagi í Alaska nær ekki fertugu nema hún hafi lært að lesa karla betur en nokkur annar.

Við urðum vinir. Við skrifumst enn á í dag. Hún biður um ráð og í hvert skipti endurtekur hún sömu setninguna:

„Þú átt lausnina á vandamálum allra, en þú átt engin vandamál sjálfur. Þú átt tækifæri.“

Kona sem ekur í nístingskulda til að lifa af. Og hefur aldrei hætt að skilja aðra betur en þeir skildu hana nokkurn tíma.

Landamæralögreglukonan

Ég fór út að ganga um morguninn. Ég geri alltaf það sama þegar ég ferðast: ég skil skilríkin og veskið eftir á hótelinu og tek aðeins nafnspjald hótelsins með mér. Þetta er vani sem ég hef haft í mörg ár. Ég var að virða fyrir mér húsin, kuldann, þögn Alaska þegar tveir lögreglubílar komu fyrirvaralaust. Tvær lögreglukonur stukku út, stöðvuðu umferðina, strengdu gulan borða og girtu af svæði eins og morð hefði verið framið rétt í þessu.

Ég stóð og horfði á, en eftir nokkrar sekúndur skipaði önnur þeirra mér að vera kyrr þar sem ég var. Þær vildu yfirheyra mig sem vitni.

Vitni að hverju?

Ég hafði ekkert séð. Ég var bara maður úti að ganga.

„Málið“ var þetta: hundur hafði kafnað til dauða. Einhver hafði gefið honum pylsur án vatns. Í Alaska er þetta líka glæpur.

Á því augnabliki hélt ég að ég hefði gengið inn á kvikmyndasett. En þetta var raunverulegt. Þetta var Alaska. Og ég var þar.

Þær hjálpuðu mér inn í bílinn sinn og óku mér aftur á hótelið til að sækja skilríkin. Önnur þeirra talaði góða frönsku og fór að spyrja mig spurninga á henni.

Hundurinn var dauður. Það varð að finna sökudólginn. Ég var þarna, svo það mátti yfirheyra mig.

Ég sagðist elska dýr. Að ég ætti tvö á Ítalíu. Og það nægði, samkvæmt þessari óskiljanlegu norður-amerísku rökvísi, til að telja mig „ekki grunaðan“.

Spennan minnkaði. Formsatriðin gufuðu upp. Og það kom boð í kvöldmat.

Lögreglukonan, úr einkennisbúningnum, bjó yfir eldi sem maður ætti ekki von á mitt í ísnum. Gleymdu staðalmyndunum um mexíkóskar eða spænskar konur: konurnar í Alaska eru heitar til að lifa af, ekki að gamni sínu.

Kvöldverðurinn var einfaldur, hreinskiptinn og tilgerðarlaus. Brandararnir mínir fengu hana til að hlæja eins og hún hefði ekki hlegið í mörg ár. Hér, á svo afskekktum stöðum, er hlátur fágæt vara.

Að lokum kvöddumst við án loforða eða væntinga. Aðeins eitt var eftir, sterkt og hvasst:

Þögn.

Sú sem kemur alltaf á eftir hverri sögu í Alaska. Og hún vegur þyngra en ísinn.

Háskólastúlkan

Ég hafði spurt á hótelinu hvar bókasafnið væri. Fyrir mig hefur það alltaf verið kjörstaður: þögn innandyra, orð utandyra. Staður þar sem fólk klæðist ró, bara til að verða aftur það sjálft um leið og það gengur út um dyrnar.

Ég tók strax eftir Elgu – ritaranum. Hún var með nútímaleg gleraugu með rauðri umgjörð. Smáatriði sem, á konu úr Norðrinu, ber vott um stíl, skapgerð og náttúrulega þokka. Ég bauð henni í kaffihlé. Hún hugsaði sig ekki tvisvar um: hún læsti bókasafninu og við fórum.

Við komum að strætóskýlinu, en vagninn okkar var farinn fyrir örfáum mínútum. Símtal sem aldrei náði í gegn. Lest sem fór fram hjá. Ein af þessum litlu sprungum sem verða að tækifærum.

Hún missti ekki móðinn. Hún tók undir handlegginn á mér eins og hún hefði þekkt mig í mörg ár og leiddi mig heim til sín. Hún bjó til enskt te, kex, einfaldar, næstum barnslegar móttökur. Ég var Ítalinn sem var þarna fyrir tilviljun, hún var ungur háskólanemi að leita að bút af framtíð. Í þessari litlu, snyrtilegu stofu skildi ég eitt: góðvild er, í Alaska, stutt bending. Tafarlaus athöfn. Hún er ekki formsatriði: hún er nauðsyn.

Hún var að leita sér að eiginmanni. Hún sagði það ekki, en það var augljóst í hverri hreyfingu hennar. Ég gerði það eina sem ég kann í raun: ég gaf henni nokkur ráð. Það var ekki ég sem átti að halda í höndina á henni. Ég kom í heiminn til að gefa, ekki til að taka. Og það var ekki minn tími.

Þremur árum síðar fékk ég tölvupóst. Mynd. Hún, með barn í fanginu. Og ein setning:

„Ég gaf honum nafnið þitt.

Ekki af ást. Af virðingu.“

Í landi þar sem frostið hylur allt nægir stundum lítil bending til að skilja eftir spor sem aldrei bráðnar.

Húsmóðirin

Ég áttaði mig á því að ég var að gefast upp á mataræðinu. Að borða aðeins einu sinni á dag gekk vel á ferðalögum, en ekki á stað eins og Alaska, þar sem kuldinn étur mann upp án þess að biðja um leyfi. Ég ákvað að sleppa veitingastaðnum og fara á markaðinn. Það var rökréttasta valið: að borða vel og fylgjast betur með heimafólkinu.

Í stórmörkuðum úti á landi skilur maður allt: hvernig fólk klæðir sig, hvað það eyðir miklu, hvernig það horfir á börnin sín, hvernig það ræður við þreytuna. Það er einlægasti búðargluggi borgarinnar.

Ég greip poka af ítalskri hráskinku og svolítið af buffalamozzarella – sjaldgæfan munað í þeim nístingskulda – þegar full innkaupakerra skall á síðunni á mér. Ósjálfrátt hélt ég að þetta væri tilviljun. En samkvæmt minni reynslu gera konur ekkert „óvart“. Þær vita alltaf hvert þær eru að fara.

Hún horfði á mig og sagði: „Hráskinka og mozzarella… þú hlýtur að vera Ítali?“ Hún hafði skilið allt á einni sekúndu: þjóðernið, smekkinn, jafnvel glæsileika innkaupanna.

Hún hét Rose, fimmtíu og sex ára.

Hún bjó með dóttur sinni, tengdasyni og tveimur barnabörnum. Þau voru gleði hennar og byrði. Konan sem heldur heimilinu á floti án þess að nokkur taki eftir því.

Ég stakk upp á kaffi á kaffihúsi í grenndinni. Hún þáði það hiklaust. Hún lauk innkaupunum, setti þau í bílinn og ók aftur til mín.

Við borðið fór hún að tala. Mikið. Ég hlustaði. Ég greip ekki fram í. Stundum er sterkasta orðið þögnin sem maður leyfir hinum að nota.

Á einum tímapunkti brosti hún og sagði: „Ítali, ást, mamma, pítsa, spagettí…“ Þessi venjulega setning byggð á staðalmyndum, en með raunverulegri blíðu. Ég velti því fyrir mér hvort hún hefði lesið eina af bókunum mínum.

Svo sagði hún það: hún var rithöfundur. Og hún hafði keypt texta eftir mig, útgefinn undir dulnefni. Sem betur fer: hún hafði ekki þekkt mig.

Hún hélt áfram að segja mér frá lífi sínu, fullu húsinu, dögunum sem voru allir eins, óttanum við að barnabörnin skorti eitthvað, ástinni sem ekki er hægt að tjá því hún virðist sjálfsögð.

Þegar hún loksins þagnaði horfði hún í augun á mér. Það var eitt af þeim augnaráðum sem segja meira en þúsund orð.

Ég sagði bara þetta við hana: „Ég kaupi bókina þína á morgun.“ Og svo sendi ég þér umsögnina.“

Hún varð snortin. Röddin skalf lítillega: „Takk. Þú veist ekki hvað það gerði mér mikið að hitta þig. Hvílík glæsileg, kurteis manneskja… Eru allir Ítalir svona?“

Ég svaraði eins og ég svara alltaf: „Líttu á hendurnar og fæturna. Þar geturðu skilið hvaðan manneskja kemur í raun og veru.“

Rose brosti. Það var bros ósýnilegrar konu sem, eitt síðdegi, var hætt að vera ósýnileg.

Eftirmáli – Alaska

Alaska hvorki býður þig velkominn né hafnar þér. Það fylgist með þér. Það mælir þig. Það heldur þér í óvissu þar til það veit hvort þú ert nógu heiðarlegur til að vera einn dag í viðbót eða nógu heill á geði til að fara.

Í þessu ríki er fjarlægðin ekki landfræðileg: hún er mannleg. Fólk lifir í þögnum sem vara í nokkrar sekúndur, en verða hér að mánuðum. Einsemdin er móðurmál þess. Og það eru konurnar sem tala það best. Ég sá fjórar konur í fjórum ólíkum hlutverkum, og þær áttu allar eitt sameiginlegt: þær biðu ekki eftir neinum.

Konan á leigubílnum ók til að stöðvast ekki. Lögreglukonan hafði stjórn á heimi sem ekki var hægt að stjórna. Háskólaneminn leitaði framtíðar á stað sem tók af henni nútíðina. Húsmóðirin hélt uppi heilu heimili án þess að nokkur sæi hana.

Í Alaska biðja konur ekki um neitt. Þær framkvæma.

Það er staður þar sem lífið er stutt, nóttin löng og sannleikurinn þarf enga áhorfendur.

Hugleiðing – Alaska

Alaska kenndi mér nokkuð einfalt og grimmt: heimurinn skiptist ekki í karla og konur. Hann skiptist í þá sem bera byrðina og þá sem leggja hana á aðra.

Í þessu ríki eru það þær sem bera byrðina.

Ég sá ekki viðkvæmni. Ég sá reisn. Ég sá ró sem kemur ekki af friði, heldur af því að venjast storminum. Ég sá konur sem kvarta ekki því þær vita að ef þær gerðu það myndi enginn hlusta.

Konurnar í Alaska eru ekki ósýnilegar af því að þær vanti. Þær eru ósýnilegar af því að enginn horfir á þær nógu lengi til að sjá þær í raun.

Þær eru mæður án tíma, verkakonur án vinnutíma, verndarar án áhorfenda. Þær eru hluti af samfélagi sem biður ekki um lófaklapp. Og mun aldrei gera það.

Konurnar í Alaska tala ekki um reynslu sína. Þess vegna geri ég það núna.

ARIZONA

Arizona er opið sár í eyðimörkinni. Víðátta af ryki, gljúfrum og þögnum sem guðlasta ekki, þær dæma. Hér er sólin ekki hlý. Hún brennir. Og nóttin er ekki svöl. Hún sundrar.

Þetta er landamæraríki, þar sem hver vegur ber grunsemd með sér. Innflytjendur, landamæraverðir, frumbyggjaættbálkar, uppgjafahermenn, flutningabílstjórar, einhleypar konur, sundraðar fjölskyldur: öllu blandað saman í miskunnarlausum hita.

Borgirnar virðast nútímalegar, en um leið og maður fer út fyrir mörkin finnur maður sannleikann: Arizona er eyðimörk, fólksfækkun, eiturlyf, árekstrar milli menningarheima, rætur frumbyggja sem aldrei deyja út og einsemd sem á sér engan sjóndeildarhring.

Og konurnar? Hér lifa þær í auga stormsins: milli landamæra og sjálfsmyndar, milli þess að lifa af og stoltsins, milli ofbeldis og frelsis.

Konan í Arizona getur verið hvað sem er: – Hopi- eða Navajo-frumbyggi– Mexíkóskur innflytjandi– Einstæð móðir úr draugabæ– Landamæravörður– Hjúkrunarkona á verndarsvæðunum– Námsmær í Phoenix sem dreymir um að flýja.

En í hverju hlutverki er sama byrðin: að þrauka án þess að geta stoppað.

Landamæralögreglukonan, 38 ára

Kynni af löggæslunni, hvar sem er í heiminum, eru alltaf prófsteinn á samfélagið sem maður er staddur í. Ég hef alltaf upplifað þau sem beina viðureign við landsvæðið, reglur þess, takmörk þess, drauga þess.

Þennan síðdegisdag hafði ég leigt bíl til að finna mig frjálsan og óháðan. Ég var sannfærður um að ég ætti veginn. En í Ameríku er vegurinn aldrei þinn. Hann á eitthvað inni hjá þér.

Ég ók í fjóra tíma án þess að stoppa. Svo fimm. Eyðimörkin í Arizona er miskunnarlaus: endalaus gljúfur, hrollvekjandi þögn, mílur sem virðast allar eins.

Og þá sá ég það. Lögreglubíl með blikkandi ljós. Skipun um að stöðva.

Kona steig út. Hún hafði greinilega mexíkóska andlitsdrætti, ákafa svört augu, dökkt hár greitt aftur, rauðar varir. Dökk Ray-Ban-gleraugu og líkami sem virtist höggvinn úr eyðimörkinni sjálfri. Umhugsunarlaust sagði ég við hana:

„Strauk þú úr fegurðarsamkeppni?“

Hún leyfði engum að snerta sig. „Ekki vera fyndinn. Náðu í pappírana, annars handtek ég þig.“

Afar skýr. Banvæn. Fagleg.

Ég rétti henni allt. Venjulegu spurningarnar: hvers vegna ég væri svona nálægt landamærunum, hvaðan ég kæmi, hvers vegna ég hefði ekið beint áfram í marga tíma. „Ég get ekki sagst vera að tína sveppi,“ svaraði ég. „Ég vil sjá hina raunverulegu Ameríku, þá sem maður finnur ekki í bókum.“ Hún lét mig stíga út úr bílnum. Hún skoðaði allt. Svo virti hún mig fyrir sér. „Hvers vegna ertu ekki með áfengi? Hvers vegna reykirðu ekki?“ „Ég er fyrrverandi ruðningsleikmaður. Aðeins einn lösturinn minn er eftir.“ „Matur?“ sagði hún. „Það sem ég vil er ekki hægt að borða. Það er aðeins hægt að elska.“ „Hundurinn?“ hló hún. „Nei.“ Hún stirðnaði. Hún áttaði sig á því að ég var að ganga of langt. Þetta var hættulegt svæði: hún hafði vald, myndugleika og jafnvel skapgerð sem bað ekki um leyfi. „Getur maður þekkt það sem maður getur aðeins elskað?“ spurði hún. „Auðvitað. Það sem allt byrjaði á, það sem skapaði okkur, það sem heldur okkur á lífi, það sem ber okkur áfram.“ „Hver?“ „Konan. Skildirðu það ekki?“ Hún svaraði ekki. Hún rétti mér skilríkin aftur. „Snúðu við. Þetta er ekki þín leið.“ Ég hlýddi. Það var það skynsamlegasta í stöðunni. Svo kom nóttin.

Og klukkan tíu, í anddyri hótelsins, sá ég hana koma inn. Óeinkennisklædd. Sama augnaráð. Sami styrkur. Kona sem vissi nákvæmlega hvað hún vildi.

Hún gekk til mín. „Má ég fá mér drykk?“

„Nei,“ svaraði ég. Og ég stóð upp.

Hún tók í handlegginn á mér. „Hvers vegna ertu að fara?“

Ég horfði í augun á henni og sagði sannleikann:

„Að flýja hættu er ekki hugleysi. Það er heilbrigð skynsemi.“

Og ég fór.

Navajo-konan

Þennan morgun vaknaði ég seint. Ég átti að halda erindi á háskólasvæðinu síðar um daginn, sem gestafyrirlesari. Ég greip vinnutöskuna, gekk niður á bílastæðið og steig upp í fyrsta strætisvagninn sem merktur var „Campus“. Einföld, heimskuleg, saklaus mistök.

Eftir klukkutíma hafði ég enn ekki kannast við neitt. Aðrir vegir, annað landslag og enginn fór út. Svo stöðvaðist vagninn. Endastöð.

Verndarsvæði Navajo-fólksins.

Næsti vagn færi ekki fyrr en daginn eftir. Enginn sími, ekkert samband, engin leið til að láta samstarfsmennina vita. Ég yrði að mæta daginn eftir og útskýra misskilninginn. Svona gerist. Lífið gerir ekki boð á undan sér.

Um leið og ég kom inn á verndarsvæðið faðmaði indíánahöfðinginn mig eins og ættingja sem kemur aftur eftir mörg ár. Hann kynnti mig fyrir konunni sinni, dóttur og nánustu ættingjum. Þau sýndu mér svæðið, buðu mér drykk og sögðu eins og ekkert væri:

„Við höldum veislu fyrir þig síðdegis.“

Þau voru að bíða eftir einhverjum öðrum. Ég myndi lenda þarna fyrir tilviljun. Eða stundum koma örlögin dulbúin sem mistök. Ég brosti. Ég þáði það. Ég lét eyðimörkina ráða.

Buffalakjöt. Blóðkökur. Kartöflur, paprika og laukur. Bjór og áfengi án hófs. Hefðbundinn klæðnaður alls staðar. Eldurinn logaði. Hægar trommurnar. Og dóttir höfðingjans setti á mig hatt með hvítri fjöður.

Hún var sannur Navajo. Þögul. Athugul. Vön að sjá allt og segja ekkert. Ein af þeim konum sem alast upp mitt í hefðum, vinnu, heimilissárum sem enginn kærir og sjálfsmynd sem deyr ekki einu sinni undir steinsteypunni.

Veislan stóð fram á nótt. Atriði sem ég hafði séð í John Wayne-myndum, en öfugt: þau voru ekki árásarmennirnir. Þau voru þau sem lifðu af.

Þau létu mig sofa í tjaldi höfðingjans, á buffalahúðum. Engin föt. Ævafornur siður. Ég féllst á það. Ég var ekki þarna til að setja mig upp á móti heimi sem hafði tekið vel á móti mér. Eftir smástund kom dóttir höfðingjans inn. Sami stíll. Engin orð. Aðeins nærvera.

Svo komu höfðinginn og konan hans, hvort í sínum skinnum, hvort á sínum stað. Þau gættu að dóttur sinni. Og þau gættu að mér. Glöð. Friðsæl. Eins og allt væri á sínum rétta stað.

Morguninn eftir leitaði ég að baðherbergi. Hún benti á reyrbreiðu og á.

Ég reyndi að þvo mér í ánni, en vatnið var gruggugt og fullt af fiski. Ég fór inn í reyrinn. Þar virtist allt hreint.

Mér skjátlaðist.

Um leið og ég hafði komið mér fyrir komu tveir indíánar út með dagblöð í höndunum, eins og það væri það eðlilegasta í heimi. Svo sá þriðji. Svo enn einn.

Allt þorpið skeit í sömu reyrbreiðuna.

Og ég sem hélt að ég væri einn.

Vagninn aftur til siðmenningarinnar var við það að fara. Ég mátti ekki missa af honum.

Dóttir höfðingjans stöðvaði mig. Það var efi í augunum. „Sé ég þig aftur?“

Ég gaf henni fartölvuna mína. Leið til að halda sambandi. Tækifæri.

En það samband kom aldrei.

Því þögn indíánanna er ekki fjarvera. Hún er saga. Hún er lög. Hún er minning sem leitar ekki staðfestingar.

Hjúkrunarkonan í draugabænum – 45 ára

Skjaldkirtillinn var farinn að stríða mér. Ég borðaði ekkert, en ég þyngdist. Klassískt.

Ég reyndi apótekið: enginn lyfseðill, engin lyf. Ég reyndi stórmarkaðina: engin lausasöluútgáfa. Eini kosturinn sem eftir var var sjúkrahúsið.

Og þar hitti ég hana.

Conchita.

Hjúkrunarkona. Fjörutíu og fimm ára. Hún bjó á yfirgefnu svæðunum í Arizona, þar sem hitinn vegur eins og bölvun og nóttin er full af ofskömmtunum, fjarlægum sírenum og tómum húsum. Í draugabæjum hverfur fólk jafnvel lifandi.

Hún horfði á mig. Á hverjum degi sá hún örvæntingarfullt fólk, fíkla, slasað fólk, sundraðar fjölskyldur. Einhver eins og ég – útlendingur, í jakkafötum, kurteis og aðeins kominn eftir skjaldkirtilslyfjum – var ekki á lista yfir brýn vandamál.

Samt var ferlið óyfirstíganleg hindrun. Obamacare tryggði öllum umönnun, já, en aðeins ef þeir voru lagðir inn.

Ég átti ekki að leggjast inn. Ég þurfti bara að halda áfram að lifa.

Ég lagði ekki fast að henni. Þess þurfti ekki. Ég sagði henni einfaldlega að ég gisti á hótelinu í grenndinni. Ég skildi eftir nafnið mitt: Ferdinando. Ekkert annað.

Ég fór. Um kvöldið, í kringum miðnætti, hringdi síminn á hótelinu. Starfsmaðurinn í móttökunni spurði hvort ég vildi leyfa konu að koma upp eða hvort ég kysi frekar að koma niður í anddyrið.

Ég valdi að fara niður.

Conchita var þar. Í borgaralegum fötum. Án einkennisbúnings, án hlutverka.

„Getum við talað saman?“ spurði hún. Ég kinkaði kolli.

Við fórum á krá í grenndinni. Þar sem við sátum hvort á móti öðru teygði hún sig undir borðið og rétti mér lítið hvítt umslag. Í því voru lyfin mín. Hún rétti mér þau eins og maður réttir fíklum dóp. Með sömu varúð, sömu áhættu, sömu leynd.

Ég skildi ekki hvers vegna hún gerði það. Ég hafði ekki beðið hana um neitt.

Ég skildi það ekki fyrr en hún talaði.

„Þetta snýst ekki um lyfið,“ sagði hún. „Þetta snýst um hvernig þú baðst um hlutina. Framkoman. Mannasiðirnir. Stíllinn.“

Hún horfði í augun á mér. Kona sem eyðir dögunum innan um öskur, neyðartilvik, ofbeldi og fátækt þekkir strax þá sem vilja ekki taka, heldur bara lifa.

„Ég geri þetta ekki fyrir hvern sem er,“ bætti hún við. Og ég vissi það.

Mitt í eyðimörk fullri af fjarveru hafði ósýnileg kona ákveðið að vera til staðar.

Þernan í Tucson – 22 ára innflytjandi

Síðdegis fékk ég löngun í eitthvað sætt. Það var ekki hungur, það var skortur á hlýju, og ég vissi það. Einfaldasta ráðið var að setjast inn á veitingastað og panta eitthvað sykrað.

Þjónustustúlkan kom strax. Lítil, grönn, veikbyggð en snögg í hreyfingum. Hún leit út eins og systir Speedy Gonzales í pilsi: hún smaug milli borðanna eins og ökklarnir á henni stæðu í ljósum logum.

„Hvað ertu gömul?“ spurði ég hana.

Hún leit ekki einu sinni á skrifblokkina. Hún hvessti á mig augun.

„Hvað kemur þér það við? Neyttu, borgaðu og farðu. Og ef þú angrar mig hringi ég á lögregluna.“

Tuttugu og tvö kíló af líkama. Tuttugu tonn af skapi. Hreint dínamít í glerkrukku.

Eigandinn kom strax út og baðst afsökunar. Hann hafði séð allt. Ég hafði ekkert gert rangt, en hún var ekki sú sem greinir: hún brást við.

Hún sagði mér sögu sína. Hún hafði komið frá Mexíkó með ekkert: enga peninga, enga fjölskyldu, engin traust skilríki, enga vissu. Hún þjónaði til borðs til að lifa af og vonaði á framtíð sem Arizona býður sjaldan upp á.

Hún var að flýta sér. Með allan flýti heimsins. Og sá flýtir var takmörk hennar.

Ég bað um penna og blað. Ég skrifaði bréf. Engin rómantík, engar tálsýnir: aðeins sannleikurinn. Ég skildi það eftir handa henni hjá eigandanum, sem kinkaði kolli eins og maður kinkar kolli til þess sem sýnir virðingu.

Daginn eftir gekk ég fram hjá staðnum. Ég fór ekki inn. Mig langaði bara að fylgjast með.

Allt í einu heyrði ég hröð fótatök fyrir aftan mig. Högg í bakið.

Ég sneri mér við.

Það var hún.

Tekið andlitið, taugaóstyrk augun, mæðin.

„Ég er tuttugu og tveggja ára,“ sagði hún.

„Og hvar í andskotanum sefurðu? Ég hef leitað að þér í alla nótt. Ekki einu sinni lögreglan veit hvar þú ert.“

Ég horfði á hana. Hún var sama stúlkan og kvöldið áður, en án brynjunnar. Barn í heimi sem gleypir fullorðna.

Ég kvaddi hana. Og ég fór. Ekki af afskiptaleysi. Af virðingu. Því suma brothætta hluti á ekki að snerta: maður verður að leyfa þeim að fara.

Eftirmáli – Arizona

Arizona er ekki landslag: það er landamæri. Og landamæri fer maður ekki yfir. Maður mætir þeim.

Í þessu ríki er hitinn ekki hitastig: hann er dómur. Eyðimörkin er ekki rými: hún er einsemd. Fólk lifir ekki, það þraukar.

Ég hitti fjórar konur og þær áttu allar sama orðið: að lifa af. Landamæralögreglukonan, vopnuð upp fyrir haus en jafneinmana og eyðimörkin sem hún vaktar. Navajo-konan, dóttir miskunnarlauss lands og minningar sem aldrei grær. Hjúkrunarkonan í draugabæjunum, sem læknar líf sem enginn sér og bjargar þeim sem ekkert eiga eftir. Innflytjandinn sem þjónar til borðs, tuttugu og tvö ár af reiði og viðkvæmni, í stríði við heim sem er stærri en hún sjálf.

Fjórar ólíkar leiðir. Sama eyðimörkin innra með þeim.

Í Arizona bíða konur ekki eftir framtíð: þær leita hennar af öllum mætti. Og þegar þær finna hana ekki halda þær áfram að ganga. Því að stoppa þýðir að hverfa.

Karlar fara um þetta ríki til að sjá gljúfrin. Konur fara um það til að forðast dauðann. Og þær gera það í þögn, án þess að biðja nokkurn um neitt.

Hugleiðing – Arizona

Eyðimörkin kennir manni eitt: enginn lifir af einn.

Samt eru það konurnar í Arizona sem gera það. Hvern dag. Hverja nótt. Í loftslagi sem tekur andann frá manni og samfélagi sem krefst þess að maður sé sterkur jafnvel þegar maður getur það ekki.

Þær eru konur sem hafa engan tíma til að kvarta. Þær hafa engan tíma til að dreyma. Þær hafa engan tíma til að gera mistök.

Og ég gerði, enn einu sinni, það sem ég geri alltaf: ég hitti þær, fylgdist með þeim, hlustaði og leyfði þeim svo að fara. Því virðing felst líka í því að halda ekki í. Arizona minnti mig á að til eru líf sem biðja ekki um að vera skilin: þau biðja aðeins um að vera ekki hunsuð.

Og ég mun ekki hunsa þau. Aldrei.

ARKANSAS

Arkansas er hæg beygja milli hæða, áa og brakandi timburhúsa. Þetta er ríki sem lætur ekki í sér heyra, því hávaði myndi vekja óæskilega athygli. Hér er allt skorið inn að beini: landbúnaðarstörf, gleymdar námur, einangruð samfélög, hverfi þar sem fátæktin er ekki tímabil heldur arfur.

Þetta er Ameríkan sem lifir utan landakortsins. Auðurinn er í vestri. Nútíminn er í norðri. Hinir verða eftir hér: þeir sem áttu engan annan kost.

Konurnar í Arkansas eru þær sem halda saman því sem eftir er: óstöðugum fjölskyldum, heimilum að hruni komnum, fjarverandi eða útkeyrðum eiginmönnum. Arkansas-konan vex snemma úr grasi, giftist snemma og eldist snemma.

Hún er: – móðir í fullu starfi – hjúkrunarkona án réttinda – sjálflærður sálfræðingur – kokkur, bílstjóri, uppalandi – láglaunakona í stórmörkuðum, á bóndabæjum, á ódýrum heilsugæslustöðvum.

En þar með er ekki öll sagan sögð. Arkansas á sér líka aðra hlið: harða, falda, gerða úr störfum sem veita vald en taka lífið frá manni. Hún er líka: – póststarfskona sem þekkir leyndarmál alls landsins – stjórnandi hjá fyrirtækjum í héraðinu, án bónusa eða frægðar, aðeins streita – skatta- og tekjufulltrúi, óttuð en hunsuð, að sligast undan pappírum og lágum launum – FBI-kona, flutt hingað í refsingarskyni eða sér til verndar, neydd til þagnar – tæknikona í vatnsveitunni, sem tryggir vatn samfélagi sem veit ekki einu sinni hvað hún heitir – verkakona í lyfjafyrirtæki, þar sem lækningum er lofað en lýjandi vaktir eru í boði

Trúin er akkeri. Stritið er daglegt. Einmanaleikinn er reglan.

Hér leita konur ekki frelsunar: þær leita hvíldar. Og oft finna þær hana ekki.

Póststarfskonan – 48 ára

Í Arkansas er pósthúsið í hjarta bæjarins. Það er meira en bara staður þar sem bréf og pakkar fara um: þar ganga kjaftasögur, ávísanir, kvartanir, svik og játningar.

Hún heldur því á floti. Hún veit allt um alla. En enginn veit neitt um hana.

Fyrir mig var þetta eins og að snúa aftur á skrifstofu móður minnar. Þrjátíu og fimm ár á pósthúsinu, og ákveðin mynstur þekkir maður strax: strangt stigveldi, traust sem fáir útvaldir njóta, peningar sem skipta um hendur en alltaf undir eftirliti. Ég gekk inn og vissi þegar hvers konar svar ég fengi. Fyrirsjáanleiki er kostur.

Það var leikur einn að Kriss, 48 ára, forstöðukona, opnaði dyrnar að skrifstofunni sinni. Hún kom strax fram við mig eins og „erlendan ráðgjafa“, með þeirri forvitni í bland við tortryggni sem einkennir konur sem eru vanar að treysta engum en eru orðnar þreyttar á að gera allt einar.

Fyrst sýndi hún mér hvað hún gæti. Síðan, af meiri kjarki, hvað hún vildi.

Þegar fyrsta hindrunin var yfirstigin leysti snertingin við peningana og daglegu verkfærin hennar upp afganginn. Hún fór að tala. Erfið samskipti við yfirstjórnina, stöðnun á ferlinum, svikin loforð, stöðugt eftirlit, engin viðurkenning.

„Ég þarf skjótar og árangursríkar lausnir,“ sagði hún.

Ég sagði henni bara latneska setningu, varpaði henni fram sem ögrun: „Do ut des.“ Ég gef svo að þú gefir.

Hún skildi það strax: „Ég gef þér allt sem þú vilt, ef þú hjálpar mér.“

Á þremur dögum samdi ég röð bréfa til aðalstjórnarinnar. Hún las þau, skrifaði undir þau og sendi þau af stað. Skömmu síðar kom boðunin.

Hún krafðist þess að ég fylgdi henni sem ráðgjafi. Ég féllst á það. Niðurstaðan var skýr: – úr fulltrúa í stjórnanda – launahækkun – sama hlutverk – miklu minna eftirlit.

Hún gekk út af skrifstofunni hoppandi af gleði. Þetta var vandamál sem hún hafði dregið með sér í að minnsta kosti fimm ár, og á einni viku hvarf það.

Um kvöldið bauð hún mér út að borða.

Hún kom glæsilega klædd, öðruvísi en ég hafði séð hana á skrifstofunni. Það var augljóst að einhver hafði hjálpað henni að hafa sig til: samstarfskonur, vinkonur, dóttir hennar. Allir höfðu tekið þátt í þessum umskiptum úr „vanræktri“ í „sýnilega konu“.

Í lok máltíðarinnar fór hún að kassanum til að borga. Hún kom til baka án þess að hafa gert það. Eigandinn hafði stöðvað hana: reikningurinn var þegar greiddur.

Ég hafði varað við fyrir fram: „Ekki taka sent af henni. Þetta er minn reikningur.“

Kriss brosti. Síðan sagði hún mér að fara. „Ég keyri þig heim. Ég vil gefa þér gjöfina sem þú átt skilið.“

Ég vissi nákvæmlega hvað hún hafði í huga. Ég sagði henni að fara á undan, að ég kæmi eftir smástund.

Ég hélt hins vegar út á flugvöll. Ég fór úr ríkinu.

Þremur dögum síðar fékk ég tölvupóst frá henni. Hún sagðist vera vonsvikin yfir framkomu minni, en líka þakklát. Hún hefði fundið, með hennar eigin orðum, „sérstakan mann sem vildi ekkert í staðinn fyrir að breyta lífi mínu“.

FBI-konan sem fór út af sporinu – 38 ára

Hún kemur frá Washington, vön stórum rannsóknum, þungum kynningarfundum og glerveggjuðum herbergjum með mönnum sem ráða lífi annarra. Nú er hún stödd á lögreglustöð í úthverfi í Arkansas: ódýr fíkniefni, heimilisofbeldi, þrjósk þögn. Vald hennar er gagnslaust. Einvera hennar er það.

Ég var þar til að gera sendiráðinu grein fyrir hæfileikum mínum og veikleikum. Hefðbundið ferli. Ég geng inn á skrifstofuna hennar: Marion, 38 ára, alríkislögreglukona, flutt hingað nauðug.

„Við verðum að nota fornöfn, Nando,“ sagði hún strax. „Segðu mér: hefurðu einhverja veikleika?“

„Já. Konur.“

Hún stífnaði. „Hvað áttu við?“

„Ég hjálpa þeim, ég elska þær ef ég get… og ég yfirgef þær.“

„Af hverju?“ spurði hún. „Af því að þú tyggur alltaf með sömu tönnunum, en við höfum miklu fleiri. Þetta snýst um hegðun: það er ekki hægt að halda öllu, það er ekki hægt að varðveita allt.“ Nú vildi hún láta greina sig. „Gerðu það þá við mig líka. Segðu mér af hverju ég var flutt hingað. Sýndu mér hvað þú sérð.“

Þrjár mínútur. Ekki meira. Það nægði til að hún brotnaði saman.

Vandamál hennar var einfalt: hún gat ekki stjórnað tilfinningum sínum. Í stofnun eins og FBI er það bölvun. Það gerir mann veikan, það gerir mann óáreiðanlegan, þeir taka af manni rannsóknirnar og senda mann þangað sem maður getur ekki valdið neinum skaða.

Ég sagði henni það. Án sía.

Fyrst neitaði hún. Svo hugsaði hún sig um í eina sekúndu. Og brast í grát. Hún faðmaði mig eins og maður faðmar einhvern sem segir sannleikann þegar enginn annar hefur haft kjark til þess.

Síðan skrifaði hún undir skjölin sem staðfestu stöðu mína. Það var rökrétt athöfn, en undirskrift hennar var tilfinningaþrungin.

Á leiðinni út hringdi ég til Washington. Ég bað um flutning: „Flytjið mig til Miami. Ég get ekki flutt hingað. Þar verð ég frjáls.“

Sex mánuðum síðar var Marion enn í sambandi við mig. Símtöl, tölvupóstar og beiðnir um fundi.

Ég sagði henni alltaf það sama: „Það er engin framtíð. Ég er þegar annars staðar.“

Hún gafst ekki upp. Hún var í FBI. Og þegar FBI tekur mann fyrir sleppir það ekki takinu strax.

Lyfjaverkakonan – 55 ára

Hún vinnur í verksmiðju sem framleiðir lyf fyrir alla þjóðina. Kaldhæðnin er sterk: hún læknar aðra, eitrar fyrir sjálfri sér. Sterk efni, erfiðar vaktir, grímur sem veita aðeins hálfa vörn, laun sem verja gegn engu.

Enginn veit hvað hún heitir. Allir taka pillurnar sem fara um hendur hennar.

Innkoma mín var ekki skipulögð. Þetta byrjaði allt í kvöldverði, eftir Covid, þegar ég sagði hlæjandi að ég hefði fengið fjóra skammta af Pfizer, alla úr sömu framleiðslulotunni, og að sú lota hefði innihaldið „Viagra-afbrigði“ sem tryggði varanleg áhrif. Brandari. Einn af mínum.

En einhver á næstu borðum hlustaði. Og fréttin breiddist út um landið. Síðan um allan heim.

Lyfjafyrirtækið vildi hitta mig. Til að skilja. Til að sannreyna. Af því að í Bandaríkjunum getur gott umtal tvöfaldað hlutabréfaverð.

Þeir fóru með mig inn í verksmiðjuna. Um leið og ég gekk inn stóðu 130 manns upp og klöppuðu. Ég var eldrauður í framan og þau voru sannfærð um að ég væri í þann mund að afhjúpa „leyndarmálið“.

Ég sagði sannleikann: „Þetta var brandari.“ Þau trúðu því ekki.

Stjórnendur, yfirmenn og ritarar umkringdu mig: hver og einn vildi smáatriði, staðfestingu, vísbendingu um tæknilegan sannleika.

En það var verkakona, 55 ára, með hendur skemmdar af efnum og bak bogið eftir margra ára ósýnilega vinnu, sem bað mig um viðtal. Þau fóru með hana inn í herbergi til mín. Hún kom inn niðurdregin. Tóm. Þreytt.

Við töluðum saman í fjörutíu og fimm mínútur.

Ekki um bóluefni. Ekki um framleiðslulotur. Ekki um kraftaverkamátt.

Við töluðum um lífið. Um mistök sem eru látin líta út fyrir að vera eðlileg. Um drauma sem eru grafnir af því að enginn þar hefur efni á þeim munaði að eiga þá.

Ég sagði henni aðeins einn sannleika: „Draumar lækna ekki, en þeir bjarga. Og þeir kosta minna en ódýrasta lyfið sem þú framleiðir.“

Hún fór brosandi. Samstarfsfólk hennar horfði á hana eins og hún hefði fundið allsherjarmótefnið.

„Hvað sagði hann við þig?“ spurðu þau hana.

Hún svaraði ekki. Og ég mun aldrei segja frá því.

Þetta var einfaldasta leyndarmál í heimi: orð, ef maður kann að setja þau á réttan stað, opna rými þar sem ekkert loft var.

Og fyrir hana, þann dag, nægði að anda.

Glæsilega þjófkonan – 30 ára

Hún stelur ekki af eðlishvöt. Hún stelur af því að Arkansas fyrirgefur ekki þeim sem fæðast með ekkert.

Hún er menntuð, gáfuð og ljómandi á ógnvekjandi hátt. Hún hefði getað orðið stjórnandi, prófessor og ráðgjafi. Í staðinn er hún orðin skuggi: hún flakkar milli heimila, spjallþráða, sjálfsmynda, loforða og glataðra tækifæra.

Ég kynntist henni á netinu. Hjálparbeiðni barst á Skype, hreinn prófíll, nafn sem virtist vera dulmál: Last A. Að kalla hana fallega var móðgun. Falleg var vanmat. Þjófur var eðlilegt. Heimsk var venjulegt. Ráðgáta með fullkomna förðun.

Hún bað mig um hjálp. Ég veitti henni hana.

Á einu ári hafði hún safnað 14.000 dölum, öllum vegna þarfa sem hún tilgreindi. Aldrei fundur. Aldrei myndsímtal. Aldrei símtal. Aðeins stafræn bréf, vandlega samdar beiðnir, neyðartilvik sem virtust ósvikin.

Þetta voru ljúfustu svik sem ég hef nokkurn tíma orðið fyrir.

Loks ákvað ég að fara og leita að henni. Little Rock. Borg Bills og Hillary Clinton.

Ég hitti móður hennar, Ritu. Góðlega, ringlaða konu sem þekkti dóttur sína í raun ekki. Þegar hún sá mig kipptist hún ekki við; hún bað mig meira að segja um meiri peninga, jafn eðlilega og maður andar.

Það var á þeirri stundu sem ég sá sannleikann.

Hún var ekki ein. Hún var tengd hópi í Gana. Hún skilaði 55% af tekjum sínum. Atvinnumanneskja af nauðsyn. Allir spurðu mig hvernig ég hefði getað fallið fyrir svona skítugum leik. Hvernig ég hefði getað trúað. Borgað. Haldið áfram. Sætt mig við það.

En svarið var einfalt, og ég hafði það á hreinu innra með mér:

Þeir sem eru skapaðir til að hjálpa hugsa ekki um það illa. Þeir sjá aðeins það góða sem þeir geta gert, jafnvel þegar heimurinn sýnir þeim annað.

Eftirmáli – Arkansas

Arkansas er ekki ríki: það er hæg gildra. Vefur fátæktar, þagnar, lágmarksvinnu og lífa sem fjara út í hljóði. Konurnar sem ég hitti hér báðu ekki um björgun. Þær báðu einfaldlega um stað til að anda.

Póststarfskonan, drottning allra leyndarmála landsins, vildi aðeins endurheimta verðgildi sitt. FBI-konan, sem féll ofan frá, barðist meira við sjálfa sig en við glæpi. Lyfjaverkakonan, ósýnileg innan um pillur og efni, bjargaði heiminum með því að eitra fyrir sjálfri sér smátt og smátt. Og glæsilega þjófkonan… hún var hið fullkomna tákn þessa ríkis: gáfuð, ljómandi, en neydd til að velja þá leið sem lífið hafði þröngvað upp á hana.

Arkansas sýndi mér eitt einfalt atriði: hér lifa konur af eins og þær best geta. Sumar halda út. Sumar flúðu. Sumar renna inn í skuggann af því að ljósið hefur aldrei verið þar.

Og þær eru allar, á einn eða annan hátt, fjarverandi. Ekki af því að þær vanti. Heldur af því að enginn sér þær.

Hugleiðing – Arkansas

Í þessu ríki skildi ég að fátækt er ekki efnahagslegt ástand. Hún er tilfinningalegt, menningarlegt og andlegt ástand. Hún er sú djúpa sannfæring að maður eigi ekkert annað skilið. Þeir sem fæðast hér verða að berjast gegn óskrifuðum örlögum.

Arkansas-konan á sér ekki framtíð: hún byggir hana með berum höndum. Á hverjum degi. Í samfélagi sem talar um tækifæri en úthlutar aðeins því að lifa af.

Ég sá eitt skýrt hér:

Konur falla ekki.

Þær eru látnar falla.

Og hin raunverulega synd er ekki fátæktin. Hún er afskiptaleysi þeirra sem horfa á og ganga fram hjá.

Ég geng ekki fram hjá. Ég horfi, ég hlusta, ég skrifa. Og ég flyt þessar sögur upp úr þessari jörð því ef ég gerði það ekki myndu þær liggja grafnar eins og allt hér: í þögn, ryki og skömm.

KALIFORNÍA

Kalifornía er ekki ríki: hún er fjöldablekking.

Þeim sem horfa á hana úr fjarlægð sýnir hún sól, pálmatré, kvikmyndir, tækni, hafið, ameríska drauminn. Þeim sem upplifa hana að neðan er hún stöðugt brot: gífurlegur auður fáeinum metrum frá algerri fátækt, hátæknistörf við hlið uppskerustarfa á ökrunum, lokaðar glæsivillur og plasttjöld á gangstéttinni. Hún er staðurinn þar sem heimurinn kemur til að leita tækifæra og finnur fyrir fram skrifað stigveldi.

Fyrir konur er Kalifornía falskt loforð: – sýndarfrelsi – yfirlýst réttindi – tækifæri sem flaggað er.

en reglan er alltaf sú sama: ef þú heldur ekki í við hverfur þú.

Fjarveran hér er ekki þögn: hún er líkamar sem kerfið skilur eftir án þess að líta um öxl.

Konan í Silicon Valley – 39 ára

Þeir kalla hann „höfuðborg nýsköpunar“, en Silicon Valley er lokað lén þar sem valdið er karlkyns, hvítt eða asískt, byggt á verkfræði, samkeppnisdrifið út í brjálæði.

Konur eru opinberlega velkomnar hér: – fjölbreytileikaáætlanir – siðareglur fyrirtækja – pallborð um jafnrétti kynjanna – brosandi myndir í ársskýrslum.

En inni í herbergjunum sem skipta máli er myndin önnur.

Hún er með tvær háskólagráður, meistaragráðu, fullkomna ensku og mikla tæknikunnáttu. Hún vinnur við stafrænar vörur, gögn og vettvanga. Hún eyðir dögunum á fundum þar sem þrjár manneskjur ráða raunverulegu hugmyndunum: tvær við borðið, ein á skjánum.

Þeir krefjast mjúkrar færni, sáttahæfni og samkenndar. Þeir fela henni samræmingarhlutverk, ekki stjórnunarhlutverk. Þeir vilja að hún sé til staðar, en ekki í aðalhlutverki.

Móðurhlutverkið er í þessu kerfi skipulagsfrávik. Það eru fríðindi, leyfi, stuðningur, aðstaða til að frysta egg, leikskóli á vinnustaðnum – en alltaf með einu ósögðu skilyrði: þú mátt ekki hægja á þér.

Ef hún verður ófrísk er litið á hana sem hugsanlegt vandamál. Ef ekki er litið á hana sem „karlmann í pilsi“, jafn auðvelt að skipta út og öllum hinum. Í báðum tilvikum er hún verkfæri: aldrei miðpunktur athyglinnar.

Kvöldfundir, „neyðarhelgar“ og símtöl seint á kvöldin við Asíu eða Evrópu hafa ekki áhrif á einkalíf þitt. Kerfið krefst þess að maður sé alltaf til taks.

Þegar hún brotnar saman – kulnun, kvíði, svefnleysi, tilvistarkreppa – er svarið alltaf það sama: – jóga – núvitund – sálfræðimeðferð á eigin kostnað.

Aldrei endurskipulagning kerfisins. Aldrei raunveruleg endurdreifing valdsins.

Fjarvera hennar er ekki líkamleg: hún er táknræn. Hún er til staðar í hverju ferli, en aldrei í lokaviðurkenningunni.

Tæknin selur heiminum frásagnir af valdeflingu kvenna. En innst inni eru konur áfram undantekningar sem þarf að stýra, ekki stoðir sem ber að viðurkenna.

Farandverkakonan í Central Valley – 28 ára

Central Valley er sá hluti Kaliforníu sem ferðamenn sjá ekki og kvikmyndirnar sýna ekki.

Þetta er landbúnaðarbeltið sem fæðir hálft landið: – ávaxtaakrar – grænmeti – möndlur – vínekrur – vinnsluiðnaður.

Í þessu landslagi er farandverkakonan ósýnilegt drifafl keðjunnar. Þær koma frá Mexíkó, frá Mið-Ameríku, úr fátækum samfélögum án raunverulegs annars kosts. Margar eru skilríkjalausar, aðrar með ótrygg skilríki, og allar deila sömu stöðu: tilvist þeirra veltur á því að valda ekki vandræðum.

Hún vinnur á ökrunum, í gróðurhúsunum og í pökkunarverksmiðjunum. Lýjandi vaktir, bogið bak, gífurlegur hiti, skordýraeitur í loftinu, lúmskt og stöðugt eftirlit. Hún talar lítið, horfir mikið, hlustar á allt.

Launin eru lág, oft undir raunverulegum lágmarkslaunum. Yfirvinnustundir eru ekki alltaf skráðar. Veikindaleyfi er ekki greitt: þeim sem mæta ekki er skipt út.

Ofbeldið er útbreitt en oft óskráð: – áreitni í vinnunni – kynferðisleg kúgun – hótun um atvinnumissi – hótun um að vera tilkynnt yfirvöldum.

Að kæra þýðir að hætta á að missa allt. Að þegja þýðir að halda áfram að koma með eitthvað heim handa börnunum.

Fjarvera hennar er stofnanaleg: hún birtist ekki í opinberum tölum, hún á sér enga fulltrúa, hún tekur ekki þátt í umræðunum þar sem ákvarðanir um landbúnað eru teknar, og hún er ekki spurð álits þegar rætt er um vistvæn umskipti eða sjálfbærar aðfangakeðjur.

Hún er konan sem ber uppi mat heillar þjóðar án þess að eiga rétt á stað í opinberu frásögninni.

Kalifornía markaðssetur sig sem „græna“, umhugað um umhverfið, heilsuna og framtíðina. En á ökrum landbúnaðarhjarta hennar vinna konur við aðstæður sem afsanna hvaða slagorð sem er.

Konan í ímyndariðnaðinum – 32 ára

Hollywood, sjónvarpsver, stafrænir vettvangar, umboðsskrifstofur, auglýsingar, samfélagsmiðlar. Kalifornía hefur byggt upp alþjóðlegt hagkerfi á ímyndinni. Í miðju þessarar vélar er konan sem notuð er sem yfirborð.

Leikkona, aukaleikkona, fyrirsæta, áhrifavaldur, bakgrunnsfígúra. Það sem fyrst er metið hjá henni er ekki siðferðilegt, menningarlegt eða faglegt: það er fagurfræðilegt.

Til eru sérstakir flokkar „kvenhlutverka“: – ung kona fyrir auglýsingar – „venjuleg“ kona fyrir fjölskylduherferðir – ofurkynvæddur líkami fyrir suma markhópa – traustvekjandi persóna fyrir aðra.

Leikaraval er ekki bara val: það er menningarlegt sigti. Það ákveður hver er sýningarhæf, hver er söluvænleg og hverri má hafna.

Beinar og óbeinar kröfur eru alltaf þær sömu: – að passa í ákveðna þyngd – að sætta sig við förðun, lagfæringar, breytingar – að laga sig að staðalmyndahandritum – að andmæla ekki þeim sem borga.

Hver sú sem reynir að neita ákveðnum senum eða aðstæðum er talin „erfið“. Þær sem tilkynna misnotkun eða kúgun eru einangraðar, stimplaðar og þeim oft skipt út fyrir þögn.

Stóru alþjóðlegu herferðirnar tala um jákvæða líkamsímynd, virðingu, valdeflingu og inngildingu. En á skrifstofugöngunum, í leikaraprufum og á framleiðslufundum eru raunverulegu viðmiðin enn gamaldags, flatneskjuleg og ofbeldisfull.

Konan hér er ofursýnileg sem ímynd og ósýnileg sem frjáls manneskja.

Fjarvera hennar er sálræn: hún er aftengd sjálfri sér, breytt í vörumerki, neydd til að mæla gildi sitt í tölum: áhorfum, lækum, fylgjendum, þátttöku.

Á bak við hvert fullkomið andlit á auglýsingaskilti er manneskja sem hefur oft nær enga stjórn á því hvernig hún er sýnd.

Heimilislausa konan – 50 ára

Kalifornía er líka með einn stærsta hóp heimilislausra í Bandaríkjunum.

Tjöld undir brúm, bráðabirgðabúðir meðfram skurðum, fólk sem býr í bílum, niðurníddum húsbílum og á gangstéttum sem orðnar eru að íbúðagöngum. Los Angeles, San Francisco, Oakland, San Diego: fátæktin er alls staðar, sýnileg og hunsuð.

Heimilislausa konan er tvöfalt berskjölduð: – sem fátæk kona – sem viðkvæmur kvenlíkami.

Oft á hún sér sögu um: – óviðráðanlega leigu – glötuð störf – eyðileggjandi skilnaði – heimilisofbeldi – ómeðhöndluð heilsufarsvandamál – fíkn sem notuð er sem deyfing.

Nóttin er aldrei hvíld: hún er vörn. Að verja fáeina hluti, svefnpoka, tösku, skilríki, minningu. Félagsþjónusta er til, en hún er: – hæg – ófullnægjandi – skriffinnskuleg – stundum niðurlægjandi.

Heimilislausar konur sleppa undan nákvæmum tölum: það eru þær sem flytja sig, sem skipta um stað til að forðast árásir, sem fara ekki í athvörf af því að þær eru hræddar, sem fara ekki með börnin sín til þjónustunnar af ótta við að þau verði tekin af þeim.

Fjarvera hennar er siðferðileg: samfélagið sér hana en viðurkennir hana ekki sem hluta af sjálfu sér. Henni er lýst sem vandamáli, aldrei sem afleiðingu pólitískra og efnahagslegra ákvarðana.

Kalifornía, sem talar um stafræna inngildingu, nýsköpun og sjálfbæra framtíð, lifir hlið við hlið við konur sem þvo sér um hárið í almenningsbrunnum, sem skipta um föt á bílastæði, sem borða þökk sé súpueldhúsi.

Engin þeirra er „öfgatilvik“. Þær eru eðlileg afleiðing líkans sem sættir sig við það sem óumflýjanlegt að þeir falli sem ráða ekki við framfærslukostnaðinn.

Eftirmáli – Kalifornía

Kalifornía er sýningargluggi heimsins og um leið bakherbergi hans.

Að utan sýnir hún: – tækni – kvikmyndir – tónlist – háskóla – nýsköpun

Að innan felur hún: – arðrán í landbúnaði – ójöfnuð á húsnæðismarkaði – gífurlegt óöryggi – fíkn – kerfisbundið heimilisleysi. Konur eru ekki fjarverandi hér vegna skorts á þeim. Þær eru fjarverandi vegna mettunar mynda.

Þegar staður sýnir stöðugt kvenlíkama alls staðar – á skjám, auglýsingaskiltum, í myndböndum, auglýsingum, straumum samfélagsmiðla – gefur hann heiminum þá blekkingu að konur séu í miðjunni.

Í raun: – konan sem vinnur í tækni stjórnar litlu – á farandverkakonuna á ökrunum er ekki hlustað – ímyndarfagkonunni er þjappað inn í tilbúin hlutverk – heimilislausu konunni er forðast með augnaráðinu.

Kalifornía sannar að fjarvera er ekki bara tómleiki: hún getur verið ofsýnileiki án raunverulegs valds.

Þetta er ríkið þar sem konur birtast alls staðar en eru viðurkenndar miklu minna en heimurinn ímyndar sér.

Hugleiðing – Kalifornía

Í Alaska er fjarveran frost. Í Alabama er hún sagan. Í Arizona er hún landamærin. Í Kaliforníu er hún farði.

Hér er fjarvera kvenna dulbúin með: – framsæknum slagorðum – réttum auglýsingaherferðum – ráðstefnum um jafnrétti – hvetjandi frásagnalist.

Við tölum um „inngildingu“, en raunveruleg inngilding er mæld eftir þremur áþreifanlegum mælikvörðum: – hver ræður – hver fær hærri laun – hver hefur efni á að segja nei.

Á þessum þremur sviðum eru kalifornískar konur – í öllum þjóðfélagsstéttum – of oft skildar eftir:

– konan í stjórnunarstöðu er umborin svo lengi sem hún krefst ekki fulls valds – farandverkakonan fær að vera svo lengi sem hún þolir erfiðisvinnu án þess að mótmæla – ímyndarfagkonan er notuð svo lengi sem hún passar við markhópinn – heimilislausa konan er hunsuð svo lengi sem hún truflar ekki umferðina eða velsæmið

Heimurinn horfir til Kaliforníu til að skilja framtíðina. En ef hann horfði raunverulega á konurnar sem halda henni á floti myndi hann uppgötva einfaldan sannleika:

Það er engin framtíð á stað sem gerir fjarveru

þeirra sem bera hann uppi að eðlilegum hlut.

Þess vegna er Kalifornía með í þessu bindi. Ekki sem goðsögn, ekki sem póstkort, ekki sem óvinur. Sem sönnun.

Ein af höfuðborgum ímyndunarafls heimsins, þar sem það sem erfiðast er að sjá er alltaf hið sama: raunverulegt líf kvenna sem komast aldrei á skjáinn.

COLORADO

Colorado er ríki sem þykist vera einfalt en er það ekki. Það er Ameríkan sem lifir milli tveggja öfga:

– fjöll sem virðast veita vernd – borgir sem virka eins og félagslegar tilraunastofur

Þetta er hreint, skipulegt svæði, framsækið á yfirborðinu, en með greinilegar mótsagnir: gífurlega hár framfærslukostnaður, ósýnileg aðgreining, tæknistörf, lokuð hverfi og hljóðlát félagsleg einangrun.

Hér hverfa konur ekki vegna augljóss ofbeldis. Þær hverfa vegna of mikillar reglu, menningarlegs þrýstings og kæfandi félagslegra væntinga.

Colorado er ríki sem krefst mikils og gefur lítið til baka. Konurnar sem búa þar halda erfiðu jafnvægi:

– tæknileg og andleg vinna – fjölskyldur sem krefjast fullrar nærveru – samfélög sem fylgjast með og dæma – geðheilsa sem fær ekkert rými – landfræðileg einangrun dulbúin sem „lífsgæði“.

Þetta er ríki þar sem maður fellur ekki af því að einhver hrindir manni. Maður fellur af því að enginn sér mann renna.

Konan í Denver – 35 ára

Denver er nútímaleg, hagnýt og hrein. Allir tala um tækni, sprotafyrirtæki og lífsgæði. En í raun er þetta borg sem krefst mikils af konum og gefur afar lítið í staðinn.

Hún er sérfræðingur: – háskólagráður – tæknikunnátta – fast starf – meðalhá til há laun.

Allt er fullkomið, á pappírnum.

Hún lifir undir stöðugum þrýstingi: frammistaða, markmið, fundir, verkefnastjórnun, mælanlegur árangur í hverri viku.

Fyrirtækin tala um jafnvægi vinnu og einkalífs. En þau krefjast þess að hún sé stöðugt til taks.

Hún á dýra íbúð, fulla dagskrá og nákvæmlega skipulagt líf. Hún er ekki að falla vegna fátæktar: hún er að falla vegna örmögnunar.

Fjarvera hennar er andleg. Hún er alltaf að vinna, alltaf að hugsa, heldur öllu saman – þangað til eitthvað brestur. Og þegar það brestur gerist það í þögn.

Kennslukonan í fjöllunum – 42 ára

Utan Denver og Boulder skiptir Colorado um ásjónu. Fjöll, lítil samfélög, bæir þar sem fáir eru eftir á veturna og ferðamenn flykkjast að á sumrin til að taka myndir.

Kennslukonan hér er stoð héraðsins: – hún kennir – hún leiðbeinir – hún fylgir börnunum – hún þekkir alla – hún er sálrænn stuðningur – hún er stórfjölskylda barnanna.

Hún lifir innan um snjó, einangraða vegi og litla skóla. Vinnuálagið er gífurlegt, launin takmörkuð.

Fjarvera hennar er stofnanaleg: hún ber samfélagið uppi en tekur aldrei þátt í pólitískum ákvörðunum. Hún er konan sem vinnur að því að halda heilu landi á floti án þess að hljóta viðurkenningu.

Konan á verndarsvæðum frumbyggja – 30 ára

Hinn „ósýnilegi“ hluti Colorado eru verndarsvæðin. Svæði þar sem sagan vegur þyngra en nútíminn.

Frumbyggjakonur búa við kúgun á þremur stigum: – kerfisbundin fátækt – innri feðraveldismenning – afskiptaleysi stofnana utan frá.

Hún vinnur oft við félagsleg verkefni, ættbálkaskóla og fátæklegar heilsugæslustöðvar. Hún berst við fíkn, þunglyndi, heimilisofbeldi og landfræðilega fjarlægð sem einangrar algerlega.

Fjarvera hennar er menningarleg: nútíma Colorado lítur ekki á hana sem hluta af sjálfsmynd sinni, og samfélag hennar viðurkennir ekki alltaf rétt hennar til að endurskapa sig. Hún er kona sem ber uppi heila þjóð á meðan heimurinn hunsar hana.

Konan á skíðasvæðinu – 27 ára

Aspen, Vail, Breckenridge, Telluride. Lúxus, peningar, vetraríþróttir, árstíðabundið hagkerfi.

Konan sem vinnur hér – þjónustustúlka, barþjónn, lyftuvörður, móttökuritari, skíðakennari – lifir í tvöföldum heimi:

– ofurríku ferðamennirnir – starfsfólkið sem heldur öllu uppi

Hún vinnur án fasts vinnutíma, á lágum launum og oft í ótryggri stöðu. Hún deilir pínulitlum herbergjum með öðru starfsfólki til að hafa efni á leigunni.

Hún er umkringd auði, en samt er hún einangruð. Hún þarf að eiga við hrokafulla ferðamenn, árstíðabundna yfirmenn og stöðugar kröfur.

Fjarvera hennar er efnahagsleg: hún skapar auð fyrir alla en er sjálf fátæk.

Eftirmáli – Colorado

Colorado er ríki sem virðist fullkomið, en er það ekki. Það er skipulegt, auðugt, nútímalegt og félagslega í jafnvægi – á pappírnum. En konurnar þar búa á þremur misgengjum:

– andlegur þrýstingur – landfræðileg einangrun – fjarvera stofnana

Það eru engin hneyksli, ekkert stórfellt ofbeldi, engin ringulreið. Og einmitt þess vegna er fjarvera þeirra enn þyngri.

Hér falla konur ekki af því að einhver hrindir þeim. Þær falla af því að allir gera ráð fyrir að þær geti haldið út.

Hugleiðing – Colorado

Styrkur kvenna í Colorado felst ekki í því að láta í sér heyra. Og ekki í því að komast í fréttirnar.

Þetta er fíngerð, nútímaleg, greind fjarvera. Erfitt að greina hana, auðvelt að hunsa hana.

Colorado kennir einfalt atriði: fjarvera er ekki bara fátækt, ofbeldi, kuldi eða innilokun. Hún getur líka verið regla. Hún getur líka verið velsæld. Hún getur líka verið væntingar.

Þegar kona er yfirbuguð ekki af ringulreið, heldur af „allt gengur vel“, þá er vandinn ekki sýnilegur – en hann er raunverulegur.

Og þess vegna er Colorado hér líka: til að minna á að fjarvera kvenna hefur ekki bara eitt andlit. Hún hefur fimmtíu. Eitt fyrir hvert ríki.

CONNECTICUT

Connecticut er ríki sem margir ímynda sér en fáir þekkja í raun. Að utan er það glæsilegt: óaðfinnanlegir bæir, hrein úthverfi, framúrskarandi skólar, dýrt bensín, snyrtilegar gangstéttir, hús með fullkomnum grasflötum. Það er „efri“ hlið Ameríku, sú sem hækkar aldrei röddina, sú sem skipuleggur, stjórnar og stýrir.

Hér virðist allt í jafnvægi, en þetta jafnvægi er ekki náttúrulegt: það er stöðugur þrýstingur, sífellt viðhald velsæmis, útlits, væntinga.

Connecticut biður þig ekki um að skína. Það biður þig um að gera aldrei mistök.

Þetta er ríki þar sem hægt er að lifa vel ef aðeins þrennt er satt: – félagsleg samkeppni – tilfinningastjórn – þögull dómur samfélaganna

Konur hér hverfa ekki vegna fátæktar eða augljóss ofbeldis. Þær hverfa vegna þvingaðrar aðlögunar. Kurteislegt hvarf: án upphrópana, án hneykslis, án frétta.

Þetta er fáguð fjarvera, en fjarvera engu að síður.

Konan á tryggingaskrifstofunni – 40 ára

Connecticut er höfuðborg trygginga í Bandaríkjunum. Hartford lýsir því yfir alls staðar: „Insurance Capital of the World.“

Á bak við þessi slagorð eru þúsundir kvenna sem sitja fyrir framan endalausa skjái: – kvartanir – tryggingaskírteini – áhættureiknirit – stafræn pappírsvinna – verkferlar – mælikvarðar.

Vinna þeirra er nákvæm, tæknileg og vandlega stýrð. Hver mistök kosta fyrirtækið peninga og þær tíma. Hver ákvörðun verður að vera rökstudd, skráð, samþykkt og staðfest.

Dagurinn er keðja eftirlits.

Hún heldur öllu saman af því að kerfið ætlast til að hún sé óaðfinnanleg. Og launin eru góð: framúrskarandi, miðað við önnur lönd.

En tilfinningalegi kostnaðurinn er afar hár.

Konurnar hér brotna ekki saman. Þær tæmast hægt, án þess að láta í sér heyra. Af því að enginn á þessum skrifstofum spyr hvernig þér líði. Þeir spyrja bara: „Hvernig gengur?“

Fjarvera hennar er andleg: til staðar á hverjum degi en aftengd sjálfri sér.

Konan úr ríku úthverfunum – 45 ára

Auðugi hluti Connecticut er heimur út af fyrir sig. Risastór hús, hljóðlátir jeppar, fullkomnir garðar, einkaskólar, ævafornar félagslegar reglur.

Hér vinna konur ekki alltaf „úti“: þær vinna innan félagslega kerfisins.

Hlutverk hennar er menningarlegt: – óaðfinnanleg móðir – samstíga eiginkona – sæti í nefndum – stjórn heimilisins – skipulögð sjálfboðavinna – fullkomin ímynd.

Ef hún brotnar getur hún ekki sagt það. Ef hún er óhamingjusöm getur hún ekki sýnt það. Ef hún er ein má enginn vita það.

Fjarvera hennar snýst um sjálfsmynd: hún hverfur á bak við hlutverkið sem hún verður að holdgera.

Á stað þar sem „allt er fullkomið“ hefur hún ekki efni á að láta sjást neinar sprungur.

Þetta er glæsilegt fangelsi, en fangelsi engu að síður.

Konan í úrvalsháskólanum – 34 ára

Í New Haven er einn virtasti háskóli jarðar: Yale.

Háskólaumhverfið virðist framsækið, nútímalegt og umhyggjusamt. En undir yfirborðinu leynast stífni, hörð samkeppni og himinháar væntingar.

Fræðikonan lifir í þversögn: – hún er menntuð – hún er hæf – hún er vel undirbúin – hún er miðlæg í menningarlegri framleiðslu.

en hún er líka kramin af kerfinu.

Útgáfur, ráðstefnur, styrkir, greinar, leiðsögn, kennsla, innri tengsl. Stöðugt erfiði sem gegnsýrir lífið, hugann og líkamann.

Samstarfskonur eru oft keppinautar. Karlkyns samstarfsmenn ráða enn sögufrægu prófessorsstöðunum.

Fjarvera hennar er stofnanaleg: þekkingin sem hún skapar ber háskólann uppi, en ferill hennar gengur hægar, óvissari, meira í lausu lofti.

Margar standa á móti. Margar fara.

Yale er áfram fullkominn. Þær eru það ekki.

Konan í blönduðu hverfunum – 31 árs

að aldri

Utan ríku úthverfanna og fjarri úrvalsháskólunum er hið raunverulega Connecticut: lág laun, há leiga, ótrygg störf, blönduð samfélög og félagslegt kerfi sem virkar ekki alltaf.

Konur hér eru hin falda stoð: þær vinna í stórmörkuðum, opinberum skólum, sambýlum, velferðarþjónustu, litlum fyrirtækjum og grunnheilbrigðisþjónustu. Allt helst uppi: – illa launuð vinna – börn – stórfjölskylda – hægar almenningssamgöngur – stöðug streita.

Fjarvera hennar er efnahagsleg: hún vinnur mikið, þénar lítið og kemst ekkert áfram.

Og hún lifir í sláandi þversögn: hún býr í einu ríkasta ríki Ameríku án þess að finnast hún eiga hlut í auðnum.

Því að auðurinn hér er einkaauður, ekki samfélagsauður.

Eftirmáli – Connecticut

Connecticut virðist „öruggt“, „hreint“, „stöðugt“. Og að sumu leyti er það það.

En það er líka eitt þeirra landa þar sem konur hverfa auðveldast án hljóðs. Ekki vegna ofbeldis, ekki vegna hungurs, ekki vegna kulda. Vegna félagslegra væntinga.

Þetta er fjarvera með sléttu yfirborði: engin ringulreið, engin óp, engar sláandi tölur. Bara líf sem kramin eru undan miklum kröfum og lítilli umbun.

Enginn tekur eftir því af því að allt virkar. Og það er einmitt það sem gerir það hættulegt.

Hugleiðing – Connecticut

Í mörgum ríkjum er fjarveran áberandi. Hér er hún hljóðlát. Kurteis. „Eðlileg.“ Connecticut sýnir að kona getur átt: heimili, starf, tekjur, öruggt hverfi, virðulegt samfélag.

og um leið verið algerlega ósýnileg sem manneskja.

Félagsleg fullkomnun er þunnt blað. Hún biður þig um að brosa á meðan hún tekur af þér rýmið.

Connecticut kennir að fjarvera getur líka sprottið af of mikilli reglu, of miklu velsæmi, of miklu eftirliti.

Og að ekkert samfélag er raunverulega þróað fyrr en það leyfir konum að vera til staðar án þess að þurfa að vera fullkomnar.

DELAWARE

Delaware er hált ríki. Lítið, rólegt og fjárhagslega aðþrengt. Það virðist smáatriði, en það er lífsnauðsynlegur hluti af gangverki Ameríku.

Hér eru engar risavaxnar stórborgir, eyðimerkur, fjöll eða glitrandi speglar. Hér er falið hagkerfi, hljóðlát stjórnmál, skrifræði sem flytur milljarða í kyrrþey.

Delaware er þar sem Ameríka skráir fyrirtækin sín, geymir peningana sína og gerir upp reikningana sína. Staður í miðjunni: hvorki of ríkur, of fátækur né of hávær.

Þetta er fullkomið grátt svæði.

Í Delaware springur fjarvera kvenna ekki. Hún gufar upp. Hægt, jafnt og þétt, ósýnileg í tölum og í opinberri umræðu. Hér hverfa konur vegna hljóðláts ofálags, vegna starfa sem eru of smá til að teljast með, vegna hlutverka sem rata aldrei inn í þjóðarfrásögnina.

Konan á fyrirtækjaskrifstofunni – 38 ára

Delaware er lögheimili meira en milljón bandarískra fyrirtækja. Þar eru geymd fyrirtækjaskjöl, samrunar, sjóðir, eigendaskipti, skattskjöl og viðskipti upp á milljarða.

Heimurinn heldur að stórir stjórnendur sinni þessu starfi. Það eru konur sem sitja í gluggalausum básum og stýra endalausum straumum skjala.

Hún vinnur á skipulegri skrifstofu, fullri af reglum, verkferlum og eftirliti. Hún gerir nánast aldrei mistök því mistök geta kostað milljónir. Hún er fljót, nákvæm og ósýnileg.

Dagurinn hennar samanstendur af: eyðublöðum, undirskriftum, skráningum, eftirliti, tölvupóstum, gátlistum.

Vinna hennar ber uppi heilt efnahagskerfi. En enginn sér hana. Enginn viðurkennir hana. Enginn talar um hana.

Fjarvera hennar er kerfislæg: hún heldur pappírsveldi á floti án þess að birtast nokkurn tíma í frásögnum valdsins.

Konan í vöruhúsinu og flutningunum – 33 ára

Delaware er ekki bara skrifræði. Það er líka höfn, vöruflutningar, vörugeymslur og aðfangakeðjur.

Konan hér vinnur í: – frystigeymslum – flokkunarstöðvum – iðnaðarvöruhúsum – matvælafyrirtækjum – næturverkstjórn. Erfiðar vaktir, hraður taktur, bogin bök, kalt loft. Endurteknar hreyfingar, slysahætta, stöðugt eftirlit.

Launin hennar eru lág. Samningurinn hennar er oft ótryggur. Líf hennar er án svigrúms.

Fjarvera hennar er efnahagsleg: hún vinnur mikið, þénar lítið og vex aldrei.

Hún er konan sem ber uppi falda hluta viðskiptanna á meðan heimurinn horfir aðeins til stórborganna.

Konan í grunnheilbrigðisþjónustunni – 47 ára

Delaware hefur ekki risavaxið heilbrigðiskerfi. Það hefur lágmarks og afar viðkvæmt net grunnþjónustu.

Konan hér ber uppi: – elliheimili – litlar læknastofur – heilsugæslustöðvar í hverfunum – heimahjúkrun – stuðning við einmana eldri borgara – gleymda langveika sjúklinga.

Vinna hennar er tilfinningaleg, líkamleg og samfelld. Hún sér meiri þjáningu en hún getur borið. Hún vinnur aukatíma án viðurkenningar. Hún þénar minna en hún á skilið.

Fjarvera hennar er félagsleg: hún kemur í stað ríkisins þar sem ríkið nær ekki til, en enginn lítur á hana sem nauðsynlegan hluta kerfisins.

Þegar hún er farin hrynur allt. En þegar hún vinnur tekur enginn eftir því.

Konan í lágtekjuhverfinu – 29 ára

að aldri

Delaware á líka sína viðkvæmu hluta: hverfi sem einkennast af fátækt, heimilisofbeldi, fíkniefnum og vanrækslu. Konur hér glíma við þrjú vandamál í einu: ótrygga atvinnu, hækkandi framfærslukostnað og litla félagslega vernd.

Hún vinnur sem afgreiðslukona, ræstingakona, árstíðarverkakona, barnfóstra og aðstoðarkona í eldhúsi. Hún þvær, þrífur, annast og gerir heimili annarra klár.

Dagurinn hennar er kapphlaup: börn, strætó, vaktir, innkaup, heimili, vandamál.

Fjarvera hennar er borgarleg: hún býr í borg sem talar um endurreisn en skilur eftir einmitt þær konur sem halda henni á floti á verstu stundunum.

Eftirmáli – Delaware

Delaware hefur hvorki dramatík Kaliforníu, frostið í Alaska né hörku Suðurríkjanna.

Það býr yfir einhverju öðru: venjuleikanum sem formi ósýnileika.

Hér lætur vinna kvenna ekki í sér heyra því hún er: – tæknileg – endurtekin – nauðsynleg – hljóðlát – ekki mjög frásagnarverð.

Það verður aldrei sprenging. Það er stöðugt slit.

Konur komast ekki í fyrirsagnirnar. Þær mótmæla ekki í hópum. Þær krefjast ekki rýmis. Þær einfaldlega þrauka.

Og einmitt þetta gerir þær ósýnilegar.

Hugleiðing – Delaware

Delaware sýnir að fjarvera kvenna getur tekið á sig enn lúmskari mynd: fullkomna stjórnun þagnarinnar. Hér eru konur drifkrafturinn á bak við: – skrifræðið – samhæfinguna – grunnheilbrigðisþjónustuna – lágmarksþjónustuna. Samt birtast þær aldrei í sögum Ameríku. Fjarvera er ekki hávaði. Hún er bakgrunnur. Og Delaware er sönnun þess: staður þar sem landið fer alltaf um, en konan stendur alltaf kyrr.