05 · दार स्वतःच उघडा

अनेक लोकांच्या आयुष्यभर सोबत असणारी एक विचित्र सवय असते.

ते वाट पाहतात.

ते योग्य क्षणाची वाट पाहतात.

ते योग्य संधीची वाट पाहतात.

ते मान्यतेची वाट पाहतात.

तुम्ही तयार आहात, असे कोणीतरी सांगेल याची ते वाट पाहतात.

जवळजवळ कधीच न येणाऱ्या एका अदृश्य परवानगीची ते वाट पाहतात.

अनेक वर्षे मी असामान्य पुरुषांना आणि स्त्रियांना त्यांच्याच शक्यतांच्या उंबरठ्यावर स्तब्ध उभे राहिलेले पाहिले.

त्यांच्याकडे प्रतिभा नव्हती म्हणून नाही.

त्यांच्याकडे बुद्धिमत्ता नव्हती म्हणून नाही.

तर ते परवानगीची वाट पाहत होते म्हणून.

कोणीतरी असे म्हणणारे:

“जा.”

“आता तुम्ही करू शकता.”

“तुम्हाला परवानगी आहे.”

आयुष्य क्वचितच असे चालते.

खरे तर, जवळजवळ कधीच नाही.

मागे वळून पाहताना मला जाणवते की माझ्या अस्तित्वातल्या खरोखर महत्त्वाच्या निर्णयांपैकी एकाही निर्णयाआधी खात्री नव्हती.

एकाही.

मी काहीतरी नवे सुरू केले, तेव्हा मी तयार नव्हतो.

मी दिशा बदलली, तेव्हा माझ्याकडे सगळी माहिती नव्हती.

मी माझ्यापेक्षा मोठी आव्हाने स्वीकारली, तेव्हा माझ्याकडे कोणतीही हमी नव्हती.

माझ्याकडे फक्त एक खात्री होती.

की स्तब्ध राहणे त्याहून वाईट ठरले असते.

जगलेले आयुष्य आणि फक्त पाहिलेले आयुष्य यांच्यातला फरक बहुतेक वेळा तिथेच असतो.

ज्या क्षणी माणूस भविष्याकडे परवानगी मागणे थांबवतो, त्या क्षणात.

तरुणपणी आपल्याला वाटते की आपल्यासाठी निर्णय घेण्याचे काम काही लोकांवर सोपवलेले आहे.

शिक्षक.

अधिकारी.

संस्था.

सत्ताधारी.

काळाच्या ओघात आपल्याला कळते की तीच माणसे त्याच गूढाला सामोरी जात आहेत, ज्याला आपण सामोरे जात आहोत.

कोणाकडेही संपूर्ण नकाशा नसतो.

शेवट कोणालाच खरोखर माहीत नसतो.

प्रत्येक जण आपल्या कथेचा एक भाग उत्स्फूर्तपणे रचत असतो.

हा शोध घाबरवू शकतो.

किंवा तो मुक्त करू शकतो.

माझ्यासाठी ती मुक्ती होती.

कारण त्याने मला जबाबदारी स्वीकारायला भाग पाडले.

जबाबदारी हा एक मजेशीर शब्द आहे.

अनेक जण त्याचा संबंध ओझ्याशी जोडतात.

मी त्याचा संबंध स्वातंत्र्याशी जोडतो.

जोपर्यंत तुमच्यासाठी दुसरे कोणी निर्णय घेते, तोपर्यंत तुम्ही नेहमी त्याच्यावर दोष टाकू शकता.

तुम्ही निर्णय घेता, तेव्हा कोणतीही सबब उरत नाही.

फक्त तुम्ही उरता.

आणि तुम्ही निवडलेली दिशा.

असे क्षण आले, जेव्हा हार मानणे खूपच सोपे ठरले असते.

होतो तिथेच राहणे.

जोखीम न घेणे.

स्वतःला उघडे न पाडणे.

न बदलणे.

प्रत्येक मार्गात अशी चौफुली असते.

ती न सांगता येते.

एक दार उघडते.

आपल्यातल्या एका भागाला त्यातून आत जायचे असते.

दुसऱ्या भागाला पळून जायचे असते.

कारण बदलाची नेहमीच किंमत असते.

तो क्षण कोणी पाहत नाही.

बाहेरून सगळे सोपे वाटते.

आतून ते एक युद्ध असते.

जगाविरुद्ध नव्हे.

स्वतःविरुद्ध.

चुकण्याच्या भीतीविरुद्ध.

आपण कमी पडू, या भीतीविरुद्ध.

लोक काय म्हणतील, या भीतीविरुद्ध.

जे आपल्याकडे आधीच आहे ते गमावण्याच्या भीतीविरुद्ध.

मी शिकलो की भीती हा वाईट सल्लागार आहे, पण उत्तम निर्देशक आहे.

बहुतेक वेळा ती नेमकी तीच दिशा दाखवते, जी आपण शोधायला हवी.

ती सुखद असते म्हणून नाही.

तिच्यात वाढ दडलेली असते म्हणून.

ज्या अनुभवांनी माझे आयुष्य बदलले, ते आरामदायक नव्हते.

त्यांची हमी नव्हती.

ते जोखमीपासून मुक्त नव्हते.

ते फक्त आवश्यक होते.

एका टप्प्यावर निवड करावीच लागते.

माणूस परवानग्या मागत राहू शकतो.

किंवा तो जगायला सुरुवात करू शकतो.

या दोन्ही गोष्टी क्वचितच एकत्र येतात.

मला अशी माणसे भेटली आहेत, ज्यांच्याकडे प्रत्येक शक्य पात्रता होती आणि जी कधीच निघाली नाहीत.

आणि इतर, ज्यांच्याकडे जवळजवळ काहीच नव्हते, पण त्यांनी खंड ओलांडले, उद्योग उभारले, आजारांना तोंड दिले, स्वतःचे अस्तित्व नव्याने घडवले.

फरक बायोडेटामध्ये नव्हता.

तो वृत्तीत होता.

या दुसऱ्यांना एक गोष्ट समजली होती.

त्यांना वाचवायला कोणीही येणार नव्हते.

त्यांच्या हातात कोणीही परिपूर्ण क्षण ठेवणार नव्हते.

ते तयार आहेत, असे कोणीही अधिकृतपणे प्रमाणित करणार नव्हते.

म्हणून त्यांनी सुरुवात केली.

एवढेच.

काळाच्या ओघात मला समजले की जवळजवळ सगळी मोठी परिवर्तने अपूर्ण पद्धतीने सुरू होतात.

एक अनिश्चित पहिले पाऊल.

एक फोन.

एक प्रवास.

एक सही.

घेणाऱ्या माणसापेक्षा मोठा वाटणारा एक निर्णय.

बहुतेक वेळा धैर्याचे वर्णन भीतीचा अभाव असे केले जाते.

हा मूर्खपणा आहे.

भीती शेजारी चालत असतानाही पुढे जात राहणे म्हणजे धैर्य.

ती नाहीशी होणार नाही, हे माहीत असताना.

ती गोंगाट करेल, हे माहीत असताना.

ती तुम्हाला मागे फिरायला पटवण्याचा प्रयत्न करेल, हे माहीत असताना.

आणि तरीही पुढे जाणे.

आज आपल्याला जो सुसंगत प्रवास दिसतो, तो घडत असताना नाजूक निवडींची एक मालिका होता.

अनेकदा मी योग्य करतो आहे याची मला खात्री नव्हती.

मला फक्त एवढी खात्री होती की काहीच न करणे चुकीचे होते.

हा फरक सूक्ष्म आहे, पण निर्णायक.

आयुष्य नेहमी जिंकणाऱ्यांनाच बक्षीस देत नाही.

ते बहुतेक वेळा निघणाऱ्यांना बक्षीस देते.

प्रयत्न करणाऱ्यांना.

धाडस करणाऱ्यांना.

दारातून आत जाणाऱ्यांना.

कारण प्रत्येक अनुभव दुसरा अनुभव जन्माला घालतो.

प्रत्येक पाऊल नव्या शक्यता निर्माण करते.

प्रत्येक हालचाल नव्या भेटी घडवते.

उलट, स्तब्ध राहणे फक्त स्तब्धताच निर्माण करते.

आज अनेक लोक प्रेरणा शोधतात.

मी दिशा शोधतो.

प्रेरणा बदलतात.

दिशा उरतात.

एखादी गोष्ट अशक्य का आहे, हे तुम्हाला समजावून सांगायला नेहमीच कोणी ना कोणी तयार असेल.

ही वेळ योग्य का नाही.

तुम्ही तयार का नाही.

तुमच्याकडे पुरेसा अनुभव का नाही.

जोखीम खूप मोठी का आहे.

त्यांचे ऐका.

मग स्वतःच निर्णय घ्या.

कारण शेवटी त्यांच्यापैकी कोणीही तुमचे आयुष्य जगणार नाही.

त्यांच्यापैकी कोणीही तुम्ही सोडून दिलेल्या गोष्टींचे ओझे वाहणार नाही.

त्यांच्यापैकी कोणीही तुमच्या जागी काळ ओलांडणार नाही.

ते काम फक्त तुमचे आहे.

काळाने मला एखादा धडा दिला असेल, तर तो हा आहे.

ज्या संधींनी माझे अस्तित्व बदलले, त्या परवानगीपत्र घेऊन आल्या नाहीत.

त्यांच्यावर शिक्के नव्हते.

त्यांच्यासोबत प्रमाणपत्रे नव्हती.

त्यांच्यासोबत हमी नव्हती.

त्यांच्यासोबत फक्त एक प्रश्न होता.

“तुम्हाला आत यायचे आहे की बाहेरच राहायचे आहे?”

प्रत्येक वेळी मला भीती वाटली.

प्रत्येक वेळी मी कचरलो.

प्रत्येक वेळी मला तीच गोष्ट समजली.

मला कोणीही परवानगी देणार नव्हते.

म्हणून मी दार स्वतःच उघडले.

आणि तिथूनच कथा पुढे चालत राहिली.