VANHU LAVA VA SALEKE · Nkandziyiso wa Xitsonga · Nhlayo 19
LESWI HI SWI SIYAKA SWI NGA VONIWI
Ku na xivutiso lexi fikaka hi ku nonoka.
Hi ku nonoka ngopfu ku tlula leswi hi swi anakanyaka.
Loko hi ha ri vantshwa hi vutisa vutomi leswaku hi ta kota ku kuma yini.
Loko hi kurile hi vutisa leswaku hi ta kota ku hlayisa yini.
Endzhaku ka malembe yo tala ntsena hi sungula ku tivutisa nchumu wo hambana.
Xana ku ta sala yini loko hi nga ha ri kona?
I xivutiso lexi nga talangiki ku vuriwa erivaleni.
Kumbexana hikuva xi hi khunguvanyisa.
Kumbexana hikuva xi hi sindzisa ku languta ku tlula nkarhi wa sweswi.
Kumbexana hikuva a nga kona loyi a rhandzaka ku langutana ni ku pfumaleka ka yena.
Kambe xa fika.
Minkarhi hinkwayo.
Hi ku hatlisa kumbe hi ku hlwela, xa fika.
Nkarhi wo leha ndzi ehleketile leswaku ndzhaka i nchumu lowu vonakaka.
Ntirho.
Khamphani.
Yindlu.
Buku.
Vuyelo.
Nchumu lowu a wu nga kombiwa hi rintiho wu tlhela wu tiviwa.
Kutani nkarhi wu ndzi kombisile ntiyiso lowu enteke ku tlula.
Swilo swa nkoka swinene leswi hi swi siyaka a swi voniwi.
A swi humeleli eka swinxaxamelo swa nhundzu.
A swi ngheni eka swiviko swa timali.
A swi heteleli eka tinhlayo.
Hambiswiritano swi hambeta swi hanya.
Ndzi hlangane ni vanhu lava nga tsalangiki buku nikatsongo, kambe lava cinceke vutomi bya makume-makume ya vanhu.
Vanhu lava nga rhangelangiki tinhlangano letikulu nikatsongo, kambe lava siyeke nkondzo lowu nga suleki eka mindyangu hi ku helela.
Vanhu lava vito ra vona ri nga humeliki eka ensayikilopediya yihi na yihi, kambe lava, hambiswiritano, va hambetaka va ri kona hi mimbuyelo ya swiendlo swa vona.
Ku kuma loku ku cince ndlela leyi a ndzi languta ku humelela ha yona.
Hikuva ku humelela ku rhandza ku voniwa.
Ndzhaka ya xiviri, hi tlhelo rin’wana, hakanyingi yi tirha endzhutini.
A hi ehleketeni hi vatswari va hina.
Hi vadyondzisi va hina.
Hi vanhu van’wana lava hi hlanganeke na vona tin’hweti ti nga ri tingani ntsena, kambe lava koteke ku hi khumba makume ya malembe.
Vo tala va vona a va tivi nikatsongo vuyelo lebyi va veke na byona eka hina.
Va vulavurile.
Va endlile.
Va hanyile.
Naswona nchumu wu salile.
Nchumu lowu ha yaka emahlweni ni namuntlha.
Lexi i xiphemu lexi nga vonakiki xa matimu ya vanhu.
Lexikulu swinene.
Lexi nga hlamuseriwiki swinene.
Lexi nga ni matimba swinene.
Loko malembe ma ri karhi ma hundza, ndzi sungule ku languta swiboho swa mina hi ndlela yo hambana.
A ndzi nga ha tivutisi ntsena:
“Xana ndzi aka yini?”
A ndzi tivutisa:
“Xana ndzi hundzisela yini?”
Ku hambana i kutsongo.
Kambe ku cinca hinkwaswo.
Ku aka swi khumba nkarhi wa sweswi.
Ku hundzisela swi khumba vumundzuku.
Naswona vumundzuku minkarhi hinkwayo byi tele hi vanhu lava hi nga swi kotiki ku va tiva.
Vana.
Vatukulu.
Vahlayi.
Vanghana.
Vanhu lava hi nga va tiviki.
Vanhu lava siku rin’wana va nga ta hlangana ni nchumu lowu hi wu siyeke endzhaku ka hina.
A va nge tivi leswaku a hi ri vamani.
A va nge tivi vuxokoxoko hinkwabyo.
Kambe va ta amukela mbuyelo.
Naswona mbuyelo wolowo wu ta vulavula ematshan’weni ya hina.
Evutomini bya mina bya ntirho ndzi vone tiphurojeke ti velekiwa ti tlhela ti nyamalala.
Tikhamphani ti kula ti tlhela ti cinca.
Timakete ti hundzuka.
Tithekinoloji ti hundzuka ta khale.
Hinkwaswo leswi a swi vonaka swi ta tshama hilaha ku nga heriki swi tikombisile swi ri swa nkarhi ntsongo.
Eku sunguleni ntiyiso lowu wu ndzi khunguvanyisile.
Kutani ndzi sungule ku wu kuma wu ndzi ntshunxa.
Hikuva wu ndzi sindzisile ku lava kun’wana leswi tiyelaka hakunene.
Naswona kwalomu ka minkarhi hinkwayo leswi tiyelaka a swi fambelani na leswi hi nga na swona.
Swi fambelana na leswi hi swi nyiketaka.
Xivulwana.
Nsinya.
Xikombiso.
Xiendlo.
Muhlovo wa vukona.
Leswi hi swi hundziselaka swi hambeta swi famba hambi loko hi nga ha ri kona ku swi perekedza.
Hakanyingi swi ndzi humelerile ku kuma nakambe, eka marito kumbe eka mahanyelo ya van’wana, swiphemu swa vanhu lava a va nga ha ri kona.
Ndlela yo anakanya.
Ndlela yo twa swilo.
Muhlovo wa ku hlekisa.
Dyondzo.
Eka minkarhi yoleyo ndzi twisise nchumu wun’we.
Vanhu a va nyamalali hi ku helela.
Xiphemu xa vona xi hambeta xi famba emisaveni.
A hi tanihi ntsundzuko.
Tanihi nkucetelo.
Naswona kumbexana leyi hi yona ndlela ya xiviri swinene yo tshama hilaha ku nga heriki.
Hi ku kula ka malembe hi tshika hi ku nonoka ku tsakela ku vonaka ka ndzhaka ya hina.
Hi nyikela nyingiso lowukulu eka khwalithi ya yona.
A swi na mhaka leswaku yi kulu ku fikela kwihi.
Swi na mhaka leswaku i ya ntiyiso ku fikela kwihi.
Ntiyiso lowutsongo lowu hundziseriweke hi ku tshembeka wu nga tshama nkarhi wo leha ku tlula xiakiwa lexikulu lexi akiweke hi ku tikurisa.
Matimu ma tele hi swona.
Swiakiwa leswikulu swa tshoveka.
Misinya yi hambeta yi famba.
Swivumbeko swa cinca.
Mimpimo ya pona.
Hi yona mhaka namuntlha ndzi teka vuxaka byin’wana ni byin’wana tanihi muhlovo wa ku byala.
A hi swi tivi nikatsongo leswaku i yini lexi nga ta mila hakunene.
A hi swi tivi nikatsongo leswaku i rito rihi leri nga ta sala.
Leswaku i xiendlo xihi lexi nga ta tsundzukiwa.
Leswaku i xikombiso xihi lexi nga ta tekeleriwa.
Hi nga endla ntsena hi ntiyiso.
Naswona hi tshika nkarhi wu endla leswi saleke.
Emakumu ka vutomi, ndzi tshemba leswaku i vanhu va nga ri vangani lava tsundzukaka nhlayo leyi kongomeke ya ku hlula ka vona.
I va nga ri vangani lava tsundzukaka vuyelo hi vuxokoxoko.
I va nga ri vangani lava tsundzukaka swikhundla.
Kambe vo tala va tsundzuka ndlela leyi va khomiweke ha yona.
Ndlela leyi va amukeriweke ha yona.
Ndlela leyi va xiximiweke ha yona.
Ndlela leyi va rhandziweke ha yona.
Leyi hi yona ndzhaka leyi nga vonakiki.
Leyi nga humeliki eswifanisweni.
Leyi nga phokoteriwiki mavoko.
Leyi nga laviki nyingiso.
Kambe hi xona xiphemu lexi tshamaka nkarhi wo leha swinene.
Loko ndzi languta endzhaku namuntlha, ndza twisisa leswaku vutomi a byi pimiwi ntsena hi leswi byi swi fikelelaka.
Byi tlhela byi pimiwa hi leswi hambetaka swi hanya eka van’wana.
Eka mianakanyo leyi hi yi hundziseleke.
Eka vanhu lava hi va pfuneke.
Eka xindzhuti lexi hi xi sirheleleke.
Eka ku tshembana loku hi ku vangeke.
Eka xivindzi lexi hi xi pfuxeke.
Hinkwaswo i swilo leswi nga vonakiki.
Hinkwaswo i swilo swa ntiyiso.
Kumbexana i swa ntiyiso ku tlula hinkwaswo.
Hikuva loko nkarhi wu susile kwalomu ka hinkwaswo, ku ta sala leswi nga vonakiki.
Leswi hi swi siyeke swi nga voniwi.
Ferdinando Frega
Gillette Man ⚔️
01 NHONGA LEYI NGA VONAKIKI · 02 NDZHAKA YA NDZHUTI · 03 XITULU LEXI NGA RI NA MUNHU · 04 PASWOTA YO SUNGULA · 05 TIPFULELE NYANGWA WEXE · 06 MAHLO YA VUMBIRHI · 07 A KU NA ADIRESE LEYI TIYEKE · 08 MUNHU WO HETELELA LOYI A SALEKE · 09 KUDZUNDZA LOKU NGA VONIWIKI · 10 SIKU LERI DAMU RI TSEMEKEKE · 11 KUVONAKALA KO HETELELA LOKU HAMBI KU BASA · 12 MEPE A WU HOXILE · 13 KUVONAKALA EFASITERENI · 14 NYANGWA LEYI PFULEKEKE · 15 A KU NA NDLELA YO TLHELELA ENDZHAKU · 16 ENDZHAKU KA NKANDZA · 17 XIVUTISO LEXI PFUMALEKAKA · 18 YINDLU LEYI NGA ENDZENI KA HINA · 19 LESWI HI SWI SIYAKA SWI NGA VONIWI · 20 GOZO RO HETELELA · 21 A KU NA XITULU LEXI VEKIWEKE · 22 NDZA KHENSA, MISAVA
Lavisisa Mintsheketo Yin’wana
The Corpus · Mimepe · Library · Genesis · International · Vatican · Gillette Saga · Wall Street Saga · L’Oréal Man · P&G Semantic · Vulavurisano
THE BIC SAGAThe takeover that never happened.
THE WILKINSON SAGAThe steel aunt.