ZEWACA GILLETTE

Zewac

Dema ku dimeşiya, tevî ku zilam bû, hê jî meriv dikarî zerafet û sekna Efserê Artêşê ku carekê bûbû di wî de bidîta, lê her wiha perwerdeya ku di dibistana şevînî de wergirtibû, cihê ku yek qaîde serdest bû: hindik biaxive û guh bide her tiştî.

Di wê Cotmeha 1962an de bîst û heft salî bû, dema ku wî ew dît ku ket dikana tûtinê ya ku ew lê dixebitî, û di cih de dilê wî çû.

Bejnbilind, balkêş, bi rûyekî ku bê guman yê Başûr bû, bi wê nêrîna şeytanok a ku tenê jin dizanin bidin. Lê ew tenê şazdeh salî bû. Navê wê Giovanna bû, lê ji bo hemû kesên malbatê ew her tim Gianna bû.

Wî yekser ji wî xerîdarî derbarê wê pirsî: ew kî bû, malbata wê, ji ku dihat. Wî bala xwe zêde neda temenê wê. Di wan salan de, zewaceke wisa sê caran dihat pîrozkirin: ji aliyê malbatan, ji aliyê Dêrê û ji aliyê civakê ve. Wek rêyek ji bo bicihkirina keçan dihat nîşandan, lê di rastiyê de tenê kur bûn ku dihatin bicihkirin.

Bavê wê li rêhesinê dixebitî. Diya wê xwediya dikaneke dirûnê ya bi nav û deng a bajêr bû, ku dirûnker tê de dixebitandin û ji bo malbatên navdar ên ku destkariya asta bilind dixwestin û bi destekî vekirî heqê wê didan, cil çêdikirin.

Xwişkeke Gianna ya din hebû, Francesca, hema du sal mezintir. Hevseng û aram, taybetmendiyek ku hê îro jî tê de heye.

Dema ku wêne temam bû, bavê min ji xerîdarî xwest ku wî bi wê malbatê bide nasîn. Wî diya min wek jina xwe dixwest. Wî dixwest bi wê re bizewice. Wî ew dixwest.

Û bi vî awayî, di Nîsana 1963an de, ew zewicîn.

Her gava ku wî li ber diya wê pesnê taybetmendiyên jina xwe dida, wê dibişirî û digot ku ev ne rast e, ji ber ku Gianna lîstikvaneke baş bû ku qet destûr nedixwest. Wê tenê her tiştê ku dixwest digirt.

Kêmtir ji sê mehan ji bavê min re têr kir ku fêm bike ku ew ê qet nikaribe şiklekî bide wê keçikê an wê bike tiştê ku wî xeyal dikir. Ew tenê jineke bi ramanên zelal bû, û wê dem winda nekir ku vê yekê ji wî re jî zelal bike.

Rojekê wî sîleyek li rûyê wê xist. Ev tevgerek bû ku wê demê wek mafê mêr di nav malbatê de dihat qebûlkirin.

Lê wê aramiya xwe winda nekir.

Ew derket û çû dikaneke kêr û çetalan, li wir satorek û kêreke qesaban kirî.

Ew vegeriya malê, li bavê min nêrî û got:

«Heke tu carek din biceribînî, ez ê bi şev werim û te bikujim.»

Di dengê wê de ne drama hebû ne jî dudilî. Tenê bawerî.

Baweriya ku ew ê wê bike.

Panzdeh rojan ew di hundirê malê de, di odeyeke cuda de bi kilîtkirî razaya, û tenê dema ku pê bawer bû ku xetere derbas bûye derket.

Û ew bû yekane bûyera wisa.

Ew çûn Cosenza, sê sed kîlometre dûrî Reggio Calabria.

Wê demê otoban tune bû, û rêwîtî hema şeş saetan dikişand, li ser rêyên parêzgehê û di nav trafîka bêdawî ya bajarokên biçûk de.

Du nêrîn.

Kêmtir ji sê deqîqeyan.

Ev têr kir ku pêşerojek bê diyarkirin, di hundirê evîneke ku bi bedenî wê şêst û du salan bidomiya, lê di tiştên ku wan kirin de û di hundirê me de, zarokên wan, wê herheyî bimaya.

Cosenza – 1963

Wan li Corso Italia malek bi kirê girt, herêmeke navendî ya bajêr, ku dikan û veguhestina giştî lê pir bûn. Lê piştî ku meha hingivîn qediya, vegera jiyana rojane qonaxek bû ku kesî nas nedikir.

Her Duşem bavê min saet duyê sibê ji malê derdiket da ku saet heştan li ber dikanekê bigihîje xerîdarê xwe yê yekem. Wî sê sed kîlometre diajot û paşê, di hefteyê de, roj bi roj, her ku diçû nêzîktirî malê dixebitî, heta ku êvara Înê dîsa digihîşt wê.

Di vê navberê de, diya min bextewar bû ku Nora Formisano nas kir, ku rasterast li hember mala wê dijiya, û her du bûn heval.

Nora jineke hemtemenê diya wê bi xwe bû û ji bo wê bû mîna dayikekê.

Ew ji malbateke esilzade ya Napolîyê dihat û bi karbidestekî bilind ê Wezareta Karên Hundir re zewicî bû ku li wê herêmê kar dikir. Sê zarokên wê jî hebûn, tenê hinekî ji diya min biçûktir.

Ji wê re bû ku diya min sibehekê mikur hat ku di çerxa wê ya mehane de derengiyeke ecêb heye. Ew her tim rêkûpêk bû.

Piştî ku guhdarî kir ku wê rave dikir ku nikare fêm bike çima her tim hewcedariya mîzkirinê hîs dike, Nora ew hembêz kir û got:

«Keça min, tu ducanî yî.»

Dema bavê min hat malê, wê biryar da ku tiştekî nebêje.

Wê dixwest bertekên wî bibîne, lê li benda Paskalyayê bû ku jê re bibêje.

Û wisa jî kir.

Wê hêka wî ya Paskalyayê da wî û got:

«Ez ducanî me. Divê em biçin Reggio Calabria. Ez naxwazim zarokê min li vir çêbibe. Ez dixwazim malbata min li kêleka min be.»

Veguhestin ne ewqas hêsan bû.

Ji ber sedemên karî pejirandina şirketê lazim bû û tenê piştî wê dikaribû pêk were.

Bavê min hesab kir ku ew dikare hinekî dem qezenc bike.

Lê di Berfanbara 1963an de diya min siwarî otobusekê bû û bi tena serê xwe ber bi mala dê û bavê xwe ve çû, li wir di 11ê Rêbendana 1964an de Teresa anî dinyayê.

Dema Teresa çêbû û nûçe di nav malbatê de belav bû, xizman bi hefteyan li bendê man berî ku werin serdana wê.

Vê yekê serbilindiya wê ya jinê birîndar kir û ew bir ber biryarekê derbarê pêşerojê.

Têkiliya wê bi xesû û dişa wê re êdî qet nebû wek berê.

Hêrs ma, li pişt çavên wê girtî.

Di vê navberê de, daxwaza veguhestinê rêya xwe şopand, û di Gulana 1964an de bavê min diyariya xwe ya duyem a Paskalyayê stend.

Diya min li benda zarokekî din bû.

Reggio Calabria – 1964

Di Îlona 1964an de, veguhestina şirketê di dawiyê de pêk hat û ew çûn Reggio Calabria.

Lê têkiliya xewnî ya ku wê hêvî dikir bi diya xwe re hebe qet çênebû. Diya wê serdest bû û hêz û desthilatdariya xwe qet nedida kesî. Bavê wê tenê kes bû ku ew nazdar dikir û daxwazên wê bi cih dianîn, û her tiştê ku wê paşê kir bi wî ve girêdayî bû.

21ê Reşemiya 1965an bû.

Qada futbolê.

Reggina li hember Cosenza.

Bavê min û mamê min li ser tribûnê bûn dema ku spîker ragihand ku ji Vincenzo Frega yekî tê xwestin ku ji bo peyameke lezgîn were ber deriyê ketinê.

Wî texmîn kir ku henek e û li cihê xwe ma.

Paşê ragihandina duyem hat:

«Vincenzo, em nikarin maçê rawestînin, û em nikarin zayîna jina we jî rawestînin. Hûn dikarin biçin malê? Kurê we çêdibe.»

Her kes keniya.

Bi şerm, wî xwe wisa nîşan da ku ne ew zilam e.

Ez bi duaya bavê xwe hatim dinyayê.

«Te kurek dixwest û ew hat. Lê ev ê bibe xaça jiyana te.»

Her kes yekser hate agahdarkirin, û ew hatin mîna ku ew Sê Mecûsî bin.

Jidayikbûna kurekî wek bûyerek dihat dîtin ku domandina navê malbatê garantî dike, lê kesî qet ranewestiya ku bifikire ku zilamek bê jin kêm e.

Ez ê şêst û du salên piştre bi ravekirina vê yekê derbas bikim.

Her çi be, Xaç ji Çakûç û Dasê çêtir e.

Ev hemû tiştê ku ji min re lazim bû bû da ku hevkarê xwe yê du hezar sal berê fêm bikim û bizanim ka li jor tişt dikarin çawa bin.

Reggio Calabria – 1965

Gianna tenê nozdeh salî ye.

Du zarokên wê hene, mêrek ku ji bo Gillette dixebite, û qet meyla wê tune ku bibe jina malê.

Qaîdeyên malê jixwe hatine danîn.

Meaş û hemû feydeyên şirketê di destên wê re derbas dibin.

Bavê min bi vegerandina lêçûnên Gillette dijî, ji ber ku ew her tim dixebite û qet rûnane gunên xwe naxurîne.

Ew dest pê dike bazarên diravan dişopîne, ji ber ku her meh bavê min li Îtalyayê pêşbirkeke firotanê qezenc dike û navenda giştî ya Mîlanoyê wek xelat zêrên sovereign dişîne.

Paşê rêveberê firotanê odeyeke razanê ya temam dişîne malê.

Dara fagusê ya rastîn.

Textên yekgirtî.

Doşek.

Balîf.

Betanî û lihêf.

Çarçefên havînê û çarçefên zivistanê.

Her tişt bi şêwazeke bêhempa hatiye sêwirandin ku her gava çîrok tê gotin mirovan bêdeng dihêle.

Lê ew ditirse.

Ew aramiyê nabîne.

Û kî dikare wê sûcdar bike?

Êvara Înê, gava bavê min ji derî tê hundir, ew dibêje:

«Du zarokên min hene. Ez erebeyeke nû dixwazim.»

«Lê ehliyeta te tune. Tu yê çawa wê bajoyî?»

«Sibê tu yê ji min re erebeyeke nû bikirî. Ez Simca 1000 dixwazim. Pênc derî.»

Kesî nikaribû wê bigirta.

Heke kesekî biceribanda, jiyan dê bibûya dojeheke zindî.

Çareseriya herî baş ew bû ku roja din biçe bayiyê, çekeke yek mîlyon û heşt sed hezar lîreyî binivîse, sîgortê bikire û kilîtan bide destê wê.

Derket holê ku ew biryara rast bû.

Diwanzdeh roj şûnde ehliyeta wê hebû.

Kesî qet kifş nekir ka wê çawa ev kir.

Di vê navberê de, bavê wê xwediyê hemû milkên ku dikana dirûnê ya diya wê tê de bû bû.

Dilê wî li ser keça wî ya hezkirî bû.

Tenê çend deqîqe kişand.

«Bavo, di dikana dirûnê ya diya min de ji min re cih veke. Di nav şeş mehan de ez ê firoşgeheke ta û hûrdewatên dirûnê vekim.»

Herduyan li hev kirin.

Bi tenê çend gavan, kalikê min jina xwe bir cihekî cuda û du vitrînên serbixwe dan keça xwe.

Ew çû malê û ji bavê min re got ku sê mîlyon lîre jê re lazim in.

Û ku divê ew pereyan ji dê û bavê xwe bixwaze, bi wê hincetê ku ew dixwazin xaniyekî bikirin.

Bavê min jî lîstik lîst.

Pere hat.

Û tabelaya li ser dikanê jî:

LANA BBB DI GENNY

Lê destûrnameyeke karsaziyê ya şaredariyê jî jê re lazim bû, û ya wê tune bû.

Di dawiya salên 1960an de, burokrasî ne tam bi bandor bû.

Ew tunelek bû ku di nav siyasetê de dijiya û di nav siyasetê re diçû.

Wê sibeha Duşemê, wê ji bavê min xwest ku rojekê destûr bigire û bi me re li malê bimîne.

Paşê ew derket.

Mîna bayê ku di çolê re derbas dibe.

Tu hîs dikî ku dilive, lê qet nizanî ew ji ku lanetê hat.

Ew çû şaredariyê.

Li wir rastî karmendekî hat ku dema wê destûrname xwest hema amade bû pê bikene.

Tiştê din ku kesî zanî ew bû ku wê ew ji berstûkên çakêtê wî girtibû, nîvê wî ji pencereya bankoyê derxistibû, û pênc kes hewl didan ku wê jê veqetînin.

Di vê navberê de, şaredar bi rasthatinî di wir re derbas bû.

Navê wî Pietro Battaglia bû.

Wî paşê çend dewreyan di Parlamentoya Îtalyayê de kar kir.

Wî li dîmenê nêrî, milê diya min girt û ew vexwende ofîsa xwe.

Deh deqîqe şûnde ew bi destûrnameyeke bazirganî ya Tabloya XV di dest de derket.

Ji bo zelaliyê, ev ew cureyê destûrnameyê bû ku li Îtalyayê ji bo vekirina hîpermarketekê lazim bû — asta herî bilind, ku bi gelemperî bê girêdanên siyasî ne mumkin bû ku meriv bistîne.

Kar geş bû.

Nûnerên firotanê li derve rêz digirtin.

Hevkarekî di dawiyê de ji bavê min re got:

«Tu dizanî, li Reggio Calabria dikandarek heye ku jiyanê li her nûnerekî firotanê teng dike.»

Û bavê min bersiv da:

«Erê, ez dizanim. Gelek kesan behsa wê ji min re kiriye.»

Lê wî qet negot ku ew jina wî ye.

Dikanê jiyaneke xwe ya taybet peyda kir.

Mirov ji her aliyê bajêr dihatin ku li wir bikirin.

Jina ku zilam ji berstûkan digirtin û li dîwar dixistin.

Çi karmendên dewletê bûna çi kesên Mafyayê, ferqeke mezin nedikir.

Navê wê li seranserê bajêr deng veda.

Jina ZILAMÊ GILLETTE.

Kontrol

Sibehekê, ajokarekî kamyonê li ser bulvareke bajêr manevrayeke bêhişyar kir.

Kamyonê li deriyê erebeya diya min ket û ew qetand.

Dengê korna wê tu ferq nekir.

Ajokar qet fêm nekir ka çi qewimî û rêya xwe domand, dema ku erebe zirareke mezin dît.

Di dawiyê de ew rawestiya û daket kolanê, qîriya ku ev jinên lanetî ajotinê nizanin.

Wî bi dengekî bilind ragihand ku ji bo jinan çêtir e li malê bimînin û zarokan mezin bikin.

Paşê, rasterast li diya min nêrî ku li pişt direksiyonê rûniştibû, wî bi awayê mafyozekî çêr û gef li wê barandin.

Li ser kursiya paşîn xwişka min, çar salî, û ez, sê salî, bûn.

Wê ji me re got ku em nelivin.

Ku ew ê yekser vegere.

Em qet bi rastî pê nehesiyan ka li derve çi qewimî.

Tenê tiştê ku em dizanin ew e ku mafyoz di dawiyê de li ber diya min çok da, destê wê maç kir û lêborîn xwest.

Di rojên piştre de, dikanê zêdebûneke awarte ya xerîdaran dît.

Ewqas kes ji derî ketin hundir ku bavê min di dawiyê de pirsî ka gelo ew rêjeyên qezencê yên rast bicih tîne yan tenê malan belaş dide.

Berî ku ew li malê rûne jî, wê got:

«Sibê biçe bayiyê Fiat û ji min re FIAT 124 Special a spî bikire, motora 1400, çar derî.»

«Lê Gianna,» bavê min bersiv da, «tu dizanî bihayê wê çiqas e?»

«Sê mîlyon û şeş sed û pêncî hezar lîre. Tu niha bide. Dema pereyê sîgortê ji bo Simca were, ku nayê tamîrkirin, ez ê li te vegerînim.»

Ev têr kir.

Kêmtir ji diwanzdeh saetan şûnde erebeya nû-nû li derve bû.

Tenê şîroveyek hebû:

«Ji min re dibêjin ku ev erebe li Calabriayê ji bo dizî û talanan tê bikaranîn ji ber ku bilez û bersivdar e. Ew ji bo çi ji te re lazim e?»

Wê bi ciddî lê nêrî û bersiv da:

«Tu yê bibînî.»

Û dema ku ew sibehê diçû kar, wê her tim dipirsî:

«Tu îro diçî ku derê? Tu yê firavînê li ku bixwî?»

Wî bersiv dida ku dibe ku ew sed û bîst kîlometre dûr be.

Û em her sê bêhay li wir xuya dibûn.

Wî digot qey ev evîn e.

Wê tenê çavê xwe li ser samana xwe digirt.

Paşê, ji ber ku nedixwest adetê winda bike, wê hewl da ku heman pergala kontrolê bîne ser min.

Kesî ji me qet bi ser neket.

Ne wê.

Ne min.

Wê bawer dikir ku kontrol bi bêparhiştinê û bi lêdanê pêk tê.

Ya yekem li ser min bandoreke hindik kir, ji ber ku min yekser hewcedariyên xwe ber bi tiştekî din ve dizivirandin, û vê yekê ew dîn dikir.

Ya duyem min qet hîs nedikir.

Min bertek nîşan nedida.

Ez nedigiriyam.

Min çêr nedikir.

Kontrola min li ser êşê hebû.

Salan şûnde, heman kontrolê wê alîkariya min bikira ku ez dijwariyên din derbas bikim.

Wê her tim bawer dikir ku em wek hev in.

Lê wê qet qebûl nekir ku beşek ji min yê bavê min bû.

Û ew bi rastiyan bi ser ket.

Û bi bêdengiyê.

Qad

Telefoneke berpirsê navçeyê êvara Înê, piştî ku hejmarên firotanê yên heftaneyî hatin şandin, ew da fikirandin: Mezinahiya Wî, rêveberê firotanê yê Gillette Italia Raffaele Di Tullio, dê sê rojan bi wî re li qadê derbas bike, û hevdîtin ji bo sibeha Duşemê saet 7:30 li Otêla Excelsior a li Reggio Calabria hatibû danîn.

Rêça hefteyê serdanên firotanê li seranserê bajêr û çend serdan li derdorên wî dihewand. Ji ber ku jixwe nîvê Tîrmehê bû û her kesî dizanî ku ew herêm çiqas germ dibe, diya min kirasekî duyem xiste çenteyê wî, û jê re got ku berî firavînê dê baş be ku xwe hênik bike û kiras biguherîne.

Ew bi cil û bergên fermî yên temam gihîşt hevdîtinê: kostûmeke şîn a bêkêmasî, kirasekî şîna vekirî, qravatek, û hemû rêza ku deyndarê wî zilamî bû ku ew xistibû kar.

Rojeke pir germ bû, û her du zilaman cilên xwe bi xwêdanê şil kirin. Lê di dema serdanan de, navenda her axaftinê ne hejmarên firotanê bû. Nîqaş li dora wê dizivirî ka ew kêfxweş e yan na, derbarê jiyana xwe ya malbatî çi hîs dike, û çawa xwe li şirketê digunce.

Roja din bavê min ji bo roja duyem a serdana qadê vegeriya. Çi ji ber ku rewş baş nexwend, çi ji ber ku zêde bi hejmarên xwe bawer bû, wî xeletiyek kir. Ew bi heman kostûmê hat ku, her çend ziwa bûbû jî, hê jî şopên xwêdana roja berê bi eşkereyî li ser bûn.

Di Tullio saniyeyeke dirêj lê nêrî, tiştek negot, û paşê ew vexwend ku li barekê rûnin ji bo qehweyekê.

«Vincenzo,» wî got, «Gillette tîxan nafiroşe. Gillette baweriyê difiroşe. Zilamek tenê heke bi zilamê ku tîx jê re firotiye bawer bike, wê her sibeh tîxê deyne ser qirika xwe. Û bawerî bi kirasekî paqij dest pê dike.»

Bavê min bersiv neda. Wî fêm kir.

Wê şevê ew hat malê û ji diya min re got ku heq bi wê re bû. Dîsa.

Wî qet heman xeletî du caran nekir.

Roja sêyem, Di Tullio li ber Excelsiorê destê wî guvaşt û got: «Tu yê dûr biçî. Ji ber ku tu guhdarî dikî.»

Ew ders bû qanûna malbatê.

Diya min her tiştê ku dihat dîtin kontrol dikir. Destûrname, dikan, erebe, pere.

Bavê min her tiştê ku nedihat dîtin kontrol dikir. Mînak, bêdengî, bîhnfirehî, rûmeta ku tu bêkêmasî xuya bibî jî dema ku tu du rojan xwîn xwêdabî.

Şêst sal ji min re lazim bûn ku fêm bikim ku zewac ev e.

Kesek ku karmendekî ji berstûkan digire da ku destûrnameyekê bistîne.

Û kesekî din ku di serşokeke giştî de kirasê xwe diguherîne da ku şirketa wî jê şerm neke.

ZEWACA GILLETTE

Zewac ne soz e. Ew tîx e.

Heke tu wê bi baldarî bigirî, ew şêst û du salan her sibeh tiraşeke paqij dide te.

Heke tu wê bêbaldarî bigirî, ew qirika te dibire.

Bavê min û diya min qet hev nebirîn.

Wan tenê fêr bûn, roj bi roj, ka çawa tîxê bi hev re bigirin.