NDZHAKA

Ndzhaka hakanyingi yi hlanganisiwa ni xiendlakalo lexi vavisaka ku nga ri lexi tsakisaka. Onge vutomi byi landzelela nawu wa Dante wa contrapasso: nxavo wun’wana ni wun’wana lowu hakeriweke wu hakeriwa hi nxavo wun’wana.

Kambe ndzhaka yi tlhela yi va balantsi yo hetelela ya munhu.

Endzeni ka yona a ku na tindlu, tiakhawunti ta bangi, timovha, swingwavila kumbe nhundzu ntsena. Endzeni ka yona ku na ku tiyiseka, milawu ya mahanyelo, misinya ya milawu, ku tshembeka, ku chava, rirhandzu ni ndlela leyi munhu a hlawuleke ku famba ha yona evuton’wini.

Vanhu vo tala va siya leswi vaaki va swi tekaka swi ri swa nkoka: yindlu, mali leyi hlayisiweke, nchumu wa ndzhaka wa ndyangu, ntsundzuko.

Van’wana va siya swikweleti.

Nawu wa Italiya, hi mianakanyo ya wona yo hlawuleka, wu pfumelela vadyandzhaka ku ala ndzhaka eka mimpimo yo karhi loko swikweleti swi tlula rifuwo. Kutsongo ku va ku amukela ka nawu leswaku vanhu van’wana va dya hinkwaswo loko va nga si famba, kutani va famba ni mikhwama leyi nga riki na nchumu.

Kambe a ndzi gweta.

A ndzi na swiyimo swa dyondzo swo swi kombisa. Ndza ha ri wanuna loyi a tshameke a kuma mune eka khume eka tlilasi ya ririmi ra Xitali.

Leswi ndzi nga na swona i ntokoto. Naswona ntokoto wu ndzi dyondzise leswaku minkarhi yin’wana wu kulu ku tlula nawu, naswona wu lava swo tala ku tlula hambi ku ri tintswalo hi toxe.

Munhu wo sungula loyi a ndzi siyeleke ndzhaka ya ntiyiso a ku ri makwerhu wa xisati, Teresa.

Khensa ya phenkriyasi yi n’wi vitanile a ri ni malembe ya makume-tsevu ntsena.

A a nga tekiwanga. A a nga akanga ndyangu wa yena n’wini. Vamakwerhu va mina va xinuna, vatswari va mina na mina a hi ri vadyandzhaka va yena ntsena va ku kongoma.

Ku nga si hela lembe, vatswari va mina va n’wi landzerile, hi ku hambana ka masiku ya makume mambirhi.

Leswi va swi siyeke swi ve ndzhaka leyi avelaniweke exikarhi ka mina ni vamakwerhu va mina vambirhi va xinuna, mavele ya va ka Frega, lava ndzi va tlulaka hi malembe ya nhungu.

Dyondzo yo hambana.

Vutomi byo hambana.

Mimpimo ya mahanyelo yo hambana.

Ku langutela ko hambana.

Leswi humeleleke endzhaku a hi swona leswi vatswari va hina a va ta swi lava.

Loyi a tiyeke ngopfu u rhange ku teka goza. Un’wana u teke hinkwaswo leswi a nga swi kuma. Un’wana u yime a languta ku humelela ka swilo leswi a swi nga fanelanga ku va kona endzeni ka ndyangu.

Rifuwo leri ri ringana kwalomu ka miliyoni yin’we ya tiyuro exikarhi ka miako ni mali ya le bangi.

Kambe mali i xiphemu lexi nga riki xa nkoka ngopfu xa ntsheketo lowu.

Loko ndzi langutane ni swiendlo leswi, hi ku vona ka mina, swi tluleke mindzilakana hinkwayo ya ku tshembana ka ndyangu ni vutihlamuleri bya mahanyelo, a ndzi ri ni ndlela yin’we ntsena: ku lava nsirhelelo eka mafambiselo ya vuavanyisi ni ku sirhelela timfanelo leti nga riki ta mina ntsena, kambe ni ta vana va mina.

Nandzu wa vugevenga wu sunguriwile.

Mhaka yoleyo ntsena yi vula leswaku vumbhoni byi kona ni leswaku swivandla swa mfumo swi byi vonile byi faneleka ku kambisisiwa.

Leswi saleke i swa vululami, a hi swa mina.

Ndzi ta rindza hi ku lehisa mbilu.

A ndzi si tshama ndzi lava ku rihisela.

A ndzi si tshama ndzi lwa nyimpi leyi hikwalaho ka mali.

Naswona hikokwalaho a ndzi si tshama ndzi kunguhata ku tinghenisa enandzwini tanihi muhehli loyi a lavaka ndziho wa mali.

Ku lwa ka mina a hi ku tifuwisa.

Ku lwa ka mina i ku sirhelela vito ra Frega.

Ndza ala ku vona vito ra ndyangu wa mina ri kokiwa etikhoto, eka swihehlo, eka vukwanga ni ku onhaka ka le ndzeni, ndzi nga yimeli leswi ndzi pfumelaka leswaku swi lulamile.

Vito rero a ri ri ra tatana wa mina.

Ra manana wa mina.

Ra makwerhu wa xisati.

Naswona siku rin’wana ri ta va ra lava nga ta ta endzhaku ka hina.

Mali ya ta yi famba.

Vito ra ndyangu ra sala.

Ndzhaka ya nkoka ngopfu leyi ndzi yi kumeke a yi nga tshamanga yi pimiwa hi tiyuro. A ku ri vutihlamuleri byo rhwala vito rero hi xindzhuti.

Kambe ku vava ka ha ri kona.

Ku nga ri ku vava ka nhundzu.

Ku nga ri ku vava ka tiakhawunti ta bangi.

Ku vava ka ku pfumaleka.

Ku vava ka vanhu lava hi va rhandzeke naswona va nga ha riki kona.

Minkarhi yin’wana ndzi anakanya vatswari va mina ni makwerhu wa xisati va yimile swin’we eka balkhoni yin’wana ya le kule laha mahlo ya hina ma nga fikiki kona, va languta thiyetere leyi yo hlamarisa ya vanhu yi humelela ehansi ka vona.

Naswona kumbexana va n’wayitela.

Kumbexana va tsekatseka tinhloko.

Naswona kumbexana va vula:

«Frega u ya emahlweni a lwa. A nga tshiki nikatsongo. Hi yena wanuna loyi a ku nga ri na munhu loyi a a langutela leswaku u ta va yena.»