YINDLU LEYINTSHWA

Hi ku hatlisa endzhaku ko tekana, va endle xiboho xo tshama eCosenza.

A ku ri kona laha tatana wa mina a a vekiwile hi ku landza nawu wa ntirho, naswona Gillette a a rhumela mapapila hinkwawo ni nhundzu ya khampani kwalaho.

Manana wa mina a a ri ni khwiri ra n’wana wa yena wo sungula.

Hi va-1960 a ku nga ri na munhu loyi a a tiva ka ha ri emahlweni loko n’wana a ta va wa xinuna kumbe wa xisati.

Swikambelo leswi a swi kumeka a swi nghena emirini, a swi ri ni khombo, naswona a ku nga ri na munhu loyi a a tiyimisele ku tlanga ntlangu wa nkateko hi n’wana loyi a a nga si velekiwa.

Ahahahah.

Khisimusi wa 1963 wu fikile.

Gillette u pfumelele ku hundziseriwa ka tatana wa mina eReggio Calabria.

Manana wa mina a a tsakile.

N’wana wa yena a a ta velekiwa endhawini leyi a yi tiva ku tlula hinkwato.

Edorobeni ra yena.

A ku ri ni xihlekiso xin’we lexi a xi tshama xi famba-famba emakhoridoro ya yindlu:

«Khombo rikulu swonghasi loko va nga languta kara ya vutivi ya n’wana wa mina va kuma leswaku u velekiwe eCosenza. Xana maxaka ya mina a ma ta ehleketa yini?»

Ahahahah.

Va kume fulete leyi a yi ri timitara ta madzana mambirhi ntsena ku suka endlwini ya vakokwana va mina.

Leswi a swi vonaka erivaleni hileswaku manana wa mina, loyi a a ri ni malembe ya khume na nkombo ntsena, a a ta va ni nseketelo wa ndyangu kusuhi.

Kumbexana munhu a a ta pfuna hi n’wana loko swi laveka.

Kambe vutomi byi tihlawulele ku tlanga ntlangu wun’wana.

Vuxaka exikarhi ka manana ni n’wana wa yena wa nhwanyana a byi onhakile se.

Tatana wa yena a a pfumela leswaku dyondzo yi nga lulamisiwa hi ku ba.

Sweswo a swi tshamanga swi tirha.

Hambi kan’we.

Hambi loko manana wa mina endzhaku a ringeta ku tirhisa ndlela leyi fanaka eka vana va yena, mbuyelo a wu fana hi ku helela.

Ku tsandzeka.

Wa ntshwa.

Wo saseka.

Wo koka mahlo.

Naswona a ri sathana hi ku helela.

A a kota ku ehleketa mianakanyo ya dzana loko a nga si dya swa nimixo naswona a hetisisa yin’wana ya dzana loko a nga si dya swa nimadyambu.

Kambe a a ri manana wa mina.

Teresa, makwerhu wa xisati, u velekiwe hi Sunguti 1964.

N’wana wa nhwanyana.

A ku na maxaka lama hatliseke ku ta endza.

Vo tala va fike endzhaku ka mavhiki.

Onge ku ve ni nkosi.

Wolowo a ku ri ndhavuko wa doroba ra le dzongeni ra Italiya, laha a ku pfumeriwa leswaku rifuwo ra ntiyiso ra vaaki i vavanuna.

Va xinuna.

Vaaki lava fanaka a va ta lava malembe man’wana ya makume-tsevu leswaku va kuma leswaku ntiyiso a wu tirha hi ndlela yin’wana.

Kumbexana matsalwa ya mina ma sungule mhaka leyi.

Ku yi twisisa i mhaka yin’wana.

Kutani, endzhaku ka tin’hweti ta khume na nharhu, ndzi fikile.

Nyenyenyani 1965.

Kutani hi xitshuketa Vavanuna Vanharhu va Vutlhari va humelela ku suka eCosenza ni le swimitini hinkwaswo leswi rhendzeleke.

Nkhuvo.

Mudyandzhaka wa xinuna a a fikile.

Xitukulwana a xi ta ya emahlweni.

Tatana wa mina a a ri wanuna wa matimba.

Eka malembe nhungu lama landzeleke, vana van’wana va khume a va ta humelela hi ku olova.

Ematshan’wini ya sweswo, ku ve ni ku susiwa ka makhwiri, rin’we endzhaku ka rin’wana.

Tatana wa mina a a nga ma rhandzi makhondomu hikuva a a vula leswaku a ma n’wi pfilunganya.

Manana wa mina a a rhandza ndlela yin’wana.

A a tirhisa kara ya xikweleti.

Dokodela a a tlhantlha xiphiqo.

Nhlikanhi wun’wana manana wa mina u ye eka mulunghisi wa misisi.

Hilaha swi humelelaka hakona minkarhi hinkwayo etindhawini to tano, ku avelaniwe swihundla.

Munhu un’wana u vule leswaku n’wana wa xinuna wa n’winyi wa yindlu wa xisati a a ri kusuhi ni ku teka, naswona a va lava muhiri un’wana loyi a nga ta teka ndhawu ya hina.

Manana wa mina a a tiva tinhlayo swinene.

U fike ekaya, a vitana tatana wa mina, kutani a n’wi nyika ntirho wa tinhlayo wo olova.

«Eka masiku ya nkombo, xava yindlu leyintshwa. Ha famba.»

Tatana wa mina a a holela tilira ta 750 000 ntsena hi n’hweti.

Kambe manana wa mina a a ri ni xitolo xa swilo swo rhunga ni swiambalo.

Ku fonela kan’we kokwana wa mina wa le tlhelo ra tatana, kutani mali yi humelela hi xitshuketa.

Muxavisi wa miako u kombe tatana wa mina fulete leyi a yi nga lulamisiwanga, yi nga hetiwanga.

Vinyi va yona a va lava tilira ta timiliyoni ta nkombo.

Akhawunti ya tatana wa mina a yi ri ni tilira ta timiliyoni ta nkombo hi ku kongoma.

A ku nga ri ni lira yin’we ku tlula.

A ku nga ri ni lira yin’we ku hunguka.

U yi xavile.

Fulete a yi ri ni marhangu ya le ndzeni.

A ku nga ri na swin’wana.

A ku nga ri na xivumbeko lexi hetisisiweke.

A ku nga ri na swilo leswi faneleke swa yindlu.

Manana wa mina a a lava ku n’wi dlaya.

«Hi ta etlela kwihi hi khombo, hi nga ri na tinyangwa, mafasitere ni kamara ro hlambela?»

Tatana wa mina u hlekile.

«Ndzi Frega.»

«Hi Mudyaxihi 1973 hi ta va hi tshama endlwini leyintshwa.»

Hi Nyenyankulu 1973 va ka Frega vambirhi van’wana va fikile.

Mavele.

Endzhaku ka malembe, tatana wa mina a a ta vula:

«Kambe ndzi humile hi nkarhi. Va nghene njhani hi khombo?»

Naswona minkarhi hinkwayo a ndzi nyika nhlamulo leyi fanaka loko un’wana ni un’wana a hleka.

«Xiphiqo a hi ku nghena, tatana. Xiphemu xexo xa olova.»

«Xiphiqo i ku huma hi nkarhi.»

«Kumbexana a mi nga ri enkarhini lowu fanaka.»

«Wachi ya n’wina ya Bulova yi salela hi tisekoni tin’wana.»

Ahahahah.

A nga tshamanga a lomba eka bangi.

A ku nga ri na bondo.

A ku nga ri na swikweleti.

Vanghana ni vanhu lava a va n’wi tiva a va n’wi nyika xikweleti.

Naswona a nga tshamanga a tlula rito ra yena.

Hi 30 Mudyaxihi 1973 hi rhurhele kona.

A ku ri tatana wa mina na mina ntsena lava endleke xiphemu lexikulu xa ku rhurha.

Endzhaku ka masiku mambirhi yo rhwala fanichara, a ndzi ri ni malembe ya nhungu, kutani ndzi tlakusa muchini wo hlantswa swiambalo, ndzi wu khandziyisa swiyenge swinharhu swa muako, ndzi wu nghenisa endzeni ka fulete ndzi ri ndzexe.

Eku heteleleni a hi ri endlwini ya hina.

A ku nga ri na munhu loyi a a ta tshuka a hi hlongola.

Leswo a ku ri ka mianakanyo ntsena.

Endzhaku ka malembe vatswari va mina va file, kutani un’wana wa vamakwerhu va mina va xinuna a kota ku teka hinkwaswo.

Kambe leswo i ntsheketo wun’wana.

Famba kahle, tatana.