ÌMỌ̀ IṢAN ỌPỌLỌ GILLETTE

(bí aláìsàn kan ṣe rí i)

“Ilé ìwòsàn ń wo àwọn aláìsàn sàn. Àwùjọ ìtọ́jú ń gbé àwọn ènìyàn ró.”

I. Àìsàn Iṣan Ọpọlọ

Ẹ̀rù ń ba gbogbo ènìyàn pé ọkàn wọn yóò dúró.

Fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, ọkàn ni a kà sí àárín gbùngbùn ìyè, ibùjókòó ìmọ̀lára, agbára àti ìgboyà. Nígbà tí ọkàn bá dúró, ohun gbogbo ti parí.

Lẹ́yìn náà, ọmọ ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí í lóye díẹ̀díẹ̀ pé alákòóso mìíràn wà.

Ó dákẹ́.

A kò rí i.

Àṣẹ rẹ̀ kò ní ààlà.

Ọpọlọ.

Ó tó láti wo àwọn ìdílé, àwọn ọ̀rẹ́, àwọn ojúlùmọ̀, bí ìran ti ń kọjá àti bí àìsàn ti ń dé, láti lóye òtítọ́ kan tí ó rọrùn: ọpọlọ ló ń darí ohun gbogbo.

Gbogbo ìṣísẹ̀.

Gbogbo ọ̀rọ̀.

Gbogbo ìrántí.

Gbogbo ìrètí.

Nígbà tí ọpọlọ bá yí padà, kì í ṣe apá kan ṣoṣo nínú ara ni ó ń jìyà. Gbogbo ètò ara ènìyàn ló ń jìyà.

Fún ìgbà pípẹ́, ẹ̀rù ni ìdáhùn.

A ya àwọn ènìyàn tí àìsàn iṣan ọpọlọ kọlù sọ́tọ̀, a fi wọ́n pamọ́, a kì í sábà lóye wọn, a sì ń ràn wọ́n lọ́wọ́ kéré sí bẹ́ẹ̀. Àwọn ìdílé dá nìkan gbé ẹrù ńlá kan. Ìmọ̀ ìṣègùn kò tó nǹkan, ibi ìtọ́jú tí a yà sọ́tọ̀ fún wọn kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ sí rárá.

Ó dàbí ogun tí a ti kọ pé a ó pàdánù.

Nígbà náà ni àkókò òye dé.

Ọmọ ènìyàn lóye pé kì í ṣe ọ̀rọ̀ àwọn ẹnìkọ̀ọ̀kan tí ó dá wà ni òun dojú kọ, bí kò ṣe ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà ńlá ti wíwà rẹ̀ fúnra rẹ̀.

Parkinson.

Alzheimer.

Àwọn àìsàn tí ń jẹ ara run díẹ̀díẹ̀.

Ìpalára iṣan ọpọlọ.

Ìfarapa.

Àwọn àìsàn tí kò wọ́pọ̀.

Àwọn àìsàn àbímọ́.

Orúkọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ fún òtítọ́ kan náà: àìlágbára ẹ̀yà ara yẹn tí ń darí gbogbo iṣẹ́ ìgbésí ayé wa.

Láti ìgbà náà lọ, ìmọ̀ iṣan ọpọlọ kò jẹ́ ẹ̀ka ìṣègùn lásán mọ́.

Ó di ojúṣe gbogbo wa.

Àìsàn iṣan ọpọlọ kì í kan ilẹ̀kùn.

Ó ń wọ inú ìgbésí ayé àwọn ènìyàn, ó sì ń yí òfin eré padà.

II. Kí Nìdí?

Láti ṣàlàyé ohun tí ó túmọ̀ sí láti gbé pẹ̀lú àìsàn iṣan ọpọlọ:

ara tí kò dáhùn;

àwọn ààlà;

gbígbára lé ẹlòmíràn;

pípàdánù òmìnira ara ẹni;

títún ohun tí ó jẹ́ déédéé túmọ̀.

Kì í ṣe àìsàn náà.

Ìgbésí ayé tí ó yí àìsàn ká. Ìgbésí ayé tí ó yí àwọn ẹlòmíràn ká.

Ẹni tí ó ń gbé ẹrù náà kì í fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ aláìsàn rí. Aláìsàn sábà máa ń jà láìlóye ojú ogun náà dáadáa. Ẹni tí ó dúró ti í ní tòsí, ní ọ̀tọ̀ ẹ̀wẹ̀, ń rí bí àkókò ti ń yí ìrísí padà, ó sì ń kọ́ pé ọjọ́ kọ̀ọ̀kan tí a ṣẹ́gun níye lórí ju àwọn ìlérí ńlá lọ.

Àìsàn lè yí ọ̀nà padà. Kò lè pa iye ènìyàn rẹ́.

Ìfẹ́ ni apá pàtàkì rẹ̀, ju ìṣẹ́gun èyíkéyìí lásán lọ — kò sì sí ẹni tí yóò mọ ohun tí yóò ṣẹlẹ̀ sí i láé.

Mo ti wà níbẹ̀ rí: àìsàn ọpọlọ oníyípadà-ìṣesí (bipolar), tí a kò mọ bí ó ti pọ̀ tó, tí ó wá jẹ́ pé ní òpin, kò ju ìṣọ́ra àṣejù ìgbà ọmọdé lọ, tí ìyá mi fà, ẹni tí, ní títẹ̀lé òwe àtijọ́ pé “ẹgba àti àkàrà ló ń bí ọmọ rere,” fi ìgbájú kún mi, tí ó sì tan ẹ̀rọ ìdọ́gba-ohùn inú ọpọlọ mi.

Láti lóye nǹkan kí wọ́n tó ṣẹlẹ̀ — ṣùgbọ́n èmi kì í ṣe onídán, èmi kì í ṣe ẹni mímọ́, èmi kì í sì í ṣe oníṣẹ́ ìyanu.

Síbẹ̀ mo súnmọ́ àwọn tí ń jìyà — lẹ́yìn tí mo pàdánù ìyá mi àti bàbá mi méjèèjì sí àìsàn Alzheimer, tí mo sì ń béèrè pé: ta ni èyí? Èmi kò mọ̀ ọ́n.

III. Àsọkágbá

Ilé ìwòsàn jẹ́ ilé kan.

Àwùjọ ìtọ́jú jù bẹ́ẹ̀ lọ.

Òun ni ìpàdé ojoojúmọ́ láàárín àwọn ènìyàn tí ń jìyà, àwọn ènìyàn tí ń bá wọn rìn, àwọn ènìyàn tí ń tọ́jú, àti àwọn ènìyàn tí wọ́n ti yàn láti gbé ojúṣe kíkọ́ ibi kan níbi tí ìrètí ti lè di ọ̀nà, ìfaramọ́ àti àǹfààní.

Àwọn ojú-ìwé wọ̀nyí kò sọ ìtàn ilé kan.

Wọ́n ń sọ ìtàn àwọn ènìyàn tí ń kọjá níbẹ̀.

Lójoojúmọ́.

IV. Ojú-ìwé Òǹkọ̀wé

Ẹnikẹ́ni kò pàṣẹ iṣẹ́ yìí.

A kò tà á.

A kò ṣe é fún èrè òwò.

A kọ ọ́ láti jẹ́rìí sí iye ìmúpadàbọ̀sípò, sí iyì ọmọnìyàn, àti sí ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn ènìyàn.

Owó kan ṣoṣo tí a béèrè ni dọ́là kan fún àmì — kì í ṣe bí ìsanwó fún iṣẹ́ náà, bí kò ṣe bí ẹ̀rí ìfaramọ́ àjọni sí àṣà ìtọ́jú, ìrètí, àti ojúṣe.