ANG BUHAY AY ISANG PROYEKTONG GILLETTE

May isang tuntunin sa arkitektura at sa social engineering: anuman ang nais mong itayo, kung wala kang pundasyong pagsisimulan, hindi mo kailanman matutukoy ang proyekto.

Ang buhay ang ating pinakadakilang arkitektura. At tayo ang proyekto — sa loob ng isang inhinyeriyang humahabol sa imperpeksiyon bilang pinakamataas na sukatan ng kayang makamit ng isang tao.

Ngayon ay natagpuan ko ang aking sarili sa loob ng isang klinika ng rehabilitasyon. Maraming maysakit, tinamaan ng mga karamdamang umagaw sa kanilang likas na paggalaw. At naunawaan ko agad kung bakit ako naroon.

Ako ay pinili upang unawain ang hirap ng tao at isulat ito — dahil kung may isang bagay na hindi kayang gawin ng maysakit, iyon ay ang sabihin, nang may anumang katumpakan, kung gaano sila nagdurusa at kung bakit.

Ang pagdurusa ay ang pag-aalis ng mga karaniwang kilos. Isang araw ay basta na lamang binabawi ang mga ito. Walang paliwanag. Sinisipsip ng buhay mo ang isang kalagayan. Ngunit ang presyo ay hindi kailanman ibinubunyag nang maaga.

Nakatagpo ako ng mga maysakit na kilala ko. Isa. Dalawa. Tatlo. Apat. At naunawaan kong nasa loob ako ng isang aral. Ngunit alin?

Nanatili akong bata sa diwa at pinanood ko ang iba na naghahanda nang tumawid. Bakit? Ano ang dapat kong maunawaan?

Magulo ang biyahe pauwi — patong-patong ang mga alaala ng mga sandaling pinagsaluhan, at naaalala ng lahat si Nando sa kanyang palayaw: ang lalaking nagsasabi muna kung saan papasok ang kanyang tira — at saka ito isinasabit sa dingding. Ang lalaking nagsasabi ng mga bagay na kahindik-hindik at saka ginagawa ang mga ito. Sa bawat pagkakataon. Walang anumang nanatiling pantasya.

Sinabi sa akin ng aking anak na babae na kapag nakita niya akong tumatanda ay ikukulong niya ako sa isang klinikang pang-saykayatriko. Simple ang sagot ko: hiniling kong humanap siya ng isang klinikang puno ng mga babae. Iyon lamang ang lugar kung saan madarama kong nasa tahanan ako.

Isinilang tayo mula sa isang babae, tayong mga lalaki. At karamihan sa atin ay babalik kung kaya lamang. Hindi ito nagbabago. Hindi ito mapagkakamalan. At ang sakit ay isang daanan lamang upang sabihing: naparito ako.

Sa huli, iisang pagbasa na lamang ang natira:

Oo, nakilala ko talaga siya. Hindi siya ang lalaking inaasahan ninyo. Siya si Nando — iyong taga-Gillette.