GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. I

प्रकरण शून्य — सामायिक सुरुवात

हे सुरुवातीचे प्रकरण युनायटेड स्टेट्सच्या स्त्रिया या मालिकेच्या सहाही खंडांमध्ये सामायिक आहे. ते इथे संपूर्ण दिले आहे, आणि मिटवून ठेवले आहे, जेणेकरून पुनरावृत्तीशिवाय मालिका क्रमाने वाचता येईल.

प्रकरण शून्य

इथे जग हा प्रदेश नाही: ती एक मर्यादा आहे. उत्तर ध्रुव स्वागत करत नाही, क्षमा करत नाही, चुकीला जागा ठेवत नाही. पांढरा रंग इथे एखाद्या निरंकुश सत्तेसारखा राज्य करतो, मूक आणि स्मृतीविना. तापमान ही हवामानाची आकडेवारी नाही: तो एक शिकारी आहे. रात्र महिनोन्‌महिने टिकते, विचार चिरडते, माणसांच्या आकृत्या विरूप करते, त्यांची इच्छाशक्ती गिळून टाकते.

वस्त्या थोड्या आहेत, लहान आहेत, बंदिस्त आहेत. इनुइट, युपिक, आर्क्टिकचे लोक तिथे राहतात जिथे कोणीही राहणे निवडणार नाही. इथे प्रत्येक व्यक्ती गटाच्या जगण्यासाठी आवश्यक असते. तुम्ही उपयोगी नसाल, तर तुम्ही ओझे बनता. आणि जे ओझे बनतात ते शांततेत, बर्फात, कोणतीही सवलत न देणाऱ्या पर्यावरणाच्या तर्कात नाहीसे होतात.

वैज्ञानिक तळ आणखी एक प्रकारचा गारठा आणतात: उतरंडीचा. इथे स्त्री ही दुर्मीळ उपस्थिती आहे, एक अपवाद, जिने जुळवून घ्यायचे किंवा हार पत्करायची.

या ठिकाणी “नाहीसे होणे” ही संकल्पनाच अस्तित्वात नाही. फक्त सगळे पुसून टाकणारा पांढरा रंग आहे.

इनुइट आणि युपिक स्त्रिया

आर्क्टिकमधील मुलीचे लाड होत नाहीत: तिला तयार केले जाते. थंडी, अंधार आणि भूक सहन करायला ती लवकर शिकते. तिने कुळासाठी उपयोगी व्हायलाच हवे, कारण इथे ओळख वैयक्तिक नसते. ती कार्यात्मक असते. कुटुंबाचा आणि समाजाचा भार स्त्री वाहते: अन्न, अग्नी, मुले, कातडी, देखभाल. हक्कांविषयी कोणी बोलत नाही. नाजूकपणाविषयी कोणी बोलत नाही. नैराश्य अस्तित्वात आहे, पण त्याला नाव नाही. हिंसा अस्तित्वात आहे, पण तिला साक्षीदार नाहीत.

वैज्ञानिक तळांवरील स्त्री

शिकलेली, सक्षम, शिस्तीची सवय असलेली. ती संशोधक, तंत्रज्ञ, डॉक्टर म्हणून येते. उत्तर ध्रुव पदव्या ओळखत नाही, हे तिला लवकरच कळते. इथे फक्त मानसिक कणखरपणा मोजला जातो. पुरुषी उतरंड तिच्यावर वर्चस्व गाजवते, आणि दुर्बलतेचे कोणतेही लक्षण दुर्बलता म्हणूनच वाचले जाते. हे असे वातावरण आहे जिथे ताकद पुरेशी नसते: टोकाचा आत्मसंयम लागतो.

पाश्चात्त्य “बाहेरची” स्त्री

स्वातंत्र्यात वाढलेली, ती थंडीवर विजय मिळवू शकेल असे समजून येते. पण ही जागा तिला मोडून टाकते: एकाकीपणा, चिमुकल्या जागा, न संपणाऱ्या शांतता. तळ म्हणजे समुदाय नव्हेत, ती यंत्रे आहेत. आणि पुरुषांनी आखलेल्या यंत्राच्या आत स्त्रीला नाहीसे न होण्यासाठी लढावे लागते.

जगाच्या टोकापर्यंतचा प्रवास

माझा शेजारी Antonio, ज्याला सगळे Nino म्हणत, कित्येक वर्षे नॉर्थ केपबद्दल, मध्यरात्रीच्या सूर्याबद्दल, अंधार नसलेल्या महिन्यांबद्दल बोलत होता. ते त्याने खिशात जपून ठेवलेले स्वप्न होते, एखाद्या अशक्य गोष्टीसारखे. मे महिन्यातल्या एका सकाळी मी त्याच्या दाराची घंटी वाजवली आणि फक्त एवढेच म्हणालो: “बॅग भर. मी एका तासात परत येतो. आपण 30 दिवसांनी परत येऊ.” त्याने माझ्याकडे पाहिले, चकित, आनंदी. त्याच्या बायकोने काळजीने विचारले की आमचा बेत काय आहे. “एका स्वप्नाचा पाठलाग,” मी उत्तर दिले.

आम्ही गाडीत बसलो. आमच्या बायका आम्ही वेडे असल्यासारख्या आमच्याकडे पाहत होत्या. पण हा प्रवास खरा होता. Nino प्रश्नांनी भरलेला होता. “आपण कुठे जातोय? मी किती पैसे घेऊ?” “निवांत राहा,” मी त्याला म्हणालो. “54 तासांत आपण तिथे पोहोचू. फक्त 5,000 किमी. आपण नव्या Range Rover मध्ये आहोत. प्रवासाचा आनंद घे.”

दर 300 किमीवर मला थांबावे लागत होते: तो माझ्यापेक्षा बारा वर्षांनी मोठा, त्याची स्वतःची एक लय होती. माझ्याकडे पाणी आणि पेये होती; त्याच्याकडे कॉफी आणि शरीराच्या गरजा. आणि जसजसे आम्ही पुढे जात होतो, तसतसा तो आपल्या आयुष्याबद्दल अधिक बोलू लागला. त्या न संपणाऱ्या रस्त्याशिवाय मला कधीच कळल्या नसत्या अशा गोष्टी.

गाडीत एकटे असलेले दोन पुरुष, सतत स्त्रियांबद्दल बोलणारे. तो आयुष्यात फक्त आपल्या बायकोलाच भेटला होता. मी हसलो. मी त्याला धीर दिला: “आपण सगळे असेच असतो.”

60 तास गाडी चालवताना मी डोके ठिकाणावर कसे ठेवतो, असे त्याने मला विचारले. मी त्याला रशियाबद्दल सांगितले, जेव्हा 22 व्या वर्षी मी कधीही न भेटलेल्या एका स्त्रीला भेटण्यासाठी 51 तास गाडी चालवली होती. “अंतरे ही मर्यादा नसतात,” मी त्याला म्हणालो, “ती सबबी असतात. माझ्याकडे कधीच एकही नव्हती.”

पांढऱ्यात आगमन

आम्ही नॉर्वेत शिरलो. रस्त्यावरचे एक वसतिगृह. गाडी तिथे सोडून आम्ही स्लेजने पुढे जाणार होतो.

मार्गदर्शक पूर्ण झाकलेली होती, अभेद्य. तिने चष्मा काढला तेव्हा मला कळले की ती स्त्री आहे. एक नॉर्वेजियन स्त्री, मूक, थेट, बर्फासारखी. Nino स्लेजच्या मध्ये, ती पुढे, आणि मी माझ्या 190 सेंमीसह मागे, सर्वांत शेवटी.

अजून दिवसाचा उजेड होता. माझे घड्याळ वेळ दाखवत होते, पण रात्र आहे की सकाळ हे सांगत नव्हते. तो मध्यरात्रीचा सूर्य होता. आम्ही नॉर्थ केपला पोहोचलो होतो.

Nino रडला. त्याने मला मिठी मारली. मी हसत त्याला म्हणालो, “जपून… लोकांना वाटेल आपण गे आहोत.” आम्ही हसलो, पण आम्ही जगाच्या टोकावर होतो.

मग आला गारठा: –52°C.

खऱ्या आर्क्टिकमध्ये प्रवेश

कपडे बदलण्यासाठी ते आम्हाला एका धातूच्या कंटेनरमध्ये घेऊन गेले. अतिशय जड, गादीसारखे भरलेले सूट, गुंतागुंतीच्या झिपनी बंद होणारे.

मार्गदर्शिकेचे पैसे मी दिले. Nino ला काही पुरुषांसोबत एका इग्लूमध्ये ठेवले गेले; मला दुसऱ्या इग्लूमध्ये एका कुटुंबासोबत: 70 ते 80 वर्षांचा एक म्हातारा, आणि 30 ते 50 वर्षांच्या तीन स्त्रिया.

ते एक बंदिस्त जग होते. साधे. क्रूर.

पुरुष बाजूला उभा राहायचा. स्त्रिया कामाची लय सांभाळायच्या. आणि बाथरूम म्हणजे इग्लूपासून पाच मीटरवर असलेला एक उंचवटा: शी जमिनीवर पडण्याआधीच गोठायची. माझी पहिली लघवी पिवळा आर्क्टिक तारा बनली. उत्तर मला सलाम करत होते.

मधल्या वयाची स्त्री, Magi, थोडे इंग्रजी बोलायची. बाकी सगळे हावभाव, डोळे, हात. थंडीची भाषा.

सूट कसा वापरायचा हे मला नीट कळत नव्हते, तेव्हा तिने विचार न करता एक लपलेली झिप दाखवण्यासाठी माझ्या जांघेत हात लावला. त्यात कोणताही दुष्टावा नव्हता, कोणताही संकोच नव्हता: फक्त कार्य. जगणे.

इग्लूमधील तीन दिवस

त्यांनी अन्न आणले. धुरी दिलेला मासा, कच्चा मासा, कॉड माशाचे यकृत, देवमाशाचे पोट. आणि शार्कचे गोळे. निवडीला जागा नव्हती. पर्याय नव्हता. निसर्ग जे देतो ते होते.

मग मी प्यायलो: एक लाल द्रव. मला वाटले वाइन आहे. ते गाळलेले, उकळलेले, गोड केलेले देवमाशाचे रक्त होते. मी ते प्यायलो. त्याने मला अशी ताकद दिली जी मी पूर्वी कधी अनुभवली नव्हती. एक आदिम ऊर्जा. मला वाटले कोकेन आहे. नाही. ते शरीरात शिरणारे उत्तर होते.

स्त्रिया माझ्याकडे पाहत होत्या. म्हातारा शिकारीला बाहेर गेला. मी विश्रांती घेतली आणि रक्त प्यायलो. फोन नाही, इंटरनेट नाही, कॉम्प्युटर नाही, Nino नाही, असे तीन दिवस. फक्त मी आणि त्या.

रात्र नव्हतीच. फक्त प्रकाश, अग्नी, बर्फ आणि श्वास.

त्या तिघी झोपायला आडव्या झाल्या. मी जागा शोधत होतो. सर्वांत लहान स्त्रीने हात उंचावून मला जवळ येण्याची खूण केली. त्या खळखळून हसल्या. मला कळले नाही. त्या म्हणाल्या की मी त्यांचा “ख्रिसमस” आहे.

मला स्वीकारले गेले आहे, हे सांगण्याची त्यांची ती रीत होती.

आभार म्हणून मी त्यांना थोडे पैसे द्यायचा प्रयत्न केला. त्यांनी नकार दिला. त्यांना फक्त एक मिठी हवी होती. आणि अधिक जवळचे वाटावे म्हणून कॅलाब्रियन भाषेतले काही शब्द.

तिथे मला खऱ्या भेटींचे मोल कळले: ज्या विकत घेता येत नाहीत आणि विकता येत नाहीत.

मार्गदर्शिकेचा निरोप

तीन दिवसांनी मार्गदर्शिका आली. ती त्या तिघींशी तासभर बोलली. मी बाहेर होतो. त्या काय बोलत होत्या ते मला कळत नव्हते. ते माझे काम नव्हते. ती त्यांची भाषा होती, त्यांचे जग, त्यांचा कायदा.

कंटेनरमध्ये मी कपडे काढत असताना मार्गदर्शिका आत आली. कुतूहलाने. थेट. उत्तरेकडची. तिने मला घट्ट मिठी मारली. तिने माझे चुंबन घेतले. तिची त्वचा दुधासारखी पांढरी होती. तिचे डोळे ऑगस्टच्या आकाशासारखे निळे होते.

तिने मला तिला सोबत घेऊन जायला सांगितले. त्या जगातून बाहेर पडण्यासाठी तिने काहीही केले असते.

मी आदराने हसलो. मी तसे करू शकत नव्हतो. मी तसे करायला नको होते.

मी तिच्याकडे फक्त एक वचन ठेवले: “तुला काही लागले तर मला पत्र लिही. मी तुला मदत करीन.” तिने पैसेही नाकारले. ती एक सुंदर स्त्री होती, पण एकाकी. दुरून न दिसणारा एकाकीपणा. थंडी ज्याला क्षमा करत नाही असा एकाकीपणा.

घरी परत

आम्ही Nino ला घ्यायला गेलो. तो भारावून गेला होता. त्याला परत जायचे नव्हते. पण माझी त्याच्या बायकोशी भेट ठरलेली होती.

त्याने आपल्या तीन दिवसांबद्दल सगळ्यांना सांगितले. मी गप्प राहिलो. मी त्या माणसाशी कधीच काही वाटून घेतले नाही. फक्त कागदाशी.

आणि असे, Nino आपल्या जगात परतत असताना, मी आधीच दुसऱ्या जगाच्या वाटेवर होतो. दुसरे गंतव्य. दुसरी भेट.

स्वागत आहे.

उपसंहार

उत्तर तुम्हाला घेऊन जात नाही: ते तुम्हाला बदलते. आणि ते कधीही

तुम्हाला अखंड परत देत नाही. पुरुष उत्तर ध्रुवावर प्रकाश, शांतता, छायाचित्रे, स्वप्ने शोधत येतात. स्त्रिया जगण्यासाठी राहतात.

पुरुष जे पाहिले ते सांगतात. स्त्रिया जे भोगले त्याबद्दल गप्प राहतात.

पुरुष परत जातात. स्त्रिया राहतात. त्या थंडीत राहतात, बर्फाच्या घरांत, कोणी न ऐकलेल्या शांततांमध्ये. त्यांचा गौरव न करणाऱ्या समुदायांना आधार देण्यासाठी त्या राहतात. मुलांचे, वृद्धांचे, अनोळखी लोकांचे रक्षण करण्यासाठी त्या राहतात. त्या अदृश्य राहतात.

मी तिथून फक्त एकच आठवण घेऊन आलो: एक सुंदर, अविश्वसनीय सुंदर स्त्री, पण एकटी. रोमँटिक अर्थाने नव्हे. मानवी अर्थाने. शोकांतिक अर्थाने.

चिंतन

उत्तर शरीराला मारत नाही. ते उपस्थितीला मारते. आणि जे उरते ते पांढरे असते: अशी जागा जिथे स्त्रिया एकाच वेळी जगतात आणि नाहीशा होतात.

म्हणूनच मी लिहितो. कारण टोकाच्या जागा आपली कहाणी स्वतः सांगत नाहीत. आणि जे त्यांच्यातून प्रवास करतात, त्यांना गप्प राहण्याची चैन परवडत नाही.

मी नाही. मी नाही. माझ्या भूमीने मला जन्म दिला, आणि बाकीचे जग माझे स्वागत पाहुणा म्हणून नव्हे, तर कुटुंबातील एक म्हणून करते.

उत्तरेच्या निरपेक्ष पांढऱ्यातून मी युनायटेड स्टेट्सच्या निरपेक्ष गोंधळात उतरलो.

अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने

अशक्य कामगिरी

एका अमेरिकन कंपनीत अठरा वर्षे काम केल्याने तुम्हाला असे काहीतरी मिळते जे जगातली दुसरी कोणतीही कंपनी देऊ शकत नाही: कामाची संस्कृती, कार्यपद्धती, स्पष्ट ध्येय, आणि मूल्यांची अशी व्यवस्था जी सिद्धांत नसते — ती रोजचा व्यवहार असते. ते ती तुम्हाला समजावून सांगत नाहीत; ते ती तुमच्यात घडवतात. आणि तेही तुमची परवानगी न विचारता.

मी New York च्या कार्यालयात होतो, तेव्हा मला असे काम देऊ केले गेले ज्याची मी कधी कल्पनाही केली नव्हती. बढती नव्हे. बदली नव्हे. एक प्रयोग.

एक गोपनीय कार्यक्रम, युनायटेड स्टेट्समधील मानवी नात्यांचे एक प्रारूप तपासून पाहण्यासाठी तयार केलेला. त्यांनी मॅनेजर, मानसशास्त्रज्ञ किंवा प्रशिक्षक निवडले नव्हते. त्यांनी प्रत्यक्ष जगाचा विशिष्ट प्रकारचा अनुभव असलेली माणसे निवडली होती. आणि माझे नाव पुढे आले — मी अठरा वर्षे विक्री क्षेत्रात होतो तरीही. ते पद पाहत नव्हते: ते मन पाहत होते.

चाचणी सांगायला सोपी होती आणि पूर्ण करायला अतिशय कठीण:

एका वर्षात अमेरिकेची 50 राज्ये पाहायची, शहरे स्वतः निवडायची आणि प्रत्येक ठिकाणी किमान एक आठवडा राहायचे.

शेवटचे दोन आठवडे सक्तीची सुट्टी असणार होते. सगळा खर्च तेच करणार होते. मला फक्त जगायचे होते, निरीक्षण करायचे होते, समजून घ्यायचे होते, आणि दर सोमवारी अहवाल सादर करायचा होता. एक मानवी, कोरडा, नेमका वृत्तांत.

मी करारावर सही केली. मी घरी कळवले. त्यांनी काहीच विचारले नाही. त्यांना फक्त महिन्याचे सामान आले की नाही एवढेच जाणून घ्यायचे होते. मी अमेरिकेतल्या एका वर्षाला सामोरा जाणार होतो. ते, नेहमीप्रमाणे, पुढच्या महिन्याला सामोरे जात होते.

खबरदारी म्हणून माझा पगार थेट इटलीतील माझ्या बँक खात्यात जमा केला जात होता. मला सांगण्याची ती एक सभ्य रीत होती: “काही मूर्खपणा करू नका. जे आहे त्यात जगा. पाहू या तुम्ही खरे कोण आहात.”

पंधरा वर्षांनंतरच मला माझे मूळ अहवाल, विश्लेषणे आणि त्यांनी माझ्याबद्दल गोळा केलेली सामग्री पाहायला मिळाली. हे पुस्तक तिथूनच जन्मले. ते प्रकाशित करण्याची परवानगी मला मिळाली, एका अटीवर: ज्या कंपनीने हे काम दिले तिचे नाव कधीही घ्यायचे नाही.

त्याने काही फरक पडत नाही. ही कहाणी लोगोंबद्दल नाही. ती अशा देशातील एका माणसाबद्दल आहे जो स्वतः अनुभवल्याशिवाय समजणे अशक्य आहे.

सर्वांत दूरच्या टोकापासून सुरुवात करू?

तर्कशुद्ध निवड केंद्रापासून नव्हे, तर कडांपासून सुरुवात करण्याची होती. दोन साध्या कारणांसाठी:

1. मी प्रयोगाला नुकताच सुरुवात केली होती: पूर्ण स्पष्टता, जास्तीत जास्त लक्ष.

2. टोकापासून सुरुवात करून मी दिशा सुधारू शकत होतो आणि प्रवास स्वच्छपणे संपवू शकत होतो.

मला बोस्टन किंवा शिकागोपासून सुरुवात करायची गरज नव्हती. मला एका सीमेपासून सुरुवात करायची होती. अशा जागेपासून जी फक्त कागदावर अमेरिका होती.

मी जुनो निवडले, अलास्काची राजधानी. एकाकी. फक्त बोटीने किंवा विमानाने पोहोचता येणारी. कोणाच्याही मालकीचे नसलेले शहर. सुरुवात करण्यासाठी परिपूर्ण जागा.

साधनांचा पुरेपूर वापर

निघण्यापूर्वी मी तेच केले ज्याचा अमेरिकन माणूस सर्वाधिक आदर करतो: मी स्वतःची व्यवस्था पर्यटकासारखी नव्हे, व्यावसायिकासारखी केली.

देशांतर्गत सर्वांत मोठे जाळे असलेल्या तीन सर्वांत लोकप्रिय विमान कंपन्यांना मी फोन केला. एका तासापेक्षा कमी वेळात मी 60% सवलतीत पन्नास देशांतर्गत उड्डाणांचे एक पुस्तक विकत घेतले.

वेळेची मर्यादा नाही. दिवसांची मर्यादा नाही. कोणतेही बंधन नाही. फक्त एक अट: ती एका वर्षात वापरायची.

मी हॉटेलच्या साखळ्या, Uber टॅक्सी आणि भाड्याने गाड्या देणाऱ्या कंपन्यांबरोबरही तेच केले, आणि मग टप्प्यांचे, पद्धतींचे नीट वेळापत्रक तयार केले, पण वेळांचे नाही.

मी तयार होतो.

हे माझे पहिले खरे यश होते. मला हालचाल कशी करायची ते कळते, याचे पहिले चिन्ह. अमेरिका कृती करणाऱ्यांना बक्षीस देते, वाट पाहणाऱ्यांना नाही.

कंपनीने हा व्यवहार पाहिला तेव्हा तिने तेच केले जे अमेरिकन संस्कृती नेहमी करते: विश्वासार्हता तपासली.

सतत फिरतीचे एक वर्ष मी सांभाळू शकेन का? अनपेक्षित घटना, अंतरे आणि आणीबाणी यांना मी तोंड देऊ शकेन का? मी स्वावलंबी होतो का?

म्हणून, निघण्यापूर्वी, मी आणखी एक महत्त्वाचा तपशील पक्का केला:

माझ्या क्रेडिट कार्डवर दरमहा किमान $100,000 ची मर्यादा असेल, याची मी खात्री करून घेतली.

ती खर्च करण्यासाठी नव्हती. आम्ही ती सांभाळू शकतो, हे दाखवण्यासाठी होती. अमेरिकन लोक असाच विचार करतात: तुमच्याकडे स्वायत्तता नसेल, तर स्वातंत्र्य नसते. आणि स्वातंत्र्य नसेल, तर तुमचे मूल्यमापन होऊ शकत नाही.

त्या क्षणापासून हा कार्यक्रम केवळ एक नेमणूक राहिला नाही. ते एक अभियान बनले.

आणि आता खरा प्रवास

अलास्का फक्त भूगोलाने युनायटेड स्टेट्सचा भाग आहे. ते एक वेगळेच जग आहे.

ही अशी जागा आहे जिथे स्त्रिया मागमूसही न ठेवता नाहीशा होतात. जिथे तक्रार कधीच आपल्या ठिकाणी पोहोचत नाही. जिथे शहरे म्हणजे एका रानटी खंडाच्या मध्यभागी असलेली नुसती सुसंस्कृत बेटे.

जुनो ही माझी पहिली परीक्षा होती: देशाच्या उरलेल्या भागाशी एकही रस्ता न जोडलेली राजधानी. अमेरिकेसारखा न वाटणारा अमेरिकेचा एक तुकडा.

इथे मला एक गोष्ट कळू लागली: हा प्रवास भौगोलिक असणार नव्हता. तो मानवी असणार होता.

गट 1 (खंड I)

अलाबामा – अलास्का – ॲरिझोना – अर्कान्सास – कॅलिफोर्निया – कोलोरॅडो – कनेक्टिकट – डेलावेअर – फ्लोरिडा – जॉर्जिया

गट 2 (खंड II)

हवाई – आयडाहो – इलिनॉय – इंडियाना – आयोवा – कॅन्सस – केंटकी – लुईझियाना – मेन – मेरीलँड

गट 3 (खंड III)

मॅसॅच्युसेट्स – मिशिगन – मिनेसोटा – मिसिसिपी – मिसूरी – मोंटाना – नेब्रास्का – नेव्हाडा – न्यू हॅम्पशायर – न्यू जर्सी – न्यू मेक्सिको

गट 4 (खंड IV)

New York – वॉशिंग्टन

गट 5 (खंड V)

नॉर्थ कॅरोलिना – नॉर्थ डकोटा – ओहायो – ओक्लाहोमा – ऑरेगॉन – पेनसिल्व्हेनिया – ऱ्होड आयलंड – साउथ कॅरोलिना

गट 6 (खंड VI)

साउथ डकोटा – टेनेसी – टेक्सस – युटा – व्हरमाँट – व्हर्जिनिया – वेस्ट व्हर्जिनिया – विस्कॉन्सिन – वायोमिंग अलाबामा अलाबामा म्हणजे फक्त युनायटेड स्टेट्सचा दक्षिण भाग नव्हे. तो इतिहासाचा असा तुकडा आहे जो कधीच थंड होत नाही. इथे गुलामगिरी हे एक प्रकरण नाही: ती एक सावली आहे. वर्णभेद ही आठवण नाही: तो एक व्रण आहे. श्रद्धा हे सांत्वन नाही: ते नियंत्रण आहे. या राज्यात सगळेच जड आहे. उष्मा जड आहे. कुटुंब जड आहे. परंपरा तर सर्वांत जड आहे. धर्म गळ्याभोवतीच्या पट्ट्यासारखा आवळतो. समाज निरीक्षण करतो, न्याय करतो, लक्षात ठेवतो. काहीच खऱ्या अर्थाने विसरले जात नाही. काहीच खऱ्या अर्थाने माफ केले जात नाही. आणि या सगळ्याच्या मध्ये स्त्रिया आहेत. ज्यांचे नावही घेतले जात नाही, अशा संपूर्ण घरे चालवणाऱ्या स्त्रिया. तीन पाळ्यांमध्ये काम करणाऱ्या आणि मुलांना तयार करण्यासाठी पहाटे उठणाऱ्या स्त्रिया. रविवारी चर्चमध्ये प्रार्थना करणाऱ्या आणि सोमवारी गुपचूप थरथरणाऱ्या स्त्रिया. ज्यांचे नवरे कामाने थकून गेलेले असतात किंवा ज्यांचे पुरुष काहीच करत नाहीत अशा स्त्रिया. एकाच दिवसात आई, मुलगी, आजी आणि आयुष्याचे खांब बनणाऱ्या स्त्रिया.

अलाबामाच्या स्त्रियांचे आयुष्य म्हणजे सतत झुलणारा लंबक:

– काही लग्न करण्यासाठी लवकर घर सोडतात, पळून जातात, फार लवकर मोठ्या होतात

– काही घटस्फोटामुळे, गमावलेल्या नोकरीमुळे, दडपलेल्या हिंसेमुळे परत येतात

त्या घडवलेल्या स्त्रिया आहेत. नाजूक नव्हेत. बंडखोर नव्हेत. बळी नव्हेत.

घडवलेल्या.

त्यांचा प्रतिकार मूक आहे, पण संपूर्ण आहे. कोसळू शकत नाहीत अशांची ही ताकद आहे, कारण त्यांना कोणीच उचलणार नाही.

डायनरमधील वेट्रेस

कॉफी आणि तळलेल्या पदार्थांचा वास येत होता. आणि मला लगेच एक नियम आठवला जो सगळीकडे लागू होतो: एखादी जागा जितकी गरीब दिसते, तितके तिथले अन्न चांगले. ही सत्ये मी रस्त्यावर शिकलो. आणि त्यांनी मला कधीच फसवले नाही.

तिचे नाव Carol होते.

सोनेरी केसांची — कदाचित नैसर्गिक, कदाचित नाही — उद्ध्वस्त हात, चटकन उमटणारे हसू, निस्तेज डोळे. ती सगळ्यांना त्याच थकलेल्या शालीनतेने वाढत होती. आणि कोणीच तिच्याकडे खरोखर पाहत नव्हते.

मी पाहतो. काम करणारी देवदूत दिसली की तिला नमस्कार करून एक हसू दिल्याशिवाय मला राहवत नाही. मी एवढे तरी करू शकतो. तिने मला टेबलापर्यंत नेले. “काय खाणार?” तिने विचारले. आम्ही इटलीत असतो, तर मी माझे खरे ते सांगितले असते. तरीही मी प्रयत्न केला:

“मला तू हवी आहेस.”

तिने माझ्याकडे कोऱ्या नजरेने पाहिले. किंवा न समजल्याचे नाटक करत — सगळे समजले की काहीच समजले नाही असे म्हणणाऱ्या काही स्थानिकांसारखे. पुन्हा बोलण्यात अर्थ नव्हता. मग मी ऑर्डर दिली:

हॉट डॉग. बिअर. आणि एक काळी अमेरिकन कॉफी, गोड पदार्थासह.

मी तिचे कुतूहल जागे केले होते. तिच्या हालचालींवरून ते मला दिसत होते. काही मिनिटांनी ती परत आली: “माझी पाळी दहा मिनिटांत संपते… मी बसू का?”

मी होकार दिला.

ती पाठ वाकवून बसली, कधीच विश्रांती न घेणाऱ्या माणसासारखी. तिने माझ्या डोळ्यांत पाहिले आणि कोणताही नाटकीपणा न करता म्हणाली:

“हे काम करणे मला भाग आहे. माझा नवरा इराकमध्ये मेला. मला मुले नाहीत, नातेवाईक नाहीत. आणि रस्ता… ते माझे काम नाही.”

मी उत्तर दिले नाही. कधी कधी शब्द हा अपमान असतो. मी तिचा हात हातात घेतला. एक घट्ट दाब. कोरडा, स्वच्छ हावभाव.

आणि तिच्या तळहातावर मी शंभर डॉलर ठेवले.

मी उठलो. मी बाहेर पडलो. मागे वळून न पाहता. पण काचेतून मी तिला पाहिले. ती ताडकन उभी राहिली होती, जणू चकित, जणू दुखावलेली, जणू कृतज्ञ. ती काहीतरी अडखळत बोलत होती, जे बाहेर पोहोचत नव्हते.

आणि तिथेच मला Carol च्या आयुष्याचे सत्य कळले:

ती कधीच बसत नाही.

गॉस्पेल गायिका

तो इतर कोणत्याही रविवारसारखाच एक रविवार होता. मला माझ्या आध्यात्मिक स्वत्वाला स्पर्श करण्याची गरज वाटली, आणि अलाबामात त्याचा अर्थ चर्चला जाणे. तिथे श्रद्धा म्हणजे धर्म नाही: तो एक रंगमंच आहे.

उकाड्यामुळे सताड उघड्या ठेवलेल्या मुख्य दरवाजातून मी आत शिरलो, तेव्हा पाद्री आपले प्रवचन संपवत होता. मी बाजूचा दरवाजा निवडला नाही. त्या लहानशा समुदायात माझे येणे लक्षात यावे, अशी माझी इच्छा होती.

त्याने मला पाहिले आणि मोठ्याने म्हणाला, “स्वागत आहे, अनोळखी.” मी उत्तर दिले, “तुमचेही स्वागत.”

मी बसलो. ऑर्गन कंप पावू लागला: एक उंच, ओळखीचा सूर, तो “अमेरिकन भूत” जो कोणीही प्रसिद्ध नसतानाही मला अरेथा फ्रँकलिनची आठवण करून देतो. आणि मग ती आत आली.

तिचा आवाज गात नव्हता: तो बंधमुक्त होत होता.

ती आफ्रिकन अमेरिकन होती, दुर्लक्षित राहणाऱ्यांपैकी नव्हे, तर नियती फक्त एकदाच तुमच्यासमोर उभी करते अशांपैकी, आयुष्य माणसाला चिरडते तेव्हा माणूस काय करू शकतो याची आठवण करून देण्यासाठी. तिचा आवाज प्रचंड होता. तिचे आयुष्य लहान होते. ती श्वास घेण्यासाठी रविवारी गायची. जगण्यासाठी आठवडाभर गप्प राहायची.

ते संपले तेव्हा लोक जणू काही घडलेच नाही असे निघण्यासाठी उठले. मी जवळ गेलो. तिला आश्चर्य वाटले: तिथे गॉस्पेल गायिकेचे आभार कोणीच मानत नसे. ते हवेचे आभार मानण्यासारखे आहे: सगळे ती गृहीत धरतात.

मी तिच्याशी हस्तांदोलन केले. मी एक लहानसे पात्र दिले, खानदानी स्त्रियांसाठी राखून ठेवलेल्या प्रकारचे. कारण तिच्याकडे सगळे होते, किंवा जवळजवळ सगळे. तिला फक्त माझी गरज होती. आणि एका मिनिटासाठी मी तिथे होतो.

“तुम्ही कोण आहात?” तिने विचारले. मी उत्तर दिले, “फक्त तुझ्यासाठी छतावरून उतरलेल्या देवदूतांपैकी मी एक आहे. आणि तुझ्यामुळे आज मी माणूस राहिलो आहे. मी कधीच परत जाणार नाही.”

ती हसली. चांगले लक्षण. मी काहीही विकत नव्हतो. मी काहीही शोधत नव्हतो. मी आत्मसात करत होतो. नेहमीप्रमाणे.

तिचे कुतूहल एका प्रश्नात फुटणारच होते, पण मी आधीच बाहेर पडण्याच्या दिशेने चाललो होतो. आणि मग ते घडले.

तिच्या आवाजाने मला हाक मारली: “सर! सर! अनोळखी!” एक मोठी हाक, हवेने भरलेली आणि अशा कशाने तरी जे वेदना नव्हते.

मी वळलो नाही. मदतीसाठी मारलेली हाक आणि “का” साठी मारलेली हाक यांतला फरक मला कळतो. ती “का” होती. आणि तिला उत्तराची गरज नव्हती. माझी भेट तिच्या पायाशी पडून राहिली. ती माझी खूण होती. तिच्या आयुष्याच्या उरलेल्या भागाबद्दल, ज्याला कोणीही कधी टाळ्या वाजवल्या नाहीत, ती स्वतः लिहील.

कॉलेजची विद्यार्थिनी

ती पुस्तकांमध्ये आणि सूक्ष्म भेदभावात जगत होती. तिथे प्राध्यापक झालेल्या एका माजी सहकारीची वाट पाहत मी कॅम्पसबाहेर बसलो होतो. कॅम्पस इकडेतिकडे धावणाऱ्या, हसणाऱ्या, कोणी पाहत नसल्याचे नाटक करणाऱ्या मुलांनी भरलेला होता. ती नाही. ती निरीक्षण करत होती.

माझी माजी सहकारी आली तेव्हा तिने मला घट्ट मिठी मारली. विद्यार्थिनीने ते दृश्य पाहिले. तिने नजर हटवली नाही. आणि मिठीला प्रतिसाद देताना मी तिच्याकडे पाहिले. फक्त तिच्याकडे.

प्राध्यापिकेला इतर कामांसाठी घाईने निघावे लागले. ती मला अंगणाच्या मध्यभागी, घाईघाईच्या निरोपासह आणि आठवणींनी भरलेल्या चेहऱ्याने सोडून गेली. मी कारंज्याच्या कडेवर, विद्यार्थिनीच्या शेजारी जाऊन बसलो. ती हसली. असे एक हसू जे आमंत्रण नसते, बचावही नसते: ते सत्य असते.

“तुझी स्वप्ने काय आहेत?” मी तिला विचारले. “तू तरुण आहेस, हुशार आहेस… आणि भयंकर सुंदर.”

ती लाजली नाही. ती फुगली नाही. वास्तवासोबत जगायला शिकलेल्या माणसासारखे तिने तुटकपणे उत्तर दिले:

“दक्षिणेतून पळून जाण्याचे स्वप्न पाहते मी.

पण दक्षिण माझा पाठलाग सगळीकडे करते.”

मी मान डोलावली. “मी कुठला आहे, माहीत आहे?” तिने नकारार्थी मान हलवली. “दक्षिण इटली.” ती क्षणभर थांबली. मग हसली. एक छोटे हसू, ओझ्यात एक खिडकी उघडणाऱ्या प्रकारचे.

आम्ही थोडेच बोललो. पण ते पुरेसे होते.

“आपण ओळख, भूतकाळ आणि अपेक्षा यांच्याशी झगडण्यासाठीच जन्मलो आहोत,” मी तिला म्हणालो. “आपण नेहमी इतरांनी बदलावे अशी मागणी करतो, पण खरा बदल आपल्या आतून सुरू होतो.”

ती तरुण होती. पण ती वाहत असलेले ओझे तरुण नव्हते. आणि ती ते सन्मानाने वाहत होती.

निघण्यापूर्वी मला तिच्याकडे असे काहीतरी ठेवायचे होते जे भाषण किंवा वचन नव्हते. फक्त सत्य.

“लक्षात ठेव, प्रिये:

स्त्री पुरुषासाठी जे आहे, ते दक्षिण उत्तरेसाठी आहे.”

तिने माझ्याकडे पाहिले. तिला समजले. आणखी कशाचीच गरज नव्हती.

मी उभा राहिलो. “बाय. आणि शुभेच्छा.”

तिने उत्तर दिले नाही. ती फक्त हसली. आणि त्या हसण्यात संपूर्ण कॅम्पसपेक्षा जास्त भविष्य होते.

आधुनिक मळ्यातील स्त्री

राज्याच्या चेंबर ऑफ कॉमर्सच्या अध्यक्षांशी माझी भेट ठरली होती. मी पूर्वी इटलीत सल्लागार म्हणून काम केले होते, आणि काही संस्थात्मक गतिशीलता पुन्हा पाहताच लगेच आठवतात. ते उंच, सडपातळ आणि रुबाबदार होते. सोन्याचे घड्याळ. प्राचीन संपत्तीचा सूक्ष्म सुगंध. अशी संपत्ती जिचे प्रदर्शन केले जात नाही: ती अंगावर वागवली जाते. कारण इथल्या श्रीमंतांना पैशाचा वास येत नाही. त्यांना सगळ्याचाच वास येतो.

त्यांना आपल्या राज्याचा अभिमान होता. फारच जास्त अभिमान. अलाबामाची अर्थव्यवस्था संपूर्ण राष्ट्राला आधार देते याची खात्री असलेल्या त्यांनी ते सिद्ध करण्यासाठी मला एका कापसाच्या मळ्यावर नेण्याचे ठरवले. आधी जमीन. मग प्रक्रिया. मग आधुनिक कृषी उद्योग, ज्याने बेड्या काढल्या पण लय तीच ठेवली.

आणि तिथेच मी तिला पाहिले.

सूर्य तिची पाठ भाजत होता. तिच्या हालचाली भयंकर संथ, नेमक्या, एकही तक्रार नसलेल्या होत्या. ती ऐन प्रौढ वयातली स्त्री होती, थकव्याने कोरलेला वाटावा असा चेहरा. खांद्यांवर तिचे कुटुंब. तिची त्वचा सुरकुतलेली होती. तिचे डोळे कठोर होते. कधीच, कधीही, चूक करण्याची मुभा स्वतःला न देणाऱ्या माणसाची लय.

कामगारांशी बोलू का, असे मी अध्यक्षांना विचारले. मला “अधिक चांगले समजून घ्यायचे” आहे, मी म्हणालो. एक निमित्त. मला फक्त तिच्याशी बोलायचे होते.

मी जवळ गेलो. ती गुडघे टेकून बसली आणि तिने माझ्या हाताचे चुंबन घेतले. एक प्राचीन हावभाव, जागेला न शोभणारा, काळाला न शोभणारा. मी तिला लगेच थांबवले.

“उभी राहा,” मी तिला म्हणालो. “मी बिशप नाही. पोपही नाही. मी तुझ्यासारखाच एक माणूस आहे.”

तिने उत्तर दिले नाही. तिने माझ्याकडे जेमतेम पाहिले, खऱ्या अर्थाने पाहणे ज्यांना परवडत नाही ते जसे पाहतात तसे. मी काही सेकंद गप्प राहिलो. मग मी निघालो. पण ते संपले नव्हते.

दुसऱ्या दिवशी मी एकटाच परत गेलो. माझ्याभोवतीच्या राजकीय नाटकाशिवाय मला तिला पुन्हा पाहायचे होते.

कामगार बाहेर येण्याची मी वाट पाहिली. तिने मला पाहिले तेव्हा तिने नजर खाली केली. लाजाळूपणा. आदर. आणि बोलण्याची दडपलेली इच्छा.

काहीही न लादता, एका संथ हावभावाने मी तिला थांबवले. ती दक्षिणेच्या लपलेल्या सातत्याचा चेहरा होती: कधीच न पुसलेले प्राचीन कष्ट. फक्त अधिक चांगले लपवलेले.

मी तिचा हात हातात घेतला. मी नेहमी माझ्याजवळ बाळगतो तो पाद्रे पियो यांचा एक छोटा फोटो तिच्या हातात दिला. त्याच्या मागे मी लिहिले होते:

“वेदना संपली म्हणून ती विसरली जात नाही.

तुम्ही क्षमा करता तेव्हाच ती विसरली जाते.”

मी आणखी काहीच बोललो नाही. गरज नव्हती. तिने एका छोट्याशा हावभावाने मान डोलावली, इतरांना न दिसणाऱ्या. पण माझ्यासाठी तेच सगळे होते.

उपसंहार – अलाबामा

अलाबामा हे राज्य नाही: तो एक निवाडा आहे. अशी जागा जिथे भूतकाळ सरत नाही आणि वर्तमान परवानगी मागत नाही. सगळे अजूनही दोन ओळींवर लिहिलेले आहे: कोण उभा राहतो आणि कोण पडतो. आणि नेहमी, उभी राहणारी स्त्री असते.

मी चार वेगवेगळे चेहरे पाहिले पण सत्य एकच: कधीच न बसणारी वेट्रेस, श्वास घेण्यासाठी गाणारी गॉस्पेल गायिका, पाठलाग करणाऱ्या दक्षिणेतून पळून जाण्याचे स्वप्न पाहणारी विद्यार्थिनी, नव्या मळ्यांवरची कामगार, प्राचीन कष्टांची वारसदार. चार कहाण्या. एकच मूळ. एकच मूक लढाई.

अलाबामात स्त्री अशा श्रद्धेत जगते जी रक्षण करते आणि शिक्षाही करते, अशा कुटुंबात जे आधार देते आणि गुदमरवतेही, अशा समाजात जो निरीक्षण करतो आणि न्याय करतो. तरीही ती प्रतिकार करते. ती हार मानत नाही. ती मोडत नाही. ती स्वतःचे समर्थन करत बसत नाही.

पुरुष आपल्या दक्षिणेचे वर्णन अभिमानाचा स्रोत म्हणून करतात. स्त्रिया ती एक परीक्षा म्हणून अनुभवतात.

चिंतन – अलाबामा

सत्य साधे आहे: जिथे पुरुष नाव मिरवतो, तिथे स्त्री जगावर राज्य करते.

अलाबामाने मला शिकवले की काही आयुष्यांना किंचाळण्यासाठी आवाजाची गरज नसते. त्यांना ऐकणाऱ्या कोणाची तरी गरज असते. आणि मी, पुन्हा एकदा, मला जे जमते तेच केले: जाता जाता पाहणे, निरीक्षण करणे, समजून घेणे, आणि मग कोणालाही त्रास न देता निघून जाणे.

कारण अमेरिकेच्या दक्षिणेला, जगाच्या दक्षिणेप्रमाणेच, शतकानुशतके खरा ठरलेला एक नियम आहे: तिथे राहणारे बदलत नाहीत. त्यांना पाहणारे बदलतात.

मी ते पाहिले. आणि मी आधीसारखा राहणार नाही.

अलास्का

अलास्का हे राज्य नाही: ती एक जिवंत सीमा आहे. एका खंडाएवढा मोठा प्रदेश, जिथे माणूस पाहुणा असतो आणि निसर्ग निर्णय घेतो. अशी शहरे आहेत जी फक्त हवाईमार्गाने जोडलेली आहेत. अशी गावे जिथे महिन्यातून एकदा डॉक्टर येतो. अशी घरे जिथे वीज ही चैन आणि गरम पाणी हा विशेषाधिकार आहे. इथे थंडी हे हवामान नाही: ते एक पात्र आहे. ती माणसांना आकार देते, सवयी घडवते, शांतता लादते. आयुष्य अशक्य अंतरांनी, कष्टाच्या कामाने, खोल खणत जाणाऱ्या आणि आपले बोलणे, प्रेम करणे आणि जगणे बदलून टाकणाऱ्या एकाकीपणाने बनलेले आहे.

मूळ निवासी समुदाय शतकानुशतकांच्या परंपरा वाहतात. स्त्रिया हे कोनशिला आहेत: त्या घर सांभाळतात, मुले वाढवतात, आणि समाजाला एकत्र धरून ठेवतात. पण आवाज त्यांचा नसतो. बऱ्याचदा, त्या जे सोसतात ते सांगायला त्यांना जागाच नसते.

शहरांमध्ये — अँकरेज, फेअरबँक्स, जुनो — जग अधिक वेगाने चालते, पण एकाकीपणा तोच राहतो. स्त्रिया काम, स्वातंत्र्य, भविष्य शोधत येतात. अनेक जणी उपनगरांनी, तेल कंपन्यांतील पाळ्यांनी, वाईट नात्यांनी, संस्थांच्या शांततेने गिळल्या जातात.

अलास्कात, एखादी स्त्री पडते तेव्हा त्याचा आवाज कुठेच पोहोचत नाही. थंडी सगळे झाकून टाकते. आणि जे नाहीसे होते ते नाहीसेच राहते.

टॅक्सीचालक स्त्री

विमानतळापासून हॉटेलपर्यंतचा प्रवास पुरेसा होता. बर्फाळ रस्त्यावर पंचेचाळीस मिनिटे, आणि एक चाळिशीची विधवा माझ्याशी एक सेकंदही बोलायची थांबली नाही. अलास्कात हे नेहमीच असे असते: माणसे एकटी राहतात, पण ऐकणारे कोणी भेटले की ती जणू आपला शेवटचा दिवस असल्यासारखी उघडतात.

त्या संपूर्ण प्रवासात मी लेखक असेन, असे मी ठरवले होते. कोणतीही भूमिका नाही, कंपनी नाही, चाचण्या नाहीत. मी अनामिक राहिलो, कारण खरे सांगायचे तर मी काय शोधत होतो हे मलाही नीट माहीत नव्हते. मला फक्त एवढे माहीत होते की ते जे सांगत नव्हते असे काहीतरी समजून घेण्यासाठी कोणीतरी मला पैसे देत होते. तिने नेहमीचे प्रश्न सुरू केले: वय, नोकरी, लग्न झाले आहे का, मुले आहेत का. मी फक्त उत्तर दिले, “माझा साखरपुडा झाला आहे.”

ती खळखळून हसली. आणि अलास्कात हसणे हा स्त्रीच्या विश्वासाचा पासपोर्ट आहे. त्या क्षणी मी तिच्या जगाच्या आत होतो.

आम्ही हॉटेलवर पोहोचलो. तिने गाडी उभी केली आणि माझी बॅग घेऊन मला खोलीपर्यंत सोडण्याचे निमित्त शोधले. मला लगेच एक गोष्ट कळली: स्त्रीला काही हवे असते तेव्हा ती मागत नाही. ती घेते.

मला सावध राहायला हवे, याचे ते पहिले चिन्ह होते. ते धोक्याचे नव्हते, ते आदराचे होते: अलास्कात रात्री एकटी गाडी चालवणारी स्त्री, पुरुषांना इतर कोणापेक्षाही चांगले वाचायला शिकल्याशिवाय चाळिशीपर्यंत टिकत नाही.

आम्ही मित्र राहिलो. आजही आम्ही एकमेकांना लिहितो. ती सल्ला विचारते, आणि दर वेळी तेच वाक्य पुन्हा म्हणते:

“तुमच्याकडे सगळ्यांच्या समस्यांवर उपाय आहे, पण तुमच्या स्वतःसाठी तुमच्याकडे समस्याच नाहीत. तुमच्याकडे संधी आहेत.”

जगण्यासाठी गोठवणाऱ्या थंडीत गाडी चालवणारी एक स्त्री. आणि इतरांनी तिला कधी समजून घेतले त्यापेक्षा इतरांना अधिक समजून घेणे जिने कधीच थांबवले नाही.

सीमा पोलीस अधिकारी स्त्री

सकाळी मी फिरायला बाहेर पडलो. प्रवासात मी नेहमी एकच गोष्ट करतो: माझी कागदपत्रे आणि पाकीट हॉटेलवर ठेवतो, फक्त हॉटेलचे बिझनेस कार्ड सोबत घेतो. ही मला कित्येक वर्षांची सवय आहे. मी घरे, थंडी, अलास्काची शांतता न्याहाळत होतो, तेवढ्यात कोणतीही पूर्वसूचना न देता पोलिसांच्या दोन गाड्या आल्या. दोन महिला अधिकारी धावत बाहेर आल्या, त्यांनी वाहतूक अडवली, पिवळी पट्टी लावली, आणि जणू आत्ताच खून झाला आहे अशा प्रकारे एक भाग घेरून टाकला.

मी तिथे उभा राहून पाहत होतो, पण काही सेकंदांनी त्यांच्यापैकी एकीने मला जागेवरच थांबायला सांगितले. त्यांना साक्षीदार म्हणून माझी चौकशी करायची होती.

कशाचा साक्षीदार?

मी काहीच पाहिले नव्हते. मी फक्त फिरायला निघालेला एक माणूस होतो.

“प्रकरण” असे होते: एक कुत्रा गुदमरून मेला होता. कोणीतरी त्याला पाणी न देता हॉट डॉग खाऊ घातले होते. अलास्कात हाही गुन्हा आहे.

त्या क्षणी मला वाटले की मी एखाद्या चित्रपटाच्या सेटवर आलो आहे. पण ते खरे होते. ते अलास्का होते. आणि मी तिथे होतो.

त्यांनी मला त्यांच्या गाडीत बसायला मदत केली आणि माझी कागदपत्रे घेण्यासाठी मला परत हॉटेलवर नेले. त्या दोघींपैकी एक चांगले फ्रेंच बोलायची आणि त्या भाषेतून तिने मला प्रश्न विचारायला सुरुवात केली.

कुत्रा मेला होता. गुन्हेगार शोधायलाच हवा होता. मी तिथे होतो, म्हणून माझी चौकशी होऊ शकत होती.

मी सांगितले की मला प्राणी आवडतात. इटलीत माझ्याकडे दोन आहेत. आणि त्या अनाकलनीय उत्तर अमेरिकन तर्कात, मला “संशयित नाही” मानायला तेवढे पुरेसे होते.

तणाव निवळला. औपचारिकता विरघळल्या. आणि जेवणाचे आमंत्रण आले.

गणवेशाबाहेरच्या त्या पोलीस अधिकारी स्त्रीमध्ये अशी आग होती जिची बर्फाच्या मध्यभागी अपेक्षाही करता येणार नाही. मेक्सिकन किंवा स्पॅनिश स्त्रियांबद्दलच्या ठोकळेबाज कल्पना विसरून जा: अलास्काच्या स्त्रिया जगण्यासाठी गरम असतात, खेळासाठी नव्हे.

जेवण साधे, सरळ, कोणताही आव नसलेले होते. माझ्या विनोदांनी ती अशी हसली जशी ती कित्येक वर्षांत हसली नव्हती. इथे, अशा दूरच्या ठिकाणी, हसू ही दुर्मीळ वस्तू आहे.

शेवटी आम्ही वचने किंवा अपेक्षांशिवाय निरोप घेतला. फक्त एकच गोष्ट उरली, तीव्र आणि धारदार:

शांतता.

अलास्कातल्या प्रत्येक कहाणीनंतर नेहमी येणारी शांतता. आणि ती बर्फापेक्षा जड असते.

विद्यापीठातील मुलगी

ग्रंथालय कुठे आहे, असे मी हॉटेलवर विचारले होते. माझ्यासाठी ती नेहमीच आदर्श जागा राहिली आहे: आत शांतता, बाहेर शब्द. अशी जागा जिथे माणसे शांततेचा पोशाख चढवतात, आणि दाराबाहेर पडताच पुन्हा पूर्वीसारखी होतात.

माझे लक्ष Elga कडे — सेक्रेटरीकडे — लगेच गेले. तिने लाल काड्यांचा आधुनिक चष्मा घातला होता. उत्तरेकडच्या स्त्रीवर असा तपशील शैली, स्वभाव आणि नैसर्गिक मादकता व्यक्त करतो. मी तिला कॉफी ब्रेकसाठी बोलावले. तिने दोनदा विचार केला नाही: तिने ग्रंथालयाला कुलूप लावले आणि आम्ही निघालो.

आम्ही बसथांब्यावर पोहोचलो, पण आमची बस काही मिनिटांपूर्वीच निघून गेली होती. कधीच न लागलेला एक फोन. चुकलेली एक गाडी. संधी बनणाऱ्या त्या लहानशा भेगांपैकी एक.

तिने धीर सोडला नाही. जणू मला वर्षानुवर्षे ओळखत असल्यासारखा तिने माझा हात धरला आणि मला आपल्या घरी नेले. तिने इंग्लिश चहा, बिस्किटे केली, एक साधे, जवळजवळ बालसुलभ स्वागत. मी योगायोगाने तिथे आलेला इटालियन होतो, ती भविष्याचा एक तुकडा शोधणारी तरुण विद्यापीठ विद्यार्थिनी. त्या लहानशा, नीटनेटक्या दिवाणखान्यात मला एक गोष्ट कळली: अलास्कात दयाळूपणा हा क्षणिक हावभाव असतो. एक तात्काळ कृती. ती औपचारिकता नाही: ती गरज आहे.

ती नवरा शोधत होती. ती तसे म्हणाली नाही, पण तिच्या प्रत्येक हालचालीतून ते स्पष्ट होते. मला खऱ्या अर्थाने जे जमते तेच मी केले: मी तिला काही सल्ला दिला. तिचा हात धरणारा मी असायला नको होतो. मी देण्यासाठी जगात आलो, घेण्यासाठी नव्हे. आणि ती माझी वेळ नव्हती.

तीन वर्षांनी मला एक ईमेल आला. एक फोटो. ती, हातात एक बाळ घेऊन. आणि एकच वाक्य:

“मी त्याला तुमचे नाव दिले.

प्रेमापोटी नव्हे. आदरापोटी.”

जिथे गारठा सगळे झाकून टाकतो अशा देशात, कधी कधी एक लहानसा हावभाव कधीही न वितळणारी खूण उमटवायला पुरेसा असतो.

गृहिणी

माझे डाएट सुटत चालले आहे, हे माझ्या लक्षात आले. प्रवासात दिवसातून एकदाच खाणे ठीक होते, पण अलास्कासारख्या ठिकाणी नाही, जिथे थंडी परवानगी न मागता तुम्हाला खाऊन टाकते. मी रेस्टॉरंट सोडून बाजारात जायचे ठरवले. ती सर्वांत तर्कशुद्ध निवड होती: चांगले खायचे आणि स्थानिकांचे अधिक चांगले निरीक्षण करायचे.

प्रांतातल्या सुपरमार्केटमध्ये तुम्हाला सगळे कळते: ते कसे कपडे घालतात, किती खर्च करतात, आपल्या मुलांकडे कसे पाहतात, थकव्याला कसे तोंड देतात. ती शहरातली सर्वांत प्रामाणिक शोकेस असते.

मी इटालियन प्रोशुतोचे एक पाकीट आणि थोडे म्हशीचे मोझरेला उचलले — त्या गोठवणाऱ्या थंडीत एक दुर्मीळ चैन — तेवढ्यात सामानाने भरलेली एक ट्रॉली माझ्या कुशीवर आदळली. सहजप्रवृत्तीने मला वाटले की तो योगायोग होता. पण माझ्या अनुभवानुसार, स्त्रिया काहीच “चुकून” करत नाहीत. आपण कुठे चाललो आहोत, हे त्यांना नेहमी माहीत असते.

तिने माझ्याकडे पाहिले आणि म्हणाली, “प्रोशुतो आणि मोझरेला… तुम्ही इटालियन असायलाच हवे?” तिने एका सेकंदात सगळे ओळखले होते: राष्ट्रीयत्व, आवड, अगदी खरेदीतला रुबाबसुद्धा.

तिचे नाव Rose होते, वय छप्पन्न.

ती आपली मुलगी, जावई आणि दोन नातवंडांसोबत राहत होती. ती तिचा आनंद होती आणि तिचे ओझेही. घर तरंगत ठेवणारी आणि कोणाच्याच लक्षात न येणारी अशा प्रकारची स्त्री.

मी जवळच्या एका कॅफेमध्ये कॉफी घेण्याचे सुचवले. तिने क्षणाचाही विलंब न करता स्वीकारले. तिने खरेदी संपवली, सामान गाडीत ठेवले, आणि गाडी चालवत माझ्याकडे परत आली.

टेबलाशी बसल्यावर ती बोलू लागली. खूप. मी ऐकले. मी मध्ये बोललो नाही. कधी कधी सर्वांत ताकदवान शब्द म्हणजे तुम्ही दुसऱ्याला वापरू देता ती शांतता.

एका क्षणी ती हसली आणि म्हणाली: “इटालियन, प्रेम, आई, पिझ्झा, स्पॅगेटी…” ठोकळेबाज कल्पनांवर उभे असलेले नेहमीचे वाक्य, पण खऱ्या कोमलतेने. तिने माझे एखादे पुस्तक वाचले असेल का, असा विचार मी केला.

मग तिने सांगितले: ती लेखिका होती. आणि तिने टोपणनावाने प्रकाशित झालेला माझा एक मजकूर विकत घेतला होता. नशीब: तिने मला ओळखले नव्हते.

ती मला तिच्या आयुष्याबद्दल सांगत राहिली, भरलेले घर, सगळे सारखेच दिवस, नातवंडांना कशाचीही कमतरता पडू नये याची भीती, जे प्रेम व्यक्त करता येत नाही कारण ते उघड वाटते.

शेवटी ती थांबली तेव्हा तिने माझ्या डोळ्यांत पाहिले. हजार शब्दांपेक्षा जास्त बोलणाऱ्या नजरांपैकी ती एक होती.

मी तिला फक्त एवढेच सांगितले: “उद्या मी तुमचे पुस्तक विकत घेईन. आणि मग मी तुम्हाला त्याचे परीक्षण पाठवीन.”

ती भारावून गेली. तिचा आवाज किंचित थरथरला: “धन्यवाद. तुम्हाला भेटून मला किती छान वाटले, हे तुम्हाला माहीत नाही. किती रुबाबदार, किती सभ्य माणूस… सगळे इटालियन असेच असतात का?”

मी नेहमी देतो तेच उत्तर दिले: “हात आणि पाय पाहा. एखादी व्यक्ती खरोखर कुठून आली आहे हे तिथेच कळते.”

Rose हसली. एका दुपारसाठी अदृश्य राहणे थांबवलेल्या एका अदृश्य स्त्रीचे ते हसू होते.

उपसंहार – अलास्का

अलास्का तुमचे स्वागतही करत नाही आणि तुम्हाला नाकारतही नाही. ते तुमचे निरीक्षण करते. तुम्हाला मोजते. आणखी एक दिवस राहण्याइतके तुम्ही प्रामाणिक आहात की निघून जाण्याइतके शहाणे आहात, हे कळेपर्यंत ते तुम्हाला टांगणीला ठेवते.

या राज्यात अंतर भौगोलिक नाही: ते मानवी आहे. माणसे अशा शांततांमध्ये जगतात ज्या काही सेकंदांच्या असतात, पण इथे महिने बनतात. एकाकीपणा ही त्यांची मातृभाषा आहे. आणि स्त्रिया ती सर्वांत चांगली बोलतात. मी चार वेगवेगळ्या भूमिकांतल्या चार स्त्रिया पाहिल्या, आणि त्या सगळ्यांमध्ये एक गोष्ट समान होती: त्या कोणाचीही वाट पाहत नव्हत्या.

टॅक्सीचालक थांबायचे नाही म्हणून गाडी चालवत होती. पोलीस अधिकारी स्त्री नियंत्रणात न येणाऱ्या जगावर नियंत्रण ठेवत होती. विद्यापीठ विद्यार्थिनी वर्तमान हिरावून घेणाऱ्या जागेत भविष्य शोधत होती. गृहिणी कोणालाही न दिसता संपूर्ण घर पेलत होती.

अलास्कात स्त्रिया मागत नाहीत. त्या कृती करतात.

ही अशी जागा आहे जिथे आयुष्य लहान आहे, रात्र लांब आहे, आणि सत्याला प्रेक्षकांची गरज नसते.

चिंतन – अलास्का

अलास्काने मला एक साधी आणि उग्र गोष्ट शिकवली: जग पुरुष आणि स्त्रिया यांच्यात विभागलेले नाही. ते ओझे वाहणारे आणि ओझे इतरांवर टाकणारे यांच्यात विभागलेले आहे.

या राज्यात ओझे त्या वाहतात.

मला नाजूकपणा दिसला नाही. मला सन्मान दिसला. मला अशी शांतता दिसली जी शांतीतून नव्हे, तर वादळाची सवय झाल्यामुळे येते. मला अशा स्त्रिया दिसल्या ज्या तक्रार करत नाहीत, कारण त्यांना माहीत आहे की त्यांनी केली तरी कोणी ऐकणार नाही.

अलास्काच्या स्त्रिया अदृश्य आहेत, त्या नसतात म्हणून नव्हे. त्या अदृश्य आहेत कारण त्यांना खऱ्या अर्थाने पाहण्याइतका वेळ कोणीच त्यांच्याकडे पाहत नाही.

त्या वेळ नसलेल्या माता आहेत, वेळापत्रक नसलेल्या कामगार, प्रेक्षक नसलेल्या रक्षणकर्त्या. त्या समाजाचा असा भाग आहेत जो टाळ्या मागत नाही. आणि कधीच मागणार नाही.

अलास्काच्या स्त्रिया आपल्या अनुभवांबद्दल बोलत नाहीत. म्हणूनच मी आता ते करत आहे.

ॲरिझोना

ॲरिझोना म्हणजे वाळवंटातली एक उघडी जखम. धूळ, घळी आणि अशा शांततांचा विस्तार ज्या शिव्या देत नाहीत, त्या न्याय करतात. इथे सूर्य उबदार नसतो. तो जाळतो. आणि रात्र थंडगार नसते. ती विभागते.

हे सीमेवरचे राज्य आहे, जिथे प्रत्येक रस्त्यावर एक संशयित असतो. स्थलांतरित, सीमा गस्त अधिकारी, मूळ निवासी जमाती, माजी सैनिक, ट्रकचालक, एकट्या स्त्रिया, तुटलेली कुटुंबे: सगळे एका निर्दय उष्म्यात एकत्र मिसळलेले.

शहरे आधुनिक वाटतात, पण परिघाबाहेर पडताच तुम्हाला सत्य जाणवते: ॲरिझोना म्हणजे वाळवंट, ओसाड होत जाणारी वस्ती, अमली पदार्थ, संस्कृतींमधले संघर्ष, कधीच न विझणारी आदिवासी मुळे आणि क्षितिज नसलेला एकाकीपणा.

आणि स्त्रिया? इथे त्या वादळाच्या केंद्रात जगतात: सीमा आणि ओळख यांच्यामध्ये, जगणे आणि अभिमान यांच्यामध्ये, हिंसा आणि स्वातंत्र्य यांच्यामध्ये.

ॲरिझोनाची स्त्री काहीही असू शकते: – मूळ होपी किंवा नवाहो– मेक्सिकन स्थलांतरित– ओसाड गावातील एकटी आई– सीमा गस्त अधिकारी– आरक्षित प्रदेशांवरील परिचारिका– पळून जाण्याचे स्वप्न पाहणारी फिनिक्सची विद्यार्थिनी.

पण प्रत्येक भूमिकेत तेच ओझे आहे: थांबता न येता प्रतिकार करत राहणे.

सीमा पोलीस अधिकारी स्त्री, 38 वर्षे

जगात कुठेही कायद्याच्या रक्षकांशी झालेली भेट ही तुम्ही ज्या समाजात आहात त्याची नेहमी परीक्षा असते. मी ती नेहमीच त्या प्रदेशाशी, त्याच्या नियमांशी, त्याच्या मर्यादांशी, त्याच्या भुतांशी थेट सामना म्हणून अनुभवली आहे.

त्या दुपारी मोकळे आणि स्वतंत्र वाटावे म्हणून मी एक गाडी भाड्याने घेतली होती. रस्ता माझ्या मालकीचा आहे, अशी माझी खात्री होती. पण अमेरिकेत रस्ता कधीच तुमचा नसतो. तो तुमचे देणे लागतो.

मी न थांबता चार तास गाडी चालवली. मग पाच. ॲरिझोनाचे वाळवंट निर्दय आहे: न संपणाऱ्या घळी, शहारा आणणाऱ्या शांतता, सगळे सारखेच वाटणारे मैल.

आणि मग मला ती दिसली. दिवे लुकलुकणारी पोलिसांची एक गाडी. थांबण्याचा आदेश.

एक स्त्री खाली उतरली. तिची चेहरेपट्टी स्पष्टपणे मेक्सिकन होती, तीव्र काळे डोळे, मागे बांधलेले काळे केस, लाल ओठ. गडद Ray-Ban, आणि जणू वाळवंटातूनच कोरलेले शरीर. विचार न करता मी तिला म्हणालो:

“तुम्ही एखाद्या सौंदर्यस्पर्धेतून पळून आलात का?”

तिने कोणालाही स्वतःला स्पर्शही करू दिला नाही. “विनोद करू नका. कागदपत्रे काढा, नाहीतर मी तुम्हाला अटक करीन.”

अतिशय सावध. प्राणघातक. व्यावसायिक.

मी सगळे तिच्या हाती दिले. नेहमीचे प्रश्न: मी सीमेच्या इतक्या जवळ का होतो, मी कुठून येत होतो, मी तासन्‌तास सरळ रेषेत गाडी का चालवत होतो. “मी अळंबी गोळा करतोय असे तर म्हणू शकत नाही,” मी उत्तर दिले. “मला खरी अमेरिका पाहायची आहे, जी पुस्तकांत सापडत नाही.” तिने मला गाडीतून बाहेर यायला लावले. तिने सगळे तपासले. मग तिने माझे निरीक्षण केले. “तुमच्याकडे दारू का नाही? तुम्ही सिगारेट का ओढत नाही?” “मी माजी रग्बी खेळाडू आहे. माझे फक्त एकच व्यसन उरले आहे.” “खाणे?” ती म्हणाली. “मला जे हवे ते खाता येत नाही. त्यावर फक्त प्रेम करता येते.” “कुत्रा?” ती हसली. “नाही.” ती ताठ झाली. मी फार पुढे जात आहे, हे तिच्या लक्षात आले. ती धोकादायक जमीन होती: तिच्याकडे सत्ता होती, अधिकार होता, आणि परवानगी न मागणारा स्वभावही. “ज्यावर फक्त प्रेम करता येते ते काय, हे तुम्हाला कळू शकते?” तिने विचारले. “अर्थातच. जिच्यापासून सगळे सुरू झाले, जिने आपल्याला घडवले, जी आपल्याला जिवंत ठेवते, जी आपल्याला पुढे नेते.” “कोण?” “स्त्री. तुम्हाला समजले नाही?” तिने उत्तर दिले नाही. तिने माझी कागदपत्रे परत दिली. “परत जा. हा तुमचा मार्ग नाही.” मी आज्ञा पाळली. ती सर्वांत शहाणपणाची गोष्ट होती. मग रात्र झाली.

आणि रात्री दहा वाजता, माझ्या हॉटेलच्या लॉबीमध्ये, मी तिला आत येताना पाहिले. साधे कपडे. तीच नजर. तीच ताकद. आपल्याला नेमके काय हवे आहे हे माहीत असलेली स्त्री.

ती जवळ आली. “मला एक ड्रिंक मिळेल का?”

“नाही,” मी उत्तर दिले. आणि मी उठून उभा राहिलो.

तिने माझा हात धरला. “तुम्ही का निघालात?”

मी तिच्या डोळ्यांत पाहिले आणि खरे ते सांगितले:

“धोक्यापासून पळणे हा भ्याडपणा नाही. ते शहाणपण आहे.”

आणि मी निघून गेलो.

नवाहो स्त्री

त्या सकाळी मला उशिरा जाग आली. नंतर मला कॅम्पसवर पाहुणा वक्ता म्हणून बोलायचे होते. मी कामाची बॅग उचलली, पार्किंगमध्ये उतरलो, आणि “Campus” असे लिहिलेल्या पहिल्या बसमध्ये चढलो. एक साधी, मूर्ख, निरागस चूक.

तासाभरानंतरही मला काहीच ओळखीचे दिसले नव्हते. वेगळे रस्ते, वेगळे देखावे, आणि कोणीच उतरत नव्हते. मग बस थांबली. मार्गाचा शेवट.

नवाहो आरक्षित प्रदेश.

पुढची बस दुसऱ्या दिवशी सुटणार होती. फोन नाही, संपर्क नाही, सहकाऱ्यांना कळवण्याचा कोणताही मार्ग नाही. मला दुसऱ्या दिवशी हजर होऊन गैरसमज समजावून सांगावा लागणार होता. असे होते. आयुष्य आधी सांगत नाही.

मी आरक्षित प्रदेशात शिरताच इंडियन सरदाराने वर्षांनी परतणाऱ्या नातेवाइकासारखी मला मिठी मारली. त्याने मला आपली बायको, मुलगी आणि जवळचे नातेवाईक यांची ओळख करून दिली. त्यांनी मला सगळीकडे फिरवले, प्यायला दिले, आणि सहज म्हणाले:

“आज दुपारी आम्ही तुमच्यासाठी मेजवानी देत आहोत.”

ते दुसऱ्याच कोणाची तरी वाट पाहत होते. मी योगायोगाने तिथे येऊन पोहोचलो होतो. किंवा कधी कधी नियती चुकीचा वेश घेऊन येते. मी हसलो. मी स्वीकारले. मी वाळवंटाला निर्णय घेऊ दिला.

बायसनचे मांस. रक्ताच्या वड्या. बटाटे, मिरच्या आणि कांदे. कोणतीही मर्यादा नसलेली बिअर आणि दारू. सगळीकडे पारंपरिक पोशाख. अग्नी धगधगत होता. संथ ढोल. आणि सरदाराची मुलगी माझ्या डोक्यावर पांढरे पीस असलेली टोपी घालत होती.

ती खरी नवाहो होती. मूक. सावध. सगळे पाहण्याची आणि काहीच न बोलण्याची सवय असलेली. परंपरा, कष्ट, कोणी तक्रार न करणाऱ्या घरगुती जखमा, आणि काँक्रीटखालीही न मरणारी ओळख यांच्यात वाढणाऱ्या स्त्रियांपैकी एक.

मेजवानी रात्री उशिरापर्यंत चालली. John Wayne च्या चित्रपटांत मी पाहिलेली दृश्ये, पण उलटी: ते आक्रमक नव्हते. ते वाचलेले होते.

त्यांनी मला सरदाराच्या तंबूत, बायसनच्या कातड्यांवर झोपवले. अंगावर कपडे नाहीत. एक प्राचीन विधी. मी स्वीकारले. ज्या जगाने माझे स्वागत केले होते त्याला विरोध करायला मी तिथे नव्हतो. थोड्या वेळाने सरदाराची मुलगी आत आली. तशीच. शब्द नाहीत. फक्त उपस्थिती.

मग सरदार आणि त्याची बायको आले, प्रत्येक जण आपापल्या कातड्यांत, प्रत्येक जण आपापल्या जागी. त्यांनी आपल्या मुलीकडे पाहिले. आणि त्यांनी माझ्याकडे पाहिले. आनंदी. शांत. जणू सगळे आपापल्या योग्य जागी होते.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी मी बाथरूम शोधत होतो. तिने एक वेताचे बेट आणि एक नदी दाखवली.

मी नदीत धुण्याचा प्रयत्न केला, पण पाणी गढूळ आणि माशांनी भरलेले होते. मी वेतांमध्ये गेलो. तिथे मोकळे वाटत होते.

माझी चूक झाली.

मी बसताच हातात वर्तमानपत्रे घेतलेले दोन इंडियन बाहेर आले, जणू जगातली सर्वांत सामान्य गोष्ट असावी तसे. मग तिसरा. मग आणखी एक.

सगळे गाव एकाच वेताच्या रानात हगत होते.

आणि मला वाटले होते की मी एकटा आहे.

सभ्यतेकडे परत नेणारी बस सुटणारच होती. ती मला चुकवून चालणार नव्हते.

सरदाराच्या मुलीने मला थांबवले. तिच्या डोळ्यांत शंका होती. “मी तुम्हाला पुन्हा भेटेन का?”

मी तिला माझा लॅपटॉप दिला. संपर्कात राहण्याचा एक मार्ग. एक संधी.

पण तो संपर्क कधीच आला नाही.

कारण इंडियन लोकांची शांतता म्हणजे अनुपस्थिती नव्हे. तो इतिहास आहे. तो कायदा आहे. ती पुष्टी न शोधणारी स्मृती आहे.

ओसाड गावातील परिचारिका – 45 वर्षे

माझे थायरॉइड बिघडू लागले होते. मी खात नव्हतो, पण माझे वजन वाढत होते. नेहमीचेच.

मी फार्मसीत प्रयत्न केला: प्रिस्क्रिप्शन नाही, औषध नाही. मी सुपरमार्केटमध्ये प्रयत्न केला: प्रिस्क्रिप्शनशिवाय मिळणारी आवृत्ती नाही. उरलेला एकमेव पर्याय म्हणजे हॉस्पिटल.

आणि तिथे मी तिला भेटलो.

Conchita.

परिचारिका. पंचेचाळीस वर्षांची. ती ॲरिझोनाच्या सोडून दिलेल्या भागांत राहत होती, जिथे उष्मा शापासारखा जड असतो आणि रात्र ओव्हरडोस, दूरवरचे सायरन आणि रिकाम्या घरांनी भरलेली असते. ओसाड गावांमध्ये माणसे जिवंतपणीच नाहीशी होतात.

तिने माझ्याकडे पाहिले. रोज ती हताश माणसे, व्यसनी, जखमी, तुटलेली कुटुंबे पाहत होती. माझ्यासारखा कोणी — परदेशी, सूट घातलेला, सभ्य, आणि फक्त थायरॉइडच्या औषधासाठी आलेला — तातडीच्या समस्यांच्या यादीत नव्हता.

तरीही कार्यपद्धती हा एक न ओलांडता येणारा अडथळा होता. ओबामाकेअर सगळ्यांना उपचार देत होते, हो, पण फक्त ते रुग्णालयात दाखल झाले तरच.

मला रुग्णालयात दाखल व्हायचे नव्हते. मला फक्त जगत राहायचे होते.

मी आग्रह धरला नाही. गरज नव्हती. मी जवळच्या हॉटेलात राहत आहे, एवढेच मी तिला सांगितले. मी तिच्याकडे माझे नाव ठेवले: Ferdinando. बाकी काही नाही.

मी निघालो. त्या रात्री, मध्यरात्रीच्या सुमारास, हॉटेलचा फोन वाजला. रिसेप्शनिस्टने विचारले की एका बाईला वर येऊ द्यायचे की मी खाली लॉबीत येणे पसंत करीन.

मी खाली जाणे निवडले.

Conchita तिथे होती. साध्या कपड्यांत. गणवेशाशिवाय, भूमिकांशिवाय.

“आपण बोलू शकतो का?” तिने विचारले. मी मान डोलावली.

आम्ही जवळच्या एका पबमध्ये गेलो. समोरासमोर बसल्यावर तिने टेबलाखालून हात पुढे करून मला एक लहानसे पांढरे पाकीट दिले. आत माझी औषधे. तिने ती अशा प्रकारे पुढे केली जसे कोणी व्यसनींना अमली पदार्थ पोचवतो. तीच खबरदारी, तोच धोका, तीच गुप्तता.

तिने असे का केले ते मला कळले नाही. मी तिच्याकडे काहीच मागितले नव्हते.

ती बोलली तेव्हाच मला ते कळले.

“प्रश्न औषधाचा नाही,” ती म्हणाली. “तुम्ही ज्या पद्धतीने गोष्टी मागितल्या त्याचा आहे. ती रीत. ती सभ्यता. ती शैली.”

तिने माझ्या डोळ्यांत पाहिले. किंकाळ्या, आणीबाणी, हिंसा आणि दारिद्र्य यांच्यात दिवस घालवणारी स्त्री, ज्यांना काही घ्यायचे नसते, फक्त जगायचे असते, त्यांना लगेच ओळखते.

“मी हे सगळ्यांसाठी करत नाही,” तिने पुढे म्हटले. आणि ते मला माहीत होते.

अनुपस्थितींनी भरलेल्या वाळवंटात, एका अदृश्य स्त्रीने उपस्थित राहायचे ठरवले होते.

टूसॉनमधील मोलकरीण – 22 वर्षांची स्थलांतरित

दुपारी मला काहीतरी गोड खाण्याची तीव्र इच्छा झाली. ती भूक नव्हती, ती मायेची कमतरता होती, आणि मला ते माहीत होते. सर्वांत सोपा उपाय म्हणजे एखाद्या रेस्टॉरंटमध्ये बसून काहीतरी साखरेचे मागवणे.

वेट्रेस लगेच आली. लहानखुरी, सडपातळ, शरीराने नाजूक पण हालचालींत चपळ. ती स्कर्ट घातलेली स्पीडी गोन्झालेसची बहीण वाटत होती: तिचे घोटे जणू पेटलेले असावेत तशी ती टेबलांमधून सुळकन जात होती.

“तुझे वय किती?” मी तिला विचारले.

तिने नोटपॅडकडे पाहिलेही नाही. तिने माझ्याकडे रागाने पाहिले.

“तुम्हाला काय करायचे आहे? खा, पैसे द्या आणि जा. आणि मला त्रास दिलात तर मी पोलिसांना बोलावीन.”

शरीर बावीस किलोचे. स्वभाव वीस टनांचा. काचेच्या बरणीतला शुद्ध डायनामाइट.

मालक लगेच बाहेर आला, माफी मागत. त्याने सगळे पाहिले होते. मी काहीच चुकीचे केले नव्हते, पण ती विश्लेषण करणाऱ्यांपैकी नव्हती: ती प्रतिक्रिया देत होती.

तिने मला तिची कहाणी सांगितली. ती मेक्सिकोतून काहीही न घेता आली होती: पैसे नाहीत, कुटुंब नाही, पक्की कागदपत्रे नाहीत, कोणतीही खात्री नाही. जगण्यासाठी ती टेबलांवर वाढत होती आणि ॲरिझोना क्वचितच देते अशा भविष्याची आशा बाळगत होती.

तिला घाई होती. जगातली सगळी घाई. आणि ती घाईच तिची मर्यादा होती.

मी पेन आणि कागद मागितला. मी एक पत्र लिहिले. कोणताही रोमँटिकपणा नाही, कोणतेही भ्रम नाहीत: फक्त सत्य. मी ते तिच्यासाठी मालकाकडे ठेवले, ज्याने आदर दाखवणाऱ्याला जशी मान डोलावतात तशी मान डोलावली.

दुसऱ्या दिवशी मी त्या जागेवरून गेलो. मी आत गेलो नाही. मला फक्त निरीक्षण करायचे होते.

अचानक मला मागून घाईची पावले ऐकू आली. पाठीवर एक थाप.

मी वळलो.

ती होती.

ओढलेला चेहरा, अस्वस्थ डोळे, लागलेली धाप.

“मी बावीस वर्षांची आहे,” ती म्हणाली.

“आणि तुम्ही झोपता तरी कुठे साले? मी रात्रभर तुम्हाला शोधत होते. तुम्ही कुठे आहात हे पोलिसांनाही माहीत नाही.”

मी तिच्याकडे पाहिले. ती आदल्या रात्रीचीच मुलगी होती, पण चिलखताशिवाय. प्रौढांना गिळून टाकणाऱ्या जगातली एक लहान मुलगी.

मी तिचा निरोप घेतला. आणि मी निघालो. उदासीनतेमुळे नव्हे. आदरामुळे. कारण काही नाजूकपणांना स्पर्श करायचा नसतो: त्यांना जाऊ द्यायचे असते.

उपसंहार – ॲरिझोना

ॲरिझोना हा देखावा नाही: ती एक सीमा आहे. आणि सीमा ओलांडल्या जात नाहीत. त्यांना सामोरे जावे लागते.

या राज्यात उष्मा हे तापमान नाही: तो एक निवाडा आहे. वाळवंट म्हणजे अवकाश नाही: तो एकाकीपणा आहे. माणसे जगत नाहीत, ती प्रतिकार करतात.

मी चार स्त्रियांना भेटलो आणि त्या सगळ्यांचा शब्द एकच होता: जगणे. सीमा गस्त अधिकारी स्त्री, दातांपर्यंत सशस्त्र पण ती ज्या वाळवंटावर गस्त घालते तितकीच एकटी. नवाहो स्त्री, निर्दय भूमीची आणि कधीच न भरणाऱ्या स्मृतीची कन्या. ओसाड गावांची परिचारिका, जी न दिसणारी आयुष्ये बरी करते आणि ज्यांच्याकडे काहीच उरलेले नाही त्यांना वाचवते. स्थलांतरित वेट्रेस, बावीस वर्षांचा राग आणि नाजूकपणा, स्वतःपेक्षा मोठ्या जगाशी युद्ध करणारी.

चार वेगवेगळ्या वाटा. आत तेच वाळवंट.

ॲरिझोनात स्त्रिया भविष्याची वाट पाहत नाहीत: त्या सगळ्या ताकदीनिशी ते शोधतात. आणि ते सापडले नाही, तरी त्या चालत राहतात. कारण थांबणे म्हणजे नाहीसे होणे.

पुरुष घळी पाहण्यासाठी हे राज्य ओलांडतात. स्त्रिया मृत्यू टाळण्यासाठी ते ओलांडतात. आणि त्या ते शांतपणे करतात, कोणाकडेही काहीही न मागता.

चिंतन – ॲरिझोना

वाळवंट तुम्हाला एक गोष्ट शिकवते: कोणीही एकटे जगू शकत नाही.

तरीही, ॲरिझोनाच्या स्त्रिया ते करतात. रोज. दर रात्री. श्वास कोंडणाऱ्या हवामानात आणि तुम्ही खंबीर राहू शकत नसतानाही खंबीर राहण्याची मागणी करणाऱ्या समाजात.

त्या अशा स्त्रिया आहेत ज्यांच्याकडे तक्रार करायला वेळ नाही. स्वप्ने पाहायला वेळ नाही. चुका करायला वेळ नाही.

आणि मी, पुन्हा एकदा, मी नेहमी करतो तेच केले: मी त्यांना भेटलो, त्यांचे निरीक्षण केले, ऐकले, आणि मग त्यांना जाऊ दिले. कारण आदर म्हणजे धरून न ठेवणेही असते. ॲरिझोनाने मला आठवण करून दिली की अशी काही आयुष्ये असतात जी समजून घेतली जावीत असे मागत नाहीत: त्यांचे फक्त दुर्लक्ष होऊ नये एवढेच ती मागतात.

आणि मी त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणार नाही. कधीच.

अर्कान्सास

अर्कान्सास म्हणजे टेकड्या, नद्या आणि करकरणाऱ्या लाकडी घरांमधील एक संथ वळण. हे असे राज्य आहे जे आवाज करत नाही, कारण आवाजाने नको असलेले लक्ष वेधले जाईल. इथे सगळे काही हाडापर्यंत उघडे पडलेले आहे: शेतमजुरी, विसरलेल्या खाणी, एकाकी वस्त्या, अशा वस्त्या जिथे गरिबी हा एक टप्पा नसून वारसा आहे.

ही नकाशाबाहेर जगणारी अमेरिका आहे. संपत्ती पश्चिमेकडे आहे. आधुनिकता उत्तरेकडे आहे. बाकीचे इथेच राहतात: ज्यांच्याकडे दुसरा पर्याय नव्हता ते.

अर्कान्सासच्या स्त्रिया म्हणजे जे उरले आहे ते एकत्र धरून ठेवणाऱ्या: अस्थिर कुटुंबे, कोसळणारी घरे, गैरहजर किंवा कामाने पिचलेले नवरे. अर्कान्सासची स्त्री लवकर मोठी होते, लवकर लग्न करते आणि लवकर म्हातारी होते.

ती आहे: – पूर्णवेळ आई – प्रमाणपत्र नसलेली परिचारिका – वेळ भागवणारी मानसशास्त्रज्ञ – स्वयंपाकी, चालक, शिक्षिका – सुपरमार्केटमध्ये, शेतांवर, स्वस्त दवाखान्यांमध्ये कमी पगारावर काम करणारी कामगार.

पण इथेच संपत नाही. अर्कान्सासची आणखी एक बाजू आहे: कठोर, लपलेली, अशा नोकऱ्यांनी बनलेली ज्या सत्ता देतात पण आयुष्य हिरावून घेतात. ती अशीही आहे: – संपूर्ण देशाची गुपिते जाणणारी पोस्ट कर्मचारी – स्थानिक कंपन्यांची मॅनेजर, बोनस किंवा गौरवाशिवाय, फक्त ताण – कर आणि महसूल अधिकारी, जिची भीती वाटते पण जिच्याकडे दुर्लक्ष होते, कागदपत्रांच्या ढिगाऱ्याखाली आणि कमी पगाराखाली चिरडलेली – शिक्षा म्हणून किंवा संरक्षणासाठी इथे बदली झालेली FBI एजंट, गप्प राहायला भाग पडलेली – पाणीपुरवठा विभागातील तंत्रज्ञ, जी अशा समाजाला पाणी पुरवते ज्याला तिचे नावही माहीत नाही – औषध कंपनीतील कामगार, जिथे उपचारांची आश्वासने दिली जातात पण थकवणाऱ्या पाळ्या दिल्या जातात

श्रद्धा हा नांगर आहे. कष्ट रोजचे आहेत. एकटेपणा हाच नियम आहे.

इथे स्त्रिया मुक्ती शोधत नाहीत: त्या विसावा शोधतात. आणि अनेकदा तो त्यांना मिळत नाही.

पोस्ट कर्मचारी – 48 वर्षे

अर्कान्सासमध्ये पोस्ट ऑफिस गावाच्या हृदयात असते. ती फक्त पत्रे आणि पार्सल जाण्या-येण्याची जागा नाही: तिथे गप्पा, चेक, तक्रारी, फसवणुकी आणि कबुलीजबाब फिरत असतात.

ती ते तरंगत ठेवते. तिला सगळ्यांबद्दल सगळे माहीत असते. पण तिच्याबद्दल कोणालाच काही माहीत नसते.

माझ्यासाठी ते माझ्या आईच्या ऑफिसमध्ये परत गेल्यासारखे होते. पोस्ट ऑफिसमध्ये पस्तीस वर्षे, आणि काही गोष्टी लगेच ओळखू येतात: कठोर उतरंड, मोजक्या लोकांवर ठेवलेला विश्वास, हातोहात फिरणारे पण नेहमी नियंत्रणाखाली असलेले पैसे. कोणते उत्तर मिळणार हे आधीच माहीत असताना मी आत गेलो. अंदाज बांधता येणे हा एक फायदा असतो.

48 वर्षांच्या डायरेक्टर Kriss ने तिच्या ऑफिसचे दार उघडले, हा एक विनोदच होता. तिने लगेच मला “परदेशी सल्लागार” असल्यासारखे वागवले, त्या कुतूहल आणि अविश्वासाच्या मिश्रणाने, जे कोणावरही विश्वास न ठेवण्याची सवय असलेल्या पण सगळे एकटीने करून थकलेल्या स्त्रियांमध्ये असते.

आधी तिने मला दाखवले की ती काय करू शकते. मग, अधिक धाडसाने, तिला काय हवे आहे ते.

पहिला अडथळा पार झाल्यावर, पैशांशी आणि तिच्या रोजच्या साधनांशी असलेल्या संपर्काने बाकीचे विरघळून गेले. ती बोलू लागली. प्रशासनाशी अवघड संबंध, अडलेली कारकीर्द, मोडलेली आश्वासने, सततच्या तपासण्या, शून्य दखल.

“मला जलद आणि परिणामकारक उपाय हवे आहेत,” ती म्हणाली.

मी तिला फक्त एक लॅटिन वाक्य सांगितले, चिथावणी म्हणून फेकलेले: “Do ut des.” मी तुला देईन, म्हणजे तू मला देशील.

तिला लगेच समजले: “तुम्हाला हवे ते सगळे मी देईन, जर तुम्ही मला मदत केलीत तर.”

तीन दिवसांत मी जनरल मॅनेजमेंटसाठी पत्रांची एक मालिका तयार केली. तिने ती वाचली, त्यांवर प्रतिस्वाक्षरी केली आणि ती पाठवून दिली. थोड्याच दिवसांत बोलावणे आले.

तिने आग्रह धरला की मी सल्लागार म्हणून तिच्यासोबत यावे. मी तयार झालो. निकाल स्पष्ट होता: – अधिकाऱ्यापासून मॅनेजरपर्यंत बढती – पगारवाढ – तीच भूमिका – खूपच कमी तपासण्या.

ती आनंदाने उड्या मारत ऑफिसमधून बाहेर पडली. ही समस्या ती किमान पाच वर्षांपासून वागवत होती, आणि एका आठवड्यात ती नाहीशी झाली.

संध्याकाळी ती मला जेवायला घेऊन गेली.

ती सुरेख पोशाखात आली, मी तिला ऑफिसमध्ये पाहिले होते त्यापेक्षा वेगळी. स्पष्ट होते की कोणीतरी तिला तयार होण्यात मदत केली होती: सहकारी, मैत्रिणी, तिची मुलगी. “दुर्लक्षित” पासून “दिसणारी स्त्री” पर्यंतच्या त्या बदलात सगळ्यांनी भाग घेतला होता.

जेवण संपल्यावर ती पैसे द्यायला काउंटरवर गेली. पैसे न देताच परत आली. मालकाने तिला थांबवले होते: बिल आधीच भरले गेले होते.

मी आधीच सांगून ठेवले होते: “तिच्याकडून एक पैसाही घेऊ नका. हे माझ्या खात्यावर.”

Kriss हसली. मग तिने मला निघायला सांगितले. “मी तुम्हाला घरी घेऊन जाते. तुम्हाला जी भेट मिळायला हवी ती मला द्यायची आहे.”

तिच्या मनात काय आहे हे मला नेमके माहीत होते. मी तिला पुढे जायला सांगितले, मी थोड्या वेळात येतो असे सांगितले.

मी मात्र विमानतळाकडे निघालो. मी ते राज्य सोडले.

तीन दिवसांनी मला तिचा ईमेल आला. तिने लिहिले होते की माझ्या वागण्याने ती निराश झाली, पण कृतज्ञही आहे. तिच्या शब्दांत, तिला “माझे आयुष्य बदलण्याच्या बदल्यात काहीही न मागणारा एक खास पुरुष” भेटला होता.

वाट चुकलेली FBI एजंट – 38 वर्षे

वॉशिंग्टनहून आलेली, मोठ्या तपासांची, जड ब्रीफिंगची आणि इतरांचे आयुष्य ठरवणाऱ्या पुरुषांनी भरलेल्या काचेच्या खोल्यांची सवय असलेली. आता ती अर्कान्सासच्या एका उपनगरातील ठाण्यात आहे: स्वस्त अमली पदार्थ, घरगुती हिंसा, हट्टी शांतता. तिची सत्ता निरुपयोगी आहे. तिचा एकटेपणाही.

मी तिथे दूतावासासमोर माझी कौशल्ये आणि माझ्या कमकुवत बाजू जाहीर करण्यासाठी आलो होतो. नेहमीची प्रक्रिया. मी तिच्या ऑफिसमध्ये शिरतो: Marion, 38 वर्षे, जबरदस्तीने बदली केलेली फेडरल एजंट.

“आपण एकमेकांना नावाने हाक मारू, Nando,” ती लगेच म्हणाली. “सांग: तुझ्यात काही कमकुवतपणा आहे?”

“हो. स्त्रिया.”

ती ताठरली. “म्हणजे काय?”

“मी त्यांना मदत करतो, जमले तर त्यांच्यावर प्रेम करतो… आणि त्यांना सोडून देतो.”

“का?” तिने विचारले. “कारण तुम्ही नेहमी त्याच दातांनी चावता, आणि आमच्याकडे कितीतरी जास्त आहेत. ही वर्तनाची गोष्ट आहे: सगळे काही धरून ठेवता येत नाही, सगळे काही राखून ठेवता येत नाही.” आता तिला स्वतःचे विश्लेषण हवे होते. “मग माझेही कर. मला सांग, माझी इथे बदली का झाली. तुला काय दिसते ते मला दाखव.”

तीन मिनिटे. त्याहून जास्त नाही. ती कोसळायला तेवढे पुरेसे होते.

तिची समस्या साधी होती: ती तिच्या भावनांवर नियंत्रण ठेवू शकत नव्हती. FBI सारख्या संस्थेत तो एक शाप आहे. तो तुम्हाला कमकुवत करतो, अविश्वासार्ह बनवतो, तुमचे तपास काढून घेतले जातात आणि तुम्हाला अशा ठिकाणी पाठवले जाते जिथे तुम्ही काही नुकसान करू शकत नाही.

मी तिला सांगितले. कोणताही आडपडदा न ठेवता.

आधी तिने नाकारले. मग तिने एक क्षण विचार केला. आणि ती रडू लागली. इतर कोणालाही धाडस झाले नसताना जो खरे सांगतो त्याला जशी मिठी मारतात, तशी तिने मला मिठी मारली.

मग तिने माझे स्थान प्रमाणित करणाऱ्या कागदपत्रांवर सही केली. ती एक तार्किक कृती होती, पण तिची सही भावनिक होती.

बाहेर पडताना मी वॉशिंग्टनला फोन केला. मी बदली मागितली: “मला मायामीला हलवा. मी इथे राहू शकत नाही. तिथे मी मोकळा असेन.”

सहा महिन्यांनंतरही Marion माझ्या संपर्कात होती. फोन, ईमेल आणि भेटीच्या विनंत्या.

मी तिला नेहमी तेच सांगायचो: “भविष्य नाही. मी आधीच दुसरीकडे आहे.”

तिने हार मानली नाही. ती FBI मध्ये होती. आणि FBI एकदा तुम्हाला लक्ष्य करते, तेव्हा ती लगेच सोडत नाही.

औषध कंपनीतील कामगार – 55 वर्षे

ती एका कारखान्यात काम करते जो संपूर्ण देशासाठी औषधे बनवतो. एक प्रचंड विरोधाभास: ती इतरांना बरे करते, स्वतःला विष देते. जड रसायने, कठीण पाळ्या, अर्धेच संरक्षण देणारे मास्क, कशापासूनही संरक्षण न देणारा पगार.

तिचे नाव कोणालाच माहीत नाही. तिच्या हातांतून जाणाऱ्या गोळ्या सगळेच घेतात.

माझा प्रवेश ठरवलेला नव्हता. सगळे एका जेवणाच्या वेळी सुरू झाले, Covid नंतर, जेव्हा मी हसत हसत म्हणालो की मी Pfizer चे चार डोस घेतले आहेत, सगळे एकाच बॅचचे, आणि त्या बॅचमध्ये “Viagra प्रकार” होता ज्याने कायमचे फायदे मिळत होते. एक विनोद. माझ्या विनोदांपैकी एक.

पण जवळच्या टेबलांवरील कोणीतरी ऐकले. आणि ही बातमी देशभर पसरली. मग जगभर.

औषध कंपनीला मला भेटायचे होते. समजून घेण्यासाठी. खात्री करण्यासाठी. कारण अमेरिकेत चांगला सामाजिक गवगवा शेअरची किंमत दुप्पट करू शकतो.

ते मला कारखान्यात घेऊन गेले. मी आत शिरताच 130 लोक उभे राहिले आणि टाळ्या वाजवू लागले. माझा चेहरा लाल झाला होता, आणि त्यांना खात्री होती की मी “रहस्य” उघड करणार आहे.

मी खरे सांगितले: “तो एक विनोद होता.” त्यांनी विश्वास ठेवला नाही.

मॅनेजर, अधिकारी आणि सेक्रेटरी यांनी मला घेरले: प्रत्येकाला एक तपशील, एक पुष्टी, तांत्रिक सत्याचा एक इशारा हवा होता.

पण 55 वर्षांच्या एका कामगार स्त्रीने, जिचे हात रसायनांनी खराब झाले होते, वर्षानुवर्षांच्या अदृश्य कामाने जिची पाठ वाकली होती, तिने माझी मुलाखत मागितली. त्यांनी तिला माझ्यासोबत एका खोलीत नेले. ती खचलेली आत आली. रिकामी. थकलेली.

आम्ही पंचेचाळीस मिनिटे बोललो.

लसींबद्दल नाही. बॅचबद्दल नाही. चमत्कारिक ताकदीबद्दल नाही.

आम्ही आयुष्याबद्दल बोललो. सामान्य म्हणून खपवलेल्या अपयशांबद्दल. गाडलेल्या स्वप्नांबद्दल, कारण तिथे कोणालाच ती पाहण्याची चैन परवडत नाही.

मी तिला फक्त एक सत्य सांगितले: “स्वप्न पाहणे बरे करत नाही, पण वाचवते. आणि तुम्ही बनवता त्या सर्वात स्वस्त औषधापेक्षाही ते कमी खर्चाचे आहे.”

ती हसत बाहेर पडली. तिच्या सहकाऱ्यांनी तिच्याकडे असे पाहिले जणू तिला सार्वत्रिक उतारा सापडला आहे.

“त्याने तुला काय सांगितले?” त्यांनी तिला विचारले.

तिने उत्तर दिले नाही. आणि मी कधीच सांगणार नाही.

जगातील ते सर्वात साधे रहस्य होते: शब्द, जर ते योग्य जागी ठेवता आले, तर जिथे हवा नव्हती तिथे जागा उघडतात.

आणि तिच्यासाठी, त्या दिवशी, फक्त श्वास घेणे पुरेसे होते.

सुरेख चोर स्त्री – 30 वर्षे

ती सहजप्रवृत्तीने चोरी करत नाही. ती चोरी करते, कारण अर्कान्सास काहीही नसताना जन्मलेल्यांना माफ करत नाही.

ती सुसंस्कृत, बुद्धिमान आणि भीती वाटावी इतकी तल्लख आहे. ती मॅनेजर, प्राध्यापिका आणि सल्लागार होऊ शकली असती. त्याऐवजी ती एक सावली झाली आहे: ती घरे, चॅट्स, ओळखी, आश्वासने आणि हुकलेल्या संधी यांच्यामध्ये फिरते.

मी तिला ऑनलाइन भेटलो. Skype वर मदतीची विनंती आली, स्वच्छ प्रोफाइल, एखाद्या सांकेतिक शब्दासारखे वाटणारे नाव: Last A. तिला सुंदर म्हणणे हा अपमान होता. सुंदर हा शब्द अपुरा होता. चोर असणे नैसर्गिक होते. मूर्ख असणे सामान्य होते. परिपूर्ण मेकअप केलेले एक कोडे.

तिने माझ्याकडे मदत मागितली. मी ती दिली.

एका वर्षात तिने $14,000 जमवले, सगळे तिने सांगितलेल्या गरजांसाठी. कधीही भेट नाही. कधीही व्हिडिओ कॉल नाही. कधीही फोन नाही. फक्त डिजिटल पत्रे, काळजीपूर्वक रचलेल्या विनंत्या, खऱ्या वाटणाऱ्या आणीबाणी.

मला आजवर मिळालेली ती सर्वात गोड फसवणूक होती.

शेवटी मी तिला शोधायला जायचे ठरवले. लिटल रॉक. Bill आणि Hillary Clinton यांचे शहर.

मी तिची आई Rita हिला भेटलो. एक प्रेमळ, गोंधळलेली स्त्री, जी आपल्या मुलीला खरोखर ओळखत नव्हती. मला पाहून ती जराही दचकली नाही; उलट, श्वास घेण्याइतक्या सहजपणे तिने माझ्याकडे आणखी पैसे मागितले.

त्या क्षणी मला सत्य दिसले.

ती एकटी नव्हती. ती घानामधील एका टोळीशी जोडलेली होती. ती तिच्या कमाईचा 55% परत देत असे. गरजेपोटी झालेली व्यावसायिक. सगळ्यांनी मला विचारले की मी इतक्या घाणेरड्या खेळाला कसा बळी पडलो. मी विश्वास कसा ठेवला. पैसे कसे दिले. टिकून कसा राहिलो. स्वीकारले कसे.

पण उत्तर साधे होते, आणि ते माझ्या मनात स्पष्ट होते:

जे मदत करण्यासाठीच घडलेले असतात ते वाईटाचा विचार करत नाहीत. जग त्यांना वेगळे दाखवत असतानाही, त्यांना फक्त ते करू शकतील ते चांगलेच दिसते.

उपसंहार – अर्कान्सास

अर्कान्सास हे राज्य नाही: तो एक संथ सापळा आहे. गरिबी, शांतता, अगदी कमी काम आणि शांतपणे विरून जाणाऱ्या आयुष्यांचे जाळे. इथे मला भेटलेल्या स्त्रिया तारण मागत नव्हत्या. त्या फक्त श्वास घेण्यासाठी एक जागा मागत होत्या.

देशातील सगळ्या गुपितांची राणी असलेल्या पोस्ट कर्मचारीला फक्त तिची किंमत परत मिळवायची होती. वरून कोसळलेली FBI एजंट गुन्हेगारीपेक्षा स्वतःशीच जास्त लढली. गोळ्या आणि रसायनांमध्ये अदृश्य असलेल्या औषध कंपनीतील कामगाराने थोडे थोडे स्वतःला विष देत जगाला वाचवले. आणि सुरेख चोर… ती या राज्याचे परिपूर्ण प्रतीक होती: बुद्धिमान, तल्लख, पण आयुष्याने लादलेला मार्ग निवडायला भाग पडलेली.

अर्कान्सासने मला एक साधी गोष्ट दाखवली: इथे स्त्रिया जमेल तशा जगतात. काही टिकून राहतात. काही पळून गेल्या. काही सावलीत सरकतात, कारण तिथे प्रकाश कधीच नव्हता.

आणि त्या सगळ्या, या ना त्या प्रकारे, अनुपस्थित राहतात. त्या हरवल्या आहेत म्हणून नाही. तर कोणीच त्यांना पाहत नाही म्हणून.

चिंतन – अर्कान्सास

या राज्यात मला समजले की गरिबी ही आर्थिक स्थिती नाही. ती भावनिक, सांस्कृतिक आणि मानसिक स्थिती आहे. आपल्याला यापेक्षा काहीच मिळायला नको, ही खोलवरची खात्री. इथे जन्मलेल्यांना न लिहिलेल्या नशिबाशी लढावे लागते.

अर्कान्सासच्या स्त्रीला भविष्य नसते: ती ते आपल्या उघड्या हातांनी बांधते. रोज. अशा समाजात, जो संधीबद्दल बोलतो पण वाटतो फक्त जगण्यापुरतेच.

मला इथे एक गोष्ट स्पष्ट दिसली:

स्त्रिया पडत नाहीत.

त्यांना पडू दिले जाते.

आणि खरे पाप गरिबी नाही. ते पाहून पुढे निघून जाणाऱ्यांची उदासीनता आहे.

मी पुढे निघून जात नाही. मी पाहतो, ऐकतो, लिहितो. आणि मी या कथा या मातीतून बाहेर आणतो, कारण मी तसे केले नाही, तर त्या इथल्या सगळ्या गोष्टींसारख्याच गाडल्या जातील: शांततेत, धुळीत आणि लाजेत.

कॅलिफोर्निया

कॅलिफोर्निया हे राज्य नाही: तो एक सामूहिक भ्रम आहे.

दुरून पाहणाऱ्यांसाठी, त्याचा सूर्य, ताडाची झाडे, सिनेमा, तंत्रज्ञान, महासागर, अमेरिकन स्वप्न. खालून अनुभवणाऱ्यांसाठी, ती एक सततची भेग आहे: निरपेक्ष गरिबीपासून काही मीटरवर अतिरेकी श्रीमंती, शेतांतील तोडणीच्या शेजारी हाय-टेक काम, बंद बंगले आणि फुटपाथवरचे प्लास्टिकचे तंबू. ही अशी जागा आहे जिथे जग शक्यता शोधायला येते आणि त्याला आधीच लिहून ठेवलेल्या उतरंडी सापडतात.

स्त्रियांसाठी कॅलिफोर्निया हे खोटे आश्वासन आहे: – दिखाऊ स्वातंत्र्य – जाहीर केलेले हक्क – मिरवलेल्या संधी.

पण नियम नेहमी तोच: तुम्ही बरोबरीने चालू शकला नाहीत, तर तुम्ही नाहीसे होता.

इथल्या अनुपस्थिती म्हणजे शांतता नाही: ती अशी शरीरे आहेत जी व्यवस्था मागे वळून न पाहता मागे सोडून देते.

सिलिकॉन व्हॅलीची स्त्री – 39 वर्षे

तिला “नवोन्मेषाची राजधानी” म्हणतात, पण सिलिकॉन व्हॅली ही एक बंदिस्त जहागीर आहे, जिथे सत्ता पुरुषी, गोरी किंवा आशियाई, अभियांत्रिकीवर आधारलेली, वेडेपणापर्यंत स्पर्धात्मक आहे.

इथे स्त्रियांचे अधिकृतपणे स्वागत आहे: – विविधता कार्यक्रम – कंपन्यांच्या आचारसंहिता – लिंगसमानतेवरील चर्चासत्रे – वार्षिक अहवालांतील हसरे फोटो.

पण ज्या खोल्यांत खरे निर्णय होतात, तिथे दृश्य वेगळे असते.

तिच्याकडे दोन पदव्या आहेत, एक मास्टर्स पदवी, उत्तम इंग्रजी आणि उच्च तांत्रिक कौशल्ये. ती डिजिटल उत्पादने, डेटा आणि प्लॅटफॉर्म्सवर काम करते. तिचे दिवस अशा मीटिंगमध्ये जातात जिथे तीन लोक खऱ्या कल्पना ठरवतात: दोन टेबलाशी, एक स्क्रीनवर.

ते तिच्याकडून सॉफ्ट स्किल्स, मध्यस्थीचे कौशल्य आणि सहानुभूती मागतात. ते तिला समन्वयाची भूमिका देतात, नेतृत्वाची नाही. तिने हजर असावे, पण मुख्य भूमिकेत नसावे, असे त्यांना वाटते.

या व्यवस्थेत मातृत्व ही एक व्यवस्थापकीय विसंगती आहे. फायदे, रजा, आधार, स्त्रीबीज गोठवण्याच्या सुविधा, कंपनीचे पाळणाघर आहे — पण नेहमी एका न बोललेल्या अटीसह: तुम्ही वेग कमी करायचा नाही.

ती गरोदर राहिली, तर तिला संभाव्य समस्या म्हणून पाहिले जाते. नाही राहिली, तर तिला “स्कर्ट घातलेला पुरुष” म्हणून पाहिले जाते, इतर सगळ्यांसारखीच बदलता येणारी. दोन्ही परिस्थितींत ती एक साधन आहे: कधीही लक्षाचे केंद्र नाही.

संध्याकाळच्या मीटिंग, “आणीबाणी”चे वीकेंड आणि आशिया किंवा युरोपसोबत रात्री उशिराचे कॉल तुमच्या खासगी आयुष्यावर परिणाम करत नाहीत. व्यवस्था संपूर्ण उपलब्धतेची मागणी करते.

जेव्हा ती कोसळते – बर्नआउट, चिंता, निद्रानाश, अर्थाचे संकट – तेव्हा उत्तर नेहमी तेच असते: – योग – माइंडफुलनेस – खासगी थेरपी.

कधीही संरचनात्मक बदल नाही. कधीही सत्तेचे खरे पुनर्वाटप नाही.

तिची अनुपस्थिती शारीरिक नाही: ती प्रतीकात्मक आहे. ती प्रत्येक प्रक्रियेत हजर असते, पण अंतिम दखलीत कधीच नाही.

तंत्रज्ञान जगाला स्त्री-सक्षमीकरणाच्या कथा विकते. पण खोलवर, स्त्रिया सांभाळायचे अपवाद राहतात, ओळखायचे आधारस्तंभ नाहीत.

सेंट्रल व्हॅलीची स्थलांतरित स्त्री – 28 वर्षे

सेंट्रल व्हॅली हा कॅलिफोर्नियाचा असा भाग आहे जो पर्यटक पाहत नाहीत आणि सिनेमे चित्रित करत नाहीत.

हा अर्ध्या देशाला अन्न पुरवणारा शेतीचा पट्टा आहे: – फळबागा – भाज्या – बदाम – द्राक्षबागा – प्रक्रिया उद्योग.

या दृश्यात स्थलांतरित स्त्री ही साखळीची अदृश्य प्रेरक शक्ती आहे. त्या मेक्सिकोतून, मध्य अमेरिकेतून, कोणताही खरा पर्याय नसलेल्या गरीब समुदायांतून येतात. अनेकींकडे कागदपत्रे नाहीत, इतरांकडे कमकुवत कागदपत्रे आहेत, आणि सगळ्यांची स्थिती एकच आहे: त्यांचे अस्तित्व अडचणी निर्माण न करण्यावर अवलंबून आहे.

ती शेतांत, ग्रीनहाउसमध्ये आणि पॅकेजिंगच्या कारखान्यांत काम करते. थकवणाऱ्या पाळ्या, वाकलेली पाठ, प्रचंड उष्णता, हवेत कीटकनाशके, सूक्ष्म आणि सततची पाळत. ती कमी बोलते, खूप पाहते, सगळे ऐकते.

मजुरी कमी आहे, अनेकदा खऱ्या किमान वेतनापेक्षा कमी. जादा तासांची नोंद नेहमीच होत नाही. आजारपणाची रजा मिळत नाही: जे कामावर येत नाहीत, त्यांची जागा दुसरे घेतात.

हिंसा व्यापक आहे, पण अनेकदा नोंदली जात नाही: – कामावरील छळ – लैंगिक ब्लॅकमेल – नोकरी जाण्याची धमकी – अधिकाऱ्यांकडे तक्रार करण्याची धमकी.

तक्रार करणे म्हणजे सर्वस्व गमावण्याचा धोका. गप्प राहणे म्हणजे मुलांसाठी घरी काहीतरी आणत राहणे.

तिची अनुपस्थिती संस्थात्मक आहे: ती सार्वजनिक आकडेवारीत दिसत नाही, तिला प्रतिनिधित्व नाही, शेतीचे निर्णय होतात त्या चर्चांमध्ये ती सहभागी होत नाही, आणि पर्यावरणीय संक्रमण किंवा शाश्वत पुरवठा साखळ्यांवर चर्चा होते तेव्हा तिचा सल्ला घेतला जात नाही.

ती अशी स्त्री आहे जी संपूर्ण देशाचे अन्न सांभाळते, पण अधिकृत कथनात तिला जागेचा हक्क नाही.

कॅलिफोर्निया स्वतःला “हरित”, पर्यावरण, आरोग्य आणि भविष्याची काळजी करणारे म्हणून विकते. पण त्याच्या शेतीच्या गाभ्यातील शेतांत स्त्रिया अशा परिस्थितीत काम करतात जी कोणत्याही घोषणेला खोटे ठरवते.

प्रतिमा उद्योगातील स्त्री – 32 वर्षे

हॉलिवूड, टेलिव्हिजन स्टुडिओ, डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स, एजन्सी, जाहिरात, सोशल मीडिया. कॅलिफोर्नियाने प्रतिमेवर आधारित एक जागतिक अर्थव्यवस्था उभारली आहे. या यंत्रणेच्या केंद्रस्थानी आहे पृष्ठभाग म्हणून वापरली जाणारी स्त्री.

अभिनेत्री, एक्स्ट्रा, मॉडेल, इन्फ्लुएन्सर, पार्श्वभूमीतील चेहरा. तिच्याबद्दलचा मुख्य विचार नैतिक, सांस्कृतिक किंवा व्यावसायिक नाही: तो सौंदर्याचा आहे.

“स्त्री भूमिकां”च्या ठरावीक श्रेणी आहेत: – जाहिरातींसाठी तरुण स्त्री – कौटुंबिक मोहिमांसाठी “सामान्य” स्त्री – काही लक्ष्यगटांसाठी अतिलैंगिक शरीर – इतरांसाठी आश्वासक चेहरा.

कास्टिंग म्हणजे फक्त निवड नाही: ती एक सांस्कृतिक चाळणी आहे. कोणाला दाखवता येईल, कोणाला विकता येईल आणि कोणाला नाकारता येईल, हे ती ठरवते.

उघड आणि छुप्या मागण्या नेहमी त्याच असतात: – ठरावीक वजनात बसणे – मेकअप, टच-अप, बदल स्वीकारणे – साचेबद्ध पटकथांशी जुळवून घेणे – पैसे देणाऱ्यांना उलट न बोलणे.

काही दृश्ये किंवा परिस्थिती नाकारण्याचा प्रयत्न करणारी कोणीही “अवघड” समजली जाते. अत्याचार किंवा ब्लॅकमेलची तक्रार करणाऱ्यांना एकटे पाडले जाते, शिक्का मारला जातो, आणि अनेकदा शांततेने त्यांची जागा भरली जाते.

मोठ्या जागतिक मोहिमा बॉडी पॉझिटिव्हिटी, आदर, सक्षमीकरण आणि समावेशनाबद्दल बोलतात. पण ऑफिसच्या कॉरिडॉरमध्ये, कास्टिंग कॉलमध्ये आणि निर्मितीच्या मीटिंगमध्ये खरे निकष जुनाट, सामान्य आणि हिंसक राहतात.

इथे स्त्री प्रतिमा म्हणून अतिदृश्य आहे आणि मुक्त व्यक्ती म्हणून अदृश्य.

तिची अनुपस्थिती मानसिक आहे: ती स्वतःपासून तुटलेली आहे, एका ब्रँडमध्ये बदललेली, आपली किंमत आकड्यांत मोजायला भाग पडलेली: व्ह्यूज, लाइक्स, फॉलोअर्स, एंगेजमेंट.

होर्डिंगवर छापलेल्या प्रत्येक परिपूर्ण चेहऱ्यामागे एक अशी व्यक्ती असते, जिचे स्वतःच्या प्रतिमेवर अनेकदा जवळजवळ काहीच नियंत्रण नसते.

बेघर स्त्री – 50 वर्षे

अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या बेघर लोकसंख्येपैकी एक कॅलिफोर्नियातही आहे.

उड्डाणपुलांखाली तंबू, कालव्यांच्या कडेने उभारलेल्या तात्पुरत्या छावण्या, गाड्यांमध्ये, मोडकळीस आलेल्या कॅम्परमध्ये आणि निवासी पट्ट्यांत बदललेल्या फुटपाथवर राहणारे लोक. लॉस एंजेलिस, सॅन फ्रान्सिस्को, ओकलंड, सॅन डिएगो: गरिबी सर्वत्र आहे, दिसणारी आणि दुर्लक्षित.

बेघर स्त्री दुहेरी धोक्यात असते: – गरीब स्त्री म्हणून – असुरक्षित स्त्री-शरीर म्हणून.

अनेकदा तिचा इतिहास असा असतो: – न परवडणारी भाडी – गमावलेल्या नोकऱ्या – उद्ध्वस्त करणारी ताटातूट – घरगुती हिंसा – उपचार न झालेले आरोग्याचे प्रश्न – भूल म्हणून वापरलेली व्यसने.

रात्र कधीच विश्रांती नसते: ती बचाव असते. काही वस्तू, एक स्लीपिंग बॅग, एक पिशवी, एक कागदपत्र, एक आठवण यांचे संरक्षण. सामाजिक सेवा अस्तित्वात आहेत, पण त्या आहेत: – संथ – अपुऱ्या – नोकरशाही – कधी कधी अपमानास्पद.

बेघर स्त्रिया अचूक आकडेवारीतून निसटतात: त्या अशा आहेत ज्या फिरत राहतात, हल्ले टाळण्यासाठी जागा बदलतात, भीतीमुळे निवारागृहांत जात नाहीत, मुले काढून घेतली जातील या भीतीने मुलांना सेवांकडे नेत नाहीत.

तिची अनुपस्थिती नैतिक आहे: समाज तिला पाहतो, पण स्वतःचा भाग म्हणून ओळखत नाही. तिचे वर्णन एक समस्या म्हणून होते, राजकीय आणि आर्थिक निवडींचा परिणाम म्हणून कधीच नाही.

डिजिटल समावेशन, नवोन्मेष आणि शाश्वत भविष्याबद्दल बोलणारे कॅलिफोर्निया अशा स्त्रियांसोबत जगते, ज्या सार्वजनिक कारंज्यांत केस धुतात, पार्किंगमध्ये कपडे बदलतात, अन्नछत्रामुळे जेवतात.

त्यांपैकी कोणतीही “अपवादात्मक उदाहरणे” नाहीत. जगण्याच्या खर्चाचा सामना करू न शकणाऱ्यांचे पतन अटळ म्हणून स्वीकारणाऱ्या एका मॉडेलचा तो सामान्य परिणाम आहे.

उपसंहार – कॅलिफोर्निया

कॅलिफोर्निया ही जगाची शोकेस आहे आणि त्याच वेळी त्याची मागची खोलीही.

बाहेरून ते दाखवते: – तंत्रज्ञान– सिनेमा– संगीत– विद्यापीठ– नवोन्मेष

आतून ते लपवते: – शेतीतील शोषण – स्थावर मालमत्तेतील विषमता – अतिरेकी अनिश्चितता – व्यसने – संरचनात्मक बेघरपणा. इथे स्त्रिया त्यांच्या अभावामुळे अनुपस्थित नाहीत. त्या प्रतिमांच्या अतिरेकामुळे अनुपस्थित आहेत.

जेव्हा एखादी जागा सर्वत्र सतत स्त्री-शरीरे दाखवत राहते — स्क्रीन, होर्डिंग, व्हिडिओ, जाहिराती, सोशल मीडिया फीड — तेव्हा ती जगाला असा भ्रम देते की स्त्रिया केंद्रस्थानी आहेत.

प्रत्यक्षात: – तंत्रज्ञानात काम करणारी स्त्री फार कमी शासन करते – शेतांतील स्थलांतरित स्त्रीचे कोणी ऐकत नाही – प्रतिमा व्यावसायिक तयार साच्यांच्या भूमिकांत दाबली जाते – बेघर स्त्रीकडे पाहणेच टाळले जाते.

कॅलिफोर्निया सिद्ध करते की अनुपस्थिती म्हणजे फक्त रिकामेपणा नाही: ती खऱ्या सत्तेशिवायचे अतिप्रतिनिधित्वही असू शकते.

हे असे राज्य आहे जिथे स्त्रिया सर्वत्र दिसतात, पण जग कल्पना करते त्यापेक्षा खूप कमी ओळखल्या जातात.

चिंतन – कॅलिफोर्निया

अलास्कामध्ये अनुपस्थिती म्हणजे बर्फ. अलाबामामध्ये, इतिहास. ॲरिझोनामध्ये, सीमा. कॅलिफोर्नियामध्ये, मेकअप.

इथे स्त्रियांची अनुपस्थिती यांनी झाकली जाते: – पुरोगामी घोषणा – योग्य जाहिरात मोहिमा – समानतेवरील परिषदा – प्रेरणादायी स्टोरीटेलिंग.

आपण “समावेशना”बद्दल बोलतो, पण खरा समावेश तीन ठोस निकषांवर मोजला जातो: – कोण निर्णय घेते – कोणाला जास्त पगार मिळतो – कोणाला नाही म्हणणे परवडते.

या तीन मुद्द्यांवर कॅलिफोर्नियातील स्त्रिया – सर्व सामाजिक वर्गांतील – खूप वेळा मागे पडतात:

– मॅनेजर पूर्ण सत्ता मागत नाही तोपर्यंत तिला सहन केले जाते – स्थलांतरित स्त्री विरोध न करता कष्टाचे काम सहन करते तोपर्यंत तिला राहू दिले जाते – प्रतिमा व्यावसायिक लक्ष्यगटाशी जुळते तोपर्यंत तिचा वापर होतो – बेघर स्त्री वाहतुकीला किंवा शिष्टाचाराला अडथळा आणत नाही तोपर्यंत तिच्याकडे दुर्लक्ष होते

भविष्य समजून घेण्यासाठी जग कॅलिफोर्नियाकडे पाहते. पण त्याला तरंगत ठेवणाऱ्या स्त्रियांकडे जर ते खरोखर पाहिले, तर त्याला एक साधे सत्य सापडेल:

जी जागा आपल्याला आधार देणाऱ्यांची

अनुपस्थिती सामान्य मानते, तिला भविष्य नसते.

म्हणूनच कॅलिफोर्निया या खंडात आहे. मिथक म्हणून नाही, पोस्टकार्ड म्हणून नाही, शत्रू म्हणून नाही. पुरावा म्हणून.

कल्पनाशक्तीच्या जगातील राजधान्यांपैकी एक, जिथे पाहायला सर्वात कठीण गोष्ट नेहमी तीच राहते: पडद्यावर कधीच न येणाऱ्या स्त्रियांचे खरे आयुष्य.

कोलोरॅडो

कोलोरॅडो हे असे राज्य आहे जे साधे असल्याचे भासवते, पण तसे नाही. ही दोन टोकांमध्ये जगणारी अमेरिका आहे:

– संरक्षणासारखे वाटणारे पर्वत – सामाजिक प्रयोगशाळांसारखी चालणारी शहरे

हा एक स्वच्छ, व्यवस्थित, वरवर पुरोगामी प्रदेश आहे, पण ठळकपणे स्पष्ट विरोधाभासांसह: अत्यंत न परवडणारा राहणीखर्च, अदृश्य विभागणी, तांत्रिक काम, बंदिस्त वसाहती आणि मूक सामाजिक एकटेपणा.

इथे स्त्रिया उघड हिंसेमुळे नाहीशा होत नाहीत. त्या अतिरेकी शिस्त, सांस्कृतिक दबाव आणि गुदमरवणाऱ्या सामाजिक अपेक्षांमुळे नाहीशा होतात.

कोलोरॅडो हे असे राज्य आहे जे खूप मागते आणि थोडेच परत देते. तिथे राहणाऱ्या स्त्रिया एक अवघड तोल सांभाळतात:

– तांत्रिक आणि मानसिक काम – संपूर्ण उपस्थितीची मागणी करणारी कुटुंबे – निरीक्षण करणारे आणि न्याय करणारे समुदाय – जागा नसलेले मानसिक आरोग्य – “जीवनाचा दर्जा” म्हणून वेषांतर केलेला भौगोलिक एकटेपणा.

हे असे राज्य आहे जिथे कोणी ढकलले म्हणून तुम्ही पडत नाही. तुम्ही घसरताना कोणी पाहत नाही, म्हणून तुम्ही पडता.

डेन्व्हरची स्त्री – 35 वर्षे

डेन्व्हर आधुनिक, कार्यक्षम आणि स्वच्छ आहे. सगळे तंत्रज्ञान, स्टार्टअप्स आणि जीवनाच्या दर्जाबद्दल बोलतात. पण प्रत्यक्षात हे असे शहर आहे जे स्त्रियांकडून खूप मागते आणि बदल्यात विलक्षण कमी देते.

ती व्यावसायिक आहे: – पदव्या – तांत्रिक कौशल्ये – स्थिर नोकरी – मध्यम-उच्च पगार.

कागदावर सगळे परिपूर्ण.

ती सततच्या दबावाखाली जगते: कामगिरी, उद्दिष्टे, मीटिंग, प्रकल्प व्यवस्थापन, दर आठवड्याला मोजता येणारे निकाल.

कंपन्या वर्क-लाइफ बॅलन्सबद्दल बोलतात. पण सतत उपलब्धतेची मागणी करतात.

तिच्याकडे महागडे अपार्टमेंट आहे, भरलेले वेळापत्रक आहे आणि काटेकोरपणे आखलेले आयुष्य आहे. ती गरिबीमुळे पडत नाही: ती थकव्यामुळे पडते.

तिची अनुपस्थिती मानसिक आहे. ती नेहमी काम करत असते, नेहमी विचार करत असते, सगळे एकत्र धरून ठेवत असते — काहीतरी तुटेपर्यंत. आणि जेव्हा ते तुटते, तेव्हा शांतपणे तुटते.

पर्वतातील शिक्षिका – 42 वर्षे

डेन्व्हर आणि बोल्डरच्या बाहेर कोलोरॅडोचा चेहरा बदलतो. पर्वत, लहान समुदाय, अशी गावे जिथे हिवाळ्यात थोडेच लोक राहतात आणि उन्हाळ्यात पर्यटक फोटो काढायला गर्दी करतात.

इथे शिक्षिका प्रदेशाचा आधारस्तंभ आहे: – ती शिकवते – ती मार्गदर्शन करते – ती सोबत करते – ती सगळ्यांना ओळखते – ती मानसिक आधार आहे – ती मुलांसाठी विस्तारित कुटुंब आहे.

ती बर्फ, एकाकी रस्ते आणि लहान शाळांमध्ये राहते. तिच्या कामाचा भार प्रचंड आहे, पगार मर्यादित.

तिची अनुपस्थिती संस्थात्मक आहे: ती समुदायाला आधार देते, पण राजकीय निर्णयांमध्ये कधीच सहभागी होत नाही. ओळख न मिळता संपूर्ण देशाला तरंगत ठेवण्यासाठी काम करणारी ती स्त्री आहे.

आदिवासी आरक्षित प्रदेशांतील स्त्री – 30 वर्षे

कोलोरॅडोचा “अदृश्य” भाग म्हणजे त्याचे आरक्षित प्रदेश. असे प्रदेश जिथे आधुनिकतेपेक्षा इतिहास जास्त जड आहे.

मूळनिवासी स्त्रिया दडपशाहीचे तीन स्तर अनुभवतात: – संरचनात्मक गरिबी – अंतर्गत पितृसत्ताक संस्कृती – बाह्य संस्थात्मक उपेक्षा.

ती अनेकदा सामाजिक कार्यक्रमांत, आदिवासी शाळांत आणि अगदी मूलभूत आरोग्य केंद्रांत काम करते. ती व्यसन, नैराश्य, घरगुती हिंसा आणि पूर्णपणे एकटे पाडणाऱ्या भौगोलिक अंतराशी लढते.

तिची अनुपस्थिती सांस्कृतिक आहे: आधुनिक कोलोरॅडो तिला आपल्या ओळखीचा भाग मानत नाही, आणि तिचा समुदाय तिचा स्वतःला नव्याने घडवण्याचा हक्क नेहमी मान्य करत नाही. संपूर्ण लोकसमूहाला आधार देणारी ती स्त्री आहे, आणि जग तिच्याकडे दुर्लक्ष करते.

स्की रिसॉर्टमधील स्त्री – 27 वर्षे

ॲस्पेन, व्हेल, ब्रेकनरिज, टेल्युराइड. ऐशोआराम, पैसा, हिवाळी खेळ, हंगामी अर्थव्यवस्था.

इथे काम करणारी स्त्री – वेट्रेस, बारटेंडर, प्लांट ऑपरेटर, रिसेप्शनिस्ट, प्रशिक्षिका – दुहेरी जग जगते:

– विलक्षण श्रीमंत पर्यटक – सगळे काही उभे ठेवणारे कामगार

ती ठरावीक तासांशिवाय, कमी पगारावर, आणि अनेकदा अनिश्चित स्थितीत काम करते. भाडे परवडावे म्हणून ती इतर कामगारांसोबत लहानशा खोल्या वाटून घेते.

ती श्रीमंतीने वेढलेली आहे, तरीही एकटी राहते. तिला उद्धट पर्यटक, हंगामी मॅनेजर आणि सततच्या मागण्यांना तोंड द्यावे लागते.

तिची अनुपस्थिती आर्थिक आहे: ती सगळ्यांसाठी संपत्ती निर्माण करते, पण स्वतः गरीबच राहते.

उपसंहार – कोलोरॅडो

कोलोरॅडो परिपूर्ण वाटणारे राज्य आहे, पण ते तसे नाही. ते व्यवस्थित, श्रीमंत, आधुनिक आणि सामाजिकदृष्ट्या संतुलित आहे — कागदावर. पण तिथल्या स्त्रिया तीन भेगांवर जगतात:

– मानसिक दबाव – प्रादेशिक एकटेपणा – संस्थात्मक अनुपस्थिती

कोणतेही घोटाळे नाहीत, हिंसेच्या मोठ्या घटना नाहीत, गोंधळ नाही. आणि नेमक्या याच कारणाने त्यांची अनुपस्थिती आणखी जड आहे.

इथे स्त्रिया कोणी ढकलले म्हणून पडत नाहीत. त्या टिकून राहू शकतील असे सगळे गृहीत धरतात, म्हणून त्या पडतात.

चिंतन – कोलोरॅडो

कोलोरॅडोच्या स्त्रियांची ताकद आवाज न करणे ही आहे. आणि बातमी न बनणे.

ही एक सूक्ष्म, आधुनिक, बुद्धिमान अनुपस्थिती आहे. ओळखायला कठीण, दुर्लक्ष करायला सोपी.

कोलोरॅडो एक साधी गोष्ट शिकवते: अनुपस्थिती म्हणजे फक्त गरिबी, हिंसा, थंडी किंवा बंदिस्तपणा नाही. ती व्यवस्थितही असू शकते. ती सुखसमृद्धीही असू शकते. ती अपेक्षाही असू शकते.

जेव्हा एखादी स्त्री गोंधळाने नाही, तर “सगळे छान चालले आहे” याने दबली जाते, तेव्हा समस्या दिसत नाही – पण ती खरी असते.

आणि म्हणूनच कोलोरॅडोही इथे आहे: स्त्रियांच्या अनुपस्थितीचा एकच चेहरा नसतो, हे लक्षात ठेवण्यासाठी. ते पन्नास आहेत. प्रत्येक राज्यासाठी एक.

कनेक्टिकट

कनेक्टिकट हे असे राज्य आहे ज्याची अनेक जण कल्पना करतात, पण थोडेच खरोखर ओळखतात. बाहेरून ते सुरेख आहे: निर्दोष गावे, स्वच्छ उपनगरे, उत्कृष्ट शाळा, महागडे पेट्रोल, नीटनेटके फुटपाथ, परिपूर्ण हिरवळ असलेली घरे. ही अमेरिकेची “उच्च” बाजू आहे, जी कधीही आवाज चढवत नाही, जी संघटित करते, शासन करते आणि व्यवस्थापन करते.

इथे सगळे संतुलित वाटते, पण हे संतुलन नैसर्गिक नाही: तो एक सततचा दबाव आहे, शिष्टाचाराची, देखाव्याची, अपेक्षेची अखंड देखभाल.

कनेक्टिकट तुम्हाला चमकायला सांगत नाही. ते तुम्हाला कधीही चूक न करायला सांगते.

हे असे राज्य आहे जिथे फक्त तीन गोष्टी खऱ्या असतील, तरच चांगले जगता येते: – सामाजिक स्पर्धा – भावनिक नियंत्रण – समुदायांचा मूक न्याय

इथे स्त्रिया गरिबीमुळे किंवा उघड हिंसेमुळे नाहीशा होत नाहीत. त्या जबरदस्तीच्या जुळवून घेण्यामुळे नाहीशा होतात. एक सभ्य नाहीसे होणे: आरडाओरडा नाही, घोटाळा नाही, बातमी नाही.

ही एक सुसंस्कृत अनुपस्थिती आहे, पण तरीही अनुपस्थितीच.

विमा कार्यालयातील स्त्री – 40 वर्षे

कनेक्टिकट ही अमेरिकेची विमा राजधानी आहे. हार्टफर्ड हे सर्वत्र जाहीर करते: “Insurance Capital of the World.”

त्या घोषणांमागे कधीही न संपणाऱ्या स्क्रीनसमोर बसलेल्या हजारो स्त्रिया आहेत: – दावे – पॉलिसी – जोखमीचे अल्गोरिदम – डिजिटल कागदपत्रे – प्रक्रिया – मेट्रिक्स.

त्यांचे काम अचूक, तांत्रिक आणि काटेकोरपणे व्यवस्थापित आहे. प्रत्येक चूक कंपनीचे पैसे आणि त्यांचा वेळ खर्च करते. प्रत्येक निर्णय समर्थित, नोंदवलेला, मंजूर आणि प्रमाणित असावा लागतो.

दिवस म्हणजे नियंत्रणाची एक साखळी.

ती सगळे एकत्र धरून ठेवते, कारण व्यवस्थेला ती निर्दोष असावी अशी अपेक्षा असते. आणि पगार चांगला आहे: इतर देशांच्या तुलनेत उत्कृष्ट.

पण भावनिक किंमत अत्यंत जास्त आहे.

इथल्या स्त्रिया कोसळत नाहीत. त्या हळूहळू, कोणताही आवाज न करता, रिकाम्या होतात. कारण या ऑफिसांमध्ये कोणीही तुम्ही कशा आहात हे विचारत नाही. ते फक्त विचारतात, “काम कसे चालले आहे?”

तिची अनुपस्थिती मानसिक आहे: रोज हजर, पण स्वतःपासून तुटलेली.

श्रीमंत उपनगरांतील स्त्री – 45 वर्षे

कनेक्टिकटचा श्रीमंत भाग हे एक वेगळेच जग आहे. प्रचंड घरे, शांत SUV, परिपूर्ण बागा, खासगी शाळा, प्राचीन सामाजिक नियम.

इथे स्त्रिया नेहमीच “बाहेर” काम करत नाहीत: त्या सामाजिक व्यवस्थेच्या आत काम करतात.

तिची भूमिका सांस्कृतिक आहे: – निर्दोष आई – साजेशी पत्नी – समित्यांमध्ये उपस्थिती – घराचे व्यवस्थापन – नियोजित स्वयंसेवा – परिपूर्ण प्रतिमा.

ती ढासळली, तर ती ते सांगू शकत नाही. ती दुःखी असली, तर ती ते दाखवू शकत नाही. ती एकटी असली, तर कोणालाही ते कळता कामा नये.

तिची अनुपस्थिती ओळखीची खूण आहे: तिला जी भूमिका साकारायची आहे, तिच्यामागे ती नाहीशी होते.

जिथे “सगळे परिपूर्ण आहे”, अशा ठिकाणी तिला एकही भेग दिसू देणे परवडत नाही.

हा एक सुरेख तुरुंग आहे, पण तरीही तुरुंगच.

उच्चभ्रू विद्यापीठातील स्त्री – 34 वर्षे

न्यू हेवनमध्ये पृथ्वीवरील सर्वात प्रतिष्ठित विद्यापीठांपैकी एक आहे: Yale.

शैक्षणिक वातावरण पुरोगामी, आधुनिक आणि जागरूक दिसते. पण पृष्ठभागाखाली कठोरपणा, तीव्र स्पर्धा आणि आभाळाएवढ्या अपेक्षा दडलेल्या आहेत.

स्त्री संशोधक एक विरोधाभास जगते: – ती सुसंस्कृत आहे – ती सक्षम आहे – ती तयार आहे – सांस्कृतिक निर्मितीत ती केंद्रस्थानी आहे.

पण व्यवस्था तिला चिरडूनही टाकते.

प्रकाशने, परिषदा, अनुदाने, लेख, मार्गदर्शन, अध्यापन, अंतर्गत संबंध. आयुष्य, मन आणि शरीर व्यापून टाकणारा अखंड प्रयत्न.

स्त्री सहकारी अनेकदा प्रतिस्पर्धी असतात. पुरुष सहकारी अजूनही ऐतिहासिक अध्यासनांवर वर्चस्व गाजवतात.

तिची अनुपस्थिती संस्थात्मक आहे: ती निर्माण करत असलेले ज्ञान विद्यापीठाला आधार देते, पण तिची कारकीर्द अधिक संथपणे, अधिक अनिश्चितपणे, अधिक लोंबकळत पुढे जाते.

अनेक जणी टिकून राहतात. अनेक जणी निघून जातात.

Yale परिपूर्ण राहते. त्या नाही.

संमिश्र वस्त्यांमधील स्त्री – 31

वर्षे

श्रीमंत उपनगरांच्या बाहेर आणि उच्चभ्रू विद्यापीठांपासून दूर खरे कनेक्टिकट आहे: कमी पगार, जास्त भाडी, अनिश्चित नोकऱ्या, संमिश्र समुदाय आणि नेहमी न चालणारी सामाजिक व्यवस्था.

इथे स्त्रिया हा लपलेला आधारस्तंभ आहेत: त्या सुपरमार्केट, सरकारी शाळा, सामूहिक निवासगृहे, कल्याणकारी सेवा, लहान व्यवसाय आणि मूलभूत आरोग्यसेवेत काम करतात. त्या सगळे सांभाळतात: – कमी पगाराची नोकरी – मुले – विस्तारित कुटुंब – संथ सार्वजनिक वाहतूक – सततचा ताण.

तिची अनुपस्थिती आर्थिक आहे: ती खूप काम करते, थोडे कमावते आणि पुढे सरकत नाही.

आणि ती एका धक्कादायक विरोधाभासात जगते: अमेरिकेतील सर्वात श्रीमंत राज्यांपैकी एकात राहूनही तिला संपत्तीचा भाग असल्यासारखे वाटत नाही.

कारण इथली संपत्ती खासगी आहे, सामाजिक नाही.

उपसंहार – कनेक्टिकट

कनेक्टिकट “सुरक्षित”, “स्वच्छ”, “स्थिर” वाटते. आणि काही प्रमाणात ते तसे आहेही.

पण स्त्रिया आवाज न होता सर्वात सहज नाहीशा होतात, अशा देशांपैकीही ते एक आहे. हिंसेमुळे नाही, भुकेमुळे नाही, थंडीमुळे नाही. सामाजिक अपेक्षेमुळे.

ही गुळगुळीत पृष्ठभागाची अनुपस्थिती आहे: गोंधळ नाही, आरडाओरडा नाही, धक्कादायक आकडेवारी नाही. फक्त जास्त मागण्या आणि कमी मोबदल्याखाली चिरडलेली आयुष्ये.

कोणाच्याच लक्षात येत नाही, कारण सगळे चालू आहे. आणि नेमके तेच ते धोकादायक बनवते.

चिंतन – कनेक्टिकट

अनेक राज्यांत अनुपस्थिती लक्षात येते. इथे ती संयत आहे. सभ्य. “सामान्य.” कनेक्टिकट दाखवते की एका स्त्रीकडे असू शकते: घर, नोकरी, उत्पन्न, सुरक्षित वस्ती, प्रतिष्ठित समुदाय.

आणि तरीही त्याच वेळी व्यक्ती म्हणून ती पूर्णपणे अदृश्य असू शकते.

सामाजिक परिपूर्णता हे एक पातळ पाते आहे. ते तुमची जागा हिरावून घेत असताना तुम्हाला हसायला सांगते.

कनेक्टिकट शिकवते की अनुपस्थिती अति शिस्तीतून, अति शिष्टाचारातून, अति नियंत्रणातूनही जन्मू शकते.

आणि कोणताही समाज खरोखर प्रगत नसतो, जोपर्यंत तो स्त्रियांना परिपूर्ण असण्याची सक्ती न करता उपस्थित राहू देत नाही.

डेलावेअर

डेलावेअर हे निसरडे राज्य आहे. लहान, शांत आणि आर्थिकदृष्ट्या ताणलेले. ते एखाद्या छोट्या तपशिलासारखे वाटते, पण अमेरिकेच्या कारभाराचा तो एक महत्त्वाचा भाग आहे.

इथे प्रचंड महानगरे, वाळवंटे, पर्वत किंवा डोळे दिपवणारे आरसे नाहीत. इथे एक लपलेली अर्थव्यवस्था आहे, संयत राजकारण आहे, अब्जावधी शांतपणे हलवणारी नोकरशाही आहे.

डेलावेअर म्हणजे जिथे अमेरिका आपल्या कंपन्या नोंदवते, आपले पैसे ठेवते आणि आपले हिशेब चुकते करते. मधली जागा: फार श्रीमंत नाही, फार गरीब नाही, फार गोंगाटाची नाही.

हा एक परिपूर्ण धूसर प्रदेश आहे.

डेलावेअरमध्ये स्त्रियांची अनुपस्थिती स्फोटाने उफाळत नाही. तिचे बाष्पीभवन होते. संथ, स्थिर, आकडेवारीत आणि सार्वजनिक चर्चेत अदृश्य. इथे स्त्रिया मूक अतिभारामुळे नाहीशा होतात, विचारात घेण्याइतक्या मोठ्या नसलेल्या नोकऱ्यांमुळे, राष्ट्रीय कथनात कधीच न येणाऱ्या भूमिकांमुळे.

कॉर्पोरेट कार्यालयातील स्त्री – 38 वर्षे

डेलावेअर हे दहा लाखांहून अधिक अमेरिकन कंपन्यांचे कायदेशीर घर आहे. ते कंपन्यांची कागदपत्रे, विलीनीकरणे, ट्रस्ट, मालकी बदल, कराची कागदपत्रे आणि अब्जावधींचे व्यवहार साठवते.

जगाला वाटते की हे काम मोठे मॅनेजर करतात. ते खिडक्या नसलेल्या क्युबिकलमध्ये बसलेल्या, कागदपत्रांचे अंतहीन प्रवाह सांभाळणाऱ्या स्त्रिया करतात.

ती एका व्यवस्थित ऑफिसमध्ये काम करते, नियम, प्रक्रिया आणि तपासण्यांनी भरलेल्या. ती जवळजवळ कधीच चूक करत नाही, कारण एका चुकीची किंमत लाखो असू शकते. ती वेगवान, अचूक आणि अदृश्य आहे.

तिचा दिवस यांनी बनलेला असतो: फॉर्म, सह्या, प्रोटोकॉल, तपासण्या, ईमेल, चेकलिस्ट.

तिचे काम संपूर्ण आर्थिक व्यवस्थेला आधार देते. पण ते कोणालाच दिसत नाही. कोणीच त्याची दखल घेत नाही. कोणीच त्याबद्दल बोलत नाही.

तिची अनुपस्थिती संरचनात्मक आहे: सत्तेच्या कथनांत कधीही न दिसता ती एक कागदी साम्राज्य तरंगत ठेवते.

गोदाम आणि लॉजिस्टिक्समधील स्त्री – 33 वर्षे

डेलावेअर म्हणजे फक्त नोकरशाही नाही. ते बंदर, मालवाहतूक, गोदामे आणि पुरवठा साखळ्याही आहे.

इथे स्त्री काम करते: – शीतगृहांत– वर्गीकरण केंद्रांत– औद्योगिक गोदामांत– अन्न कंपन्यांत– रात्रीच्या समन्वयात. जड पाळ्या, वेगवान गती, वाकलेल्या पाठी, थंड हवा. पुनरावृत्तीच्या हालचाली, दुखापतीचा धोका, सततची देखरेख.

तिचा पगार कमी आहे. तिचा करार अनेकदा अनिश्चित असतो. तिच्या आयुष्यात कोणतीही मोकळीक नाही.

तिची अनुपस्थिती आर्थिक आहे: ती कष्ट करते, थोडे कमावते आणि कधीच वाढत नाही.

जग फक्त मोठ्या शहरांकडे पाहत असताना व्यापाराचा लपलेला भाग सांभाळणारी ही स्त्री आहे.

प्राथमिक आरोग्यसेवेतील स्त्री – 47 वर्षे

डेलावेअरकडे प्रचंड आरोग्यव्यवस्था नाही. त्याच्याकडे किमान आणि अत्यंत नाजूक प्राथमिक आरोग्यसेवेचे जाळे आहे.

इथे स्त्री आधार देते: – वृद्धाश्रमांना– लहान दवाखान्यांना– सामुदायिक क्लिनिकना– घरगुती सेवेला– एकाकी ज्येष्ठांच्या आधाराला– विसरलेल्या दीर्घकालीन रुग्णांना.

तिचे काम भावनिक, शारीरिक आणि अखंड आहे. ती सहन करू शकते त्यापेक्षा जास्त दुःख ती पाहते. ती दखल न घेता जादा तास काम करते. तिच्या लायकीपेक्षा कमी कमावते.

तिची अनुपस्थिती सामाजिक आहे: जिथे राज्य पोहोचू शकत नाही तिथे ती राज्याची जागा घेते, पण कोणीही तिला व्यवस्थेचा अत्यावश्यक भाग मानत नाही.

ती नसते तेव्हा सगळे कोसळते. पण ती काम करते तेव्हा कोणाच्याच लक्षात येत नाही.

कमी उत्पन्नाच्या वस्तीतील स्त्री – 29

वर्षे

डेलावेअरचेही नाजूक भाग आहेत: गरिबी, घरगुती हिंसा, अमली पदार्थ आणि उपेक्षेने चिन्हांकित वस्त्या. इथे स्त्रियांना एकाच वेळी तीन समस्यांना तोंड द्यावे लागते: अनिश्चित रोजगार, वाढता राहणीखर्च आणि अपुरे सामाजिक संरक्षण.

ती कॅशियर, सफाई कामगार, हंगामी कामगार, बेबीसिटर आणि स्वयंपाकघरातील मदतनीस म्हणून काम करते. ती इतरांची घरे धुते, स्वच्छ करते, सांभाळते आणि लावून ठेवते.

तिचा दिवस म्हणजे धावपळ: मुले, बस, पाळ्या, खरेदी, घर, समस्या.

तिची अनुपस्थिती शहरी आहे: ती अशा शहरात राहते जे पुनर्जन्माबद्दल बोलते, पण सर्वात वाईट काळात त्याला तरंगत ठेवणाऱ्या स्त्रियांनाच मागे सोडते.

उपसंहार – डेलावेअर

डेलावेअरकडे कॅलिफोर्नियाचे नाट्य, अलास्काचे गोठवणारे तापमान किंवा दक्षिणेचा कठोरपणा नाही.

त्यात काहीतरी वेगळे आहे: अदृश्यतेचे एक रूप म्हणून सामान्यपणा.

इथे स्त्रियांचे काम आवाज करत नाही, कारण ते आहे: – तांत्रिक – पुनरावृत्तीचे – अत्यावश्यक – मूक – फारसे कथनयोग्य नाही.

कधीच स्फोट होत नाही. सततची झीज असते.

स्त्रिया मथळ्यांत येत नाहीत. त्या मोठ्या संख्येने निदर्शने करत नाहीत. त्या जागा मागत नाहीत. त्या फक्त सहन करतात.

आणि नेमके हेच त्यांना अदृश्य बनवते.

चिंतन – डेलावेअर

डेलावेअर दाखवते की स्त्रियांची अनुपस्थिती आणखी कपटी रूप घेऊ शकते: शांततेचे परिपूर्ण व्यवस्थापन. इथे स्त्रिया या गोष्टींच्या प्रेरक शक्ती आहेत: – नोकरशाही – समन्वय – मूलभूत आरोग्यसेवा – किमान सेवा. तरीही त्या अमेरिकेच्या कथांमध्ये कधीच दिसत नाहीत. अनुपस्थिती म्हणजे आवाज नाही. ती पार्श्वभूमी आहे. आणि डेलावेअर याचा पुरावा आहे: अशी जागा जिथून देश नेहमी पुढे जातो, पण स्त्री नेहमी तिथेच उभी राहते.