GILLETTE STRIKES BACK

पान एक — या पुस्तकाने साचा का मोडला

ही पारंपरिक कादंबरी, निबंध, जाहीरनामा किंवा लघुकथांचा संग्रह नाही.

ही तुकडे, व्यत्यय, सांकेतिक पत्रे, संपादकीय जखमा, अपूर्ण वाक्ये, कोरी जागा, प्रतीकात्मक प्रकरणे आणि स्थिर कथन होण्यास नकार देणाऱ्या कृतींपासून उभी केलेली एक प्रायोगिक साहित्यिक रचना आहे. पुस्तक पारंपरिक निष्कर्षाकडे जात नाही. काही ओळींत सारांश सांगता येईल असे कथानक ते देत नाही. ते स्वतःचा अर्थ स्पष्ट करत नाही.

नेमका हाच मुद्दा आहे.

जेव्हा एखादा डिजिटल प्लॅटफॉर्म एखाद्या पुस्तकाला भेटतो, तेव्हा ते पुस्तक काय आहे हे ओळखण्याचा तो प्रयत्न करतो. तो ओळखता येणारा प्रकार, सुसंगत रचना, स्पष्ट विषय, सुरुवात, विकास आणि शेवट शोधतो. मजकुराने कादंबरी, निबंध, मार्गदर्शक, आत्मकथन किंवा अशाच एखाद्या परिचित प्रकारासारखे वागावे, अशी त्याची अपेक्षा असते.

हे पुस्तक त्या अटी नाकारते.

ते स्वतःला एक सामान्य साहित्यिक उत्पादन म्हणून सादर करत नाही. ते एका विसंगत वस्तूसारखे वागते: वर्गीकरण स्वीकारण्याऐवजी त्यात व्यत्यय आणणारा मजकूर. प्रत्येक तुकडा घर्षण निर्माण करतो. प्रत्येक विभाग आधीच्या विभागाने निर्माण केलेली अपेक्षा मोडतो. प्रत्येक शब्द प्रतिमा, संकेत, जखम, विराम किंवा स्फोट म्हणून काम करू शकतो.

पुस्तक आपले सेवन करा, असे सांगत नाही.

ते आपल्याला ओलांडा, असे सांगते.

त्याची रचना एका पुनरावृत्त तत्त्वावर आधारलेली आहे: भाषेचे स्थिर राहण्यातले अपयश. पत्र म्हणजे केवळ पत्र नसते. कोरे पान म्हणजे केवळ रिकामे नसते. चूक म्हणजे आपोआप दुरुस्त करायची गोष्ट नसते. गहाळ झालेला उतारा पूर्ण उताऱ्यापेक्षा अधिक महत्त्वाचा असू शकतो. विराम एक घटना बनू शकतो. शांतता संवादाचे एक रूप बनू शकते. अपूर्ण वाक्य निष्कर्षापेक्षा अधिक ताण वाहून नेऊ शकते.

पुस्तकात विसंगतीची एक वर्णमाला आहे. अक्षरे प्रतीकात्मक कृती बनतात: नकार, तडा, दूषितता, वगळणे, बदल, शांतता, स्फोट, उंबरठा. हे संकेत एकाच अंतिम उत्तराचे कोडे तयार करत नाहीत. ते एक क्षेत्र निर्माण करतात, ज्यातून वाचकाला वाट काढावी लागते.

पुस्तक आणि ते वाचणारी व्यक्ती यांच्यात कोणतेही सुरक्षित अंतर नाही.

वाचक सुरुवात शोधतो आणि त्याला कळते की सुरुवातीत आधीच व्यत्यय आला आहे. वाचक कथानक शोधतो आणि त्याला कृतींची एक मालिका सापडते. वाचक शेवट शोधतो आणि त्याला आणखी एक सुरुवात सापडते. वाचक लेखकाचा शोध घेतो आणि त्याला दिलासा देणाऱ्या आवाजाऐवजी एक अनुपस्थित भूमिका भेटते.

म्हणूनच हे पुस्तक आपल्या स्वरूपाचा काही भाग गमावल्याशिवाय पूर्णपणे पारंपरिक HTML सादरीकरणात रूपांतरित करता येत नाही.

HTML पान सहसा स्पष्ट करते, मांडणी करते, झलक दाखवते आणि मार्गदर्शन करते. ही कलाकृती त्या कार्यांना विरोध करते. ती जाणूनबुजून अतिरेकी, पुनरावृत्त, तुटक, सांकेतिक आणि अस्थिर आहे. तिचे रूप हे तिच्या अर्थासाठीचे भांडे नाही. तिचे रूप हाच अनुभव आहे.

पुस्तक वाचकाला सर्व काही समजून घ्यायला सांगत नाही.

समज अपयशी ठरते तेव्हा काय घडते, ते लक्षात घ्यायला ते वाचकाला सांगते.

हा विसंगतीविषयीचा एक साहित्यिक प्रयोग आहे: वाचक आणि मजकूर, लेखक आणि भाषा, पुस्तक आणि प्लॅटफॉर्म, रचना आणि अर्थ लावणे, स्मृती आणि संग्रह, कृती आणि स्पष्टीकरण यांच्यातील विसंगती.

मध्यवर्ती प्रश्न “या पुस्तकाचा अर्थ काय आहे?” हा नाही.

मध्यवर्ती प्रश्न असा आहे:

जेव्हा एखादे पुस्तक अपेक्षित पद्धतीने अर्थ देण्यास नकार देते, तेव्हा वाचकाचे काय होते?

तुम्ही ते चिथावणी, जाहीरनामा, अपयशांची सूची, तुटलेला संग्रह, सांकेतिक सादरीकरण किंवा स्थिर नाव नसलेली साहित्यिक वस्तू म्हणून वाचू शकता.

या सर्व व्याख्या अपूर्ण आहेत.

ही अपूर्णता कलाकृतीचाच भाग आहे.

हे पुस्तक स्पष्टतेचे वचन देत नाही. दिलाशाचे वचन देत नाही. शेवटच्या पानावर वाट पाहणाऱ्या अंतिम संदेशाचे वचन देत नाही.

ते एक उंबरठा देते.

तुम्ही पुस्तक वाचायच्या अपेक्षेने आत येता.

आणि कदाचित दुसरेच काहीतरी ओलांडून बाहेर पडता.

पान दोन — ते वाचा, स्पष्ट करू नका

या कलाकृतीकडे कसे जावे

हे पुस्तक कोणत्या प्रकारात मोडते, हे विचारून त्याची सुरुवात करू नका.

ती कादंबरी आहे, जाहीरनामा आहे, रोजनिशी आहे, तात्त्विक मजकूर आहे, सूची आहे की कथांचा संग्रह, हे विचारू नका.

योग्य अर्थ लगेच शोधू नका.

कदाचित तो नसेलच.

हे पुस्तक वाचण्याआधी स्पष्ट करण्यासाठी बनवलेले नाही. ते एक भेट घडवून आणण्यासाठी बनवले आहे. त्याचे तुकडे हे जोडले जाण्याची वाट पाहणाऱ्या मोठ्या कथनाचे केवळ भाग नाहीत. ते दाबाचे स्वतंत्र बिंदू आहेत. प्रत्येक तुकडा आधी आलेल्याला व्यत्यय आणतो, त्याची पुनरावृत्ती करतो, त्याला विकृत करतो, नाकारतो किंवा बदलून टाकतो.

काही उतारे कथांसारखे दिसतात.

काही संपादकीय टिपांसारखे.

काही सूचनांसारखे.

काही आठवणींसारखे.

काही चुकांसारखे.

काही स्वप्ने, संकेत, घरगुती प्रसंग, तात्त्विक विधाने किंवा अपूर्ण संग्रहाच्या तुकड्यांसारखे.

ते एका स्थिर ओळखीत स्थिरावण्यासाठी नाहीत.

पुस्तक विरोधाभासांच्या एका मालिकेभोवती उभे आहे:

• ते कथनाबद्दल बोलते, पण पारंपरिक कथाकथन नाकारते.
• ते संकेत वापरते, पण निश्चित उकल देत नाही.
• ते तुकडे सादर करते, पण साधा संग्रह होण्यास नकार देते.
• ते वाचकाचा उल्लेख करते, पण वाचकाला मार्गदर्शन करण्यास नकार देते.
• ते एक लेखक सादर करते, पण लेखकत्वाची कल्पना पुन्हा पुन्हा अस्थिर करते.
• ते समारोपाच्या जवळ जाते, पण रचना सतत पुन्हा उघडत राहते.
• ते भाषा वापरते, पण भाषा कोसळते ते क्षणही दाखवते.

मजकुराला तुमची नेहमीच्या पद्धतीने साथ करायची नाही.

तो तुमचा हात धरत नाही.

नियम बदलण्यापूर्वी तो ते स्पष्ट करत नाही.

तो तुम्हाला नैतिक बोधाकडे, उपायाकडे किंवा दिलासा देणाऱ्या निष्कर्षाकडे नेत नाही.

त्याऐवजी तो अनुपस्थिती, पुनरावृत्ती, शांतता, अपयश, स्मृती, प्रतिकार, कुटुंब, वृद्धत्व, वेदना, ओळख, नाती आणि सर्व गोष्टींना नाव द्यायला पाहणाऱ्या व्यवस्थेत मुक्त राहण्याची इच्छा यांच्याशी भेटींची एक मालिका निर्माण करतो.

वरवरचा गोंधळ अपघाती नाही.

व्यत्यय हा वास्तुरचनेचा भाग आहे.

कोरी जागा ही वास्तुरचनेचा भाग आहे.

पुनरावृत्त वाक्य हे वास्तुरचनेचा भाग आहे.

जो तुकडा अतिशय साधा वाटतो, तो अशक्य वाटणाऱ्या तुकड्याच्या शेजारी ठेवलेला असू शकतो. एखादी घरगुती वस्तू अचानक तात्त्विक रचना बनू शकते. कोणाच्याही लक्षात न येणारी कृती एखाद्या घटनेपेक्षा अधिक महत्त्वाची ठरू शकते. अपयश यशापेक्षा अधिक सत्य ठरू शकते. न जमलेले वाक्य उत्तम प्रकारे दुरुस्त केलेल्या वाक्यापेक्षा अधिक उघड करू शकते.

वाचकाने पुस्तकाची उकल करावी, अशी अपेक्षा नाही.

वाचकाने त्याचा अनुभव घ्यावा, अशी अपेक्षा आहे.

तुम्हाला चीड येऊ शकते. तुम्हाला गंमत वाटू शकते. पुस्तक सहकार्य करायला नकार देत आहे, असे तुम्हाला वाटू शकते. तुम्हाला ते दुरुस्त करावे, वर्गीकृत करावे, लहान करावे, नीट मांडावे किंवा बंद करावे असे वाटू शकते.

या प्रतिक्रिया कलाकृतीच्या बाहेर नाहीत.

त्या कलाकृतीचाच भाग आहेत.

पुस्तक वाचकाची सुव्यवस्थेची इच्छा न्याहाळते. ते त्या इच्छेवर दाब आणते. मजकूर उत्पादनासारखा वागत नाही आणि अपेक्षित सेवा देत नाही तेव्हा काय होते, असे ते विचारते.

या अर्थाने, Gillette Strikes Back हे केवळ एक पुस्तक नाही. ते साहित्य आणि साहित्यावर प्रक्रिया करू पाहणाऱ्या यंत्रणा यांच्यातील संघर्षही आहे.

डिजिटल प्लॅटफॉर्मना ओळखता येणाऱ्या वस्तू आवडतात.

ही कलाकृती एक अस्थिर वस्तू देते.

ती पटकन समजावी, सहज सारांशित व्हावी किंवा आरामात वर्गीकृत व्हावी, यासाठी ऑप्टिमाइझ केलेली नाही. सुरुवात, मध्य आणि शेवट इतक्यात आटोपता येईल अशी ती पारंपरिक कथा नाही.

ती तुकड्यांनी बनलेली एक साहित्यिक घटना आहे.

तो एक संग्रह आहे, जो पूर्णपणे संग्रहित होण्यास नकार देतो.

ते एक पुस्तक आहे, जे स्वतःचा काही भाग स्पष्टीकरणाच्या बाहेर ठेवते.

म्हणूनच सारांश फक्त त्याच्याकडे बोट दाखवू शकतो. तो वाचनाची जागा घेऊ शकत नाही.

तुम्ही आत्ता वाचत असलेली ही दोन पाने म्हणजे पुस्तक नाही. ती फक्त आत येण्याचे आमंत्रण आहेत. स्पष्टीकरण थांबते तिथे खरी कलाकृती सुरू होते.

ते सावकाश वाचा किंवा भराभर. क्रमाने वाचा किंवा कोणत्याही तुकड्याकडे परत या. एखादा उतारा तुम्हाला विरोध करतो तेव्हा थांबा. एखादे वाक्य रिकामे वाटते तेव्हा पुढे चला. काय पुनरावृत्त होते ते पाहा. काय नाहीसे होते ते पाहा. परिचित शब्द अनोळखी होतो ते क्षण पाहा.

सामान्य साहित्यिक नियमांनुसार पुस्तक यशस्वी आहे की नाही, हे विचारू नका.

पुस्तक तुमच्या अपेक्षांचे काय करते, हे विचारा.

ते अधिक स्पष्ट व्हावे असे तुम्हाला का वाटते, हे विचारा.

गहाळ स्पष्टीकरण ही समस्या का वाटते, हे विचारा.

पुस्तकाने नेहमीच वाचकाला उत्तराकडे न्यायला हवे का, हे विचारा.

ही कलाकृती तुम्हाला तिच्याशी सहमत व्हायला सांगत नाही.

ती तुम्हाला ती आवडावी असे सांगत नाही.

ती तुम्हाला तिचा बचाव करायला सांगत नाही.

ती फक्त एवढेच सांगते की तिने अधिक परिचित काहीतरी बनावे अशी मागणी न करता तुम्ही आत यावे.

तुम्हाला पूर्ण स्पष्टीकरण दिलेले नाही, कारण पूर्ण स्पष्टीकरण पुस्तकाच्या रचनेशीच विसंगत ठरले असते.

ते आधीच स्पष्ट करता येत नाही.

ते वाचावेच लागते.

आणि वाचून झाल्यावरही ते स्पष्ट होण्यास नकार देऊ शकते.

तो नकार म्हणजे पुस्तकाचे अपयश नाही.

ती पुस्तकाची अंतिम कृती आहे.

तुम्ही इथे सर्व काही समजून घेण्यासाठी आलेले नाही. समज पुरेशी उरत नाही तेव्हा काय शिल्लक राहते, ते पाहण्यासाठी तुम्ही इथे आहात.