KONTROL BIKE BERÎ KU BAWER BIKÎ

Ev her tim qewimiye. Îro, belkî, pirtir diqewime.

Mirov bi wê baweriyê diaxivin ku dizanin çi dibêjin. Ew bi piştrastiya kesên ku berê hukmê xwe dane diaxivin, yên ku bawer dikin ku nêrîna wan ne nêrînek e, lê tevahiya dîmenê ye. Paşê ew rastî kesekî tên ku amade ye zelal bike, tiştekî ji tiştekî din veqetîne, ronahiyê bîne cihê ku, kêliyek berê, tenê ramanek lê hebû.

Û carinan disekinin û guhdarî dikin.

Ne hemû wisa dikin.

Ji sala 1980an û pê ve, her tişt bi rastî bilez bû. Belkî ji tirsa ku Gerdûn û rûniştvanên wê me li paş bihêlin, em ji dengê dahol û îşaretên dûmanê derbasî axaftina li kolanan, li kar, di trênan de, li her derê, bi nenasan re bûn.

Nenas, erê, lê êdî agahdar.

An jî qet nebe, bawer dikin ku wisa ne.

Û dîsa jî diya min, ji zarokatiya min ve, her tim ez hişyar dikirim ku bi nenasan re neaxivim.

Ez îro çawa dikarim jê re rave bikim ku dinya tam berevajiyê wê dixwaze?

Ji cihê ku ew niha lê ye, bê guman, nikare teknolojiyê bi kar bîne. Lê bila kes xelet fêm neke: jineke kalabrî wek wê ne di zîndanê de ye. Ew vegeriyaye mala Bavê ezmanî, da ku karên din bike û rolên din bigire ser xwe.

Belkî ew wek jinekê li derekê di malbata min de ji nû ve bê dinyayê û li min binêre wek ku dema ez kurekî biçûk bûm lê dinêrî, û hewl bide ku tenê bi nêrînekê min kedî bike.

Lê ez nedihatim kedîkirin, û hîn jî nayêm kedîkirin.

Ez destûrê ji tu kesî naxwazim.

Teknolojiya îroyîn jî vê yekê dizane. Dema ku ez rastî AI û algorîtman hatim û bi wan re pevçûm, min ew teqandin. Ne ji ber ku min li dijî makîneyan şer îlan kir, lê ji ber ku ne makîne û ne jî xwediyên wan xwedî wê hêzê bûn ku min bindest bikin.

Lê di vê qonaxê de pirsek pêwîst dibe: ev her du karakter bi rastî kî ne, algorîtm û Zekaya Çêkirî?

Em her tim navê wan tînin, mîna ku ew xizmên nêzîk bin. Dema ku tiştek jiyanê ji me re hêsan dike em gazî wan dikin, û dema ku tiştek ji destê me derdikeve em wan sûcdar dikin. Lê em gelek caran wan tevlihev dikin, mîna ku ew heman tişt bin ku du qat cilên cuda li xwe kirine.

Ew ne wisa ne.

Algorîtm prosedurek e. Rêzek talîmatan. Kesek jê re dibêje: eger ev bibe, wê bike. Eger rê girtî be, rêya xwe biguherîne. Eger hejmar cot be, wê nîv bike. Eger pêkhateyek kêm be, raweste an jî li gorî qaîdeya ku ji te re hatiye dayîn wê biguherîne.

Algorîtm nîqaş nake. Şîrove nake. Naxeyide.

Berî her tiştî, tiştekî îcad nake.

Ew bi cih tîne.

Ew rêziman e.

Zekaya Çêkirî, ji aliyê din ve, hewldana avakirina pergalan e ku dikarin wan karan bikin ên ku heta duh me tenê dispartin mirovan: naskirina rûyekî, şîrovekirina nivîsekê, wergerandina hevokekê, dîtina girêdanan di nav daneyan de, hilberandina bersivekê, pêşbînîkirina tevgerê.

Ew ne hişekî mirovî ye ku hatibe veguhestin nav komputerekê, û ne jî hişmendî ye.

Ew komek teknîkan e ku ji bo nêzîkbûna karên zanînî hatine sêwirandin.

Ji bo ku em di cîhana nivîsandinê de bimînin, algorîtm rêziman e: rêkûpêk, pêwîst, natewe. AI ew nivîskar e ku pirtûkxaneyeke bêsînor xwendiye û niha hewl dide rûpeleke nû binivîse.

Ew dikare te matmayî bihêle. Dikare pir jîr xuya bike. Heta dikare hevokekê bibîne ku dilê te bihejîne.

Lê ew dikare bi baweriyeke tam bi xwe jî şaş be. Dikare hûrguliyekê tevlihev bike, çavkaniyekê îcad bike, peyvên qaneker li hev bicivîne bêyî ku xwediyê rastiyê be.

Û ev e ew cudahiya ku girîng e.

Algorîtmeke kevneşopî hewcedarê kesekî ye ku rê nîşanî wê bide. Eger rewş biguhere û kesî ew fêr nekiribe ka çi bike, ew dîla talîmatên xwe dimîne.

AI, qet nebe ew beşa wê ya ku li ser fêrbûna makîneyê hatiye avakirin, mînakan werdigire û di nav daneyan de li rêkûpêkiyan digere.

Tu hemû bersivan nadî destê wê.

Tu bûyeran, agahiyan, hewldanan nîşanî wê didî. Pergal bi serê xwe li şêweyan digere û bersiveke maqûl ava dike. Fêrbûna makîneyê li ser pergalên ku xwe li gorî daneyan diguncînin hatiye avakirin, da ku bi demê re performansa xwe baştir bikin.

Ev nayê wê wateyê ku AI her tiştî dizane.

Tenê tê wê wateyê ku ew dikare şêweyan bi lezek, û bi bîrek, nas bike ku tu mirovek xwedî wan nîne. Lê naskirina şêweyekê ji têgihîştina dinyayê cuda ye.

Pergalek dikare mecazekê wergerîne ser sî û sê zimanan û, di heman demê de, li hember pirseke sade ya ku xirab hatiye pirsîn, çarçoveyeke netemam an jî derewekê ku bi zerafet hatiye nivîsandin, têk biçe.

Algorîtm hişk e.

AI bêtir xwe diguncîne, lê ev yek wê azad nake.

Algorîtm dikare riya herî kurt a heta cihê armanc hesab bike. AI dikare li wêneyekê binêre û ji me re bibêje ka xuya ye tê de çi heye, guh bide pirsekê û bersivekê ava bike, bi hezaran rûpelan analîz bike û kurteyekê derxe.

Lê li pişt herduyan jî her tim destekî mirovî heye: yê ku qaîde nivîsandin, dane hilbijartin, armanc diyar kir, biryar da ka çi divê were xelatkirin û çi divê were avêtin.

Ji ber vê yekê, AI û algorîtm ne dijberên hev in.

Zekaya Çêkirî bi algorîtman dijî, lê ne her algorîtm Zekaya Çêkirî ye. AI ya nûjen gelek caran algorîtmên fêrbûna makîneyê bi kar tîne: amûrên ku parametreyên xwe yên hundirîn bi daneyên berdest eyar dikin, da ku pêşbînî, dabeşkirin an jî bersivan hilberînin.

Ev matematîka bi leza bilind e, ne sêhr.

Ev avakirineke îstatîstîkî ye, ne wehî.

Û bi vî awayî, em vedigerin ser wan mirovên ku bi wê baweriyê diaxivin ku dizanin.

Ne her kesê ku diaxive dizane ka çi dibêje.

Ev ji bo zilamê li qehwexaneyê, profesorê ku bala wî belav e, siyasetmedarê li ser televizyonê, kesê ku li ser medyaya civakî dinivîse, û heta ji bo makîneyeke ku dikare di çend saniyeyan de bersiv bide jî derbasdar e.

Di hundirê her pergalê de, bi peyvên cuda lê bi heman wateyê, hişyariyeke biçûk daliqandî ye:

Hişyarî: dibe ku ez şaşiyan bikim. Tiştên ku ez dibêjim her tim piştrast bike. Kontrol bike berî ku bawer bikî.

Ev hevokek e ku diya min dê bipejiranda.

Wê ev yek, bi şêweyên din, hîn berî ku hevaleke min hebe ji min re dubare dikir. Bêguman, wê nizanibû ku min berê testên berfireh ên performans û pêbaweriyê kiribûn, bi yên din re jî, bi lêçûna sifir.

Lê ew, wek her lêkolîneke baş, li qadê hatibû kirin.