GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. III

Beşa sifir — destpêka hevpar

Ev beşa destpêkê di her şeş cildên Women of the United States de hevpar e. Li vir bi tevahî tê dayîn û hatiye pêçandin, da ku rêze bêyî dubarekirinê li pey hev bê xwendin.

BEŞA SIFIR

Li vir cîhan ne erdek e: sînorek e. Qutba Bakur pêşwazî nake, efû nake, ji xeletiyê re cih nahêle. Spîtî wekî hebûneke mutleq serwer e, bêdeng û bê bîr. Germahî ne daneyeke hewayê ye: nêçîrvanek e. Şev bi mehan dom dike, ramanan diperçiqîne, xêzên mirovan dişêwîne, îradeya wan dadiqurtîne.

Civak kêm in, biçûk in û girtî ne. Inuit, Yupik, gelên Arktîkê li cihekî dijîn ku kes hilnebijêre lê bimîne. Li vir her kes ji bo jiyana komê pêwîst e. Heke tu ne bi kêr bî, tu dibî bar. Û yên ku dibin bar di bêdengiyê de, di berfê de, di mantiqa jîngehekê de ku tu tawîzê nade, winda dibin.

Bingehên zanistî cureyekî din ê sermayê lê zêde dikin: ya hiyerarşiyan. Li vir jin hebûneke kêm e, nenormaliyek e ku divê xwe biguncîne an jî têk biçe.

Li vê derê têgeha «windabûnê» tune ye. Tenê spîtiya ku her tiştî jê dibe heye.

Jinên Inuit û Yupik

Keça Arktîkê nayê nazdarkirin: tê amadekirin. Zû hîn dibe ku li ber serma, tarî û birçîbûnê ragire. Divê ji eşîrê re bi kêr be, ji ber ku li vir nasname ne şexsî ye. Fonksiyonel e. Barê malbat û civakê li ser milê jinê ye: xwarin, agir, zarok, çerm, xwedîkirin. Kes behsa mafan nake. Kes behsa nazikiyê nake. Depresyon heye, lê navê wê tune. Tundî heye, lê şahidên wê tune ne.

Jina bingehên zanistî

Xwendî, jêhatî, bi dîsîplînê re hînbûyî. Wekî lêkoler, teknîsyen û doktor tê. Zû dibîne ku Qutba Bakur bawernameyan nas nake. Li vir tenê hişkbûna hişî tê hesibandin. Hiyerarşiyên mêran li ser wê serdest in, û her nîşaneke qelsiyê wekî qelsî tê şîrovekirin. Jîngehek e ku hêz têrê nake: xwegirtineke tund tê xwestin.

Jina rojavayî ya «ji derve»

Di azadiyê de mezin bûye, tê û bawer dike ku dikare sermayê bi dest bixe. Lê ev der wê dişkîne: tenêtî, cihên biçûçik, bêdengiyên bêdawî. Bingeh ne civak in, mekanîzma ne. Û jinek, di hundirê mekanîzmayekê de ku mêran sêwirandiye, divê şer bike da ku winda nebe.

Rêwîtiya ber bi qiraxa cîhanê

Cîranê min, Antonio, ku jê re Nino digotin, bi salan behsa North Cape, tava nîvê şevê, mehên bê tarî dikir. Xewnek bû ku di bêrîka xwe de digirt, wekî tiştekî ne mumkin. Sibehekê di meha Gulanê de min zengila deriyê wî lêda û min tenê ev got: «Valîza xwe amade bike. Ez ê di saetekê de vegerim. Em ê di 30 rojan de vegerin.» Wî li min nêrî, matmayî, dilxweş. Jina wî, bi fikar, pirsî ka plana me çi ye. Min bersiv da: «Em li pey xewnekê diçin.»

Em li erebeyê siwar bûn. Jinên me wekî ku em dîn bin li me dinêrîn. Lê ev rêwîtî rast bû. Nino jixwe tijî pirs bû. «Em diçin ku derê? Divê ez çiqas pere bi xwe re bînim?» Min jê re got: «Rehet be. Em ê di 54 saetan de bigihîjin wir. Tenê 5.000 km. Em di Range Rovera nû de ne. Ji rêwîtiyê kêfê bike.»

Her 300 km divê ez rawestiyama: ew, diwanzdeh sal ji min mezintir, rîtma wî ya xwe hebû. Ava min û şilavên min hebûn; qehweya wî û hewcedariyên wî yên laşî hebûn. Û çiqas em pêştir diçûn, ewqas zêdetir behsa jiyana xwe dikir. Tiştên ku ez ê tu carî nizanibûma, heke ew rêya bêdawî nebûya.

Du mêr bi tenê di erebeyekê de her tim behsa jinan dikin. Wî tenê jina xwe nas kiribû. Ez keniyam. Min dilê wî rehet kir: «Em jî wisa ne.»

Wî ji min pirsî ka ez çawa dema 60 saetan ajotinê hişê xwe diparêzim. Min behsa Rûsyayê jê re kir, dema ku di 22 saliya xwe de min 51 saetan ajot da ku jinekê bibînim ku min tu carî nedîtibû. Min jê re got: «Dûrahî ne sînor in, ew bahane ne. Tu carî bahaneyên min tune bûn.»

Gihîştina nav spîtiyê

Em ketin Norwêcê. Hostelek li ser rê. Me yê erebe li wir bihişta û bi xîzokê berdewam bikira.

Rêber pêçayî bû, nayê têgihîştin. Dema ku berçavkên xwe derxist, min dît ku jin e. Jineke Norwêcî, bêdeng, rasterast, cemidî. Nino di navenda xîzokê de, ew li pêş, ez bi 190 cm li paş, di dawiya rêzê de.

Hîn ronahiya rojê hebû. Saeta min dem nîşan dida, lê ji min re nedigot ka şev e an sibeh. Tava nîvê şevê bû. Em gihîştibûn North Cape.

Nino giriya. Wî ez hembêz kirim. Min bi kenê jê re got: «Hişyar be… dibe ku xelk bifikire em gey in.» Em keniyan, lê em li qiraxa cîhanê bûn.

Paşê qeşa hat: –52°C.

Ketina nav Arktîka rastîn

Ew me birin konteynereke metal da ku cilên xwe biguherînin. Cilên pir giran, pembûkirî, bi zincîrên tevlihev girtî.

Min pereyê rêberê da. Nino bi çend mêran re di îgloyekê de hat hiştin; ez di yeke din de bi malbatekê re hatim hiştin: mêrekî kal, di navbera 70 û 80 salî de, û sê jin di navbera 30 û 50 salî de.

Cîhaneke girtî bû. Sade. Hov.

Zilam li aliyekî disekinî. Jinan rîtm diparastin. Û tuwalet girekî pênc metre dûrî îgloyê bû: gû berî ku bigihîje erdê dicemidî. Mîza min a yekem bû stêreke zer a Arktîkê. Bakur bû ku silav li min dikir.

Jina navsalî, Magi, hinekî îngilîzî dizanibû. Yên mayî îşaret bûn, çav bûn, dest bûn. Zimanê sermayê.

Dema ku min nizanibû cil çawa bi kar bînim, wê, bêyî ku bifikire, dest da navrana min da ku zincîreke veşartî nîşanî min bide. Ne xerabî hebû, ne şerm: tenê fonksiyon. Mayîn.

Sê roj di îgloyê de

Xwarin anîn. Masiyê dûxanî, masiyê xav, kezeba masiyê cod, zikê balînayê. Û gogên kosemasiyan. Bijartin tune bû. Alternatîf tune bû. Ew bû ya ku xweza dide.

Paşê min vexwar: şilaveke sor. Min hizir kir ku şerab e. Xwîna balînayê ya parzûnkirî, kelandî û şêrînkirî bû. Min vexwar. Hêzek da min ku min berê tu carî hîs nekiribû. Enerjiyeke seretayî. Min hizir kir ku kokaîn e. Na. Bakur bû ku diket laş.

Jinan li min temaşe dikirin. Kal derket nêçîrê. Ez rehet bûm û min xwîn vexwar. Sê roj bê telefon, înternet, kompîter, bê Nino. Tenê ez û ew.

Şev tune bû. Tenê ronahî, agir, qeşa û bêhn.

Sê jin razan. Min li cihekî geriya. Ya herî ciwan milê xwe rakir û îşaret kir ku ez nêzîk bibim. Ew ji kenan teqiyan. Min fêm nekir. Gotin ku ez «Noela» wan im.

Awayek bû ku bêjin ez hatime qebûlkirin.

Min xwest hinek pere bidim wan da ku spas bikim. Wan red kir. Wan tenê hembêzek dixwest. Û çend gotin bi calabrî da ku xwe nêzîktir hîs bikin.

Li wir min qîmeta diyariyên rastîn fêm kir: yên ku nayên kirîn û nayên firotin.

Xatirxwestina rêberê

Piştî sê rojan rêber hat. Saetekê bi sê jinan re axivî. Ez li derve bûm. Min fêm nekir ka çi dibêjin. Ne karê min bû. Zimanê wan bû, cîhana wan bû, qanûna wan bû.

Di konteynerê de, dema ku min cilên xwe derdixistin, rêber ket hundir. Meraqdar. Rasterast. Bakurî. Wê ez bi hêz hembêz kirim. Wê ez maç kirim. Çermê wê wekî şîr spî bû. Çavên wê wekî ezmanê Tebaxê şîn bûn.

Wê ji min xwest ku ez wê bi xwe re bibim. Ji bo ku ji wê cîhanê derkeve, wê her tişt bikira.

Min bi rêz bişirî. Min nikaribû. Ne diviya min bikira.

Min tenê sozek jê re hişt: «Heke tiştek ji te re lazim be, nameyekê ji min re binivîse. Ez ê alîkariya te bikim.» Wê pere jî red kir. Jineke bedew bû, lê tenê. Tenêtiyek ku ji dûr ve nayê dîtin. Tenêtiyek ku serma efû nake.

Vegera malê

Em çûn ku Nino bînin. Ew pir bi heyecan bû. Nedixwest vegere. Lê randevûya min bi jina wî re hebû.

Wî ji her kesî re behsa sê rojên xwe kir. Ez bêdeng mam. Min tu carî tiştek bi wî zilamî re parve nekir. Tenê bi kaxezê re.

Û wisa, dema ku Nino vedigeriya cîhana xwe, ez jixwe di rêya cîhaneke din de bûm. Armanceke din. Hevdîtineke din.

Bi xêr hatî.

Epîlog

Bakur te nabe: te diguherîne. Û tu carî

te bi tevahî venagerîne. Mêr tên Qutba Bakur li ronahiyê, bêdengiyê, wêneyan, xewnan digerin. Jin dimînin da ku bijîn.

Mêr tiştên ku dîtine vedibêjin. Jin li ser tiştên ku jiyane bêdeng dimînin.

Mêr vedigerin. Jin dimînin. Di sermayê de dimînin, di malên berfê de, di bêdengiyên nebihîstî de. Dimînin da ku piştgiriya civakên ku wan pîroz nakin bikin. Dimînin da ku zarokan, kalan, xerîban biparêzin. Nexuya dimînin.

Min tenê bîranînek ji wir bir: jineke bedew, pir pir bedew, lê tenê. Ne bi wateyeke romantîk. Bi wateyeke mirovî. Bi wateyeke trajîk.

Raman

Bakur laş nakuje. Hebûnê dikuje. Û ya ku dimîne spîtî ye: cihek ku jin lê di heman demê de dijîn û winda dibin.

Loma ez dinivîsim. Ji ber ku cihên tund çîroka xwe bi xwe nabêjin. Û yên ku di nav wan re derbas dibin nikarin luksa bêdengmayînê bidin xwe.

Ne ez. Ne ez. Axa min ez anîm dinyayê, û cîhana mayî min ne wekî mêvan, lê wekî yekî ji malbatê pêşwazî dike.

Ji spîtiya mutleq a Bakur, ez daketim nav tevliheviya mutleq a Dewletên Yekbûyî.

DEWLETÊN YEKBÛYÎ YÊN AMERÎKAYÊ

Erka ne mumkin

Hejdeh salan ji bo şirketeke Amerîkî xebitîn tiştekî dide te ku tu şirketeke din a cîhanê nikare bide: çandeke kar, prosedur, mîsyoneke zelal, û pergaleke nirxan ku ne teorî ne—pratîka rojane ne. Ew wan ji te re rave nakin; ew wan ji te re ava dikin. Û vê yekê bêyî ku destûrê ji te bixwazin dikin.

Ez li nivîsgeha New Yorkê bûm dema ku karek ji min re hat pêşniyarkirin ku min tu carî xeyal nekiribû. Ne terfî. Ne veguheztin. Ceribandinek.

Bernameyeke veşartî, ji bo pejirandina modeleke têkiliyên mirovî di nav Dewletên Yekbûyî de hatibû afirandin. Wan ne rêvebir, ne psîkolog, ne jî perwerdekar hilbijartibûn. Wan mirovên bi cureyekî taybet ê ezmûna jiyana rastîn hilbijartibûn. Û navê min derket—her çend hejdeh sal bû ez di firotanê de bûm. Ew li rolê nedinêrîn: li hiş dinêrîn.

Ceribandin ji bo ravekirinê hêsan bû û ji bo temamkirinê pir zor bû:

di salekê de serdana 50 dewletên Amerîkî bike, bajaran bi xwe hilbijêre û li her yekê herî kêm hefteyekê bimîne.

Du hefteyên dawî dê betlaneyeke mecbûrî bin. Wan ê hemû mesref bidana. Diviyabû ez tenê bijîm, temaşe bikim, fêm bikim û her Duşemê raporekê bişînim. Hesabekî mirovî, hişk, rast.

Min peyman îmze kir. Min malê agahdar kir. Wan tiştek nepirsî. Wan tenê dixwest bizanin ka pêdiviyên mehane gihîştine an na. Ez ê bi salekê li Amerîkayê re rû bi rû bimama. Ew, wekî her car, bi meha pêş re rû bi rû bûn.

Ji bo ewlehiyê, meaşê min rasterast li hesabê min ê bankê yê li Îtalyayê dihat razandin. Awayekî bi rêz bû ku ji min re bêjin: «Tiştekî ehmeqane neke. Bi tiştê ku te heye bijî. Em ê bibînin tu bi rastî kî yî.»

Tenê panzdeh sal şûnde min gihîşt raporên xwe yên orîjînal, analîzan û materyalên ku li ser min berhev kiribûn. Ev pirtûk ji wir çêbû. Min destûra weşandinê wergirt, bi şertekî: tu carî navê şirketa ku ew ferman kiribû neyê gotin.

Ne girîng e. Ev çîrok ne li ser logoyan e. Li ser zilamekî ye di welatekî de ku ne mumkin e tu fêm bikî heke tu bi xwe nejî.

Ma ez ji xala herî dûr dest pê bikim?

Bijartina mantiqî ew bû ku ji qiraxan dest pê bikim, ne ji navendê. Ji bo du sedemên sade:

1. Ez nû ji ceribandinê derketibûm: zelaliya bilind, baldariya herî zêde.

2. Bi destpêkirina ji tundiyê ez dikarîm rê rast bikim û rêwîtiyê bi paqijî biqedînim.

Ne hewce bû ku ez ji Bostonê an Chicagoyê dest pê bikim. Diviya min ji sînorekî dest pê bikira. Ji cihekî ku tenê li ser kaxezê Amerîka bû.

Min Juneau hilbijart, paytexta Alaskayê. Îzolekirî. Tenê bi keştiyê an balafirê tê gihîştin. Bajarek ku aîdê kesî nîne. Cihê bêkêmasî ji bo destpêkê.

Çavkaniyan baştir bi kar bîne

Berî derketinê, min tiştê ku Amerîkiyek berî her tiştî rêz jê re digire kir: min xwe wekî profesyonelekî organîze kir, ne wekî turîstekî.

Min telefonî sê şirketên firînê yên herî navdar kir, yên ku tora wan a navxweyî ya herî mezin heye. Di kêmtirî saetekê de, min defterokeke pêncî firînên navxweyî bi daxistina 60% kirî.

Sînorê demê tune. Sînorê rojan tune. Qedexe tune. Tenê şertek: di salekê de bi kar bîne.

Min heman tişt bi zincîreyên otêlan, Uber Taxi û şirketên kirêkirina erebeyan re kir, û paşê bernameyeke rêkûpêk a qonaxan, awayan amade kir, lê ne ya deman.

Ez amade bûm.

Ew serkeftina min a rastîn a yekem bû. Nîşana yekem ew bû ku min dizanibû çawa bilivim. Amerîka xelatê dide yên ku tevdigerin, ne yên ku li bendê dimînin.

Dema ku şirketê muameleyê dît, tiştê ku çandeke Amerîkî her tim dike kir: pêbaweriyê kontrol kir.

Ma ez dikarîm salekê tevgera domdar birêve bibim? Ma ez dikarîm bi bûyerên nediyar, dûrahî û rewşên awarte re mijûl bibim? Ma ez serbixwe bûm?

Ji ber vê yekê, berî derketinê, min hûrguliyeke din a krîtîk rast kir:

Min piştrast kir ku li ser karta min a krediyê sînorê krediyê yê mehane herî kêm 100.000 dolar e.

Ne ji bo xerckirinê bû. Ji bo nîşandanê bû ku em dikarîn wan birêve bibin. Amerîkî wisa difikirin: heke serxwebûna te tune be, azadiya te tune ye. Û heke azadiya te tune be, tu nayê nirxandin.

Ji wê kêliyê û pê ve, bername êdî ne erk bû. Mîsyon bû.

Û NIHA EM BI RASTÎ RÊWÎTIYÊ DIKIN

Alaska tenê ji aliyê erdnîgariyê ve beşek ji Dewletên Yekbûyî ye. Cîhaneke din e.

Ew cih e ku jin bê şop winda dibin. Cihê ku gilîyek tu carî nagihîje armanca xwe. Cihê ku bajar tenê giravên şaristanî ne di nav parzemîneke hov de.

Juneau ceribandina min a yekem bû: paytextek bê rêyên ku wê bi welatê mayî ve girê bidin. Perçeyek ji Amerîkayê ku wekî Amerîka hîs nayê kirin.

Li vir min dest pê kir tiştekî fêm bikim: rêwîtî dê ne erdnîgarî be. Dê mirovî be.

BLOK 1 (Cild I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

BLOK 2 (Cild II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

BLOK 3 (Cild III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

BLOK 4 (Cild IV)

New York – Washington

BLOK 5 (Cild V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

BLOK 6 (Cild VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming

KENTUCKY

Kentucky dewletek e ku di du pîvanan de heye: rûyê wê ji kanên komirê, wiskî, hesp û girên kesk pêk tê; kûrahiyên wê lê ji hejariya kevn, civakên îzolekirî, olê hişk û derfetên kêm çêbûne.

Ev erdek e ku êdî ne gundewarî ye, lê hîn ne modern e. Daliqandî. Hêdî. Westiyayî. Û dema ku erdek daliqandî be, jin in ku wê radigirin.

Li Kentucky, jin ji ber bûyerekê winda nabe. Ji ber mîraseke civakî winda dibe ku bi nifşan ji wê xwestiye ku xwe feda bike. Malbat, zarok, karê bêîstîkrar, dêr, cîran, pirsgirêkên kesên din: hemû li ser milên wan e. Nebûna wê ne deng e. Giranî ye.

Jina ji herêmên kanên berê – 41

salî

Komirê Kentucky ava kir û ew wêran kir. Kan têne girtin, mêr karê xwe winda dikin, girêdayîbûna bi kîmyewiyan zêde dibe, hejarî belav dibe.

Jin li vir encamên wê radigirin. – mêrên bêkar – zarokên di bêhêviyê de mezin bûyî – meaşên pir kêm – overdozên ku hevalan û xizman digirin – civakên ji hal ketî.

Ew li dikanan, dibistanan, peydakerên xizmetan dixebitin, û wek karkerên piştgiriyê. Her tiştê ku pergalên aborî yên şikestî êdî nakin, ew dikin.

Nebûna wê civakî ye: heke ew ne jin bûya, dewlet dê hilweşiya. Lê kes wê nas nake.

Xanima Derby û xwedîkirina hespan – 36 salî

Kentucky bi hespên xwe û Derbyê navdar e. Li pişt wê wêneya xweşik artêşeke jinan heye ku axuran paqij dikin, bi heywanan re mijûl dibin, di nobetên sibehê zû de dixebitin, û bi meaşên ehmeqane dixebitin.

Şewq li pêş e. Xwêdan li paş e.

Nebûna wê aborî ye: bêyî wê pîşesazî naxebite, lê ew dimîne wek dirançikeke ku ji aliyê gel û siyasetmedaran ve tê paşguhkirin.

Jina di nav olê de girtî – 48 salî.

Li gelek wîlayetên Kentucky, dêr ji dewletê bihêztir e.

Divê jinek ev be: – dayik – hevjîn – kesayeteke exlaqî – hebûneke birûmet – guhdara civakê.

Ew nikare ji rola xwe derkeve. Nikare xwe ji nû ve biafirîne. Nikare şik an nazikiyê nîşan bide.

Nebûna wê çandî ye: ew ne aîdî xwe ye. Aîdî vegotina olî ya cih e.

Jina karê herî kêm – 29 salî

Kentucky bi karên kêmmeaş dijî. Û ew kar hemû yên jinan in.

Kasiyer, garson, paqijkerên erdê, karkerên malên pîran, alîkarên dibistanê. Jiyanên ku di nobetên bêîstîkrar, benzîna biha, zarokên ku divê werin mezinkirin û sifir perspektîfê de diqedin.

Nebûna wê aborî û derûnî ye: ew tu rêya derketinê nabîne û kes jî pêşkêşî wê nake.

Epîlog – Kentucky

Kentucky mozaîkeke kevneşopî, hejarî, ol û zehmetiyê ye. Jin stûna wê ne. Û tam ji ber vê, ew nexuya dibin.

Nebûn li vir adeteke kolektîf e. Awayekî jiyanê. Normaliyeke şaş ku tu carî nayê pirsîn.

Raman – Kentucky

Her dewlet rûyekî cuda yê nebûnê nîşan dide. Kentucky ya ku ji hilweşîna aborî û kevneşopiya ku bi rabirdûyê ve zeliqiye çêbûye nîşan dide.

Li vir jin her tiştê ku mêran winda kirine, her tiştê ku ol ferz dike, her tiştê ku hejarî sabît dike digire.

Ew xeleka bihêz e, lê wek xeleka qels tê dîtin.

Û tam ji ber vê ev dewlet di cildê de pêwîst e: da ku nîşan bide çi diqewime dema ku civakek her tiştî li ser milên jinan dihêle û paşê wisa tevdigere wek ku normal be.

LOUISIANA

Louisiana dewleteke dijberiyên tund e. Çand, muzîk, dîrok, xwarin, giyanîtî û nasname ye. Lê di heman demê de hejarî, bêîstîkrarî, girêdayîbûn, newekheviya nijadî, bahozên wêranker, siyaseta bêrêkûpêk û pergaleke civakî ya nazik e.

Ew cihek e ku bedewî bi kirêtiyê re, bêhevseng, bi hev re dijî. Li vir her tiştî du alî hene: New Orleans şahî û trawma ye, Baton Rouge siyaset û paşketin e, û parîşên gundewarî civak û îzolasyon in.

Jina li Louisiana bi tesadufî winda nabe. Winda dibe ji ber ku ew tekane kesayeta sabît e li erdeke bêîstîkrar. Û ev sabîtî wê dixwe.

Nebûna wê encama sê faktorên giran e: – hejariya kûr-koka

– karesatên jîngehê yên dewrî

– baviksalariya çandî ya hişk.

Li vir jin malbatan, taxan, tevahiya civakan birêve dibin. Û dema ku hemû yên din xuya dibin, ew hêdî hêdî winda dibe.

Jina ji New Orleansê – 35 salî

New Orleans muzîk, şahî, kaos û dîrok e. Lê di heman demê de yek ji bajarên herî tevlihev û dijwar ên welat e.

Jina ku li vir dixebite di heman demê de li ser sê eniyan dijî: – turîzma nêçîrvan – tundiya bajarî – aboriya bêîstîkrar

Dixebite li: – baran – otêlan – xwaringehan – gerên turîstî – xizmetên giştî – muzîka zindî – jiyana şevê

Bişirînên mecbûrî. Meaşên kêm. Kirêyên bilind. Xerîdarên giran. Saetên westîner.

Nebûna wê exlaqî ye: bajar enerjiya wê bi kar tîne û wê westiyayî paş de dide.

Her kes «sêhra» New Orleansê dixwaze. Kes heqê yên ku wê diafirînin nade.

Jina Afrîkî-Amerîkî ya parîşên hejar –

42 salî Li derveyî New Orleansê Louisianaya gundewarî û hejar heye. Xaniyên piçûk, dibistanên qels, xizmetên herî kêm û meaşên ehmeqane. Jina Afrîkî-Amerîkî li vir di heman demê de sê rolan dilîze: – karker – dayik – stûna civakî ya civakê.

Li ku derê bikaribe dixebite: – malên pîran – dikanên piçûk – mitbaxên fast-food – paqijî – lênêrîna nefermî.

Bêyî wê, civak naxebite. Lê dîsa jî ew bi meaşên kêm, stresa kronîk, lênêrîna tenduristiyê ya kêm û hebûna domdar a tundiya malê re dijî.

Nebûna wê dîrokî ye: ew ji heman avahiyê tê ku bi nifşan her tim ew li binê pêlekana civakî danîye.

Jina ku ji bahozan xilas dibe – 39

salî

Li Louisiana tiştekî wek jiyana «sabît» tune ye. Bahoz her tiştî diguherînin: xaniyên wêranbûyî, karên windabûyî, malbatên ji hev qetiyayî, bîranînên windabûyî.

Jin ew e ku: – zarokan derdixe ewlehiyê – belgeyan diparêze – xaniyê ku av ketiyê paqij dike – ji tunebûnê dest pê dike – polîçeyên sîgortayê yên ku dereng an tu carî nadin birêve dibe – malbatê aram dihêle dema ku ew bi xwe ji hundir ve hildiweşe.

Ji bo mêran, nûavakirin fizîkî ye. Ji bo jinan, derûnî ye. Sal bi sal.

Nebûna wê jîngehî ye: her bahoz perçeyek ji enerjiya wê dibe, heta ku hema hema tiştek nemîne. Kes vê yekê jê re telafî nake.

Jina kevneşopiyên giran – 51 salî

Louisiana bi kevneşopiyên bihêz, kûr-koka, hema hema pîroz dijî.

Divê jinek ev be: – dayika bêkêmasî – kesayeteke malê – kevirê bingehîn ê malbata mezin – hebûnek li dêrê – lênêrvana pîran – rêbera biçûkan – avahiya ku her tiştî radigire.

Ew roleke kevnar e, tu carî nehatiye nûkirin.

Ew nikare daxwazên malbatê red bike. Nikare bersivê vegerîne. Nikare bêje «na». Nikare li ser xwe bifikire bêyî ku xwe sûcdar hîs bike.

Nebûna wê çandî û hestyarî ye: ew ewqas bi piştgiriya her kesî mijûl e ku ji xwe winda dibe.

Epîlog – Louisiana

Louisiana tevliheviyeke bedewî û birînên ku sax nebûne ye. Û di nav vê kaosa asayî de, jin her tiştî bi hev re digirin: malbat, kar, civak, kevneşopî, mayîna hestyarî.

Nebûna wan paradoksek e: çiqas bêtir dikin, ewqas kêmtir têne dîtin.

Louisiana jinan bi hêzeke tenê jê nabe. Bi hezar hêzên piçûk ên rojane jê dibe: hejarî, bahoz, turîzm, dîroka nijadî, rolên malbatî, nebûna piştgiriyê.

Ew jêbirineke hêdî, kûr, bêdeng e.

Raman – Louisiana

Her dewlet şêweyekî cuda yê nebûnê nîşan dide. Louisiana yê ku ji van çêbûye nîşan dide: – karesatên xwezayî – karesatên civakî – karesatên malbatî.

Ew Dewlet e ku jin ji bo her kesî li ber xwe dide, lê kes ji bo wê li ber xwe nade.

Ew dewlet e ku trawma dibe rûtîn û rûtîn dibe nasname.

Louisiana nîşan dide ku nebûna jinan ne tenê hejarî an kêmbûna mafan e. Di heman demê de westiyaneke ewqas kûr e ku êdî kes pê nahese.

Û ji ber vê ev beş girîng e: da ku bîne bîra me ku li pişt her kartpostaleke New Orleansê, jinek heye ku tiştekî digire ku dinya nikare bibîne.

MAINE

Maine yek ji dewletên herî bedew û hişk ên Amerîkayê ye. Daristanên bêdawî, peravên sar, fener, gundên masîgiran û bêdengiyeke mezin. Ew tenê ji bo yên ku serdan dikin erdeke romantîk e. Ji bo yên ku li wir dijîn, îzolasyoneke paqij e.

Nifûs kêm e, dûrahî dirêj in, zivistan bi mehan dikişînin, derfet kêm in. Maine êrîşî te nake: te dixwe.

Jin li vir ji ber sê sedeman winda dibin: – tenêtiya erdnîgarî – karên demsalî yên bêîstîkrar – civakên piçûk ên ku guhertinê difetisînin. Ew dewletek e ku xweza serdest e û mirov xwe diguncînin. Her tim. Zêde.

Jina Maine ji şokekê nakeve. Ji dubarekirinê dikeve.

Jina gundên masîgiran – 39 salî

Perava Maine bi masîgiriyê dijî: lobster, masiyê cod, demsalên kurt û karê giran.

Jin li vir her tiştê ku keştî nake birêve dibe: – koordînasyon – torên ku divê werin tamîrkirin – firotan – hesabê malbatê – malbat – mal – rewşên awarte yên ji nişka ve.

Derya ji dûr ve bedew e. Ji nêzîk ve, axayekî bêrehm e.

Nebûna wê hem aborî û hem jî fizîkî ye: ew di sektorekê de dijî ku qezenc bi hewa, demsal û şansê ve girêdayî ye. Û dema ku demsal diqede, ewlehî jî diqede.

Jina ku di zivistana dirêj de dijî – 52

salî

Maine di zivistanê de dîwarek e: berf, qeşa, tarî, bêdengiyên bêdawî.

Li hundirê welat—Millinocket, Greenville, Lake District—jin rû bi rû dimînin: – mehên bê têkiliya civakî ya rastîn– rêyên xeternak– xaniyên îzolekirî– lênêrîna tenduristiyê ya kêm– depresyona demsalî ya belav– dûrbûna ji xizmetên bingehîn

Heke nexweş be, li bendê dimîne. Heke doktorek jê re lazim be, bi saetan dajo. Heke ji hêla hestyarî ve hilweşe, kes wê nabîne. Nebûna wê erdnîgarî ye: winda dibe ji ber ku ji her tiştî dûr e.

Jina karên demsalî – 28 salî

Di havînê de Maine diteqe: turîzm, B&B, xwaringeh, gerên bi keştiyê.

Jin li vir bê westan dixebite: – xizmet – paqijî – çêkirina xwarinê – pêşwazî – birêvebirin – rêkxistin.

Ew karekî dijwar, kêmmeaş, bêîstîkrar e. Sê mehan dikişîne, paşê tiştek nîne.

Ji saetên tund diçe hefteyên vala. Ji pereyên ku zû tên diçe mehên ku tenê bi zorê derbas dibin.

Nebûna wê aborî ye: ew her tim di navbera du demsalan de dijî lê aîdî tu yekê ji wan nîne.

Jina civakên piçûk – 46 salî

Bajarokên piçûk ên Maine civakên girtî ne: her kes her tiştî li ser her kesî dizane, û kes tu carî bi rastî naguhere.

Jin li vir divê sade be: – dayik – karkera sabît – hebûneke pêbawer – «mirovekî baş» li gorî kodên herêmî.

Ew nikare xwe ji nû ve biafirîne. Nikare bi hêsanî karê xwe biguherîne. Nikare civakê bihêle bêyî ku were darizandin.

Nebûna wê çandî ye: ew ji xwe bêtir aîdî herêmê ye. Ew ne girtiya xerabiyê ye, lê ya adetê ye.

Epîlog – Maine

Maine dewletek e ku bi bêdengî li te temaşe dike. Û bêdengî, dema ku zêde be, dibe bar.

Jin li vir di nav dûrahiyan, demsalan, rolên dubarekirî, karên bêîstîkrar, gundên girtî, zivistanên dirêj de winda dibin.

Nebûn ne diyar e. Di bin çerm de ye. Bûyereke rojane ye.

Maine lê naxe. Te berdide.

Raman – Maine

Her dewlet şêweyekî nebûnê eşkere dike. Maine ya ku ji erdnîgariyê çêbûye eşkere dike:

Herêm çiqas bedewtir be, ji bo yên ku lê dijîn ewqas dijwartir e.

Li vir jin ne bi pevçûnê, lê bi aramiyê tê jêbirin. Bi dubarekirinê. Bi dûrahiyê. Bi sermaya ku tu carî derbas nabe. Bi jiyana ku teng dibe.

Maine tiştekî hîn dike: nebûna jinan dikare dîmenek jî be. Nexşeyek. Demsaleke ku tu carî naqede.

Û ji ber vê ev beş pêwîst e: ji ber ku Amerîka ne tenê tundî an kaos e. Di heman demê de bêdengiyeke ku dixwe ye.

MARYLAND

Maryland dewleteke xapînok e. Piçûk, li ber Atlantîkê, nêzîkî Washingtonê. Li ser rûyê xwe şik, di hundir de tevlihev.

Ew herêmeke du perçe ye: – derdorên bajaran ên dewlemend, xwendî, parastî, rêkûpêk – bajarên dijwar, hejar, bi sûc û terkkirinê nîşankirî.

Ew yek ji dewletên bi dahata navîn a herî bilind a Amerîkayê ye û di heman demê de yek ji yên bi newekheviyên herî eşkere ye.

Jin li vir ne ji ber sedemekê tenê winda dibin. Winda dibin ji ber gelek dinyayên ku divê xwe li gorî wan biguncînin: metropol, derdorên bajêr, siyaset, tenduristî, hejariya bajarî, nasnameyên nijadî.

Nebûna jinan li Maryland pirrengî ye.

Li gorî koda postê diguhere.

Jina Baltimoreyê – 34 salî

Baltimore yek ji bajarên herî tevlihev ên Dewletên Yekbûyî ye: hejariya kûr-koka, sûcên zêde, îzolasyona civakî, xizmetên zêde barkirî, û dibistanên di bin xeterê de.

Li vir jin her tiştî bi hev re digirin: – zarok – karê bêîstîkrar – taxên xeternak – mesrefa jiyanê ya pir giran – veguhastina hêdî – nebûna parastina rastîn.

Li ku derê bikaribe dixebite: supermarket, klînîk, navendên alîkariyê, xwaringehên fast-food, malên pîran, paqijî. Nebûna wê bajarî ye: bajar behsa «nûavakirinê» dike lê tu carî ji jiyana wê dest pê nake.

Ew ji pergalê re tenê dema ku wek hêza kar xizmetê dike xuya ye. Dema ku mafên wê têne naskirin winda dibe.

Jina ji derdorên dewlemend – 42 salî

Beşa dewlemend a Maryland bêkêmasî ye: xaniyên wek yên fîlman, dahatên bilind, dibistanên elît, kariyerên bilindxwaz, malbatên rêkûpêk.

Jin li vir ji ber sedemeke din winda dibe: zexta bêkêmasîbûnê.

Ew jîngeheke reqabetê ye ku tê de rola jinê divê bêqisûr be: – birêvebirina tevahî ya malbatê – wêneyeke civakî ya bilind – zarokên bêkêmasî – xebata dilxwazî ya mecbûrî – kar an kariyereke paralel ku divê tu carî «siya» li ser hevjînê neke.

Ew di çarçoveyekê de dijî ku dixwaze ew her tim amade be, bêyî ku tu carî dev jê berde, bêyî ku tu carî westanê nîşan bide.

Nebûna wê meseleya nasnameyê ye: civak wê wek rolekê dibîne, ne wek kesekî.

Jina Afrîkî-Amerîkî ya Korîdora

Navendî – 45 salî Maryland xwedî yek ji civakên Afrîkî-Amerîkî yên herî mezin û bibandor ên Dewletên Yekbûyî ye.

Jin li vir hêzeke ajotinê ya civakê ne: – di tenduristiyê de dixebitin – di dibistanan de dixebitin – ofîs û rêveberiya giştî birêve dibin – malbatên mezin bi hev re digirin – piştgiriyê didin tevahiya civakan. Lê ew bi barekî ducar dijî: nijadî û zayendî.

Her tiştî dike. Her tiştî digire. Li her derê xuya dibe. Lê kêm caran guh lê tê girtin.

Nebûna wê siyasî ye: ew piştgiriyê dide Dewletê bêyî ku li ser maseyên ku biryar lê têne dayîn rûne.

Jina ku di tenduristiyê de dixebite – 37 salî

Maryland yek ji dewletên bi hejmara herî zêde ya karkerên tenduristiyê yên jin e, bi saya nêzîkbûna wê ya Washingtonê û nexweşxaneyên wê yên herêmî yên mezin.

Jin li vir di nav pergalekê de dijîn ku tu carî dev ji xwestinê bernade: – nobetên bêdawî – beşên zêde barkirî – rewşên awarte yên dubare – berpirsiyariyên pir bilind – parastina derûnî ya kêm – meaşên ku bandora hestyarî telafî nakin.

Ew e ku her kesî derman dike: pîran, zarokan, nexweşên kronîk, rewşên awarte yên bajarî, karesatên jîngehê.

Nebûna wê operasyonel e: ew bingehîn e, lê dengê wê li ser biryarên tenduristiyê pir kêm giran e.

Epîlog – Maryland

Maryland dewletek e ku li ser dijberiyên tund hatiye avakirin: dewlemendiya tund û hejariya tund, siyaseta bi hêz û taxên terkkirî, kariyerên biriqandî û karên herî kêm. Jin li vir van hemû nakokiyan di heman demê de dijîn. Her herêmeke Maryland xwedî şêweyekî cuda yê jêbirinê ye: bajarî, civakî, li ser nasnameyê, nijadî û tenduristî.

Nebûna wan encameke kolektîf e: Dewlet dixebite ji ber ku ew xurt disekinin.

Û tam ji ber vê ew nayên dîtin.

Raman – Maryland

Her dewlet vegotineke nazik a nebûna jinan eşkere dike. Maryland ya herî tevlihev eşkere dike: jin li her asta civakî hene, lê tam li cihê ku pergal şekil digire têne paşguhkirin.

Li vir jin ev in: – stûna derdorên dewlemend– motora civakên reş– peydakera tenduristiyê– mayîna taxên hejar.

Lê dîsa jî, ew wek hêzeke siyasî nayê naskirin, nayê danîn navenda stratejiyan, nayê parastin.

Li Maryland, nebûn ne hejarî an tenêtî ye. Nehevsengî ye: jin ji ya ku dewlet paş de dide bêtir didin.

Û ji ber vê ew li vir di cildê de cihê xwe dibîne.

MASSACHUSETTS

Massachusetts yek ji dewletên herî jîr ên Amerîkayê ye. Zanîngehên elît, nexweşxaneyên asta cîhanê, navendên lêkolînê, teknolojî û nûjenî. Ji derve, wisa xuya dike ku yek ji cihên herî pêşketî û «rast» ên welat e: perwerdeya bilind, dahatên bilind, siyasetên modern û xizmetên berfireh.

Lê rastî tevlihevtir e.

Massachusetts herêmeke du lezan e: – yên ku aîdî çerxên zanînê ne – yên ku li derveyî wan deriyan dimînin.

Ew dewletek e ku behsa pêşketinê dike, lê di bin zexteke çandî ya mezin de dijî. Û ew zext hêdî hêdî hebûna jinan diperçiqîne.

Jin li vir ne ji ber kêmbûna tiştên ku wan hene winda dibin. Ji ber zêdebûna hêviyan winda dibin: kariyer, malbat, standardên bilind, performansa domdar, modelên civakî yên bêkêmasî.

Nebûna jinan li Massachusetts modern, çandî, zirav e—û wêranker.

Jina zanîngeha elît – 33 salî

Massachusetts dilê akademîk ê gerstêrkê ye. Pêşeroja zanînê di nav wan kampusan de tê biryardan.

Lêkolînera jin bi şiyanên pir bilind dikeve hundir, lê xwe li hember pergalekê dibîne ku dixwaze:

– bê rawestan biweşîne – bi hevkarên parastî re reqabetê bike – konferans, semîner, bûyerên mezin li dar bixe – wêneyeke her tim biriqandî biparêze – bi salan dev ji jiyana xwe ya taybet berde

Çarçove pêşverû xuya dike, lê postên desthilatê yên mêran dimînin. Yên ku lêkolînê dikin hewayeke jêhatîbûnê bêhn dikin… û helandinê.

Nebûna wê sazûmanî ye: ew zanînê hildiberîne, lê kêm caran ferman dide.

Jina koçber di paqijî û xwarinê de – 29 salî

Li derveyî kampusên xwe yên wek kartpostalê, Massachusetts bi keda koçberan dijî: Latînî, Haîtî, Brazîlî, Kap Verdeyî, Afrîkî.

Ew in ku: – ofîsên elîtê paqij dikin – di xwaringehên zanîngehê de xwarinê çêdikin – li otêlan nobetan digirin – mitbaxên xwaringehên Bostonê birêve dibin – li pîran dinêrin – li zarokên kesên din dinêrin.

Jiyanên dijwar, qezencên kêm, kirêyên heta ezmanan.

Nebûna wê aborî û siyasî ye: ew bajarê herî xwendî yê Amerîkayê li ser avê digire bêyî ku ji aliyê kesî ve were naskirin.

Jina klînîk û nexweşxaneyan – 41 salî

Massachusetts navenda tenduristiya pêşketî ye. Li pişt navên mezin bi hezaran jin hene: hemşîre, teknîsyen, karmendên beşan, alîkar û karmendên piştgiriyê.

Nobetên ne mumkin. Stresa domdar. Berpirsiyariyên mezin. Nexweşên dijwar. Mesrefên jiyanê yên pir bilind. Bêhnvedana kêm.

Nebûna wê operasyonel e: ew motora tenduristiya herî baş a Amerîkayê ye, lê pergal wê wek kesekî nabîne: tenê wek fonksiyonekê.

Jina ji taxên dijwar – 35 salî

Li derveyî kampus û derdorên dewlemend, Massachusetts xwedî hejariyeke rastîn û hişk e ku ji medyayê re nexuya ye.

Jina ku li vir dijî rû bi rû dimîne: – kirêyên ku nayên dayîn – dibistanên nazik – tundiya belav – xizmetên ne têr – veguhastina bêîstîkrar – karên kêmmeaş – cudakariya nijadî ya avahîsaz.

Ew rizgarbûyeke rojane ye.

Nebûna wê bajarî ye: ew naguncê nav vegotina «bêkêmasî» ya Massachusetts, ji ber vê pergal wê paşguh dike.

Epîlog – Massachusetts

Ev dewlet paradokseke eşkere ye: çiqas xwendîtir be, ewqas bêtir hêvî dike ku jin her tiştî birêve bibin.

Nebûn li vir ne nezanî ye. Hîper-jêhatîbûn e. Ew bawerî ye ku, li herêmeke pêşketî, «her tişt dê baş be».

Ne her tişt baş e.

Jin barên mezin û nexuya hildigirin: akademîk, tenduristî, malbatî, aborî.

Massachusetts dixebite ji ber ku ew dixebitin. Û tam ji ber vê ew winda dibin.

Raman – Massachusetts

Her dewlet birîneke cuda nîşan dide. Massachusetts ya ku di bin çanda xwe de veşartî ye nîşan dide.

Li vir jin ne ji ber ku derfetên wan kêm in têne jêbirin. Têne jêbirin ji ber ku derfetên wan zêde ne, û dema ku ew rû bi rû dimînin kes wan naparêze.

Ew jêbirineke modern e: ne tund, ne bi deng, ne diyar. Lê tevahî.

Û ji ber vê Massachusetts beşeke pêwîst e: da ku bîne bîra me ku pêşketin têr nake heke bi rastî yên ku wê radigirin azad neke.

MICHIGAN

Michigan îskeleta Amerîkaya pîşesazî ye. Dewleta ku erebe afirand, ku ramana çîna karker a Amerîkî bi xwe ava kir—û dît ku hemû hilweşiya. Kargehên girtî, bajarên valabûyî, taxên terkkirî, ava qirêj, girêdayîbûn, binesaziya kevnbûyî, meaşên kêmbûyî.

Ew dewletek e ku bilindbûn, paşketin û berxwedan jiyaye. Û di nav van hemûyan de, jinan tiştê ku mêran êdî nedikarîn ragirin ragirtin.

Michigan jinan bi carekê re ji holê ranake. Wan dixwe, roj bi roj, bi sê hêzan: – pîşesaziya ku hildiweşe – bajarên ku vala dibin – pirsgirêkên jîngehê yên ku her tiştî jehrî dikin. Nebûna jinan li vir encama aboriyeke şikestî ye ku xwestina xwe berdewam dike û hema hema tiştek nade.

Jina Detroitê – 38 salî

Detroit sembola cîhanî ya hilweşîna pîşesazî ye. Taxên vala, xaniyên terkkirî, xizmetên nazik, dibistanên bê fon û hejariya dîrokî.

Jin li vir bi van re dijîn: – karên bêîstîkrar – veguhastina ne pêbawer – tundiya belav – mesrefên pir giran – nebûna torên civakî yên xurt – berpirsiyariyên malbatî yên tevahî.

Li ku derê kar bibîne dixebite: supermarket, klînîk, navendên telefonê, xwaringeh, kooperatîfên herêmî.

Nebûna wê bajarî ye: bajarekî li hemû dinyayê navdar, lê ku li yên ku wî li ser piyan digirin nanêre.

Detroit dîroka xwe ya pîşesazî pîroz dike. Jinên ku ji têkçûna wê xilas bûne pîroz nake.

Jina Flintê – 34 salî

Flint birîneke neteweyî ye. Av bi salan jehrî bû, zarok jehrî bûn, malbat ji aliyê dewletê ve hatin xapandin.

Jinê li vir skandal bi xwe jiya: – bi ava jehrî xwarin çêkir – zarokên xwe bi ava xeternak şûştin – bi saziyên ku delîl înkar dikirin re şer kir – xanî bi pirsgirêkên paqijiyê yên mezin birêve birin – neçar ma ku di navbera dayîna fatûreyan an kirîna ava şûşeyî de hilbijêre. Nebûna wê jîngehî ye: Dewlet têk çû, û wê bedel da.

Flint ne tenê trajediyek e. Mînakek e ka jiyana jineke hejar li Amerîkayê çiqas kêm girîng e.

Jina kargehên berê – 46 salî

Demekê, kargehên Michiganê îstîkrar didan: meaşên adil, xanî, malbat, pêşeroj.

Paşê her tişt hilweşiya: veguhastina derveyî welat, robotîzasyon, girtin, derxistinên girseyî ji kar.

Jin li vir neçar man ku zû xwe ji nû ve biafirînin: – supermarket – alîkarî – paqijî – xizmetên piçûk – karên nîv-demî – nobetên parçekirî.

Ji pîşesaziya giran ber bi bêîstîkrariya rojane.

Nebûna wê aborî ye: ewlehî winda kiriye, perspektîf winda kiriye, ew parastina ku dema erebe li dinyayê serdest bû hebû winda kiriye.

Jina gundewarî – 50 salî

Michigana gundewarî fireh e: herêmên golan, daristan, civakên îzolekirî, bajarokên piçûk û hêdî.

Jin li vir rû bi rû dimîne: – zivistanên hişk – girêdayîbûnên ku mêr û zarokan digirin – tenduristiya dûr – karên demsalî – tenêtî – veguhastina hema hema tune.

Ew jiyaneke guncandina domdar e. Ne piştgirî, ne mezinbûn, ne torên xurt. Nebûna wê erdnîgarî ye: di kîlometreyan de, di bêdengiyê de, di rûtîna mayînê de winda dibe.

Epîlog – Michigan

Michigan dewletek e ku şopên birînên rabirdûyê û encamên îro hildigire.

Jin xurt disekinin: Detroit, Flint, herêmên gundewarî, kargehên berê, taxên dijwar, malbatên berxwedêr.

Lê dema ku ew li ber xwe didin, winda dibin: – di nav binesaziyên ku hildiweşin de – di nav avên qirêj de – di nav karên bêîstîkrar de – di nav bajarên nîv-vala de – di nav aboriyên têkçûyî de.

Michigan rabirdûya xwe ya bi rûmet pîroz dike. Jin bedelê îro didin.

Raman – Michigan

Her dewlet şêweyekî cuda yê nebûnê nîşan dide. Michigan ya ku ji nazikiya avahiyan çêbûye nîşan dide: dema ku kargeh dikeve, civak dikeve. Û dema ku civak dikeve, jin e ku li ser piyan dimîne—bi tenê.

Nebûna jinan li vir encama jiyanekê ye ku bi girtina qulên kar, zarokan, xanî, krîzên aborî, karesatên jîngehê, birrînên xizmetan û tundiya bajarî derbas bûye.

Ew Amerîkaya ye ku êdî naxebite û hêvî dike ku jin dîsa jî bixebitin. Û ji ber vê ev beş girîng e.

MINNESOTA

Minnesota dewletek e ku her kes jê hez dike: gol, xweza, rêkûpêkî, perwerde, şaristanî, zivistanên dirêj û jiyaneke «aram». Ev e ya ku ji derve dibînin.

Ji hundir, cuda ye. Ew dewletek e ku nîvê salê di germahiyên cemedî de dijî, bi civakên ku vekirî xuya dikin lê bi rastî pir girtî ne, bi bajarên ku xwe wek pêşverû difiroşin lê tengezariyên nijadî yên kûr vedişêrin, bi pergaleke civakî ku tenê heta ku tu dixebitî dixebite—û jin her tim dixebitin.

Li vir jin di kaosê de winda nabe. Di rastbûna xuya de winda dibe. Di bêdengiyê de. Di sartiyê de. Di hêviyên «nerm» de ku wê ji tundiya eşkere bêtir diperçiqînin.

Minnesota êrîş nake. Dixwe.

Jina taxên koçberan – 32 salî

Li Minnesota yek ji civakên koçberan ên herî mezin û xuya yên Dewletên Yekbûyî heye: Somalî, Hmong, Etiyopî û Latînî. Û jin di dilê van civakan de ne.

Ew di navbera du dinyayan de dijîn: – çanda wan a eslî – pergala Amerîkî ya hişk û biha. Ew wek van dixebitin: – alîkarên tenduristiyê – paqijker – karkerên xwarinê – zarokvan – ajovan – karkerên navbeynkariya çandî.

Bi du zimanan diaxivin, zarokan mezin dikin û piştgiriyê didin malbatên mezin. Bê rawestan.

Nebûna wan çandî û aborî ye: ew hêza ajotinê ya civakan in, lê civak wan wek hebûneke xizmetê dibîne.

Ew wek hejmar xuya ne, wek mirov nexuya ne.

Jina ku di karê civakî de dixebite – 38 salî

Minnesota gelek li xizmetên civakî veberhênanê dike. Lê yên ku karê rastîn dikin her tim jin in: li navendên malbatê, projeyên perwerdeyê, stargehan û saziyên giştî.

Ji wan re dibêjin «milyaketên civakî». Ew karkerên kêmmeaş û zêde barkirî ne.

Çîrokên dijwar ku divê werin hilgirtin, rewşên awarte yên domdar, mirovên ku divê alîkariya wan bê kirin bêyî amûrên guncav, birêvebirina hestyarî ya domdar.

Nebûna wan pîşeyî ye: ew piştgiriyê didin beşa herî nazik a civakê, lê pergal nikare piştgiriyê bide wan.

Jina zivistanên dirêj – 50 salî

Minnesota di zivistanê de wek gerstêrkeke din e: mehên berfê, rêyên qeşagirtî, îzolasyona mecbûrî. Li herêmên hundir û bajarokên piçûk, jin dijîn: – kîlometreyan dûrî her tiştî – lênêrîna tenduristiyê ya kêm – rûtîna yekreng – pirsgirêkên malê bêyî torên piştgiriyê – zivistana ku dikeve serê wan jî.

Dema ku tu dûr î, tu bi tenê yî. Û dema ku tu li Minnesota bi tenê yî, kes nabîne.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew di berfê de, di dûrahiyê de, di bêdengiyê de winda dibe.

Sektorên bingehîn – 40 salî

Minnesota dewletek e ku li ser sê stûnan radiweste: – lênêrîna tenduristiyê – perwerde – belavkirina xwarinê.

Sê sektorên ku jin lê serdest in. Nobetên dirêj, astên bilind ên berpirsiyariyê, kêmbûna karmendan û stresa domdar.

Ew in ku dewletê dixebitînin dema ku germahî dadikeve -25. Ew in ku nikarin li derve werin hiştin, heta heke nexweş bin jî.

Nebûna wan operasyonel e: ew nikarin rawestin, lê kes pergalekê ava nake ku wan biparêze.

Epîlog – Minnesota

Minnesota dewletek e ku ji derve sar û ji hundir germ e. Jin her tiştî di hevsengiyê de digirin: civakên koçberan, xizmetên civakî, tenduristî, dibistan û malbatên îzolekirî.

Nebûna wan ji sê hêmanan pêk tê: – qeşa – bêdengî – berpirsiyariya bê naskirin. Ne kaos heye, ne deng, ne tundiya balkêş. Tenê aramiyeke ku dixwe heye.

Raman – Minnesota

Her dewlet şêweyê xwe yê nebûnê nîşan dide. Minnesota ya «herî bi edeb» nîşan dide: jêbirin bi dilovaniya xuya.

Li vir li te naqîrin. Bi eşkereyî rê li ber te nagirin. Êrîşî te nakin.

Ew tenê te dihêlin ku bi tenê bixebitî. Û divê tu her tim bixebitî.

Minnesota dewleta ye ku jin lê nexuya dibin ne ji ber ku qels in, lê ji ber ku ji bo alîkariyê zêde bihêz in.

Û ji ber vê ev beş girîng e: da ku nîşan bide ku heta dewletên «baş» jî nebûnên girîng hene.

MISSISSIPPI

Mississippi dilê Başûrê herî kûr e. Ew dewletek e ku hîn giraniya dîroka xwe hildigire: koletî, hejariya kûr-koka, veqetandina nijadî, kêmbûna xizmetan, binesaziya herî kêm, perwerdeya bê fon.

Ew yek ji wan cihan e ku wek jin hatin dinyayê tê wateya destpêkirina bi sê astengan: – hejariya mîrasbûyî – rolên malbatî yên hişk – dewletek ku tiştekî nade. Li vir jin ne ji ber bûyerekê winda dibin. Winda dibin ji ber ku di civakekê de dijîn ku tu carî ji bo parastina wan nehatiye sêwirandin.

Nebûna jinan li Mississippi tevahî ye: aborî, çandî, tenduristî, siyasî, nijadî.

Ew dewlet e ku jin her tiştî digirin û tiştekî nastînin.

Jina Afrîkî-Amerîkî ya Deltayê – 40 salî

Delta Mississippi yek ji cihên herî hejar ên Dewletên Yekbûyî ye. Bi çand, muzîk û dîrokê pir dewlemend e, lê dîsa jî ji ber paşguhkirina siyasî, kêmbûna xizmetan û newekheviya mezin wêran bûye.

Jina Afrîkî-Amerîkî li vir mîxa civakê ye: – zarok û neviyan mezin dike – di dibistanên nazik de dixebite – lênêrîna malbatê dike – li malên pîran nobetan digire – xanî û saziyan paqij dike – piştgiriyê dide tevahiya taxê.

Bêyî wê, Delta dê di rojekê de hilweşiya.

Nebûna wê dîrokî û nijadî ye: Dewletê tu carî ew nexistiye navenda tiştekî. Ew her tiştî dide, tiştekî nastîne.

Jina herêmên gundewarî yên herî hejar – 48 salî

Mississippiya gundewarî fireh e. Bajarokên pir piçûk, xaniyên dûr, dêr li her derê, û nexweşxaneyên hema hema tune.

Jin bi van re dijî: – mîlan dûrî her tiştî – pirsgirêkên tenduristiyê yên kronîk ên dermannekirî – veguhastina herî kêm – karên demsalî an bêîstîkrar – xaniyên kevn ên ku bi zehmetî têne parastin – hesteke îzolasyonê ku dibe awayekî jiyanê.

Heke rewşeke awarte çêbibe, kes di wextê xwe de nayê.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew ji bo ku were gihîştin zêde dûr û ji bo ku were bihîstin zêde hejar dijî.

Jina ku di xizmetên herî nizm de dixebite – 33 salî

Mississippi yek ji dewletên bi meaşên herî kêm ên welat e. Û ev kar, bê guman, ji bo jinan in.

Jin li vir dixebite li: – zincîreyên erzan – supermarketên erzan – xwaringehên fast-food – paqijî – lênêrîna nefermî ya nexweş û pîran – zarokvaniya netomarkirî.

Nobetên dijwar, ne maf, ne saetên sabît. Ew zehmet dixebite, kêm qezenc dike û xwe dijîne.

Nebûna wê aborî ye: bêyî karê wê, Mississippi hêdî hêdî radiweste, lê dewlet wisa li wê dinêre wek ku her kes dikare şûna wê bigire.

Jina di kevneşopiya olî de girtî – 55 salî

Ol li Mississippi ne faktorek e. Pergalek e.

Jin li vir divê: – dayik be – dîndar be – piştgira malbatê be – kesayeteke exlaqî be – «bihêz» be heta dema ku ne wisa ye jî.

Ew nikare bêyî stigmayê ji mêrê xwe veqete. Nikare jiyana xwe biguherîne bêyî ku darizandinê bide destpêkirin. Nikare xwe deyne pêşiya malbata xwe.

Nebûna wê çandî û hestyarî ye: ew ji bo piştgiriya her kesî hatiye mezinkirin, lê kes piştgiriya wê nake.

Epîlog – Mississippi

Mississippi dewleta herî hêdî ye di guhertinê de. Û di vê hêdîbûnê de, jin winda dibin.

Ew in ku dibistan, dikan, dêr, malbat û civakan dixebitînin. Ew in ku tiştê ku hikûmet nikare, bi hev re digirin.

Lê dîsa jî, ew di nav avahiyekê de winda dibin ku tu carî wan navendî nahesibîne.

Nebûn li vir ne qeza ye. Kevneşopî ye.

Raman – Mississippi

Her dewlet şêweyekî nebûnê nîşan dide. Mississippi ya herî kevn û herî zalim nîşan dide.

Li vir jin ne tenê nexuya ne. Wek tiştekî xweber têne hesibandin. Wek çavkaniyeke xwezayî têne dîtin: her tim amade, tu carî ne parastî.

Mississippi rastiyeke tazî nîşan dide: dema ku dîrok naguhere, jin bedela herî bilind didin.

Ji ber vê ev beş yek ji yên herî girîng ên cildê ye: ji ber ku nîşan dide çi dimîne dema ku Dewlet tevahiya nifşan terk dike û hêvî dike ku jin wan xilas bikin.