GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. IV

Beşa sifir — destpêka hevpar

Ev beşa destpêkê di her şeş cildên Women of the United States de hevpar e. Li vir bi tevahî tê dayîn û hatiye pêçandin, da ku rêze bêyî dubarekirinê li pey hev bê xwendin.

BEŞA SIFIR

Li vir cîhan ne erdek e: sînorek e. Qutba Bakur pêşwazî nake, efû nake, ji xeletiyê re cih nahêle. Spîtî wekî hebûneke mutleq serwer e, bêdeng û bê bîr. Germahî ne daneyeke hewayê ye: nêçîrvanek e. Şev bi mehan dom dike, ramanan diperçiqîne, xêzên mirovan dişêwîne, îradeya wan dadiqurtîne.

Civak kêm in, biçûk in û girtî ne. Inuit, Yupik, gelên Arktîkê li cihekî dijîn ku kes hilnebijêre lê bimîne. Li vir her kes ji bo jiyana komê pêwîst e. Heke tu ne bi kêr bî, tu dibî bar. Û yên ku dibin bar di bêdengiyê de, di berfê de, di mantiqa jîngehekê de ku tu tawîzê nade, winda dibin.

Bingehên zanistî cureyekî din ê sermayê lê zêde dikin: ya hiyerarşiyan. Li vir jin hebûneke kêm e, nenormaliyek e ku divê xwe biguncîne an jî têk biçe.

Li vê derê têgeha «windabûnê» tune ye. Tenê spîtiya ku her tiştî jê dibe heye.

Jinên Inuit û Yupik

Keça Arktîkê nayê nazdarkirin: tê amadekirin. Zû hîn dibe ku li ber serma, tarî û birçîbûnê ragire. Divê ji eşîrê re bi kêr be, ji ber ku li vir nasname ne şexsî ye. Fonksiyonel e. Barê malbat û civakê li ser milê jinê ye: xwarin, agir, zarok, çerm, xwedîkirin. Kes behsa mafan nake. Kes behsa nazikiyê nake. Depresyon heye, lê navê wê tune. Tundî heye, lê şahidên wê tune ne.

Jina bingehên zanistî

Xwendî, jêhatî, bi dîsîplînê re hînbûyî. Wekî lêkoler, teknîsyen û doktor tê. Zû dibîne ku Qutba Bakur bawernameyan nas nake. Li vir tenê hişkbûna hişî tê hesibandin. Hiyerarşiyên mêran li ser wê serdest in, û her nîşaneke qelsiyê wekî qelsî tê şîrovekirin. Jîngehek e ku hêz têrê nake: xwegirtineke tund tê xwestin.

Jina rojavayî ya «ji derve»

Di azadiyê de mezin bûye, tê û bawer dike ku dikare sermayê bi dest bixe. Lê ev der wê dişkîne: tenêtî, cihên biçûçik, bêdengiyên bêdawî. Bingeh ne civak in, mekanîzma ne. Û jinek, di hundirê mekanîzmayekê de ku mêran sêwirandiye, divê şer bike da ku winda nebe.

Rêwîtiya ber bi qiraxa cîhanê

Cîranê min, Antonio, ku jê re Nino digotin, bi salan behsa North Cape, tava nîvê şevê, mehên bê tarî dikir. Xewnek bû ku di bêrîka xwe de digirt, wekî tiştekî ne mumkin. Sibehekê di meha Gulanê de min zengila deriyê wî lêda û min tenê ev got: «Valîza xwe amade bike. Ez ê di saetekê de vegerim. Em ê di 30 rojan de vegerin.» Wî li min nêrî, matmayî, dilxweş. Jina wî, bi fikar, pirsî ka plana me çi ye. Min bersiv da: «Em li pey xewnekê diçin.»

Em li erebeyê siwar bûn. Jinên me wekî ku em dîn bin li me dinêrîn. Lê ev rêwîtî rast bû. Nino jixwe tijî pirs bû. «Em diçin ku derê? Divê ez çiqas pere bi xwe re bînim?» Min jê re got: «Rehet be. Em ê di 54 saetan de bigihîjin wir. Tenê 5.000 km. Em di Range Rovera nû de ne. Ji rêwîtiyê kêfê bike.»

Her 300 km divê ez rawestiyama: ew, diwanzdeh sal ji min mezintir, rîtma wî ya xwe hebû. Ava min û şilavên min hebûn; qehweya wî û hewcedariyên wî yên laşî hebûn. Û çiqas em pêştir diçûn, ewqas zêdetir behsa jiyana xwe dikir. Tiştên ku ez ê tu carî nizanibûma, heke ew rêya bêdawî nebûya.

Du mêr bi tenê di erebeyekê de her tim behsa jinan dikin. Wî tenê jina xwe nas kiribû. Ez keniyam. Min dilê wî rehet kir: «Em jî wisa ne.»

Wî ji min pirsî ka ez çawa dema 60 saetan ajotinê hişê xwe diparêzim. Min behsa Rûsyayê jê re kir, dema ku di 22 saliya xwe de min 51 saetan ajot da ku jinekê bibînim ku min tu carî nedîtibû. Min jê re got: «Dûrahî ne sînor in, ew bahane ne. Tu carî bahaneyên min tune bûn.»

Gihîştina nav spîtiyê

Em ketin Norwêcê. Hostelek li ser rê. Me yê erebe li wir bihişta û bi xîzokê berdewam bikira.

Rêber pêçayî bû, nayê têgihîştin. Dema ku berçavkên xwe derxist, min dît ku jin e. Jineke Norwêcî, bêdeng, rasterast, cemidî. Nino di navenda xîzokê de, ew li pêş, ez bi 190 cm li paş, di dawiya rêzê de.

Hîn ronahiya rojê hebû. Saeta min dem nîşan dida, lê ji min re nedigot ka şev e an sibeh. Tava nîvê şevê bû. Em gihîştibûn North Cape.

Nino giriya. Wî ez hembêz kirim. Min bi kenê jê re got: «Hişyar be… dibe ku xelk bifikire em gey in.» Em keniyan, lê em li qiraxa cîhanê bûn.

Paşê qeşa hat: –52°C.

Ketina nav Arktîka rastîn

Ew me birin konteynereke metal da ku cilên xwe biguherînin. Cilên pir giran, pembûkirî, bi zincîrên tevlihev girtî.

Min pereyê rêberê da. Nino bi çend mêran re di îgloyekê de hat hiştin; ez di yeke din de bi malbatekê re hatim hiştin: mêrekî kal, di navbera 70 û 80 salî de, û sê jin di navbera 30 û 50 salî de.

Cîhaneke girtî bû. Sade. Hov.

Zilam li aliyekî disekinî. Jinan rîtm diparastin. Û tuwalet girekî pênc metre dûrî îgloyê bû: gû berî ku bigihîje erdê dicemidî. Mîza min a yekem bû stêreke zer a Arktîkê. Bakur bû ku silav li min dikir.

Jina navsalî, Magi, hinekî îngilîzî dizanibû. Yên mayî îşaret bûn, çav bûn, dest bûn. Zimanê sermayê.

Dema ku min nizanibû cil çawa bi kar bînim, wê, bêyî ku bifikire, dest da navrana min da ku zincîreke veşartî nîşanî min bide. Ne xerabî hebû, ne şerm: tenê fonksiyon. Mayîn.

Sê roj di îgloyê de

Xwarin anîn. Masiyê dûxanî, masiyê xav, kezeba masiyê cod, zikê balînayê. Û gogên kosemasiyan. Bijartin tune bû. Alternatîf tune bû. Ew bû ya ku xweza dide.

Paşê min vexwar: şilaveke sor. Min hizir kir ku şerab e. Xwîna balînayê ya parzûnkirî, kelandî û şêrînkirî bû. Min vexwar. Hêzek da min ku min berê tu carî hîs nekiribû. Enerjiyeke seretayî. Min hizir kir ku kokaîn e. Na. Bakur bû ku diket laş.

Jinan li min temaşe dikirin. Kal derket nêçîrê. Ez rehet bûm û min xwîn vexwar. Sê roj bê telefon, înternet, kompîter, bê Nino. Tenê ez û ew.

Şev tune bû. Tenê ronahî, agir, qeşa û bêhn.

Sê jin razan. Min li cihekî geriya. Ya herî ciwan milê xwe rakir û îşaret kir ku ez nêzîk bibim. Ew ji kenan teqiyan. Min fêm nekir. Gotin ku ez «Noela» wan im.

Awayek bû ku bêjin ez hatime qebûlkirin.

Min xwest hinek pere bidim wan da ku spas bikim. Wan red kir. Wan tenê hembêzek dixwest. Û çend gotin bi calabrî da ku xwe nêzîktir hîs bikin.

Li wir min qîmeta diyariyên rastîn fêm kir: yên ku nayên kirîn û nayên firotin.

Xatirxwestina rêberê

Piştî sê rojan rêber hat. Saetekê bi sê jinan re axivî. Ez li derve bûm. Min fêm nekir ka çi dibêjin. Ne karê min bû. Zimanê wan bû, cîhana wan bû, qanûna wan bû.

Di konteynerê de, dema ku min cilên xwe derdixistin, rêber ket hundir. Meraqdar. Rasterast. Bakurî. Wê ez bi hêz hembêz kirim. Wê ez maç kirim. Çermê wê wekî şîr spî bû. Çavên wê wekî ezmanê Tebaxê şîn bûn.

Wê ji min xwest ku ez wê bi xwe re bibim. Ji bo ku ji wê cîhanê derkeve, wê her tişt bikira.

Min bi rêz bişirî. Min nikaribû. Ne diviya min bikira.

Min tenê sozek jê re hişt: «Heke tiştek ji te re lazim be, nameyekê ji min re binivîse. Ez ê alîkariya te bikim.» Wê pere jî red kir. Jineke bedew bû, lê tenê. Tenêtiyek ku ji dûr ve nayê dîtin. Tenêtiyek ku serma efû nake.

Vegera malê

Em çûn ku Nino bînin. Ew pir bi heyecan bû. Nedixwest vegere. Lê randevûya min bi jina wî re hebû.

Wî ji her kesî re behsa sê rojên xwe kir. Ez bêdeng mam. Min tu carî tiştek bi wî zilamî re parve nekir. Tenê bi kaxezê re.

Û wisa, dema ku Nino vedigeriya cîhana xwe, ez jixwe di rêya cîhaneke din de bûm. Armanceke din. Hevdîtineke din.

Bi xêr hatî.

Epîlog

Bakur te nabe: te diguherîne. Û tu carî

te bi tevahî venagerîne. Mêr tên Qutba Bakur li ronahiyê, bêdengiyê, wêneyan, xewnan digerin. Jin dimînin da ku bijîn.

Mêr tiştên ku dîtine vedibêjin. Jin li ser tiştên ku jiyane bêdeng dimînin.

Mêr vedigerin. Jin dimînin. Di sermayê de dimînin, di malên berfê de, di bêdengiyên nebihîstî de. Dimînin da ku piştgiriya civakên ku wan pîroz nakin bikin. Dimînin da ku zarokan, kalan, xerîban biparêzin. Nexuya dimînin.

Min tenê bîranînek ji wir bir: jineke bedew, pir pir bedew, lê tenê. Ne bi wateyeke romantîk. Bi wateyeke mirovî. Bi wateyeke trajîk.

Raman

Bakur laş nakuje. Hebûnê dikuje. Û ya ku dimîne spîtî ye: cihek ku jin lê di heman demê de dijîn û winda dibin.

Loma ez dinivîsim. Ji ber ku cihên tund çîroka xwe bi xwe nabêjin. Û yên ku di nav wan re derbas dibin nikarin luksa bêdengmayînê bidin xwe.

Ne ez. Ne ez. Axa min ez anîm dinyayê, û cîhana mayî min ne wekî mêvan, lê wekî yekî ji malbatê pêşwazî dike.

Ji spîtiya mutleq a Bakur, ez daketim nav tevliheviya mutleq a Dewletên Yekbûyî.

DEWLETÊN YEKBÛYÎ YÊN AMERÎKAYÊ

Erka ne mumkin

Hejdeh salan ji bo şirketeke Amerîkî xebitîn tiştekî dide te ku tu şirketeke din a cîhanê nikare bide: çandeke kar, prosedur, mîsyoneke zelal, û pergaleke nirxan ku ne teorî ne—pratîka rojane ne. Ew wan ji te re rave nakin; ew wan ji te re ava dikin. Û vê yekê bêyî ku destûrê ji te bixwazin dikin.

Ez li nivîsgeha New Yorkê bûm dema ku karek ji min re hat pêşniyarkirin ku min tu carî xeyal nekiribû. Ne terfî. Ne veguheztin. Ceribandinek.

Bernameyeke veşartî, ji bo pejirandina modeleke têkiliyên mirovî di nav Dewletên Yekbûyî de hatibû afirandin. Wan ne rêvebir, ne psîkolog, ne jî perwerdekar hilbijartibûn. Wan mirovên bi cureyekî taybet ê ezmûna jiyana rastîn hilbijartibûn. Û navê min derket—her çend hejdeh sal bû ez di firotanê de bûm. Ew li rolê nedinêrîn: li hiş dinêrîn.

Ceribandin ji bo ravekirinê hêsan bû û ji bo temamkirinê pir zor bû:

di salekê de serdana 50 dewletên Amerîkî bike, bajaran bi xwe hilbijêre û li her yekê herî kêm hefteyekê bimîne.

Du hefteyên dawî dê betlaneyeke mecbûrî bin. Wan ê hemû mesref bidana. Diviyabû ez tenê bijîm, temaşe bikim, fêm bikim û her Duşemê raporekê bişînim. Hesabekî mirovî, hişk, rast.

Min peyman îmze kir. Min malê agahdar kir. Wan tiştek nepirsî. Wan tenê dixwest bizanin ka pêdiviyên mehane gihîştine an na. Ez ê bi salekê li Amerîkayê re rû bi rû bimama. Ew, wekî her car, bi meha pêş re rû bi rû bûn.

Ji bo ewlehiyê, meaşê min rasterast li hesabê min ê bankê yê li Îtalyayê dihat razandin. Awayekî bi rêz bû ku ji min re bêjin: «Tiştekî ehmeqane neke. Bi tiştê ku te heye bijî. Em ê bibînin tu bi rastî kî yî.»

Tenê panzdeh sal şûnde min gihîşt raporên xwe yên orîjînal, analîzan û materyalên ku li ser min berhev kiribûn. Ev pirtûk ji wir çêbû. Min destûra weşandinê wergirt, bi şertekî: tu carî navê şirketa ku ew ferman kiribû neyê gotin.

Ne girîng e. Ev çîrok ne li ser logoyan e. Li ser zilamekî ye di welatekî de ku ne mumkin e tu fêm bikî heke tu bi xwe nejî.

Ma ez ji xala herî dûr dest pê bikim?

Bijartina mantiqî ew bû ku ji qiraxan dest pê bikim, ne ji navendê. Ji bo du sedemên sade:

1. Ez nû ji ceribandinê derketibûm: zelaliya bilind, baldariya herî zêde.

2. Bi destpêkirina ji tundiyê ez dikarîm rê rast bikim û rêwîtiyê bi paqijî biqedînim.

Ne hewce bû ku ez ji Bostonê an Chicagoyê dest pê bikim. Diviya min ji sînorekî dest pê bikira. Ji cihekî ku tenê li ser kaxezê Amerîka bû.

Min Juneau hilbijart, paytexta Alaskayê. Îzolekirî. Tenê bi keştiyê an balafirê tê gihîştin. Bajarek ku aîdê kesî nîne. Cihê bêkêmasî ji bo destpêkê.

Çavkaniyan baştir bi kar bîne

Berî derketinê, min tiştê ku Amerîkiyek berî her tiştî rêz jê re digire kir: min xwe wekî profesyonelekî organîze kir, ne wekî turîstekî.

Min telefonî sê şirketên firînê yên herî navdar kir, yên ku tora wan a navxweyî ya herî mezin heye. Di kêmtirî saetekê de, min defterokeke pêncî firînên navxweyî bi daxistina 60% kirî.

Sînorê demê tune. Sînorê rojan tune. Qedexe tune. Tenê şertek: di salekê de bi kar bîne.

Min heman tişt bi zincîreyên otêlan, Uber Taxi û şirketên kirêkirina erebeyan re kir, û paşê bernameyeke rêkûpêk a qonaxan, awayan amade kir, lê ne ya deman.

Ez amade bûm.

Ew serkeftina min a rastîn a yekem bû. Nîşana yekem ew bû ku min dizanibû çawa bilivim. Amerîka xelatê dide yên ku tevdigerin, ne yên ku li bendê dimînin.

Dema ku şirketê muameleyê dît, tiştê ku çandeke Amerîkî her tim dike kir: pêbaweriyê kontrol kir.

Ma ez dikarîm salekê tevgera domdar birêve bibim? Ma ez dikarîm bi bûyerên nediyar, dûrahî û rewşên awarte re mijûl bibim? Ma ez serbixwe bûm?

Ji ber vê yekê, berî derketinê, min hûrguliyeke din a krîtîk rast kir:

Min piştrast kir ku li ser karta min a krediyê sînorê krediyê yê mehane herî kêm 100.000 dolar e.

Ne ji bo xerckirinê bû. Ji bo nîşandanê bû ku em dikarîn wan birêve bibin. Amerîkî wisa difikirin: heke serxwebûna te tune be, azadiya te tune ye. Û heke azadiya te tune be, tu nayê nirxandin.

Ji wê kêliyê û pê ve, bername êdî ne erk bû. Mîsyon bû.

Û NIHA EM BI RASTÎ RÊWÎTIYÊ DIKIN

Alaska tenê ji aliyê erdnîgariyê ve beşek ji Dewletên Yekbûyî ye. Cîhaneke din e.

Ew cih e ku jin bê şop winda dibin. Cihê ku gilîyek tu carî nagihîje armanca xwe. Cihê ku bajar tenê giravên şaristanî ne di nav parzemîneke hov de.

Juneau ceribandina min a yekem bû: paytextek bê rêyên ku wê bi welatê mayî ve girê bidin. Perçeyek ji Amerîkayê ku wekî Amerîka hîs nayê kirin.

Li vir min dest pê kir tiştekî fêm bikim: rêwîtî dê ne erdnîgarî be. Dê mirovî be.

BLOK 1 (Cild I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

BLOK 2 (Cild II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

BLOK 3 (Cild III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

BLOK 4 (Cild IV)

New York – Washington

BLOK 5 (Cild V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

BLOK 6 (Cild VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming

MISSOURI

Missouri dewleteke tijî nakokî ye. Li aliyekî, Rojavayê Navîn ê aram; li aliyê din, Başûrekî ku qet dev ji hişkbûnê berneda. Ew yek ji herêmên herî parçebûyî yên Amerîkayê ye: St. Louis û Kansas City bi taxên dijwar, derdorên spî yên ku di cîhaneke paralel de dijîn, gundewarên feqîr û hêdî, û pergaleke siyasî ku pir diaxive lê hindik çareser dike.

Ew dewleta normaliyê ye ku nerehetiyê vedişêre, ya bişirîna rûkenî ku pirsgirêkên giran dinixumîne, û ya «her tişt baş e» jî dema ku tiştek ne baş e.

Jin li vir bi teqînekê winda nabin. Di bin zexta berdewam de winda dibin: malbat, kar, kevneşopî, feqîrî, tundiya veşartî, pergaleke tenduristiyê ya nazik.

Missouri jinan bi adetê jê dibe. Her kes li bendê ye ku ew tehemûl bike. Û ew tehemûl dike heta ku ji xwe winda dibe.

Jina St. Louisê – 35 salî

St. Louis bajarek e ku di du cîhanan de heye: yek bi dîrokê dewlemend, ya din di nav tundî, îhmal û newekheviya nijadî de asê mayî.

Jina li vir di heman demê de bi sê pirsgirêkan re rû bi rû dimîne: – taxên xeternak – dibistanên lawaz – meaşên kêm.

Ew di torên bingehîn ên bajêr de dixebite: – klînîk – supermarket – alîkarî – xwarinpêdan – perwerdehiya bingehîn.

Ew tiştê ku pergal nikare ragire radigire. Û dema ku ew her tiştî radigire, kes wê ranagire.

Nebûna wê bajarî ye: di nûavakirina bajêr de dengê wê tune ye, her çend ew e ku her krîza rojane bi rê ve dibe.

Jina derdorên «bêkêmasî» – 40 salî

Li derveyî bajarên mezin derdor hene ku bêqusûr xuya dikin: kolanên paqij, dibistanên baş, xaniyên rêkûpêk.

Jina li vir ne feqîr e, lê ne azad e.

Divê biparêze: – wêneyeke bilind a malbatê – zarokên bêqusûr – amadebûna civakî ya berdewam – rojeveke tijî – zewaceke «bê leke» – asteke jiyanê ku qet nikare dakeve. Zext bêdeng û berdewam e. Ew nikare hilweşe. Nikare hêdî bibe. Nikare nazikbûnê nîşan bide.

Nebûna wê derûnî ye: ew tenê wek rolek heye, ne wek kesek.

Jina gundewar – 49 salî

Gundewarên Missouriyê hêdî, muhafezekar û girtî ne. Xanî ji hev dûr in, xizmet kêm in, û kevneşopî giran in.

Jin li vir di cîhaneke ku pir hindik diguhere de dijîn: – karên neewle – gihîştina qels a tenduristiyê – malbatên mezin – girêdayîbûnên belav – dêrên ku jiyana civakî kontrol dikin – derfeta kêm ku ji rolê derkevin.

Ew jiyaneke erkan e bê bijartin. Heke pirsgirêkek te hebe, tu bi xwe çareser dikî. Heke tu hilweşî, kes pê nahise.

Nebûna wê erdnîgarî û çandî ye: ew di dûrahî û kevneşopiyê de winda dibe.

Jina pîşesazî û karê destan – 37 salî

Missouri xwedî hebûneke mezin a pîşesaziyên navîn e: embar, koordînasyon, xetên kombûnê, kargehên hilberînê.

Jin li vir karê laşî yê giran dikin: – pakêtkirin – xetên hilberînê – nobetên şevê – barkirin û rakirin – kontrola kalîteyê – alîkariya koordînasyonê.

Laşên westiyayî, dahata kêm, demjimêrên ne mumkin. Ew karek e ku dewlet hewcedarê wê ye, lê bi tevahî nexuya ye. Nebûna wê laşî ye: ew dişkê û kes tune ku destwerdanê bike.

Epîlog – Missouri

Missouri dewletek e ku bi normaliya xuyayî geş dibe. Û di normaliyê de jin xwe winda dikin.

Ew taxên dijwar, derdorên pir civakî, kargehên hişk, gundewarên hêdî bi rê ve dibe.

Her roj şerekî bêdeng e. Û şerên bêdeng yên herî wêranker in.

Missouri jinan bi derbekê tune nake. Wan bi adetên ku kes qet ji wan pirs nake tune dike.

Raman – Missouri

Her dewleta di cildê de cureyekî nebûnê nîşan dide. Missouri ya «bêdeng» nîşan dide: ya ku ji rûtînê, hêviyên civakî, westiyana ku divê tu ji her kesî re her tişt bî çêdibe.

Li vir jin zeliqa nexuya ne ku her çîneke civakî bi hev ve digire. Ew li her derê ne. Û tam ji ber vê yekê kes wan nabîne.

Missouri hîn dike ku jêbirin ne hewceyî nefret an nakokiyê ye. Tenê hewce dike ku civakeke tevahî texmîn bike ku jin dê her tim li wir bin.

Û ji ber vê yekê ev beş bingehîn e: ji bo bîranînê ku normalî, heke piştgirî jê re neyê kirin, dibe xefik.

MONTANA

Montana mezinahiya safî ye: çiyayên mezin, rêyên bêdawî, daristanên bêdawî, xaniyên îzolekirî, zivistanên ku çerm diqelişînin. Ew yek ji dewletên herî bedew ên DYA ye. Û yek ji yên herî dijwar ku mirov lê bijî.

Li vir jin ji ber nakokiyê winda nabin. Ji ber erdnîgariyê, îzolasyonê, zihniyeta gundewarî û tenêtiya hestyarî winda dibin. Ew dewletek e ku bêdengî ji dengê girantir e.

Montana berxwedanê dixwaze. Û jin in yên ku divê ji bo her kesî berxwe bidin.

Jina herêmên dûr – 51 salî

Li vir tu dikarî 30 km dûrî dikana herî nêzîk bijî. Saetekê dûrî klînîka herî nêzîk. Du saetan dûrî nexweşxaneyeke rastîn.

Jinên ku li van herêman dijîn bi van re rû bi rû dimînin: – sermaya tund – tu alîkariya lezgîn tune – pirsgirêkên tenduristiyê yên îhmalkirî – xaniyên kevn ku divê bên parastin – berpirsiyariya tevahî ya malbatê – tirsa rastîn a asêmayînê.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew winda dibe ji ber ku li cihekî dijî ku tiştek nagihîjê.

Jina malbatên rançan – 39 salî

Montana bi xwedîkirina heywanan geş dibe. Dewar, hesp, heywanên mezin û karê laşî.

Jin li vir her tiştî dike: – alîkariya heywanan dike – ji bo her kesî xwarin çêdike – hesaban bi rê ve dibe – wesayitan diajo – bi rewşên awarte re mijûl dibe – zarokan li nîvê tu derê mezin dike.

Ew wek mêrekî dixebite, lê wek «hebûneke malbatî» tê dîtin. Nebûna wê aborî ye: nirx hildiberîne, lê di tu tiştî de xuya nake.

Jina bajarokên biçûk – 44 salî

Li bajarokên biçûk ên Montanayê dem disekine. Civak biçûk in, her kes her kesî nas dike, û kes naguhere.

Divê jin: – dayik be – pêbawer be – «skandal dernexe» – dilsoz be – her tim amade be.

Ew nikare xwe ji nû ve îcad bike. Nikare ji sînorên xwe yên çandî derbas bibe. Nikare nazikbûnê îfade bike.

Nebûna wê civakî ye: ew ne ya xwe ye, ya civakê ye.

Jina ku di tûrîzma xwezayê de dixebite – 33 salî

Montana bi parkên xwe, golên xwe û Yellowstone a nêzîk turîstan dikişîne. Li pişt kartpostalan jin hene ku otêl, xwaringeh, çalakiyên derve, lênêrîn, koordînasyon û paqijiyê bi rê ve dibin.

Nobetên dijwar, meaşên demsalî, jiyan li herêmên dûr. Tu îstîqrar tune.

Nebûna wê aborî ye: sektor bi wê dijî, lê ew qet bi aramî najî.

Epîlog – Montana

Montana tevliheviyeke xwezaya heyranker û tenêtiya hov e. Jin li vir di dûrahiyê de winda dibin: laşî, hestyarî û çandî. Ew in yên ku xaniyên îzolekirî, ranç, malbat, bajarok û tûrîzmê bi hev ve digirin. Û dema ku ew bi hev ve digirin, kes lê nanêre.

Raman – Montana

Her dewleta di cildê de şêweyekî nebûnê nîşan dide. Montana ya ku erdnîgariya ku her tiştî dixwe hildiberîne nîşan dide.

Li vir jin ne bi tundî an feqîriya tund têne jêbirin. Bi mîlên valahiyê, bi zivistanên ku îzole dikin, bi çandeke ku naguhere, bi rolekî ku nikarin red bikin têne jêbirin.

Ew jêbirineke hêdî û bêdeng e. Yek ji yên herî dijwar ku bê naskirin, tam ji ber ku deng dernaxe.

NEBRASKA

Nebraska erdeke vekirî, rast û deşt e. Zeviyên fireh, bayê berdewam, ezmanên bêdawî. Ji derve: aramî. Ji hundir: îzolasyon, hêdîbûn, civakên muhafezekar, karê dijwar ê çandiniyê, û derfetên pir kêm.

Ew dewletek e ku di navbera Rojavayê Navîn û Rojava de dijî, lê bê hêzên herduyan.

Li vir jin ji ber kaosê winda nabin. Ji ber normaliya giran, ji ber rûtîna çandiniyê, ji ber rolên ku naguherin, ji ber tenêtiya erdnîgarî winda dibin.

Nebraska deng dernaxe, lê dixwe.

Jina zeviyê – 40 salî

Jina Nebraskayê beşeke bingehîn a zeviyê ye: – bi berbangê şiyarbûn – heywanên ku divê bên birêvebirin – xwarin ji bo her kesî – hesabên malbatê – berhemên ku divê bên şopandin – lênêrîna xanî – zarokên ku divê bên mezinkirin – rewşên awarte yên ji nişka ve.

Ew bi qasî mêran dixebite, gelek caran bêtir. Lê wek «bêkar» tê tomarkirin.

Nebûna wê aborî ye: nirx hildiberîne, lê di daneyan de tune ye.

Jina bajarokên biçûk – 46 salî

Gundên çend hezar kesî, ku her kes her tiştî li ser her kesî dizane.

Divê jin bibe: – dayikeke amade – jineke aram – kesayeteke birûmet – li dêrê çalak – piştgira civakê.

Ew nikare rêyên kurt, krîz an guhertinên ji nişka ve bide xwe. Di nav rolekî sabît de dijî, ku yên din biryar dane.

Nebûna wê çandî ye: cihê wê heye, lê dengê wê tune.

Jina ku di xizmetên sivik de dixebite – 32 salî

Li bajarên Nebraskayê — Lincoln, Omaha, Grand Island — jin karê rojane dikin:

– kasiyer – paqijî – xwarinpêdan – alîkariya dibistanê – xaniyên teqawidan – sekreterî

Meaşên kêm, nobetên parçekirî, tu perspektîf tune. Nebûna wê civakî ye: bê wê bajar naxebite, lê dema behsa «pêşketinê» tê kirin kes navê wê nayne.

Jina dûrahiyan – 53 salî

Nebraska dewletek e ku tu dikarî du saetan bajo bê ku bajarekî rastîn bibînî. Ev dûrahî dibe şêwazeke jiyanê.

Jina ku li derveyî bajaran dijî bi van re rû bi rû dimîne: – rêwîtiyên dirêj ji bo her hewcedariyê – lênêrîna bijîşkî ya kêm – zivistanên dijwar – xaniyên îzolekirî – rûtîna yeknesak – tu tora civakî ya rastîn tune.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew di kîlometreyan de winda dibe.

Epîlog – Nebraska

Nebraska erdek e ku hêsan xuya dike, lê hêsanî tenê rûkenî ye.

Jin li vir winda dibin di nav: – karê çandiniyê yê bê pere – civakên girtî – dûrahiyên tund – kêmbûna xizmetan – rolên hişk.

Ew nebûneke ji erd, kevneşopî û bêdengiyê çêbûyî ye.

Raman – Nebraska

Her dewlet şêweyekî nebûnê nîşan dide. Nebraska ya ku jiyana rojane ya ku qet naguhere ava kiriye nîşan dide.

Tundiya eşkere tune, krîza balkêş tune. Tenê jiyanek heye ku xwe dubare dike, zehmetiyek ku nayê naskirin, rolek ku nayê terikandin. Nebraska ew dewlet e ku jin her tiştî bi hev ve digirin û tam ji ber vê yekê nayên dîtin.

Û ji ber vê yekê ew vê beşê heq dike: ji ber ku jêbirina herî berbelav ew e ku normal xuya dike.

NEVADA

Nevada dewletek e ku li ser xuyangan hatiye avakirin. Ronahî, kazîno, otêl, şahî, tûrîzm, qumar, jiyana şevê ya bêdawî. Vitrînek ku cîhan wek azadî, zêdegavî û derfet dibîne.

Rastî berevajî ye.

Nevada yek ji wan cihan e ku laşê jinê herî hêsan tê bikaranîn, îstîsmarkirin, xwarin û guhertin. Cihek ku jin ne ji ber kêmbûna derfetan winda dibin, lê ji ber ku bi hebûna wan re wek kelûpelekê tê muamelekirin.

Nebûna jinê li vir nûjen, hişyar û bi qest e. Jêbirineke spehî, berdewam û paqij. Ji demjimêrên ne mumkin, nobetên şevê, zexta estetîk, nasnameyeke westiyayî û rolên ku pîşesaziya tûrîzmê ferz dike pêk tê.

Xanima kazîno û otêlan – 33 salî

Las Vegas tenê ji ber vê geş dibe ku bi hezaran jin bi rê ve dibin: – resepsiyon – paqijiya odeyan – xwaringeh – bar – şahî – xizmeta xerîdaran – koordînasyon – navendên telefonê yên tûrîstî.

Nobetên şevê, dawiya hefteyê ya betalkirî, betlaneyên ku tune ne, zexta berdewam. Divê jin wêneyeke bêkêmasî biparêzin, heta dema ku tu enerjî di hundirê wan de nemaye. Nebûna wê laşî û derûnî ye: ew di pergalekê de dixebite ku wê wek «beşek ji ezmûnê» bi kar tîne, ne wek kesek.

Jina ku di sektora şevê de dixebite – 29 salî

Nevada bi şev ne birqok e. Dijwar e. Di nav ronahî, muzîk û nimayişan de, jiyan têne xwarin:

– hostes – dansker – barmen – promoter – rolên girêdayî wêne û hebûna estetîk

Laşê te beşek ji peymanê ye. Heke tu nikaribî wî bi rê ve bibî, ew ê di deqeyekê de yekî din li şûna te bînin.

Nebûna wê aborî û exlaqî ye: kar wêneya wê dixwaze, ne kesayeta wê.

Jina koçber a ku pişt perdeyê bi rê ve dibe – 41 salî

Li pişt mega-otêlan bi sedan jinên koçber hene: fîlîpînî, meksîkî, haîtî, ji Amerîkaya Navîn.

Ew in yên ku hemû karên ku divê turîst nebînin dikin:

– cilşûştinên pîşesazî – paqijiya berdewam – metbexên binerdê – embarên mezin – koordînasyona êvarê – amadekirina qatan

Jiyanên veşartî. Laşên westiyayî. Nobetên nemirovane. Nebûna wê sîstemîk e: bingehîn e lê wek nexuya tê dîtin.

Jina ku li derveyî Las Vegasê dijî – 52 salî

Nevada ne tenê ronahî ye. Ew çola derdorê jî ye: bajarokên biçûk, xaniyên nizm, xizmetên kêm, pîşesaziyên îzolekirî.

Jin li vir bi van re rû bi rû dimînin: – lêçûnên pir giran – tenduristiya sînordar – kêmbûna veguhastinê – dûrahiyên mezin – civakên hişk û kêm girêdayî – derfetên sînordar.

Ew jiyanekê dijî ku berevajiyê wê ye ya ku cîhan bi Dewletê re girê dide.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew ne di Nevadaya ronahiyan de, lê di Nevadaya rastîn de dijî.

Kes behsa wê nake.

Epîlog – Nevada

Nevada dewletek e ku li ser performansê hatiye avakirin. Her tişt li ser wêne, ezmûn û şahiyê ye.

Jin motora bêdeng in ku vê makîneyê dizivirînin: otêl, kazîno, xwaringeh, şahî, lênêrîn, koordînasyon.

Lê dîsa jî, ew in yên herî kêm tên nirxandin. Ew in yên ku xewnên kesên din radigirin dema ku rastiyeke dijwar, xwarîner û nexuya dijîn.

Nevada wan tam bi awayê ku wan bi kar tîne jê dibe.

Raman – Nevada

Her dewlet rûyekî nebûnê nîşan dide. Nevada ya herî nûjen nîşan dide: jinên ku bûne fonksiyonên aborî.

Ne feqîrî ye ku wê jê dibe. Pergal e.

Ew nebûneke avakirî ye: bêdeng, spehî, wek derfet hatiye veşartin. Hezar derfetên jinan hene, lê hezar rê hene ku wan bixwin.

Û ji ber vê yekê ev beş girîng e: ji ber ku di nav ronahiyan de, kesê ku wan her roj vêdixe kêmtir xuya ye.

NEW HAMPSHIRE

New Hampshire xwedî azadî, daristan, gol, gir, gundên bêkêmasî, rêyên aram û bacên hema hema sifir e. Ji derve, wek bihuşteke mînîmalîst xuya dike: ne kaos, ne deng, ne bajarên mezin. Tenê rêkûpêkî û xweza.

Pirsgirêk ew e ku azadiya tevahî gelek caran tê wateya tenêtiya tevahî.

Û dema ku dewlet kêm li xizmetên giştî veberhênanê dike, bar rasterast dikeve ser milên mirovan—berî her kesî, jinan.

Li vir nebûna jinan ne trajedî ye. Ew îzolasyon, adetên çandî yên hişk, zexta malbatê û kêmbûna torên civakî yên rastîn e.

New Hampshire êrîş nake. Te bi tenê dihêle.

Jina civaka biçûk – 47 salî

Li gundên New Hampshire her tişt aram xuya dike. Her tişt girtî ye.

Divê jin bibe: – dayikeke pêbawer – kesayeteke civakî ya birûmet – xwebexşek li dibistanan – li civakê amade – «kesekî baş» li gorî qaîdeyên herêmî.

Ew nikare şaşiyan bike. Nikare pir ji normê derkeve. Nikare krîzên hestyarî bide xwe.

Nebûna wê çandî ye: rola wê heye, lê azadiya wê tune.

Jina ku di serma û dûrahiyê de dijî – 52 salî

New Hampshire ne mezin e, lê tijî herêmên îzolekirî, xaniyên ji hev dûr û rêyên ku zivistanê dibin asteng e.

Jina li vir bi van re dijî: – mehên berfê – dûrahiyên ku her tiştî tevlihev dikin – pirsgirêkên tenduristiyê yên ku dereng têne dermankirin – îzolasyona derûnî – rûtîna malê ku tu cih nahêle – lênêrîna tenduristiyê ya herêmî ya kêm.

Heke ew bikeve, li bendê dimîne. Heke nexweş be, bi mîlan diajo. Heke ji aliyê hestyarî ve hilweşe, kes pê nahise.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew di bêdengî û sermayê de winda dibe.

Karên bingehîn – 38 salî

Li bajarên navîn—Concord, Manchester, Nashua— jin xizmetên bingehîn bi rê ve dibin:

– dibistan – klînîk – lênêrîna pîran – ofîsên giştî – perwerdehiya seretayî – xizmetên îdarî

Meaşên kêm, berpirsiyariyên ji meaşê pir mezintir, barên hestyarî yên berdewam.

Nebûna wê operasyonel e: ew tiştê ku ji pergala refahê maye bi hev ve digire, lê Dewlet hindik li sektorên wê veberhênanê dike.

Ew bingehîn e, lê westîner.

Jina ku li herêmên tûrîstî karên kêm-meaş dike – 33 salî

Beşa bakur a dewletê bi tûrîzmê dijî: rengên payîzê, gol, çiya, zivistan.

Li pişt wêneyên bêkêmasî jin hene ku: – tesîsan paqij dikin – taştê amade dikin – li xwaringehan dixebitin – B&Ban bi rê ve dibin – odeyan rêkûpêk dikin – lênêrîna herî kêm dikin.

Demsalên qerebalix û demsalên vala. Aboriyeke ne aram. Parastina rastîn sifir.

Nebûna wê aborî ye: her tişt li ser wê dixebite, lê pergal wê wek tiştekî ku dikare bê guhertin dibîne.

Epîlog – New Hampshire

New Hampshire rêkûpêk û aram e. Û tam ji ber vê yekê jin bê deng winda dibe.

Ew winda dibe di navbera: – rolên kevneşopî – civakên girtî – dûrahiya laşî – zivistana bêdawî – xizmetên ne têr – karên bingehîn ên kêm-meaş.

Ne qerebalix heye. Ne kaos heye. Tenê tenêtiyek heye ku dibe norm.

Raman – New Hampshire

Her dewlet şêweyekî cuda yê nebûnê nîşan dide. New Hampshire ya «bêkêmasî» nîşan dide: betalkirineke bi edeb, paqij û rêkûpêk.

Li vir jin civakan bi rê ve dibe, lê tu civak tune ku wê bi rê ve bibe.

Ew paradoksa New Englandê ye: her ku tu şaristanîtir bî, ew qas bêtir li bendê yî ku jin her tiştî bi tena serê xwe çareser bike.

Û ji ber vê yekê ev beş pêwîst e: ji bo ku bîne bîra me ku dewletên ku bi xuyang «baş» in jî dikarin ji bo jiyanê tirsnak bin.

NEW JERSEY

New Jersey herêmeke sînor e: girêdayî, bi lez û bez, biha, bi rêwiyên rojane barkirî, tijî malbatên tevlihev, koçber, taxên dijwar, derdorên biha û bajarên jibîrkirî. Ev ne New Yorka «li aliyê din ê pirê» ye. Ew dewleteke tevlihev û perçebûyî ye, ku tê de jin pergaleke ku ji ya ku vedigerîne bêtir dixwe birêve dibin.

Nebûna jinan li vir ji pênc hêmanên pir dijwar tê: – lêçûna jiyanê ya pir giran – karê malê yê nedîtî – çûn û hatina rojane ya westîner – civakên pir-etnîkî bi aloziyên rastîn – rolên malbatî yên kevneşopî ku li ber xwe didin.

New Jersey jinan bi tundiyê ji holê ranake. Wan bi zehmetiya hebûnê di nav hezar erkan de ji holê radike.

Jina rêwiya rojane – 36 salî

New Jersey dewleteke rêwiyên rojane ye. Her roj saet winda dibin ji bo gihîştina New York an Philadelphiayê: trênên dereng, trafîka ku nayê birêvebirin, lêçûnên giran ên veguhestinê û vegerên pir dereng.

Jina ku vê jiyanê dijî «nîv bi nîv» dijî: – nîv li kar – nîv di veguhestina giştî de – nîv li malê (ku bi îronî ji nîvê barê malbatê zêdetir digire)

Nebûna wê ya demê ye: dema wê ji bo xwe tune. Dema wê ji bo tu tiştî tune.

Ew di perçeyên mayî de heye.

Jina koçber a xizmetan – 42 salî

(latînî, haîtî, afrîkî, fîlîpînî)

New Jersey bi hêza koçberan dijî. Jina li vir sehneya tevahiya dewletê digire: – paqijkirin li malên dewlemendan – zarokparêziya bêqeyd – mitbaxên xwaringehan – malên lênêrînê yên kalan – tamîrkirin – xizmetên bingehîn ên bi mûçeyên kêm

Ew di heman demê de bi sê pirsgirêkan re rû bi rû dimîne: – mûçeyên kêm – kirêyên pir bilind – berpirsiyariyên malbatî yên mezin.

Nebûna wê aborî û zimanî ye: ew dixebite, diaxive, xwe diguncîne, lê li perawêza pergalê dimîne.

Ew pêwîst e, lê her tim dikare bê guhertin.

Jina ji taxên dijwar – 34 salî

New Jersey ne tenê quretiya dewlemendan e. Hin ji bajarên herî bi pirsgirêk ên Rojhilat li vir in:

– tundiya bajarî – dibistanên bê fon – bêkarî – tenduristiya qels – kêmbûna xizmetên civakî yên rastîn

Jina ku li vir dijî bi van re rû bi rû dimîne: – bêewlehiya berdewam – karên demkî – veguhestina bêkêr – lêçûna jiyanê ya ku li gorî mûçeyan nîne.

Ew stûna malbatên yek-dêûbav e, piştstûna torên civakî ye, ew kes e ku her tiştî xilas dike dema ku kes wê xilas nake.

Nebûna wê bajarî û bingehîn e: dema pergal têk diçe, kes guh nade wê.

Jina dewlemendiya pozbilind – 45 salî

Aliyê din ê New Jerseyê derdorên wê yên dewlemend in: xaniyên mezin, dibistanên pir baş, taxên rêkûpêk.

Jin li vir di bin zexteke berdewam de dijîn: – bernameyeke malbatî ya tijî – çalakiyên zarokan – xebata xwebexş a bi zorê – wêneyekî civakî yê bêkêmasî – zewac wekî sembola statûyê – hêviyên pir bilind.

Ew nikare qels xuya bike. Ew nikare têk biçe. Ew nikare lîstikê rawestîne.

Nebûna wê pirsgirêkeke nasnameyê ye: ew wekî erkeke malbatî tê dîtin, ne wekî ferdek.

Epîlog – New Jersey

New Jersey dewleteke ku pir bi lez û pir biha dijî ye. Jin ew in ku bi rastî wê birêve dibin, lê pergal wan ji holê radike dema ku wan bi kar tîne.

– çûn û hatina rojane – karên nedîtî – xizmetên kêm – taxên xeternak – derdorên pir reqabetkar – rolên malbatî yên hişk – pirçandîtî bê piştgiriya rastîn

Dewlet bi saya wan dixebite, lê qet li hewldanên wan nanêre.

Raman – New Jersey

Her dewlet celebekî nebûnê nîşan dide. New Jersey ew celebê nîşan dide ku ji pergaleke ku pir zêde li bendê ye û pir kêm vedigerîne derdikeve.

Ew dewleta navbeynkariyê ye: pir nêzîkî navendên desthilatê, pir dûrî derfetên wan. Li vir jin di rewşeke tengbûna berdewam de dijîn: ya demê, ya pereyan, ya enerjiyê, ya nasnameyê.

Ne sûcê faktorekî tenê ye. Kombûna hemûyan e.

Û tam ev e ku New Jerseyê di vê cildê de dike navendî: ew nîşan dide ka çawa nebûna jinê dikare ji jiyaneke tijî derkeve—tijî her tiştî, ji bilî cihekî ji bo xwe.

NEW MEXICO

New Mexico yek ji dewletên herî balkêş û dijwar ên Amerîkayê ye. Bedewiya pak: çolên fireh, kanyonên sor, civakên xwecihî, çanda kevnar, giyanîtî, bêdengî. Lê li pişt vê estetîka bi hêz rastiyeke pir dijwartir heye:

– xizaniya dîrokî – bengîtiyên kronîk – xizmetên giştî yên qels – îzolasyona erdnîgarî – dibistanên qels – tundiya malê ya veşartî – qaçaxçîtiya madeyên hişbir a ser sînor

Ew dewletek e ku tê de jin ne bi tesadufî winda dibin: ew winda dibin ji ber ku li herêmeke dijîn ku her tişt giran e—dûrahî, dîrok, çand, xizanî, civakên girtî, karên demkî.

New Mexico bedewiyeke terkkirî ye. Û di nav wê terkkirinê de jin hene ku her tiştî bi hev re digirin.

Jina xwecihî ya Pueblosan – 43 salî

Li New Mexicoyê yek ji nifûsên herî mezin ên Amerîkiyên Xwecihî yên li Amerîkayan dijî: jinên Pueblo, Navajo û Apache.

Ew di navbera du cîhanan de dijî: – kevneşopiyên kevnar – dewleta nûjen a ku wê paşguh dike.

Ew bi van re rû bi rû dimîne: – dibistanên bê fon– tenduristiya herî kêm– xaniyên qerebalix– mûçeyên kêm– gihîştina sînordar a xizmetên bingehîn– îzolasyona çandî û erdnîgarî.

Ew malbatên mezin, civakên tevahî û berpirsiyariyên giran digire ser milê xwe.

Nebûna wê dîrokî ye: di sed salên dawî de, Dewletê her tişt ji gelê wê stand û hema tiştek venegerand.

Jina latînî ji herêmên xizan – 35 salî

New Mexico ji Amerîkî bêtir latînî ye. Spanî li her derê ye, malbatên tevlihev û karê giran.

Jinên latînî li her derê li pişt perdeya dewletê ne: – paqijkirin – xwarin û servîs – alîkarî – çandiniya sivik – dikanên herêmî – piştgiriya civakê.

Ew bi mûçeyên pir kêm û lêçûnên ku zêde dibin dijîn. Gelek malbat li ser lêvê dijîn. Bê belge, rewş hê jî naziktir e: tirs, nedîtîbûn, tu alîkariya rastîn tune.

Nebûna wê aborî û siyasî ye: ew bi dijwarî dixebite lê qet nayê temsîlkirin.

Jina ku ji her tiştî dûr dijî – 52 salî

New Mexico mezin e, lê vala ye. Bajarokên piçûk, xanî di çolê de, bajar bi saetan ji hev dûr.

Jina li vir bi van re rû bi rû dimîne: – tenêtiya tevahî – tenduristiya dûr – veguhestin sifir – zivistanên dijwar, havînên bêrehm – rûtîna ku naguhere – karê kêm – bengîtiyên belav li derdorê.

Heke ew bikeve, kes nayê. Heke pêdiviya wê bi doktor hebe, ew bi saetan ajotinê dike. Heke pirsgirêkên wê hebin, ew bi xwe çareser dike.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew di valahiyê de winda dibe.

Jina ku di sektora geştyarî- giyanî de dixebite – 30 salî

New Mexico geştyariya «giyanî» dikişîne: huner, meditasyon, çol, cihên vekişînê, çanda xwecihî.

Li pişt wêneya helbestî jin hene ku aboriyê digirin: – B&B– rêberên çandî– galerî– xwaringehên piçûk– dikanên destkariyê– xizmetên demsalî.

Ew sektoreke neistiqrar e: di demsala bilind de qezenceke pir baş, di mehên din de hema tiştek.

Nebûna wê aborî ye: bedewiya herêmê pereyan dikişîne lê ji bo kesên ku li wir dijîn nahêle.

Epîlog – New Mexico

New Mexico dewleteke ku di navbera du tixûban de heye: bedewiya mutleq û xizaniya kronîk. Giyanîtiya kûr û paşguhkirina siyasî. Kevneşopiya xurt û xizmetên qels.

Jinên li vir her tiştî li ser milên xwe hildigirin: civakên xwecihî, malbatên latînî, çolên îzolekirî, bajarên hunerê, karên herî kêm.

Û dema ku ew dewletê digirin, kes wan nagire.

Ew nebûneke ku deng nake ye, ji ber ku dîmen pir bedew e. Û bedewî her tiştî vedişêre.

Raman – New Mexico

Her dewlet şêweyeke cuda ya nebûnê nîşan dide. New Mexico ya ku ji dûrahiyê û dîroka neçareserkirî çêbûye nîşan dide.

Li vir jin ji hêla hêzeke tenê ve nayê jêbirin. Ew ji hêla her tiştî bi hev re tê jêbirin:

– erdnîgarî – çand – kevneşopî – xizanî – îzolasyon – rolên malbatî – kêmbûna xizmetan – nedîtîbûna siyasî

Ew jêbirineke kevnar e. Hema bêje mîratî.

Û ji ber vê yekê ev beş girîng e: ji ber ku New Mexico ne cihekî ye ku demê ji bîr kiriye. Ew cihekî ye ku dewletê ji bîr kiriye. Û jin her roj bedêla wê didin.

DEWLETA NEW YORKÊ

New York ne bajarek e. Ew bandorek li ser laş e. Ew pêlek e ku te digire û te bi xwe re dikişîne, heta ku tu nexwazî jî. Ew hebûnek e ku destûrê naxwaze. Tu dikevî vir û tu yekser fêm dikî ku ya ku ew biryar dide, ne tu yî ku biryar didî.

Ew li cîhanê cihê tenê ye ku tu dikarî bi mîlyonan mirov li dora xwe hebin û dîsa jî ji di nav çolekê de tenêtir hîs bikî. Ew bajarek e ku li te temaşe dike, te dipîve, te dinirxîne, te dixwe, û heke tu nikaribî bi lezê re bimeşî, te li paş dihêle bêyî ku li paş xwe binêre.

New York te bi xêr nayîne. Ew te dinirxîne.

Ew paytexta cîhanê ye, lê di heman demê de paytexta nedîtiyan e. Bajarê ku tenê serketiyan nîşan dide, hezaran jinên ku her bihusteke wê dixebitînin ji bîr dike. Yên ku jiyana kesên din digirin, dema ku kes wê nagire.

New York her tişt e bi carekê: dewlemendiya ku bi tundî tê nîşandan û xizaniya ku êdî dengê wê nemaye, taxên ku di pênc salan de rûyê xwe diguherînin û taxên ku di pêncî salan de neguherîne, zimanên ku tevlî hev dibin, çandên ku li ser hev dikevin, laşên ku hev dibirin, jiyanên ku qet bi rastî bi hev re naaxivin.

Ew bajarekî li ser tevgera berdewam hatiye avakirin: siwarbûn û daketina ji trênên qerebalix, meşîna li kolanên qirêj û ronî, lêgerîna karekî ku te li ser avê bigire, lezandina ji bo gihandina siparîşan, çûna klînîkê, dibistanê, malê, nobetên kar, bi hezar aliyên cuda. Ew herêmek e ku gelek tiştan soz dide te, lê tenê tiştê ku tu diçirînî dide te.

New York bi saya jinên ku perçeyên ku kesên din paşguh dikin bi hev re digirin dixebite: yên ku li qatên jorîn ên avahiyên bilind dixebitin, yên ku erdê qatên jêrîn paqij dikin, yên ku zarokên malbatên ku dema wan tune mezin dikin, yên ku li taxên ku kes naxwaze lê binêre sax dimînin, yên ku bi bajarekî re rû bi rû dimînin ku her tiştî ji te dixwaze û her tim te nîvco dihêle.

Li vir jin di heman demê de sê astên zextê dijî:

1. Zexta lezê:

heke tu hêdî bibî, tu winda dibî. New York li benda kesî namîne û ji bo te îstîsnayan nake.

2. Zexta lêçûnê:

li vir her tişt pir biha ye—xanî, dem, enerjî, nasname. Û her roj dibe dijwariyeke darayî.

3. Zexta hebûnê:

divê tu her tim li wir bî, divê tu li ber xwe bidî, divê tu bixebitî, divê tu xwe ragirî.

Lê kî te digire?

New York bedew û zalim e: derfetên rastîn dide te, lê bihayekî pir bilind dixwaze.

Jina li vir ne hebûneke qels e. Ew makîneyeke rojane ya sax-mayînê ye. Ew e ku dibistan, nexweşxane, xwaringeh, paqijkirin, xizmetên giştî, veguhestin, malbat, avahiyên bilind, karsazî û tax dimeşîne.

Lê dîsa jî, di çîroka bajêr de, dengê wê ne navendî ye. Ew paşxan e. Ew fonksiyonel e. Ew pêwîst e lê nayê pîrozkirin. Heye, lê nayê bihîstin.

New York bajarê ku her tiştî nîşan dide ye, ji bilî yên ku bi rastî wî dimeşînin.

Û tam ji ber vê yekê ew di vê cildê de cihekî cuda digire. Ew ne dewletek wek yên din e. Ew xala ku hemû nebûnên jinan ên Amerîkayê lê digihîjin hev e: ya aborî, ya çandî, ya bajarî, ya zimanî, ya nijadî, ya pîşeyî û ya hestyarî.

Ew mîkrokozmosa her tiştê ku dixebite û her tiştê ku naxebite ye.

Li vir jin li her derê ne. Lê dîsa jî ew dikarin di çirkeyekê de winda bibin. Bes e ku leza wan ji ya bajêr hêdîtir bibe.

New York mezin e, lê ne bi qasî ku giraniya jiyana jinekê tê de bicih bibe. Û ev beş vê îspat dike: bajarê herî navdar ê cîhanê ne yê herî dadperwer e. Tenê yê herî xuya ye. Û di qerebalixa mezin a jiyana wê ya rojane de, jin di bêdengiyê de winda dibe.

Manhattan

Olivia, 39 – Midtown, ofîsên bilind û jiyaneke bi lez

Olivia saet 7:10 siwarî metroyê dibe. Xeta 6, li ser piyan, telefon di dest de, çav berê li ser herikîna e-mailan.

Ew li qata bîst û heftem a avahiyeke camîn li Midtownê dixebite. Ew rêvebira projeyan e ji bo şirketeke ku xizmetên ku kes nikare bi rastî rave bike difiroşe. Her kes behsa hejmaran, pêşbîniyan, armancên sê-mehane dike. Kes behsa mirovan nake.

Keçeke Olivia ya şeş salî heye ku rojê du saetan bi wê re şiyar dimîne. Sibehê, ji bo cilan li wê bike, êvarê ji bo wê razîne. Yên mayî tên spartin: zarokparêz, dibistan, çalakiyên piştî dibistanê, peyamên kurt ên bi lez.

Serokê wê «nermbûnê» jê dixwaze, lê nermbûn her tim yekalî ye: – civînên ku dirêj dibin – telefonên ku ji bernameyê derdikevin – rewşên awarte yên çêkirî – projeyên ku divê «heta îşev» biqedin.

Manhattan wekî bajarê derfetan tê firotin. Ji bo Olivia, ew bajarek e ku dema wê didize û bi şêweya gihandinên malê, cilşûştin û xizmeta bi pere dîsa pê difiroşe.

Êvarê, dema ji ofîsê derdikeve, ronahiyên avahiyan wek tinazekê xuya dikin. Her tişt dibiriqe, ji bilî jiyana wê.

Nebûna Olivia ne erzan e. Ew dem dixwe. Ew li her derê heye ji bilî cihê ku herî girîng e.

Ez, Nando, dema ku li wê dinêrim ku bi gavên bilez ên kesekî ku nikare hêdî bibe 3rd Avenue derbas dike, tiştekî sade dibînim: jinek ku bajarekî digire ku qet wê nagire.

— Nando

Brooklyn

Aisha, 31 – Bedford-Stuyvesant, gentrîfîkasyona berevajî

Aisha li Bed-Stuyê ji dayik bûye, taxeke ku ji hêla dîrokî ve ya reşikan e. Rap, dîrok, malbat, dêr û barbekiyên havînê li ser peyarêyan.

Paşê «hunermend», veberhêner, qehwexaneyên nû, kûçikên bi nijad ên bi benan û bihayên ku bê mantiq bilind dibin hatin. Senaryoya asayî.

Aisha li dibistaneke giştî ya herêmî dixebite. Xwendekarên wê ji malbatên ku her sal bi derxistina ji malê re rû bi rû dimînin tên. Gelek ji hevalên wê yên dibistanê yên zarokatiyê êdî li wir najîn, ji ber projeyên «nûavakirinê» hatine derxistin.

Ew hîn dike, guhdarî dike, nakokiyan birêve dibe, diparêze. Bi roj, ew mamoste, psîkolog, xwişka mezin û dîwarê parastinê ye. Bi şev, ew li ser maseya mitbaxeke bi kirê karê malê yê xwendekaran rast dike, bi fikar ku rojekê ew ê nikaribe êdî kirêya wê malê bide.

Bajar Brooklynê wekî «cool» pîroz dike. Dema Aisha tune ku «cool» be: divê ew sax bimîne.

Nebûna wê bajarî û siyasî ye: taxa ku her kes spekulasyonê li ser dike, ya tenê ku bi rastî guh lê nayê girtin.

— Nando Queens

María Fernanda, 42 – Jackson Heights, sê cîhan di yekê de

laş

María Fernanda ji Ekvadorê ye. Ew li Jackson Heights, Queens dijî: cihê ku di blokekê de deh zimanên cuda tên axaftin, û yek ji wan jî ne zimanê desthilatê ye.

Ew bi şev li Manhattanê ofîsan paqij dike û bi roj, dema ku pêwîst be, li zarokan dinêre. Xew luksek e ku bi saetan tê pîvandin.

Du zarokên wê hene: yek li Quitoyê ji dayik bûye, yek li New Yorkê. Yê mezin jê dipirse çima ew qet ne li malê ye. Yê piçûk wisa difikire ku diya wî her tim bi lez e.

María pereyan ji diya xwe re dişîne, ku li Ekvadorê ma. Ew du parzemînan digire. Bi yek laşî.

Jiyana wê çûn û hatineke bêdawî ye: Queens → Manhattan → Queens. Trênên hêdî, çenteyên giran, lingên westiyayî.

Kes wê bi rastî nabîne. Ji bo dêûbavên keça Amerîkî ya ku ew lê dinêre, ew «Mary» ye. Ji bo hevkarên wê yên paqijkirinê, ew «xanima ku qet nasekine» ye.

Nebûna wê zimanî û civakî ye: ew New Yorka ku dixebite dide xebitandin, lê ew ne beşek ji tu vegotineke fermî ye.

Ez, Nando, sibeheke Yekşemê li Roosevelt Avenue rastî wê têm û tiştê tenê ku ez difikirim ev e: ev welat tenê ji ber ku jinên wekî wê nahêlin bikeve li ser piyan e. — Nando

Bronx

Keisha, 29 – South Bronx, berxwedana rojane

Keisha li South Bronxê dijî. Avahiyên kevnbûyî, sîrenên pir caran, dikanên erzan, zarokên ku li ser peyarêyên şikestî dilîzin.

Ew du zarokan bi tena serê xwe mezin dike. Bavê wan sal berê di nav soz û lêborînan de winda bû.

Ew li supermarketekê dixebite, nobeta êvarê: – kaseya bilez – xerîdarên bi hêrs – rêvebirên ku her deqîqeyê kontrol dikin – mûçeyek ku qet têr nake.

Bi roj, ew dibeze: – zarokên xwe dibe dibistanê – bi mamosteyan re diaxive – bi ofîsa ku alîkariyan birêve dibe re nîqaş dike – kirînê dike, her dolarî dihejmêre.

Dema wê tune ku li ser xwe bifikire. Ew tenê dizane ku divê ew wan her du zarokan li ser piyan bigire.

Bronx hê jî wekî pirsgirêkekê tê nîşandan. Keisha çareseriya ku kes nas nake ye: dayika ku taxekê digire ku siyasetmedar tenê wekî paşxanekê bi kar tînin.

Nebûna wê bingehîn e: ew di navenda her tiştê ku diqewime de ye, lê ji bo pergalê ew tune ye.

— Nando

Staten Island

Gina, 45 – rêwiya rojane ya nedîtî di navbera du bajaran de

Gina li Staten Islandê dijî. Ew li ofîseke sîgortayê li Manhattanê dixebite. Her roj, heman rûtîn e:

– otobus – keştiya derbasbûnê – metro – ofîs – û paşê her tişt dîsa vedigere serî.

Ji bo Manhattaniyan, Staten Island hema bêje tune ye. Gupikeke li ser nexşeyê, binê kûmê. Lê ji bo Gina, ew mal e. Lê di heman demê de qefesek e.

Ew dixwaze karê xwe biguherîne, lê her derfeteke cidî dûr e. Ew dixwaze bêtir dem ji bo zarokên wê hebe, lê wê dide veguhestinê. Ew dixwaze her êvar westiyayî nebe, lê bajar bi kesên ku li qeraxên wî dijîn re bi dilovanî nalive.

Nebûna wê hem ya demê hem ya cihî ye: ew li cihekî dijî ku wê îzole dike, li cihekî dixebite ku wê bi kar tîne.

Ez, Nando, wê xeyal dikim ku li ser keştiyê sekiniye, fincana qehweyê di dest de, çavên wê di siluêta bajêr de winda. New York li pêşiya wê. Jiyana wê di navberê de ye.

— Nando

Wall Street

Rachel, 37 – jina ku nikare têk biçe.

Rachel di sektora darayî de dixebite. Luksa wê tune ku navîn be. Ne di wê hawîrdorê de. Ne wekî jinekê.

Ew fêr bû ku zûtir biaxive, qet di tonê de şaşî neke, qet dudilî nîşan nede. Kes têkçûnekê ji te re nabaxşîne, lê ya jinekê ji bo tevahiya jiyanê tê nîşankirin.

Roj makîne ne: hejmar, grafîk, telefon, civîn, e-mailên li pey hev, şîvên karsaziyê, biryarên ku pir bi lez tên dayîn bi encamên pir mezin.

Dema ku ew vedigere malê, ew vala ye. Ne xemgîn: vala. Enerjiya wê tune ku derveyî kar tiştekî ava bike. Têkiliyên nîvco, hevaltiyên şikestî, malbata dûr.

New York li serkeftina jinan li Wall Streetê di konferansan, bûyerên hêzdarkirinê û panelan de li çepikan dixe. Paşê, gava mîkrofon tê girtin, her tişt vedigere rewşa asayî.

Nebûna wê hestyarî ye: ew di her odeyeke ku biryar lê tên dayîn de heye, lê ji bo ku li wir rûne, neçar ma ku dev ji parçeyekî xwe berde.

Ev çîrok ne xwedî exlaqan e. Tenê xwedî hesabekî vekirî ye.

— Nando

Dadaya Latînî

Dolores, 54 – Upper East Side, zarokên kesên din mezin dike.

Dolores ji Meksîkayê tê. Bîst sal in ku li New Yorkê dijî. Bîst sal in ku ew dikeve malên ku qet nabin yên wê.

Ew li Upper East Sideê dixebite, di nav apartmanên mezin, dergevanan, asansorên bêdeng û mitbaxên ji tevahiya apartmana wê ya yek-odeyî li Queensê mezintir. Wê çar zarok di malbateke ku wê «hema bêje ji malbatê» dihesibîne de mezin kirin. «Hema bêje.» Peyveke ku her tiştî dibêje.

Wê dît ku gavên xwe yên yekem diavêjin, guh da girîna wan, hêstirên wan zuwa kirin, xwarinên sivik amade kirin, ew birin dibistanê, piştî nîvroyên wan kişandin, îtîrafên wan bihîstin.

Dema ew zarok mezin dibin, diçin. Dolores dimîne.

Wê êvarê ew dereng vedigere malê. Kurê wê yê biyolojîk, ku niha mezin bûye, hê jî rêzgirtineke diyar jê re heye, bi kîn re tevlihev: wî di zarokatiyê de ew kêm dît. Ew bi dayiktiya kesên din mijûl bû.

Nebûna wê dualî ye: dayikek ku di jiyana kesên din de heye, dayikek ku ji malbata xwe tune ye.

Û Amerîka hemûyî bi hevokekê kurt dike: «Ev kar e.»

— Nando

Jina Bêmal

Monique, 51 – Midtown, nedîtî di nav mîlyonan de

Monique li ku bikaribe radize. Carinan li stargehekê, carinan li ser perçeyek karton li ber pencereya dikaneke girtî, carinan li ser kursiyekê li stasyoneke metroyê.

Carekê, xaniyek, hevjînek, karek wê hebû. Paşê spirala asayî: nexweşî, deyn, windakirina kar, têkçûna derûnî, kes tune ku pê bigire. Ew reşik e, ji pêncî salî derbas bûye, û laşekî wê heye ku ew di her zivistana ku li kolanan derbas dike de hildigire.

Sibehê, dema ku bajar dibeze ber bi kar, ew li wir e. Heman kolan, heman goşe, heman nêrîn ku kes naxwaze rastî wê bê.

Nebûna wê tevahî ye: ji bo pergalê ew êdî ne tiştek e. Ne karker, ne xerîdar, ne «bikêr». Ji ber vê yekê, ew tune ye.

Ez, Nando, her carê ku jinekê li kolanê li New Yorkê dibînim, ji xwe heman pirsa rasterast dikim: Dewletê çend gav avêtin aliyekî da ku ew bigihîje vir?

Bersiv her tim heman e: pir zêde. Nando

Nexweşxaneya Mezin

Sofia, 34 salî – hemşîre di navbera du nobetan de û bê

bêhnstendin

Sofia dikeve nexweşxaneyê dema ku gelek hê di xewê de ne. Nobet ji saet 07:00 heta 19:00 e. Heke her tişt baş biçe. Ji ber ku li hin beşan, «heke her tişt baş biçe» tune ye.

Ew li nexweşxaneyeke mezin a Manhattanê dixebite. Korîdorên bêdawî, ronahiyên neonê, alarm, monîtor, dengên şikestî, laşên bi makîneyan ve girêdayî, xizmên ku pirsan dikin, doktorên ku bi lez derbas dibin.

Sofia nikare bihêle ku têk biçe. Her kirin xwedî encam e. Her bêhişî giran e.

Di dawiya nobeta xwe de, hê jî ev bi wê re ne: – çîrokên ku naqedin – nêrînên ku ji bîr nake – nûçeyên ku neçar bû bi pistepist bêje – berpirsiyariyên ku kes nikare ji wê bistîne. Li derveyî nexweşxaneyê, New York dibeze wek ku tiştek nebe. Li hundir, ew beşa herî nazik a bajêr digire.

Nebûna wê hem hestyarî hem saziyî ye: ew li dilê pergala tenduristiyê ye, lê dengê wê bi qasî berxwedana wê nayê hesibandin.

Ez, Nando, dema li van jinên bi cilên fermî dinêrim ku bi westiyayî ji nobetekê derdikevin, tiştekî sade fêm dikim: heke rojekê hemû bi hev re biryar bidin ku rawestin, bajar dê di 48 saetan de hilweşe.

— Nando

Xwaringeh

Giulia, 27 – Lower East Side, firaq, mase û rûmeta

tengkirî

Giulia ji Amerîkiyên bi eslê xwe îtalî ye, lê ji wê New Yorka ku îtaliyên rastîn êdî nas nakin. Ne Little Italyya kartpostalan, lê nobetên bêdawî li xwaringehekê li Lower East Sideê.

Ew garson e, lê ji wê gelek bêtir dike: – psîkologa bi destê xwe – birûskvana xerîdarên bi hêrs – tampona di navbera mitbax û salonê de – hebûna estetîk ji bo nîşandanê – laş her tim rast, ken her tim li ser rû

Bexşîş biryar didin ka hefte debarek e an bêhnvedanek. Mûçeya bingehîn tinazî ye, wek her tim di vê sektorê de.

Di dawiya êvarê de, pirsa herî ehmeq ji wê dikin: «Û tu bi rastî ji bo debarê çi dikî?»

Wek ku ev ne karê «rastîn» be. Nebûna wê civakî ye: dema birçî ne her kes pêdiviya wan bi wê heye, dema mesele dibe maf kes wê nahesibîne.

Ez, Nando, ji jineke ku dikare nobeteke heşt saetan di salonê de birêve bibe bêtir rêz digirim, ji kesekî ku li ser maseyekê rûniştiye û difikire ku tenê ji ber ku pere dide bêtir bi qîmet e.

— Nando

Pîşesaziya Afirîner

Leah, 36 – Brooklyn, afirînerek ku qet nikare mejiyê xwe

vemirîne.

Leah wekî nivîskar û berhemhêner li şirketeke hilberînê li Brooklyn û Manhattanê dixebite. Rêzefîlm, kampanya, naverok. Her tim tiştek ji bo îcadkirinê, her tim kesek ji bo qanihkirinê, her tim mûhletek tinazî.

Di şahiyeke destpêkirina projeyeke nû de, her kes behsa «vîzyonê», «çîrokbêjiyê» û «vegotinên nû» dike. Kes behsa şevên bêxew, guhertinên bêdawî, ramanên diziyayî, an westandina ku wekî «evîna ji bo kar» hatiye veşartin nake.

Leah li apartmaneke hevpar li Bushwickê dijî. Dibe ku wê «kariyera xwe çêkiribe», lê lêçûna bajêr her pêşketinê dixwe.

Nebûna wê pîşeyî ye: New York afirînerîyê wekî azadî difiroşe, lê afirînerîya wê bi budce, telefon, daxwazên bêwate û zexta berdewam ve girêdayî ye.

Ew xeyalê hildiberîne. Yên din jê pere qezenc dikin.

— Nando

Serbixwe, Perçe bi Perçe

Priya, 33 – sê kar, ewlehî sifir

Priya li Queensê ji dêûbavên hindî ji dayik bû. Ew xwende ye û serê wê tijî raman e, lê bazara kar a New Yorkê pakêteke zelal da destê wê: serbixwe ji bo tevahiya jiyanê.

Ew ji bo ajansên ku jê re dibêjin «hevkara derve» sêwirana grafîkî dike, ji bo markayên ku qet navê wê nabêjin naverok dinivîse, û carinan kursên kurt dide li ser ka meriv çawa kirêyê bilind dike.

Betlaneya wê tune, destûra nexweşiyê tune, prîmên wê tune, tiştekî garantîkirî tune. Tenê berpirsiyariyên wê hene.

Bi roj, ew karan teslîm dike. Bi şev, ew e-mailên xwe kontrol dike, bi hêvî ku careke din «heta sibê mûcîzeyek pêwîst e» nayê.

Bajar hez dike ku bibêje: «Li vir, heke tu jêhatî bî, tu dikarî bi ser bikevî.» Lê rastî cuda ye: li vir, heke jêhatîbûna te hebe, ew ê te biguvişînin heta ku tiştek ji te nemîne.

Nebûna wê girêbestî ye: ew perçeyên ragihandinê, kampanya û projeyan birêve dibe, lê li ser kaxezê ew her tim «ji derve» ye.

Ez, Nando, di rûyê kesekî wekî te de xefikê bi zelalî dibînim: karê tijî, jiyana vala.

— Nando

Xaniyên Giştî

Tanya, 44 – East Harlem, dayik, lênêrker, armanc

Tanya li kompleksa xaniyên giştî li East Harlemê dijî. Avahî kevn in, baş nayên parastin, asansor pir caran xera dibin, û pêlekan rizyayî ne.

Ew dayika sê zarokan e. Ew wekî alîkar li dibistaneke herêmî dixebite. Kirêyeke kêm dide, lê bihayê rastîn tiştekî din e: jiyana li cihekî ku dewlet êdî wekî yê xwe nahesibîne.

Her roj di navbera van de parve dibe: – kar – civînên dibistanê – cîranên ku alîkarî pê divê – burokrasiya alîkariyan – fikara ji bo zarokên ku di hawîrdoreke tevlihev de mezin dibin – dengên nîqaşan, polîs, sîrenan.

Nebûna wê siyasî ye: taxa wê tenê dema ku wêneyek ji bo axaftina li ser «pirsgirêkên civakî» pêwîst be heye.

Di vê navberê de, yê ku wê sax digire ew e, û jinên wekî wê, ku wekî dîwarekî li hember her tiştî dixebitin.

New York behsa pêşketin, nûjenkirin û veberhênanê dike. Lê dema ku tu bi pêlekanên hin avahiyan hildikişî, tu fêm dikî ku gelek ji wan bi salan in hatine terikandin.

— Nando

Tundiya Malê

Rosa, 38, Queens, di navbera tirs û belgeyan de dafikkirî.

Rosa ji Komara Domînîkî ye. Ew li apartmaneke hevpar li beşeke bêdawî ya Queensê dijî.

Mêrekî wê heye ku carcaran dixebite û ku dorê digire: rojên ku lêborînê dixwaze, rojên ku diqîre, rojên ku pal dide, rojên ku lê dide. Rosa ji sê sedeman naçe: – ew ditirse – pereyê wê tune – ew ditirse ku destûra mayîna xwe ya li welêt winda bike.

Bi şev, dema ku ew di xewê de ye, ew xwe wisa nîşan dide ku tiştek naqewime. Sibehê, makyajê dike da ku birînên şîn veşêre û diçe kar li cilşûştinxaneyekê.

Pergal jê re dibêje: «Telefon bike, alîkariyê bixwaze, derkeve.» Lê rastî qirêjtir e: stargehên tijî, lîsteyên bendewariyê, karkerên civakî yên zêde barkirî, parastina rastîn a kêm.

Nebûna wê qanûnî ye: ew di valahiyeke qanûn, belge, tirs û kêmbûna alternatîfan de dafikkirî ye.

Ez, Nando, ji derve temaşe dikim û dizanim ku hevoka «heke bixwaze, dikare biçe» yek ji yên herî derewîn û tirsonek e ku vê cîhanê heta niha îcad kiriye.

— Nando

Taxên Ultra-Ortodoks

Chaya, 29 – Borough Park, jiyana ku berî jidayikbûnê hatiye diyarkirin.

Chaya li Borough Park, Brooklyn dijî. Taxeke Cihûyên ultra-ortodoks. Qaîdeyên hişk, civakeke girtî, rolên diyarkirî.

Jiyana wê berî ku ew bikaribe ramanekê jî hebe hat biryardan: – zewaca di temeneke pir ciwan de – gelek zarok – tu xweseriya rastîn tune – xwendina olî li navendê – cîhana derve wekî xetereyek tê dîtin.

Roja wê tijî ye: mal, zarok, kirîn, xwarinçêkirin, rêûresm, daxwazên berdewam. Qet kêliyek bêdengiya rastîn, qet cihek tenê ji bo wê. Ramanên Chaya hene ku nikare bîne ziman. Pirsên ku nikare bipirse. Gumanên li ser tiştê ku dibe li derve hebe, lê tu nexşe tune ku bigihîje wir.

Nebûna wê çandî û giyanî ye: ew di her tevgereke cîhana xwe de heye, lê nikare wekî ferdekî ji avahiyê cuda hebe.

New York ji bo cihêrengiyê li çepikan dixe, lê kêfxweş e ku qebûl bike ku hin jin di qefesên çandî yên «nedîtî» de bijîn heke ew kesên din aciz nekin.

— Nando

Salona Neynûkan

Li Mei, 41 – Flushing, destên bêkêmasî, jiyana xwariyayî

Li Mei li salona neynûkan li Flushing, Queensê dixebite. Xerîdar li pey xerîdar, neynûk li pey neynûk, bi bêhna paqijkerê boyaxa neynûkan, bi maske, bi pişta xwar.

Ew zêdetirî deh sal berê ji Çînê hat. Wê yekser kar dît: pereyê nexit, nobetên dirêj, kêm pirs.

Ew hefteyê şeş rojan, rojê deh saetan dixebite. Carinan ji wê jî zêdetir.

Ji bo xerîdaran, ew aksesuarek a cih e: «xanima ku neynûkan baş û bêdeng çêdike».

Kes ji xwe napirse: – çiqas pere di bêrîka wan de dimîne – çend caran kîmyewiyan bêhn dikin – gelo sîgorteya wan a tenduristiyê heye – gelo dikarin bi şev bê êş razên. Nebûna wê kîmyewî û civakî ye: ew hêdî hêdî di bin ronahiyên neonê de dirize, destên kesên din bedew dike, dema ku kes nabîne yên wê çawa ne.

Ez, Nando, wê xeyal dikim ku êvarê dikanê digire û pereyan dihejmêre. Ne qezencê: marjînê. Ferqa di navbera li ser avê mayîn an hinekî kûrtir binavbûnê de.

— Nando

Jina Şevê

Jasmine, 28 – Times Square, ronahiyên geş, jiyana nazik

Jasmine li klûbên ku piştî nîvê şevê dijîn dixebite. Ew ne ji bo hunerê direqise. Ew ji bo sax-mayînê direqise.

Ew nobetên dirêj dixebite, di nav korîdorên tarî, rêvebirên ku pir zêde dikenin û xerîdarên ku xizmetê bi mafê xwe re tevlihev dikin de.

Ew fêrî deh qaîdeyên ku li tu derê nehatine nivîsandin bû: – bikene – bawer neke – tenê nemîne – tiştê ku pêşkêşî te dikin venexwe – tirsê nîşan nede – çavên xwe vekirî bihêle – hevaltiyê çênebike – ji tu sozê bawer neke – raneweste – bi tena serê xwe dereng venegere malê.

Her şev hevsengiyek e li ser têleke nedîtî. Kes wê naparêze: ne klûb, ne polîs, ne bajar.

Nebûna wê exlaqî ye: her kes dizane ku ew heye, lê kes naxwaze wê wekî karkerekê nas bike.

Ez, Nando, dema ku keçan dibînim ku di berbangê de ji klûban derdikevin, dizanim ku hêz ne glamûr e. Ew sax-mayîn e. — Nando Jina Gihandinê Karla, 30 – Queens → Manhattan, baran, berf, germ, her tim li ser kolanan Karla bi duçerxeya xwe dixebite. Çenteyê germahiyê li pişta wê, telefon li ser destikê, sepana ku her tiştî biryar dide: – rê – mûçe – dem – ceza – siparîşa din Ew beşa «zîrek» a pergalê ye. Beşa ku kes naxwaze lê binêre. Ew bi lez di nav otomobîl, taksî, çal û ronahiyên trafîkê yên bêrehm re derbas dibe. Ew di baranê de, di nav berfê de, bi bayê ku rûyê wê dicemidîne pedalan dide. Hemû ji bo çend dolarên ku dilop bi dilop tên dayîn. Wê êvarê, ew westiyayî vedigere malê. Tu parastin, tu ewlehî, tu sîgorte tune. Nebûna wê dîjîtal e: ew tenê di nav sepanan de heye. Ne li derve. — Nando Dayika Bi Tenê ji Kûrahiya Queensê Erika, 33 – Far Rockaway, di navbera okyanûs, dûrahî û xizaniyê de Far Rockaway New York e, lê ne bi temamî. Ew dûr e, qutbûyî ye û jibîrkirî ye. Herêmek ku bajar tenê ji bo statîstîkan bi kar tîne. Erika bi du zarokan re li wir dijî. Ew li supermarketekê dixebite. Her roj ew tiştê ku dikare dike:

– zarokan mezin dike – cilên wan li wan dike – taştê amade dike – wan dibe dibistanê – dibeze kar – xerîdar, kêşan û kaseyan birêve dibe – bi otobusên pir dirêj vedigere malê – xwarinê çêdike – paqij dike – her tiştî bi rêk û pêk dike

Ew dayikek e ku sê jiyanên wê hene: ya xwe, ya zarokên xwe û ya taxê.

Nebûna wê erdnîgarî ye: ew pir dûr dijî ku bê dîtin.

Ez, Nando, li nexşe û dûrahiyan dinêrim û tiştekî dizanim: yên ku li Far Rockawayê dijîn her roj bi kêmendamiyeke nedîtî dijîn.

— Nando

Jina ji Civaka Reşikan a Brooklynê

Latoya, 40 – Brownsville, rûtîna sax-mayînê

Brownsville yek ji taxên herî zirardîtî yên New Yorkê ye. Xizaniya kevnar, xizmetên qels, dibistanên paşguhkirî.

Du karên Latoya hene: sibehê li dibistanekê, êvarê li maleke kalan.

Roja wê qet naqede. Bernameya wê tune. Marjînên wê tune. Bêhnvedana wê tune.

Her meh divê tu biryar bidî ka pêşî çi bidî: kirê? fatûre? xwarin? veguhestin? derman?

Nebûna wê nijadî ye: li bajarekî ku hez dike xwe «pêşverû» bi nav bike, jinên reşik ên ji taxên xizan herî dawî winda dibin û tenê dema ku trajediyek hebe ku li ser înternetê bê weşandin dîsa xuya dibin. — Nando Jina Teknolojiyê Hannah, 29 – Manhattan, startup, fikar, zext, xwe-nîşandan Hannah li startupeke teknolojiyê dixebite ku behsa «cihêrengiyê», «tevlêkirinê», «pêşerojê» û «serokatiya nû» dike. Paşê, di pratîkê de: – mêr li jor – mêr ku biryar didin – mêr ku pêşengiya projeyan dikin – mêr ku fonan distînin. Hannah hemû karê nedîtî dike: rêxistinkirin, sererastkirin, pêşkêşkirin, mijûlbûna bi xerîdaran re û mijûlbûna bi rewşên awarte re. Ew baş e. Ewqas baş ku her kes jê sûd werdigire. Salek e ku ji ber fikar û westandinê terapiyê dibîne. Nebûna wê çandî ye: teknolojî îdîa dike ku nûjen e, lê di hundir de kevn e. Min, Nando, fêm kiriye ku «cîhana nû» naguhere heta ku yên ku wê birêve dibin neguherin. — Nando Koçbera Bêbelge Yaritza, 26 salî – Bronx, li her derê dixebite, bi veşartî dijî. Yaritza ji bo dewletê tune ye. Ji ber vê yekê, dewlet jî ji bo wê tune ye. Ew li sê cihên ne asayî dixebite: – paqijkirin li avahiyeke apartmanan – xwarinçêkirin li delîyekê – zarokparêzî dema ku pêwîst be.

Mûçeya wê bi pereyê nexit tê dayîn. Tu ewlehî tune. Tu parastin tune. Tu maf tune.

Ew ji polîs ditirse, ji koçberiyê ditirse, ji xwediyên xaniyan ditirse, ditirse ku giliyek wê her û her winda bike.

Nebûna wê qanûnî ye: ew di valahiya navbera du cîhanan de dijî. Ew pêwîst e lê nayê naskirin.

— Nando

Jina Koçber a ku Direve

Maha, 37, ji Astoriayê, ji zewaca bi zorê direve.

Maha du sal berê ji Rojhilata Navîn hat. Wê mêrekî zordar, malbateke ku azadiya wê nedixwest û çandeke ku nahêle jin biryarên xwe bide li paş xwe hiştin.

Li New Yorkê, ew li odeyeke hevpar li Astoriayê dijî. Ew li dikaneke xwarinê dixebite. Êvaran bi temaşekirina vîdeoyan li ser telefona xwe îngilîzî hîn dibe.

Ew di hundirê xwe de tirseke kevnar hildigire: ku kesek ji malbata wê wê bibîne. Ku her tişt vegere. Ku azadî biqede. Nebûna wê hestyarî ye: ew nîv bi nîv heye, lingek di jiyana nû de û yek di revîna herheyî de.

New Yorkê derfeta winda bûnê da wê. Niha divê ew hîn bibe ku hebe.

— Nando

Jina Mîlên Rêyan, Metro, Deng, Bez

Elena, 50 salî – Manhattan, jiyanek ku di bajarê ku dixwe de derbas bûye.

Elena zêdetirî sî sal in li bajêr dijî. Wê dît ku tax, avahî, dikan û rû guherîn. Wê dît ku heval çûn, hevkar karê xwe winda kirin, malbat ji hev belav bûn.

Ew ma.

Ew wekî serperiştyar li mexazeyeke mezin dixebite. Nobetên dirêj, berpirsiyariya giran, zexta berdewam. Ew pêşengiya tîman dike, xerîdaran birêve dibe û rojên ku diviyabû winda bibûna xilas dike.

Elena New Yorka rastîn e: ya ku di fîlman de xuya nake. Ya ku pergalê dimeşîne. Ya ku gilî nake lê her derbê hîs dike.

Nebûna wê hebûnî ye: wê her tişt da bajêr, û bajêr tenê berxwedan li wê vegerand.

Ez, Nando, dema ku rastî jinên ku bîst sal in li vir dijîn têm, tiştekî fêm dikim ku tu tûrîst qet fêm nake: jiyana li New Yorkê şerekî hêdî ye. Û yên ku dimînin her roj bêyî pîrozkirinê serdikevin.

— Nando

Epîlog

New York bajarek e ku daxwaz dike bê dîtin, lê qet bi rastî nanêre. Ew cihek e ku wekî hilbijartineke nexwestî dikeve hundirê te: an tu wê qebûl dikî, an ew te dipelçiqîne.

Di nav vê kaosa bêkêmasî de, jin tewereya nedîtî ne ku her tiştî bi hev re digire. Ew di trênan de ne, di mitbaxan de, di nexweşxaneyan de, di dibistanan de, di avahiyên bilind de, di depoyan de, di taxên ku desthilat qet nakeve wan de. Ew li her derê ne lê tenê dema ku pêwîst be tên hesibandin.

Bajar ji jiyanê bixwe zûtir dibeze, û di wê bezê de yên ku bi rastî wî digirin dixwe. New York her tiştî soz dide: serkeftin, derfet, rizgarî. Paşê bihayekî ku nabêje dixwaze.

Rastî sade ye: bajarê herî navdar ê cîhanê li ser pişta jinên ku qet nakevin ser bergên kovaran dijî.

Ev beş wan vedigerîne ser rûyê avê. Yek bi yek. Çîrok bi çîrok. Bê fîlter. Bê romantîzekirin. Bi pişteke rast, wek ku her jiyan heq dike, ku paşguhkirî ye dema ku giraniya mîlyonên din hildigire.

Raman

Her dewletek di cildê de celebekî nebûnê nîşan dide. New York hemûyan di xwe de dihewîne. Li vir nebûna jinê tevahî û pirjimarkirî ye: – nebûna demê– nebûna parastinê– nebûna cihê derûnî– nebûna naskirinê– nebûna guhdariyê– nebûna bêhnvedanê– nebûna nasnameya xweser– nebûna vegera ji bo tiştê ku tê dayîn.

Bajarê ku ramana azadiyê difiroşe heman bajar e ku hezaran jinan neçar dike ku di nav pergalên ku ji bo wan nehatine sêwirandin de sax bimînin. Ew bingehîn in, lê dikarin bên avêtin. Ew hene, lê nedîtî ne. Ew motor in, lê ne vegotin.

Li New Yorkê, her jin bi şerekî cuda re rû bi rû dimîne, lê hemû heman erdê parve dikin: bajarekî ku naseke, ne jî li hember têkoşîna wan.

Û tam ji ber vê yekê ev rûpel pêwîst in: New York ne tenê siluêta bajêr, huner, çand, serkeftin e. Ew di heman demê de nebûn e. Nebûna jinê. Ya ku herî zêde jê direvin, ya herî rastîn, ya herî berdewam.

Têbîniya kesane

New York mala min e. Û tam ji ber ku mala min e, ez derewên wê nabaxşînim.

Bala min naçe ser vegotina bajarê ku tûrîst, rojname, rêzefîlmên TVyê an xewnên kesên din dibînin. Bala min diçe ser bajarê ku bêhn distîne, ku xwîn jê diherike, ku her roj li ser milên mirovên rastîn dişkê û xwe ji nû ve ava dike.

Min têra xwe dît ku tiştekî bi awayekî teqez fêm bikim: jin li vir du qatan bêtir hildigirin û nîvê wê distînin. Ne ji ber ku qels in, lê ji ber ku bajar bi hêza wan hîn bûye. Û dema ku cîhan bi hêza te hîn dibe, ew dev ji parastina te berdide. Min, Nando, ev çîrok nivîsandin ji ber ku ez nikarim qebûl bikim ku ev hemû bi bêdengî bên derbaskirin. Ez nikarim qebûl bikim ku yên ku vê tevahiya makîneyê dimeşînin ji vegotinê bên dûrxistin. Ez nikarim qebûl bikim ku qerebalixa bajêr dengê jiyanên ku wî li ser avê digirin bifetisîne.

New York bedew e, lê ne bêsûc e.

Ev rûpel awayê min in ku vê bibêjim, bêyî ku tiştekî şêrîn bikim, bêyî ku zerreyek ji rastiyê kêm bikim, bêyî ku destûrê ji kesî bixwazim.

— Nando