GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. II

Ndzima ya Zero — masungulo lama avelaniwaka

Ndzima leyi yo sungula yi avelaniwa hi tivholumu hinkwato ta ntsevu ta Women of the United States. Yi kandziyisiwile laha hi ku helela, naswona yi pfariwile leswaku nxaxamelo wu hlayiwa hi ku landzelelana handle ka ku phindha.

NDZIMA YA ZERO

Laha, misava a hi tiko: i ndzilakano. North Pole a yi amukeli, a yi rivaleli, a yi siyi ndhawu ya xihoxo. Ku basa ku fuma tanihi nchumu lowu heleleke, lowu miyeleke naswona lowu nga riki na ntsundzuko. Xiyimo xa ku hisa a hi mahungu ya maxelo: i xiharhi. Vusiku byi teka tin’hweti, byi pfotlosa miehleketo, byi onha swivumbeko swa vanhu, byi mita ku navela ka vona.

Mintlawa yi nyangatsa, yi ntsongo, naswona yi pfalekile. Inuit, Yupik, vanhu va Arctic va tshama laha ku nga riki na munhu loyi a nga hlawulaka ku tshama kona. Laha, munhu un’wana na un’wana wa laveka leswaku ntlawa wu hanya. Loko u nga pfuni nchumu, u hundzuka ndzhwalo. Naswona lava hundzukaka ndzhwalo va nyamalala eku miyeleni, eka gamboko, eka nawu wa ndhawu leyi nga ngheniseriki nchumu.

Swivandla swa sayense swi engetela xirhami xa muxaka wun’wana: xa swiyimo swa vulawuri. Laha, wansati u kumeka hi ku nyangatsa, i nchumu lowu nga tolovelekangiki lowu faneleke ku tolovela kumbe ku tsandzeka.

Endhawini leyi, mianakanyo ya «ku nyamalala» a yi kona. Ku na ku basa ntsena loku sulaka hinkwaswo.

Vavasati va Inuit na va Yupik

Nhwanyana wa le Arctic a nga tsakisiwi: wa lulamisiwa. U dyondza hi ku hatlisa ku tiyisela xirhami, munyama na ndlala. U fanele ku pfuna ndyangu-nkulu, hikuva laha, vumunhu a hi bya munhu hi yexe. I bya ntirho. Wansati u rhwala ndzhwalo wa ndyangu na wa ntlawa: swakudya, ndzilo, vana, madzovo, ku khathalela. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi timfanelo. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi ku tsana. Ntshikilelo wa mianakanyo wu kona, kambe a wu na vito. Madzolonga ya kona, kambe a ya na timbhoni.

Wansati wa swivandla swa sayense

U dyondzile, u na vutshila, u tolovele ku tikhoma. U fika tanihi mulavisisi, thekinixiyeni na dokodela. Hi ku hatlisa u kuma leswaku North Pole a yi tivi tidigiri. Laha, ku tiya ka mianakanyo ntsena hi kona ku hlayiwaka. Swiyimo swa vulawuri swa vavanuna swa n’wi fuma, naswona xikombiso xin’wana na xin’wana xa ku tsana xi tekiwa tanihi ku tsana. I ndhawu leyi ntamu wu nga eneriki eka yona: ku laveka ku tikhoma lokukulu swinene.

Wansati wa le Vupeladyambu «wa le handle»

U kurile a ntshunxekile, u fika a pfumela leswaku u nga hlula xirhami. Kambe ndhawu yi n’wi tshova: vusungu, tindhawu letitsongo, ku miyela loku nga heriki. Swivandla a hi mintlawa ya vanhu, i michini. Naswona wansati, endzeni ka muchini lowu endliweke hi vavanuna, u fanele ku lwa leswaku a nga nyamalali.

Riendzo ro ya emakumu ka misava

Muakelani wa mina, Antonio, loyi a vitaniwaka Nino, a a vulavula malembe hinkwawo hi North Cape, dyambu ra vusiku bya xixikarhi, tin’hweti leti nga riki na munyama. A ku ri norho lowu a wu hlayisa exikhwameni, ku fana ni nchumu lowu nga kotekiki. Mixo wun’wana wa Mudyaxihi, ndzi bize nsimbhi ya nyangwa wa yena kutani ndzi vula leswi ntsena: «Pakela bokisi ra wena ra swiambalo. Ndzi ta tlhela endzhaku ka awara. Hi ta tlhela endzhaku ka masiku ya 30.» U ndzi langutile a hlamarile, a tsakile. Nsati wa yena, a vilerile, u vutisile leswaku makungu ya hina i yihi. «Ku hlongorisa norho,» ndzi hlamurile.

Hi nghene emovheni. Vasati va hina va hi langutile onge hi penga. Kambe riendzo leri a ri ri ra ntiyiso. Nino a a tele hi swivutiso. «Hi ya kwihi? Ndzi fanele ku tisa mali yo tani hi kwihi?» «Wisa,» ndzi n’wi byele. «Hi ta fika endzhaku ka tiawara ta 54. Tikhilomitara ta 5000 ntsena. Hi le ka Range Rover leyintshwa. Tiphina hi riendzo.»

Endzhaku ka tikhilomitara ta 300 tin’wana na tin’wana a ndzi fanele ku yima: yena, loyi a ndzi kurisa hi malembe ya khume na mbirhi, a a ri na mfambo wa yena. Mina a ndzi ri na mati na swo nwa; yena a a ri na khofi na swilaveko swa miri. Naswona loko hi ri karhi hi ya emahlweni, hi kona a a vulavula ngopfu hi vutomi bya yena. Swilo leswi a ndzi nga ta swi tiva loko a ku nga ri ndlela yoleyo leyi nga heriki.

Vavanuna vambirhi va ri voxe emovheni va vulavula hi vavasati nkarhi hinkwawo. Yena a a tiva nsati wa yena ntsena. Ndzi hlekile. Ndzi n’wi tiyisile: «Na hina hi tano.»

U ndzi vutisile leswaku ndzi swi kotisa ku yini ku tshama ndzi ri na mianakanyo leyi tiyeke loko ndzi chayela tiawara ta 60. Ndzi n’wi byele hi Rhaxiya, loko ndzi ri na malembe ya 22 ndzi chayele tiawara ta 51 ndzi ya hlangana na wansati loyi a ndzi nga si tshama ndzi n’wi vona. «Mpfhuka a hi ndzilakano,» ndzi n’wi byele, «I swivangelo. A ndzi si tshama ndzi va na xin’we.»

Ku fika exikarhi ka ku basa

Hi nghene eNorway. Ndhawu yo etlela etlhelo ka ndlela. Hi ta siya movha kwalaho hi ya emahlweni hi xileyi.

Mukombandlela a a funengetiwile, a nga ri na ku nghena. Loko a hluvula swivoni swa yena, ndzi kume leswaku i wansati. Wansati wa le Norway, a miyerile, a kongomile, a titimela. Nino exikarhi ka xileyi, yena emahlweni, mina wa 190 cm endzhaku, ndzi ri wo hetelela.

A ka ha ri nhlikanhi. Wachi ya mina a yi kombisa nkarhi, kambe a yi ndzi byeli loko a ku ri vusiku kumbe mixo. A ku ri dyambu ra vusiku bya xixikarhi. A hi fikile eNorth Cape.

Nino u rilile. U ndzi khomile. Ndzi n’wi byele, ndzi hleka, «Tivonele… vanhu va nga ehleketa leswaku hi ma-gay.» Hi hlekile, kambe a hi ri emakumu ka misava.

Kutani ku fike xirhami: –52°C.

Ku nghena eArctic ya ntiyiso

Va hi yisile eka khonteyina ya nsimbi ku ya cinca swiambalo. Swiambalo leswi tikaka swinene, leswi tiyisiweke hi swilo swo olova, leswi pfariwaka hi tiziphi to rharhangana.

Ndzi hakelele mukombandlela. Nino u siyiwile eka igloo na vavanuna van’wana; mina ndzi siyiwile eka yin’wana na ndyangu: wanuna wa khale, exikarhi ka malembe ya 70 na 80, na vavasati vanharhu exikarhi ka malembe ya 30 na 50.

A ku ri misava leyi pfalekeke. Yo olova. Ya tihanyi.

Wanuna u tshamile etlhelo. Vavasati va hambete hi ntirho. Naswona xihambukelo a ku ri xitsunga lexi a xi ri timitara ta ntlhanu ku suka eka igloo: thyaka a ri gwitsa ri nga si fika ehansi. Murhundzu wa mina wo sungula wu hundzuke nyeleti ya xitshopana ya le Arctic. A ku ri N’walungu wu ndzi xewetela.

Wansati wa malembe ya le xikarhi, Magi, a a vulavula Xinghezi xitsongo. Leswin’wana a ku ri swikombiso, mahlo, mavoko. Ririmi ra xirhami.

Loko a ndzi nga tiyiseki leswaku ndzi tirhisa xiambalo ku yini, yena, handle ko ehleketa, u khumbe xirho xa mina xa le hansi a ndzi komba ziphi leyi tumbeleke. A ku nga ri na vubihi, a ku nga ri na tingana: a ku ri ntirho ntsena. Ku hanya.

Masiku manharhu endzeni ka igloo

Va tise swakudya. Nhlampfi leyi omisiweke hi musi, nhlampfi leyi tsakamaka, xivindzi xa nhlampfi ya cod, khwiri ra hlampfi-nkulu. Na tibolo ta nhlampfi ya shark. A ku nga ri na ku hlawula. A ku nga ri na ndlela yin’wana. A ku ri leswi ntumbuluko wu swi nyikaka.

Kutani ndzi nwile: swo nwa swo tshwuka. Ndzi ehleketile leswaku i vhinyo. A ku ri ngati ya hlampfi-nkulu leyi sefiweke, yi virisiwa, yi nandziseriwa. Ndzi yi nwile. Yi ndzi nyike ntamu lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu twa. Ntamu wa le masungulweni. Ndzi ehleketile leswaku i cocaine. E-e. A ku ri N’walungu wu nghena emirini.

Vavasati va ndzi langutile. Wanuna wa khale u humile a ya hloteni. Ndzi wisile ndzi nwa ngati. Masiku manharhu handle ka riqingho, inthanete, khompyuta, handle ka Nino. Mina na vona ntsena.

A ku nga ri na vusiku. Ku vonakala ntsena, ndzilo, ayisi na ku hefemula.

Vavasati lavanharhu va etlele. Ndzi lavile ndhawu. Lontsongo eka vona u tlakuse voko ra yena a ndzi komba leswaku ndzi tshinela. Va hleke hi matimba. A ndzi nga twisisi. Va vule leswaku hi mina «Khisimusi» ya vona.

Ndlela yo vula leswaku a ndzi amukeriwile.

Ndzi ringete ku va nyika mali yo karhi ku vula ndza khensa. Va ala. A va lava ku khomiwa ntsena. Na marito ma nga ri mangani hi ririmi ra Calabria leswaku va titwa va ri ekusuhi.

Kwalaho ndzi twisisile nkoka wa tinyiko ta ntiyiso: leti nga xaviwiki kumbe ku xavisiwa.

Ku famba ka mukombandlela

Endzhaku ka masiku manharhu, mukombandlela u fikile. U vulavule na vavasati lavanharhu ku ringana awara. A ndzi ri ehandle. A ndzi nga twisisi leswi a va swi vula. A swi nga ri mhaka ya mina. A ku ri ririmi ra vona, misava ya vona, nawu wa vona.

Eka khonteyina, loko ndzi ri karhi ndzi hluvula, mukombandlela u nghenile. A lava ku tiva. A kongomile. Wa le N’walungu. U ndzi khome hi matimba. U ndzi tswontswile. Nhlonge ya yena a yi basa ku fana ni masi. Mahlo ya yena a ya ri ya wasi ku fana ni tilo ra Mhawuri.

U ndzi kombele leswaku ndzi n’wi teka ndzi famba na yena. A a ta endla xin’wana na xin’wana leswaku a huma emisaveni yoleyo.

Ndzi n’wi n’wayitele hi xichavo. A ndzi nga swi koti. A ndzi nga fanelanga.

Ndzi n’wi siyele xitshembiso xin’we ntsena: «Loko u lava nchumu, ndzi tsalele papila. Ndzi ta ku pfuna.» U ale hambi ku ri mali. A a ri wansati wo saseka, kambe a ri yexe. Vusungu lebyi nga voniwiki u ri ekule. Vusungu lebyi xirhami xi nga byi rivaleliki.

Ku tlhelela ekaya

Hi ye ku teka Nino. A a tsakile swinene. A a nga lavi ku tlhela. Kambe a ndzi ri na nhlangano na nsati wa yena.

U byele un’wana na un’wana hi masiku ya yena manharhu. Mina ndzi miyerile. A ndzi si tshama ndzi avelana nchumu na wanuna yoloye. Ni phepha ntsena.

Naswona hi ndlela yoleyo, loko Nino a tlhelela emisaveni ya yena, mina a ndzi se ndzi ri endleleni ya ku ya eka yin’wana. Ndhawu yin’wana. Ntlhangano wun’wana.

U amukelekile.

Marito yo hetelela

N’walungu a wu ku teki: wa ku cinca. Naswona a wu

ku tlherisi u ri lowu heleleke. Vavanuna va ta eNorth Pole va lava ku vonakala, ku miyela, swifaniso, minorho. Vavasati va tshama leswaku va hanya.

Vavanuna va hlamusela leswi va swi voneke. Vavasati va miyela hi leswi va swi hanyeke.

Vavanuna va tlhela. Vavasati va tshama. Va sala exirhamini, etindlwini ta gamboko, ekumiyeleni loku nga twiwiki. Va sala ku seketela mintlawa leyi nga va tlangeliki. Va sala ku sirhelela vana, vakhegula na vakhalabye, valuveri. Va sala va nga voniwi.

Ndzi tekile ntsundzuko wun’we ntsena kwalaho: wansati wo saseka, wo saseka swinene, kambe a ri yexe. Ku nga ri hi ndlela ya rirhandzu. Hi ndlela ya vumunhu. Hi ndlela ya khombo.

Ku anakanyisisa

N’walungu a wu dlayi miri. Wu dlaya vukona. Naswona leswi salaka i ku basa: ndhawu laha vavasati va hanyaka naswona va nyamalalaka hi nkarhi wun’we.

Hi swona leswi ndzi tsalaka. Hikuva tindhawu leti tlulaka mpimo a ti ti hlamuseli ntsheketo wa tona. Naswona lava ti tsemakanyaka a va swi koti ku tinyika ntsako wa ku miyela.

Ku nga ri mina. Ku nga ri mina. Tiko ra mina ri ndzi velekile, naswona misava hinkwayo leyin’wana yi ndzi amukela ku nga ri tanihi muendzi, kambe tanihi xirho xa ndyangu.

Ku suka eku baseni loku heleleke ka N’walungu, ndzi rhelele eku pfilunganeni loku heleleke ka United States.

UNITED STATES OF AMERICA

Ntirho lowu nga kotekiki

Ku tirhela khampani ya le Amerika malembe ya khume-nhungu swi ku nyika nchumu lowu ku nga riki na khampani yin’wana emisaveni leyi nga ku nyikaka wona: mfuwo wa ntirho, maendlelo, xikongomelo lexi xi nga erivaleni, na nxaxamelo wa mimpimanyeto leyi nga riki dyondzo ntsena—i maendlelo ya siku na siku. A va ku hlamuseli yona; va ku akela yona. Naswona va swi endla handle ko ku kombela mpfumelelo wa wena.

A ndzi ri ehofisini ya New York loko ndzi nyikiwa ntirho lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu ehleketa. Ku nga ri ku tlakusiwa. Ku nga ri ku rhurhisiwa. Ndzingeto.

Nongonoko wa xihundla, lowu tumbuluxiweke ku tiyisisa xikombiso xa vuxaka bya vanhu endzeni ka United States. A va hlawulanga vafambisi, vativi va mianakanyo kumbe vadyondzisi. A va hlawule vanhu lava nga na ntokoto wa muxaka wo karhi wa vutomi bya ntiyiso. Naswona vito ra mina ri humelerile—hambileswi a ndzi ri eka vuxavisi malembe ya khume-nhungu. A va nga langutanga xikhundlha: a va languta mianakanyo.

Xikambelo a xi olova ku xi hlamusela naswona a xi tika swinene ku xi hetisa:

ku endzela swifundzha swa 50 swa Amerika hi lembe rin’we, ndzi hlawula madoroba hi ndzexe naswona ndzi tshama vhiki rin’we kumbe ku tlula eka rin’wana na rin’wana.

Mavhiki mambirhi yo hetelela a ma ta va holideyi ya ku sindzisiwa. A va ta hakela tihakelo hinkwato. A ndzi fanele ku hanya ntsena, ku languta, ku twisisa, na ku rhumela xiviko Musumbhunuku wun’wana na wun’wana. Xiviko xa vumunhu, lexi omeke, lexi kongomeke.

Ndzi sayinile kontiraka. Ndzi tivise ekaya. A va vutisanga nchumu. A va lava ku tiva ntsena loko swilo swa n’hweti swi fikile. A ndzi ri kusuhi ni ku langutana na lembe eAmerika. Vona, ku fana ni minkarhi hinkwayo, a va langutane na n’hweti leyi landzelaka.

Ku tiva leswaku hi hlayisekile, muholo wa mina a wu nghenisiwa hi ku kongoma eka akhawunti ya mina ya bangi eItaliya. A ku ri ndlela ya xichavo yo ndzi byela leswaku: «U nga endli vuphukuphuku. Hanya hi leswi u nga na swona. A hi voneni leswaku u mani hakunene.»

Endzhaku ka malembe ya khume na ntlhanu ntsena hi kona ndzi kumeke swiviko swa mina swa masungulo, nxopaxopo na swilo leswi a va swi hlengeletile hi mina. Buku leyi yi velekiwe kwalaho. Ndzi kume mpfumelelo wo yi kandziyisa, hi xipimelo xin’we: ku nga tshuki ndzi vula vito ra khampani leyi yi swi oderheke.

A swi na mhaka. Ntsheketo lowu a wu vulavuli hi tilogo. Wu vulavula hi wanuna etikweni leri nga kotekiki ku ri twisisa handle ka loko u ri hanya hi wexe.

Xana ndzi sungula eka ndhawu leyi nga ekule ngopfu?

Ku hlawula loku twalaka a ku ri ku sungula emakumu, ku nga ri exikarhi. Hikwalaho ka swivangelo swimbirhi swo olova:

1. A ndzi ha ku huma endzingetweni: mianakanyo leyi tiyeke, nyingiso lowukulu.

2. Hi ku sungula emakumu a ndzi ta kota ku lulamisa ndlela ndzi heta riendzo kahle.

A ndzi nga lavi ku sungula eBoston kumbe eChicago. A ndzi fanele ku sungula endzilakaneni. Endhawini leyi a yi ri Amerika ephepheni ntsena.

Ndzi hlawule Juneau, ntsindza wa Alaska. Wu hambanisiwile. Wu fikeleriwa hi xikepe kumbe hi xihahampfhuka ntsena. Doroba leri nga riki ra munhu. Ndhawu leyi faneleke ku sungula kona.

Tirhisa swipfuno kahle

Ndzi nga si famba, ndzi endle leswi Muamerika a swi xiximaka ku tlula hinkwaswo: ndzi tilulamisile tanihi xiphurofexinali, ku nga ri tanihi muendzi.

Ndzi fonele tikhampani tinharhu ta swihahampfhuka leti dumeke ngopfu, leti nga na tindlela to tala ngopfu endzeni ka tiko. Hi nkarhi lowu nga ri ehansi ka awara, ndzi xave buku ya maendzo ya swihahampfhuka ya 50 endzeni ka tiko hi ku hungutiwa ka 60%.

A ku na ndzilakano wa nkarhi. A ku na ndzilakano wa masiku. A ku na swipimelo. Xipimelo xin’we ntsena: ku ma tirhisa endzeni ka lembe.

Ndzi endle tano na tihotele, Uber Taxis na tikhampani to hirisa timovha, kutani ndzi lulamisa nongonoko lowu faneleke wa swiyenge, maendlelo, kambe ku nga ri nkarhi.

A ndzi lunghekile.

A ku ri ku humelela ka mina ko sungula ka ntiyiso. Xikombiso xo sungula xa leswaku a ndzi swi tiva ku famba. Amerika yi hakela lava endlaka, ku nga ri lava yimelaka.

Loko khampani yi vona ntirho lowu, yi endle leswi mfuwo wa Amerika wu swi endlaka minkarhi hinkwayo: yi kambele ku tshembeka.

Xana a ndzi swi kota ku fambisa lembe ra ku famba-famba loku nga heriki? Xana a ndzi swi kota ku langutana na swilo leswi nga languteriwangiki, mimpfhuka na swiphiqo swa xihatla? Xana a ndzi tiyimelela?

Hikwalaho ka sweswo, ndzi nga si famba, ndzi lulamise nchumu wun’wana wa nkoka:

Ndzi tiyisekile leswaku ndzi na ndzilakano wa xikweleti wa n’hweti wa tidola ta 100 000 kumbe ku tlula eka khadi ra mina ra xikweleti.

A yi nga ri ya ku tirhisiwa. A yi ri yo kombisa leswaku hi swi kota ku yi fambisa. Vaamerika va ehleketa hi ndlela leyi: loko u nga tiyimeleli, a wu na ntshunxeko. Naswona loko u nga ri na ntshunxeko, a wu koti ku kamberiwa.

Ku sukela hi nkarhi wolowo, nongonoko a wa ha ri ntirho lowu ndzi nyikiweke wona. A ku ri xirhumo.

SWESWI HI FAMBA HAKUNENE

Alaska i xiphemu xa United States hi jografi ntsena. I misava yin’wana.

I ndhawu laha vavasati va nyamalalaka handle ka mikondzo. Laha xivilelo xi nga tshuki xi fika laha xi yaka kona. Laha madoroba ma nga swihlala swa nhluvuko ntsena exikarhi ka tiko-nkulu ra nhova.

Juneau a ku ri xikambelo xa mina xo sungula: ntsindza lowu nga riki na tindlela leti wu hlanganisaka na tiko hinkwaro. Xiphemu xa Amerika lexi nga titwiki tanihi Amerika.

Laha ndzi sungule ku twisisa nchumu wun’wana: riendzo a ri nga ta va ra jografi. A ri ta va ra vumunhu.

XIPHEMU 1 (Vholumu I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

XIPHEMU 2 (Vholumu II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

XIPHEMU 3 (Vholumu III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

XIPHEMU 4 (Vholumu IV)

New York – Washington

XIPHEMU 5 (Vholumu V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

XIPHEMU 6 (Vholumu VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming

FLORIDA

Florida i nchumu lowu hanyaka lowu tikanetaka.

I xifundzha lexi misava yi xi vonaka tanihi ndhawu ya tiholideyi: mabotlelo ya lwandle, dyambu, tiphaka to tlanga, mincindzu, swinwiwa swa cocktail, malwandle yo hisa, Miami, Orlando, Tampa. Mivala hinkwako. Ku tsaka loku vonakaka loku nga heriki.

Kambe lava hanyaka kona va swi tiva leswaku Florida i swin’wana na swona: – vusweti lebyi nga heriki – rente leyi nga hakelekiki – ku nga ringanani loku enteke – vuendzi lebyi dyaka vanhu – swidzedze leswi tlhelelaka – ntirho wa nguva – mintlawa ya vaaki leyi tsaneke – madzolonga ya le kaya ya le henhla swinene – vakhalabye ni vakhegula lava siyiweke emakumu.

I xifundzha lexi nga ni swikandza swimbirhi: phosikhadi ya muendzi ni ntiyiso wa vavasati lava xi yimiseke. Le Florida, ku pfumaleka ka vavasati a ku vulavuriwi ngopfu. Ku tumbela ehansi ka sava, lwandle ni ku n’wayitela loku sindzisiweke. Kambe ku le rivaleni kwalaho, siku na siku.

Wansati loyi a humelelaka u nyamalala hikwalaho ka ndzhwalo wa vaaki, ku pfumaleka ka nsirhelelo loku nga heriki, vukorhokeri lebyi nga eneliki, mintirho leyi nga voniwiki leyi fambisaka ikhonomi handle ko tlangeriwa.

I ku nyamalala ka ntirho, ku nga ri ka xifaniso.

Mukhathaleri wa Vakhalabye – malembe ya 52

Florida i kaya ra vadyuhari ra Amerika. Timiliyoni ta vakhalabye ni vakhegula va tshama laha, vo tala va nga ri na mindyangu, van’wana va ri ni swiphiqo leswikulu swa rihanyo.

A hi swivumbeko leswi va seketelaka: i vavasati.

I mukhathaleri, mupfuni wa rihanyo, ni mutirhi wa kaya ra vadyuhari. Hakanyingi u tirha eswiyimweni swo tika: swiphemu swo leha swa ntirho, mihola leyitsongo, valwetsi vo tika, tindhawu ta vanhu va le handle leti hunguta hinkwaswo, ni vutihlamuleri lebyikulu swinene.

U fanele ku tlakusa miri, ku nyika mirhi, ku basisa, ku hlamba, ku yingisa, ku rhurisa, ku khoma.

A nga na nkarhi wa yena. A nga na mali yo hlayisa. Vutomi bya yena byi rhendzela ku tsana ka van’wana.

Ku pfumaleka ka yena i ka miri: a ku na siku leri hakunene ku nga ra yena.

Loko a pfumaleka, a ku na loyi a nga ta n’wi siva. Sisiteme a yi swi koti ku tiyimela handle ka yena, kambe yi endla onge ya swi kota.

Mutirhi wa le Restorenti eNdhawini ya Vuendzi – malembe ya 26

Florida yi hanya hi vuendzi. Vuendzi byi hanya hi vavasati.

U tirha eswitolweni swa swakudya, etihotele, etibar, etindhawini ta tiholideyi, etiphaka to tlanga, etikhasino, etikilabu ta le lwandle. A nga na nongonoko: u na swiphemu swa ntirho. A nga na ku tshamiseka: u na tinguva. A nga na ku tlakuka entirhweni: u pona ntsena.

Vutomi bya yena i: – ku n’wayitela loku sindzisiweke – swikombelo leswi nga heriki – thipi leyi bohaka n’hweti – vaxavi vo tikukumuxa – vafambisi lava n’wi sivaka hi minete – ntirho wa mintlhaveko lowu nga heriki.

Nivusiku u pfuka hi ku hlwela, a karhele. Mixo lowu landzelaka, u sungula nakambe.

Ku pfumaleka ka yena i ka mahanyelo: eka vaendzi a nga kona. I vukorhokeri, ku nga ri munhu.

U vona lwandle siku na siku kambe a hi ra yena.

Wansati wa Muhlapfa wa le Tindhawini ta le Ndzeni – malembe ya 31

hi vukhale

Ekule ni mabotlelo ni miti ya manguva lawa ku na Florida ya ntiyiso: masimu, tindlu ta swimilana ta nghilazi, miti mitsongo ya swisiwana, ntirho wa mavoko.

Wansati wa muhlapfa – hakanyingi wa le Amerika ya Latini kumbe wa le Haiti – u khoma hinkwaswo leswi xifundzha xi nga lavekiki ku swi komba: – ku basisa tindlu – vurimi – ku paka swakudya – vukorhokeri lebyi hakeriwaka hi ku hunguta – ku hlayisa vana handle ka ntwanano – swiphemu swa vusiku etimotele. Va chava valawuri, va hanya hi swi tsongo, naswona va rhumela mali ekaya. Vo tala va voxe, van’wana va ri ni vana vatsongo lava va faneleke ku va kurisa etindhawini to tika.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka ririmi: a nga vulavuli Xinghezi kahle, a nga swi tivi ku kombela mpfuno, a nga na timfanelo ta ntiyiso. Sisiteme ya n’wi tirhisa. Naswona loko a nga ha lavekiki, ya n’wi lahla.

I wansati loyi a hlayisaka Florida yi basile handle ka leswaku Florida yi pfumela leswaku u kona.

Wansati loyi a Hanyaka ni Xidzedze – malembe ya 37

hi vukhale

Florida yi hanya ehansi ka nxungeto lowu nga heriki wa swidzedze swa hurricane. Nguva yin’wana na yin’wana yi tisa ku vilela: ku lunghiselela, ku pfala, ku rindza, ku tshemba.

Loko xidzedze xi ba, i mani loyi a sirhelelaka yindlu, vana, matsalwa, swin’we leswitsongo leswi hi nga na swona? Minkarhi hinkwayo i yena.

Vavasati vo tala va hanya eka: – tindlu leti fambaka – tifulete ta khale – tindhawu ta le ribuweni ta khombo – tindhawu ta le makumu.

Hurricane yin’wana na yin’wana yi vula: ku rhurhisiwa, ku lahlekeriwa hi ntirho, ku susa mati ehansi, ku ponisa leswitsongo leswi saleke.

Naswona hakanyingi swi vula ku swi endla u ri wexe.

Ku pfumaleka ka yena i ka mbango: Mfumo wu tshembisa nsirhelelo, kambe i vona lava biwaka swinene, va sindzisiwa ku wa ni ku sungula nakambe ku sukela eka ziro. Hi xidzedze xin’wana na xin’wana va lahlekeriwa hi nchumu lowu ku nga riki na munhu loyi a nga wu tlherisaka: matimba, nkarhi, ku tshamiseka ka mianakanyo.

Marito yo hetelela – Florida

Florida yi hanya eku hambaneni loku nga heriki: ku vonakala loku heleleke ni munyama lowu heleleke. Vuendzi bya matiko-tiko ni ku pfumaleka ka nsirhelelo ka laha. Rifuwo leri vonakaka ni vusweti lebyi akiweke endzeni ka sisiteme.

Vavasati laha a va nyamalali hi vusiku byin’we. Va hela hi ku nonoka, exikarhi ka swiphemu swa ntirho, ku hisa, swidzedze swa hurricane, vaxavi, vadyuhari, vana, mintirho leyi nga tiyisekiki, ni nxavo lowu nga hakelekiki wa vutomi.

Ku pfumaleka ka vavasati le Florida a hi xiendlakalo. I maendlelo.

Ku susiwa loku nga yimiki ka matimba, nkarhi, xindzhuti ni ku tlangeriwa.

Sisiteme yi pona hikwalaho ka vona, kambe yi tikhoma onge a va kona.

Ku anakanyisisa – Florida

Florida yi dyondzisa nchumu wun’we wo olova: ku pfumaleka ka vavasati ku nga va ni mivala.

A swi laveki xirhami xa Alaska, matimu ya Alabama, kumbe ku tika ka Arizona ku sula wansati.

Minkarhi yin’wana swa ringana: – muendzi loyi a nga swi kotiki ku vona – mudyuhari loyi a titshegeke hi van’wana – muthori loyi a xanisaka – hurricane leyi tekaka hinkwaswo – muholo lowu nga tshamiki wu enela – rente leyi nga kotekiki – mfuwo lowu nga pfumeliki ntirho lowu nga voniwiki. Florida i ndhawu laha vavasati va tirhaka edyambyini kambe va hanya endzhutini.

Naswona hi swona leswi xi nga eka vholumu leyi. Hikuva xi kombisa ntiyiso: hambi ndhawu leyi tsakeke ku tlula hinkwato emisaveni yi nga va ya tihanyi swinene eka lava yi yimiseke.

GEORGIA

Georgia i xifundzha xa swikandza swimbirhi: xa manguva lawa ehenhla, xa khale embilwini.

Atlanta yi famba hi ku hatlisa: thekinoloji, mabuta ya swihahampfhuka, vuyimbeleri, tiyunivhesiti, mabindzu ya vantima, tipolitiki ta tiko. Xifundzha lexi saleke, hambiswiritano, xi tshama xi yimile: tindhawu ta le makaya, tiindasitiri ta swakudya, vukhongeri, ku khomelela swa khale, vusweti lebyi tshamisekeke.

I ndhawu leyi endleke matimu ya timfanelo ta vanhu, kambe yi siyile vavasati va yona vo tala endzhaku.

Georgia a yi suli vavasati hi madzolonga lama vonakaka. Yi va sula hi ndzhwalo wa mikhuva, hi vusweti lebyi nga cinciki, hi vutihlamuleri bya ndyangu lebyi nga avelaniwiki, hi ntirho wo tika lowu hakeriwaka switsongo lowu vonakaka onge i wa ntolovelo.

Laha, vavasati i phuphu, i njhini, i xikarhi. Naswona hi xivangelo lexi, va tekiwa onge swa tiveka, va tekiwa onge swa tiveka, va tirhisiwa, va rhwexiwa ndzhwalo lowu tlulaka, va honisiwa eka swiboho.

Georgia i xifundzha lexi hanyaka emakatleni ya vavasati naswona xi tikhoma onge ndzhwalo wolowo i wa ntumbuluko.

Wansati wa Indasitiri ya Swakudya – malembe ya 30

Georgia i yin’wana ya mintsindza ya Amerika ya indasitiri ya tihuku ni ya nyama. Tifekitari letikulu, milayini ya vuhumelerisi leyi nga heriki, swiphemu swo tika swa ntirho, tindhawu leti titimelaka, huwa leyi nga heriki.

Wansati loyi a tirhaka laha u langutana ni: – ku phindha loku karhatisaka – ku tsemeka, ku pfotlosiwa, ku vava loku nga heriki – ku languteriwa loku nga yimiki – ntshikelelo wa minkarhi ya vuhumelerisi – mintwanano leyi tsaneke – mihola leyi nga tshamiki yi tlakuka.

Indasitiri ya swakudya a yi tshami yi yima: hambi hi vuvabyi, hambi hi ku tika, hambi hi swiphiqo swa ndyangu.

Loko a pfumaleka, un’wana u ta n’wi siva endzeni ka hafu ya awara. A ku na loyi a vutisaka leswaku hikwalaho ka yini. A ku na loyi a langutaka leswi a swi rhwaleke emakatleni.

Ku pfumaleka ka yena i ka indasitiri: u hungutiwa a va xiphemu xa muchini. Nomboro leyi faneleke ku tirha. Ku nga ri vutomi lebyi faneleke ku twisisiwa.

Wansati wa Mintlawa ya Vantima – malembe ya 48

Eka Georgia ya vantima, vavasati i hinkwaswo: manana, mutirhi, murhangeri, nseketelo wa moya, ntsundzuko wa matimu.

I yena loyi a seketelaka ndyangu lowukulu, loyi a tirhaka endzeni ni ehandle ka kaya, loyi a seketelaka vana naswona hakanyingi ni vatukulu, loyi a khomaka mintlawa hinkwayo ya vaaki yi ri swin’we loko vavanuna va nyamalala hikwalaho ka mintirho leyi nga tiyisekiki, vuvabyi, khotso kumbe ntshikilelo wa mianakanyo.

U endla ntirho lowukulu swinene, lowu nga tshamiki wu tlangeriwa.

Le Atlanta u tirha eka: – swikolo– rihanyo– tihofisi– vukorhokeri bya mfumo– vutleketli– mpfuno. Edzongeni ra le makaya, ku tlula: – vurimi– switolo– tikereke– ku khathalela vadyuhari– nseketelo lowu nga riki wa ntwanano eka mindyangu leyi tshovekeke

Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: un’wana na un’wana wa n’wi tirhisa, un’wana na un’wana wa n’wi lava, kambe a ku na loyi a n’wi vekaka exikarhi ka ku teka swiboho.

I wansati loyi a seketelaka tiko hinkwaro handle ko tshama a kota ku wa.

Wansati loyi a Hanyaka exikarhi ka Ripfumelo ni Vulawuri –

malembe ya 44

Georgia i xin’wana xa swifundzha leswi khongelaka swinene eAmerika. Kereke laha a hi moya ntsena: i nhlelo wa vaaki.

Eka vavasati vo tala, ripfumelo i ndhawu ya vona ntsena yo hefemula. Kambe vo tala va phasiwile hi xivumbeko xexo xin’we.

Swikhundlha leswi tiyeke: – nsati loyi a tinyiketeke– manana loyi a nga kona– wansati loyi a xiximekaka– xirho lexi tirhaka xa vaaki

Milawu yo tika: – u nga kombisi ku tsana – u nga «nyamisi» ndyangu – u nga kanetani na wanuna emahlweni ka vanhu – u nga hambuki eka swikhundlha swa mikhuva.

Eka vavasati vo tala, vukhongeri i vutumbelo. Eka van’wana, i vulawuri.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: a nga swi koti ku kombisa hakunene leswaku i mani hikuva vaaki va n’wi nyika xifaniso lexi vekiweke ka ha ri emahlweni. U n’wayitela hi ku sindzisiwa, ku nga ri hi ku hlawula.

Wansati loyi a nga Voniwiki wa le Makumu ya Doroba – malembe ya 32

Ehandle ka Atlanta, nkarhi wu famba hi ku nonoka. Miti mitsongo, vukorhokeri lebyitsongo, swikolo leswi tsaneke, ni vutleketli lebyi kalaka byi nga ri kona.

Vavasati laha va hanya vutomi lebyi teleke hi swiphiqo swintsongo leswi nga riki na swintshuxo: – mihola leyitsongo – rente leyi tlakukaka – swikolo leswi nga eneliki – vutshunguri lebyi nga ekule – ku tolovela swidzidziharisi loku hangalakeke – ku pfumaleka ka swinkarhi – ntirho wa miri kumbe lowu phindhaka.

Va tirha etisupamakete, eswitolweni swa swakudya swa xihatla, etiwarehawusi, emintirhweni yo basisa, ni le switolweni swa laha. N’hweti yin’wana na yin’wana i nyimpi ya mali. Lembe rin’wana na rin’wana ri vonaka ri fana.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u hanya endhawini leyi nga cinciki naswona leyi nga n’wi pfumeleliki ku cinca.

U phasiwile ku nga ri hi nyangwa lowu pfariweke, kambe hi jografi hinkwayo leyi nga fambiki.

Marito yo hetelela – Georgia

Georgia i xifundzha lexi ku lavaka leswaku u tiva laha u faneleke ku languta kona. Loko u languta Atlanta, u ehleketa leswaku u vona manguva lawa. Loko u languta Dzonga ra le makaya, u vona matimu ya khale. Loko u languta tiindasitiri, u vona xiphemu xo tika ku tlula hinkwaswo xa ikhonomi. Loko u languta mintlawa ya vaaki, u vona ku xaniseka loku ambexiweke onge i ntolovelo.

Vavasati laha a va nyamalali hi xitshuketa. Va hela hi ku nonoka ehansi ka: – mikhuva leyi tiyeke – ntirho wo tika – swikhundlha leswi sindzisiweke – vusweti byo olova – vutihlamuleri lebyikulu swinene – mintlawa ya vaaki leyi kombelaka swo tala yi nyika switsongo.

Ku pfumaleka ka vavasati le Georgia a hi vuhava. I ndzhwalo.

Ndzhwalo lowu vavasati va wu rhwalaka va nga tshami va vilela hikuva a ku na loyi a va rhendzeleke loyi a va toloverisaka ku yingiseriwa.

Ku anakanyisisa – Georgia

Georgia yi kombisa ntiyiso wo tika: ku na swifundzha laha vavasati va nga suriwiki hi khombo ra mianakanyo, kambe hi ntolovelo.

I ntolovelo leswaku a tiyisela. I ntolovelo leswaku a endla swo tala. I ntolovelo leswaku a va kona hinkwako. I ntolovelo leswaku a nga wi. I ntolovelo leswaku a n’wayitela hambiloko a karhele.

Naswona loko nchumu wu va «ntolovelo», wu tshika ku voniwa.

Georgia yi dyondzisa leswaku ku pfumaleka ku nga akiwa hi mikhuva hi yoxe: madzolonga lama vonakaka a ma laveki, xikhundlha xa vaaki lexi sindzisiweke ku ringana makume ya malembe xa ringana.

Vavasati laha a va kombeli ku voniwa. Va kombela ntsena ku nga dyiwi hi sisiteme leyi va yi seketelaka.

Naswona leswi swa ringana ku xi veka embilwini ya vholumu.

HAWAII

Hawaii i vuxisi lebyi sasekeke ku tlula hinkwabyo eUnited States.

Eka misava, i paradeyisi: mabotlelo ya lwandle, mati ya wasi, ku tlanga hi magandlati, maxelo lama heleleke, tiphosikhadi, vuendzi bya katalogo. Mivala hinkwako, ku rhula loku vonakaka, ntumbuluko wo hlamarisa.

Kambe Hawaii ya ntiyiso yi hambanile swinene: – nxavo wa vutomi lowu nga hakelekiki swinene – mihola leyitsongo – misava leyi nga emavokweni ya vanhu vatsongo – vuendzi lebyi dyaka swipfuno – mintlawa ya vaaki ya laha leyi siyiweke etlhelweni – vumunhu lebyi suriweke kumbe ku xavisiwa – vusweti lebyi tumbeleke endzhaku ka swivono leswi heleleke.

Vavasati laha a va nyamalali hikwalaho ka madzolonga lama vonakaka. Va nyamalala hikuva va hanya etikweni leri xavisaka xifaniso xin’we eka misava ri tumbeta xin’wana eka lava hanyaka endzeni ka rona.

Ku pfumaleka ka vona ku phindhiwe kambirhi: – a va voniwi eka tinomboro ta vuendzi – a va voniwi eka ntsheketo wa mfuwo wa Amerika.

Hawaii a yi suli vavasati hi xibamu xin’we. Yi va sula hi ku nonoka. Hi ikhonomi. Hi vuendzi lebyi nga siyiki ndhawu. Hi vumunhu lebyi yiviweke.

Wansati wa Vuamukeri bya Vaendzi – malembe ya 34

Hawaii yi hanya hi vuendzi. Vatirhi va le ka desiki ra vuamukeri, vatirhi va swakudya, vabasisi va tindlu, vukorhokeri bya le kamareni, tindhawu ta spa, ni migingiriko ya vaendzi. Vavasati i mbilu ya sisiteme leyi laha.

U tirha etindhawini leti vonakaka ti heleleke, kambe hi ntiyiso i: – mukhuva wo hatlisa – mihola leyitsongo – swikombelo leswi nga heriki – minkarhi leyi nga kotekiki – vafambisi lava lavaka ku n’wayitela loku sindzisiweke – vaxavi lava hakanyingi va n’wi khomaka onge i «xiphemu xa phakeji».

U hanya ni swiphiqo swimbirhi leswi nga heriki:

1. rente leyi nga amukelekiki (vo tala va avelana tindlu na vanhu va 3-4)

2. nxavo wa vutomi lowu tlulaka mpimo (hinkwaswo swi durha kambirhi

ku tlula etikweni lerikulu)

Paradeyisi ya ntumbuluko yi n’wi rhendzerile, kambe vutomi bya yena i mphikizano wa siku na siku ni mihakelo.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u tirha eparadeyisini leyi a nga swi kotiki ku yi hakela.

Wansati wa Xintima wa le Hawaii – malembe ya 29

Wansati wa xintima i mbilu ya Hawaii naswona i yena loyi a tshikeleriwaka swinene.

Matimu ma le rivaleni: vukoloniyali, ku lahlekeriwa hi misava, mfuwo lowu sindzisiweke, vuendzi lebyi nghenaka hi ntamu. Vutomi bya yena i ku ringanisela exikarhi ka mikhuva, ndyangu, ntirho ni ku lwela mfuwo.

Hakanyingi u tirha eka swiyenge swa nkoka: – swikolo – rihanyo – mpfuno wa vaaki – minongonoko ya vaaki – vurimi bya mikhuva – migingiriko ya mfuwo.

U endla ntirho lowukulu swinene kambe a nga tlangeriwi. Mfuwo wa yena wu xavisiwa eka misava tanihi ntlangu: mincino, vuyimbeleri ni swikombiso leswi hundzuriweke swilo swo hungasa vaendzi.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: vumunhu bya yena bya kombisiwa kambe a byi xiximiwi.

U kona hinkwako tanihi xifaniso, u pfumalekile hinkwako tanihi rito.

Wansati loyi a Seketelaka Mindyangu ya Switukulwana

Swo Tala – Malembe ya 46 Le Hawaii, ku na mindyangu yo tala ya switukulwana swo tala: ku nga ri hi mikhuva, kambe hi xilaveko xa ikhonomi.

Switukulwana swinharhu endlwini yin’we, hakanyingi leyitsongo: vakokwana, vatswari, vana, vamakwerhu.

Wansati laha i rhambu ra nkulu ra xivumbeko: – wa tirha – wa sweka – u khathalela vana – u pfuna vadyuhari – u va buloho exikarhi ka tindzimi to hambana – u hlayisa tinhlayo ta mali – u langutana ni swiphiqo handle ka mpfuno.

U na nkarhi wo ntshunxeka lowutsongo swinene. U kala a nga ri na ndhawu ya yena. Ndzhwalo lowukulu swinene wa mintlhaveko.

Ku pfumaleka ka yena i ka le kaya: un’wana na un’wana u titshege hi yena, kambe a ku na loyi a n’wi vonaka hi leswi a nga xiswona hakunene.

Ndyangu i matimba ya yena ni xirhangu xa yena.

Wansati u Hanya exikarhi ka Vuolwa ni Ntumbuluko – malembe ya 32

hi vukhale

Ehandle ka Honolulu ni tindhawu ta tiholideyi ku na ntlawa wa swihlala lowu hambaneke: swihlala swa le kulekule, swimitana, mintlawa ya vaaki leyi hambaneke.

Laha ntirho i: – vurimi– ku phasa tihlampfi– ku lulamisa– vukorhokeri lebyitsongo– swikolo swa nkoka– ku khathalela vaaki.

Wansati u hanya vutomi lebyi vonakaka byi olova ku suka eAmerika ya tiko lerikulu. Byi tika: vutleketli lebyi pfumalekaka, vukorhokeri bya rihanyo lebyi nga ekule, swinkarhi leswi kalaka swi nga ri kona, ku tolovela swidzidziharisi loku hangalakeke, minxavo ya le henhla swinene, ni vuolwa bya mianakanyo bya ntolovelo.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u hanya ehandle ka mimepe ya matimba ni ya mianakanyo ya tiko.

Ntumbuluko i ku saseka ni vuolwa.

Marito yo hetelela – Hawaii

Hawaii i ndhawu laha hinkwaswo swi nga swimbirhi: ku saseka ni ku tikarhata, rifuwo ni vusweti, xifaniso ni ntiyiso, vuendzi, ni ku tsuvuriwa.

Vavasati laha va suriwa ku nga ri hi mhangu, kambe hi ikhonomi. Hi matimu. Hi vuendzi lebyi nghenaka hi ntamu. Hi nxavo wa vutomi lowu pfotlosaka. Hi ntsheketo lowu heleleke lowu kombisaka hinkwaswo handle ka vona.

Ku pfumaleka ka vavasati le Hawaii ku vangiwa hi: – vumunhu lebyi yiviweke – ntirho lowu hakeriwaka switsongo – mfuwo lowu xavisiweke – mindyangu leyi tikaka – ku pfumaleka ka ndhawu ya munhu – vumundzuku lebyi nga tiyisekiki.

Hawaii yi vonaka yi olova. A hi swona.

Ku anakanyisisa – Hawaii

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xikandza xo hambana xa ku pfumaleka. Le Hawaii, ku pfumaleka ku na muvala wa lwandle, xivumbeko xa sava, rito ra mikhuva leyi xanisiweke.

Laha wansati wa voniwa tanihi xifaniso naswona a nga voniwi tanihi munhu. U tirhisiwa eka vuxavisi (marketing) bya vuendzi, eka ntlangu lowu xavisiwaka vaendzi, eka swifaniso leswi heleleke swa tindhawu ta tiholideyi.

Kambe vutomi bya yena bya ntiyiso i: – lebyi durhaka – lebyi karhatisaka – lebyi teleke hi vutihlamuleri – lebyi teleke hi ku twanana – lebyi kalaka byi nga ri na ku kula eka vaaki.

Hawaii yi dyondzisa leswaku hambi paradeyisi yi nga akiwa ehenhla ka ku pfumaleka ka lava tshamaka eka yona.

Naswona hi swona leswi xifundzha lexi xi nga ebukwini: ku nga ri tanihi ndhawu ya norho, kambe tanihi vumbhoni bya leswaku misava yi languta ehenhla yi honisa lava yimiseke ntiyiso.

IDAHO

Idaho i xifundzha lexi hanyaka endzhutini. A xi endli huwa, a xi koki mianakanyo, naswona xi kala xi nga vulavuriwi hi Amerika leyi saleke.

I tintshava, vurimi, tizambhala, swifuwo, xirhami, swiphemu swa mpfhuka, miyela. I tiko leri foweke hi ntumbuluko kambe ri pfumala swinkarhi. Xifundzha laha nkarhi wu fambaka hi ku nonoka, naswona vutomi bya vavasati byi famba hi ku nonoka ku tlula.

Idaho a yi suli vavasati hi madzolonga lama hlamarisaka. Yi va sula hi vuolwa, vukhongeri lebyi tiyeke, ku pfumaleka ka vukorhokeri, mpfhuka wa jografi, vusweti lebyi hangalakeke, ni mfuwo lowu tekaka swi tiveka leswaku vavasati va khoma hinkwaswo swi ri swin’we. Ku pfumaleka ka vavasati laha i mbuyelo wa jografi: tindhawu i letikulu swinene, swipfuno i switsongo, mintlawa ya vaaki yi pfalekile.

Wansati wa Vurimi – malembe ya 36

Idaho yi hanya hi vurimi ni ku fuwa swifuwo. Vavasati va tshamile va ri xiphemu xa nketani wa vuhumelerisi. A va vitaniwi «vapfuni», kambe hikuva handle ka vona, a ku na nchumu lowu tirhaka.

U tirha emasin’wini, etindlwini ta swifuwo, a fambisa yindlu ni vana, hakanyingi a nga hambanisi exikarhi ka ntirho ni vutomi bya yena.

Ku pfuka ku nga si xa, swifuwo, mati yo titimela, ku basisa, ku tshovela, swakudya leswi lunghiseleriweke un’wana na un’wana. A ku na masiku yo wisa. A ku na muholo wo hambana. Hinkwaswo i «ndyangu».

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u tirha ku fana ni wanuna, kambe hi ku landza nawu «a nga tirhi».

A nga humeleli eka mihola, matsalwa kumbe tinhlayo. U kona ntsena eku tikarhateni.

Wansati wa Tikereke to Khomelela swa Khale – malembe ya 42

hi vukhale

Idaho yi na vukona bya vukhongeri lebyi tiyeke, lebyi hakanyingi byi khomelelaka swa khale. Laha, vavasati va fanele ku hanya hi swikombiso swo karhi: manana, nsati, munhu loyi a tinyiketeke, loyi a miyelaka, loyi a xiximekaka, loyi a kumekaka minkarhi hinkwayo.

Vaaki va languta. Va avanyisa. Va lulamisa.

A nga swi koti ku huma eka xikhundlha xa yena: ku hambuka kun’wana na kun’wana i xivati eka ndyangu. Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: a nga nyamalali hi miri; u nyamalala endzeni ka xikhundlha lexi a xi nyikiweke.

U kona hinkwako, kambe a nga swi koti ku tikombisa.

Wansati wa Mintirho leyi nga Voniwiki – malembe ya 30

Ehandle ka masimu ni tikereke ku na miti mitsongo: Nampa, Idaho Falls, Pocatello.

Laha wansati u tirha tanihi: – mukhasiri– mubasisi– mutirhi wa khol senthara– mupfuni exitolweni– mutirhi wa swakudya swa xihatla– mupfuni exikolweni.

Mintirho leyi seketelaka mintlawa hinkwayo ya vaaki kambe yi nga aki vutomi bya ntirho, yi nga pfumeleli ku kula, kumbe ku tiyisisa vuhlayiseki.

Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: vutomi bya yena a byi tekiwi tanihi «bya nkoka» hi tipolitiki, a byi ngheni eka minongonoko ya nhluvuko, a byi humeleli eka mabulo ya vanhu hinkwavo.

I wansati loyi a hlayisaka Idaho ya «ntolovelo» yi phaphamela, loyi a ku nga riki na loyi a vulavulaka hi yena.

Wansati loyi a Hanyaka eMpfhukeni – malembe ya 51

Le Idaho, tindlu ni mintlawa ya vaaki swi hambanisiwa hi tiawara. Mapatu yo leha, swibedlhele leswi nga ekule, swikolo swi nga ri swinyingi, ni switolo swi nga ri swinyingi.

Wansati loyi a hanyaka laha u langutana ni: – vuolwa bya mianakanyo – mavuyelo yo tika – vukorhokeri bya rihanyo lebyi nga ekule – minkarhi leyi nga heriki ya ku rindza mpfuno – vutomi bya le kaya hinkwabyo – ku tolovela swidzidziharisi loku hangalakeke – vusweti lebyi tumbeleke. Loko ku humelela xiphiqo xa xihatla, u yexe. Loko a ri ni xiphiqo, wa rindza. Loko a karhele, a ku na loyi a swi vonaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala empfhukeni. U kona, kambe ehandle ka mepe.

Marito yo hetelela – Idaho

Idaho i xifundzha xa makhwati, tintshava ni miyela. Naswona emiyaleni, vavasati va lahleka hi ku olova.

Ku pfumaleka ka vona a hi xihlamariso, a hi mahungu, a hi nomboro. I vuhava bya siku na siku lebyi vangiwaka hi: – swikhundlha leswi tiyeke – vutomi bya le makaya lebyi tikaka – jografi yo tika – ikhonomi leyi tsaneke – vukhongeri lebyi sindzisaka byi nga yingisi.

Idaho a yi vavisi hi huwa. Yi vavisa hi ku nga khathali.

Ku anakanyisisa – Idaho

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi na xivumbeko xa ku pfumaleka. Le Idaho, ku pfumaleka ku teka xivumbeko xa mpfhuka.

Laha wansati a nga susiwi eka sisiteme: sisiteme a yi n’wi voni hambi swi ri tano.

A nga voniwi hikuva u hanya laha ku nga riki na nchumu lowu fikaka: a ku na mahungu, a ku na vutshunguri, a ku na tipolitiki, a ku na swinkarhi.

Idaho yi kombisa leswaku a swi laveki khombo ku sula vukona bya vavasati. Swi lava ntsena tiko leri fambaka hi ku nonoka ku tlula vutomi.

Naswona hi swona leswi xifundzha lexi xi nga eka vholumu: hikuva ku pfumaleka ka xona a ku endli huwa kambe ku tika ku fana ni ntshava.

ILLINOIS

Illinois i xifundzha xa ku hambana loku tlulaka mpimo. Chicago i doroba lerikulu swinene, mbilu ya tiindasitiri ni ya timali ya Midwest. Nhenha ya mfuwo, ya madzolonga, ya vutumbuluxi, leyi tshovekeke. Xifundzha lexi saleke i ntsheketo wun’wana: tindhawu ta le makaya, miti mitsongo, vurimi, vusweti lebyi tumbeleke, ni mianakanyo yo khomelela swa khale.

I ndhawu ya swikandza swimbirhi: doroba lerikulu ni makaya, manguva lawa ni ku wa, swinkarhi ni ku tsandzeka, tiyunivhesiti, ni tindhawu leti tshikiweke.

Le Illinois, vavasati a va nyamalali hi xivangelo xin’we ntsena. Va nyamalala hikuva va fanele ku khoma misava yo tala leyi hambaneke, tisisiteme to tala leti tshovekeke, swilaveko swo tala swa siku na siku leswi nga heriki.

Ku pfumaleka ka yena i ka doroba, ka makaya, ka ikhonomi ni ka vaaki. Swi ya hi laha a hanyaka kona, kambe mbuyelo wu fana: u rhwala ndzhwalo, ku nga ri ku tlangeriwa.

Wansati wa Tindhawu to Tika ta Chicago –

malembe ya 32 Chicago yi na madoroba mambirhi endzeni ka rin’we: leri humelelaka eka tifilimi ni leri ku nga riki na munhu loyi a lavaka ku ri languta.

U hanya eka rin’wana ra vumbirhi. Tindhawu laha: – madzolonga i ntolovelo– swikolo swi tsanile– switolo swa pfariwa– vutshunguri byi durha ngopfu– mfumo a wu fiki– maphorisa ma fika hi ku hlwela kumbe ma fika hi ndlela yo biha.

U tirha kun’wana na kun’wana laha a kotaka: eswitolweni swa swakudya swa xihatla, etisupamakete, ku basisa, ku hlayisa vana hi muholo lowutsongo, mpfuno lowutsongo. Xiphiqo xa yena a hi xin’we: i khume hi nkarhi wun’we. Vana lava faneleke ku sirheleriwa, rente leyi faneleke ku hakeriwa, vutleketli lebyi nonokaka, minkarhi leyi nga kotekiki, ndhawu ya vulala.

Ku pfumaleka ka yena i ka doroba: u hanya edorobeni leri tiviwaka emisaveni hinkwayo leri nga tshamiki ri n’wi languta.

Wansati wa Swibedlhele ni Tikliniki – malembe ya 44

Illinois yi na swin’wana swa swivumbeko swa vutshunguri swa nkoka swinene etikweni. Endzhaku ka mavito wolawo yo hlamarisa ku na magidi ya vavasati: vaongori, vatekiniki, vatirhi, vakhathaleri, ni vatirhi va mpfuno.

Hi vona lava hlayisaka leswi landzelaka swi phaphamela: – tikamara ta swiphiqo swa xihatla – swiyenge leswi tlhandlekeke – valwetsi lava tsaneke – swiphemu swa vusiku – swiphiqo swa xihatla leswi nga heriki.

I ntirho lowu nga ku nyikiki ku wisa, lowu ku karhatisaka emirini ni le mianakanyweni.

Ku pfumaleka ka yena i ka ntirho: loko a yima, sisiteme hinkwayo ya wa, kambe rito ra yena a ri tiki ku fana ni ntirho wa yena.

I wansati loyi a tshunguraka un’wana na un’wana handle ka loyi a n’wi tshunguraka.

Wansati wa le Makaya – malembe ya 50

Ehandle ka Chicago naswona ekule ni tiyunivhesiti ku na Illinois ya le makaya leyi tiviwaka hi vanhu vatsongo: masimu lamakulu, mapatu ya vuhava, swikolo leswitsongo, swibedlhele leswi nga ekule.

Vavasati laha va hanya ntiyiso wo tika: – vurimi bya nguva – vutomi bya le kaya hinkwabyo – mintlawa ya vaaki leyi pfalekeke – vukorhokeri lebyitsongo – ku tolovela swidzidziharisi loku hangalakeke eka vavanuna – vuolwa bya mianakanyo. A nga na swinkarhi. A nga na tindlela tin’wana. A nga na ntlawa wa nseketelo.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u nyamalala empfhukeni, ku nga ri hikuva a nga ri na nkoka, kambe hikuva u hanya laha misava yi nga swi kotiki ku fika kona.

Wansati wa Latina wa Vukorhokeri – malembe ya 29

Illinois yi na ntlawa lowukulu swinene wa Valatino, ngopfu-ngopfu le Chicago ni le tindhawini ta yona ta tiindasitiri.

Vavasati va vahlapfa i phuphu leyi nga voniwiki ya swiyenge hinkwaswo: – ku phakela swakudya – ku basisa – ku khathalela vadyuhari – tihotele – tifekitari leti olovaka – ku hlayisa vana – ku hangalasa nhundzu.

U tirha hi matimba. U holela switsongo. U tirha mintirho yimbirhi. U vulavula Xinghezi hilaha a kotaka hakona. U kurisa vana va yena a ri yexe, kumbe kwalomu ka ku va yexe.

I wansati loyi a pfumelelaka van’wana ku hanya hi ku olova handle ko tshama a kuma ndhawu leyi fanaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka ririmi: a nga na rito, a nga na nsirhelelo, a nga na nkarhi wo vilela.

Marito yo hetelela – Illinois

Illinois i xifundzha lexi rharhanganeke naswona lexi tikaka. A ku na ku pfumaleka kun’we ntsena ka vavasati. Ku na ku mune hi ku ringana, hinkwako ku hambanile, hinkwako i ka ntiyiso:

– ka doroba – ka rihanyo – ka makaya – ka vahlapfa

Xiyimo xa cinca, kambe mbuyelo a wu cinci: vavasati va endla hinkwaswo leswi Mfumo wu tshikeke ku swi endla.

Naswona loko a ha tiyisela, wa nyamalala. Illinois a yi suli vavasati hikuva yi va honisa. Yi va sula hikuva yi va teka onge swa tiveka.

Ku anakanyisisa – Illinois

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa ntiyiso. Illinois yi kombisa leswi:

Hambiloko wansati a ri kona hinkwako, a nga ha pfumaleka eka hinkwaswo leswi nga ni nkoka.

U kona eka swiphemu swa ntirho swa swibedlhele, etindhawini ta swisiwana, etindhawini ta le makaya leti hambaneke, emintirhweni leyi nga voniwiki ya ikhonomi ya Valatino.

U kona eka ntirho wun’wana na wun’wana wa nkoka, kambe u susiwile eka tafula rin’wana na rin’wana laha vumundzuku bya Xifundzha byi bohiwaka kona.

Ku pfumaleka ka vavasati le Illinois ku ringana ni xiavelo xa vona: loko va tiyisela ngopfu, va voniwa hi ku hunguteka.

Naswona hi xiringaniso lexi xo hoxeka lexi endlaka leswaku ndzima leyi yi laveka.

INDIANA

Indiana i xifundzha lexi hanyaka hi mikhuva, ku nga ri hi ku cinca. I Amerika ya le Xikarhi, leyi nga humeleliki eka mahungu, leyi nga kombeliki nchumu, leyi fambaka siku ra yona onge hinkwaswo swi ta tshama swi fana.

I tiko ra: – Vukreste lebyi khomelelaka swa khale – vurimi – miti mitsongo – tiindasitiri ta michini – mapatu lamakulu lama nga heriki – mukhuva lowu nonokaka lowu nga rivaleliki ku karhala. A hi xifundzha lexi buluka. I xifundzha lexi dyaka. Siku na siku.

Vavasati laha a va nyamalali hikwalaho ka khombo ra mianakanyo leri vonakaka. Va nyamalala hikuva va fanele ku langutana ni xivumbeko lexi nga endleriwangiki vona: ndyangu, ntirho, vukhongeri, swikhundlha leswi tiyeke, mintlawa ya vaaki leyitsongo, ku languterisa loku tikaka.

Ku pfumaleka ka vavasati le Indiana i ntolovelo.

Ku amukeriwile hi vaaki. Onge swa ntumbuluko leswaku vavasati va va va xiyimo xa vumbirhi.

Wansati wa Fekitari – malembe ya 33

Indiana yi tele hi tifekitari: timovha, tinjhini, swiphemu, michini. Milayini ya vuhumelerisi yo leha, leyi phindhaka, leyi nga ni huwa.

Wansati laha u tirha eka: – ku hlanganisa swiphemu – ku kambela – milayini ya ku hlanganisa – ku kambela khwalithi – tiwarehawusi ta tiindasitiri.

Mukhuva wo tika, swiphemu swa ntirho leswi karhatisaka, miri lowu onhakaka.

Mihola ya ringana, kambe a yi ntshunxi. Vutomi byi tshama byi fana: kaya → fekitari → kaya.

Ku pfumaleka ka yena i ka miri: ntirho wa n’wi dya a nga si fika emalembeni ya makume mune. Ku vava, nhlana, mavoko, matsolo. Miri lowu rhwaleke nsayino wa sisiteme ya vuhumelerisi.

I wansati loyi a humelerisaka njhini ya Amerika handle ko swi kota ku xava leswi a swi akaka.

Wansati wa Tikereke ta Evangeli – malembe ya 45

hi vukhale

Indiana i xin’wana xa swifundzha leswi khongelaka swinene eMidwest. Tikereke ta Evangeli ti kona hinkwako, ti ri ni mintlawa ya vaaki leyi tiyeke ni swikhundlha leswi hlamuseriweke kahle.

Laha, vavasati va hanya endzeni ka ndzilakano lowu kongomeke: – nsati – manana – mudyondzisi – vukona lebyi tinyiketeke – xikombiso xa mahanyelo xa ndyangu.

Xiphiqo a hi ripfumelo. Xiphiqo i vulawuri bya vaaki lebyi ri rhendzeleke.

Loko a hambana na nuna, wa avanyisiwa. Loko a cinca vutomi bya yena, wa hambanisiwa. Loko a nga landzeleli milawu, u va xikombiso xo biha.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: a nga swi koti ku tikombisa hilaha a nga hakona, ntsena hilaha a faneleke ku va hakona.

U kona hinkwako, kambe minkarhi hinkwayo tanihi xikhundlha lexi sindzisiweke.

Wansati wa le Makaya – malembe ya 51

Ehandle ka miti mitsongo ni tifekitari ku na Indiana ya le makaya: masimu lamakulu, tindlu leti hangalakeke, mintlawa ya vaaki leyitsongo, miyela yo leha.

Vavasati laha va hanya handle ka nseketelo: – vadokodela vatsongo – a ku na vutleketli – switolo leswi nga ekule – swikolo leswi nga ni swipfuno switsongo – ntirho wa vurimi wa nguva – vutihlamuleri hinkwabyo bya le kaya.

A nga na ndhawu yo hefemula. A nga na nsirhelelo. A nga na tindlela tin’wana. Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u hanya ekule swinene ni hinkwaswo, naswona a ku na loyi a akaka vukorhokeri ku n’wi fikelela.

I Amerika leyi nonokaka, leyi rivariweke, naswona yena u phasiwile kwalaho.

Wansati wa Vukorhokeri lebyi Nga le Hansi – malembe ya 29

Emadorobeni ya Indiana – Fort Wayne, Evansville, South Bend – vavasati va seketela ntirho lowu ku nga riki na munhu loyi a lavaka ku wu vona:

– mukhasiri loyi a hakeriwaka switsongo – mubasisi – mutirhi wa swakudya eswitolweni swa swakudya swa xihatla – mukhathaleri wa vadyuhari – mutirhi wa xitolo xa le kusuhi – muhlayisi wa vana handle ka ntwanano

U tirha ngopfu, u holela switsongo, naswona u hanya minkarhi hinkwayo eka n’hweti leyi landzelaka.

Xiphiqo xa yena a hi xa mali ntsena. I xa mianakanyo: a nga voni vumundzuku. A nga voni ku kula. A nga voni ndlela yo antswisa.

Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: wa laveka eka vutomi bya siku na siku bya un’wana na un’wana naswona hi nkarhi wolowo u tekiwa onge a nga sivaka hi minete.

Marito yo hetelela – Indiana

Indiana i xifundzha lexi nga fambiki. Naswona eminkarhini leyi nga fambiki, vavasati va lahleka ndlela hi ku hatlisa.

A ku na ku cinca lokukulu laha, a ku na mpfuxelelo lowukulu, a ku na ku susumetiwa ku ya eku cinceni.

Wansati u seketela: ndyangu, ntirho, vaaki, vukhongeri.

Naswona loko a ha tiyisela, wa nyamalala. Ku pfumaleka ka yena ku endliwe hi ntolovelo: a hi mahungu, a hi xihlamariso, a hi xiphiqo xa xihatla.

I ku susiwa loku nonokaka ni loku nga yimiki.

Ku anakanyisisa – Indiana

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi na xivumbeko xa ku pfumaleka. Le Indiana, i xivumbeko xa ntolovelo wa siku na siku.

Laha wansati u ta a hanya ni ku nga voniwi loku humaka eka matimba manharhu: – mikhuva – ntirho lowu nga voniwiki – mintlawa ya vaaki leyi avanyisaka ematshan’weni yo yingisa.

Ntolovelo wu va xirhangu. Xikhundlha xi va vumunhu. Ku tikarhata ku va ntirho wa xiboho.

Indiana yi dyondzisa leswaku ku pfumaleka ka vavasati ku nga akiwa handle ka vubihi: loko ku nga ri na munhu loyi a tshamaka a vutisa leswaku wansati u njhani hakunene.

Naswona hi swona leswi xifundzha lexi xi nga ebukwini: hikuva a swi laveki khombo ku sula munhu. Vutomi bya siku na siku bya ringana.

IOWA

Iowa i mbilu ya vurimi ya Amerika. Masimu lamakulu lama nga heriki ya mavele, ya soya, mapulasi, swisiwu, mapatu lama lulameke, tindlu leti nga ekule. Hi le handle, swi vonaka onge i xifundzha xo olova: ntirho, ndyangu, miyela. Kambe lava hanyaka kona va swi tiva leswaku ku olova i xifihlo. Endzhaku ka xona ku na ku rharhangana loku ku nga riki na munhu loyi a ku hlamuselaka.

Iowa a hi ya manguva lawa naswona a yi salanga endzhaku: yi yimile. Ku yima loku tiyeke, ka vurimi, loku khomelelaka swa khale, ka xiendlo. Xifundzha laha rhendzevutani ra misava ri bohaka hinkwaswo, naswona vavasati va fanele ku tolovela mukhuva lowu nga tekeliki enhlokweni vutomi bya vona.

Laha, vavasati a va nyamalali hikwalaho ka swiendlakalo swa khombo. Va nyamalala hikwalaho ka ku karhala loku nga heriki, swikhundlha leswi nga cinciki, ku pfumaleka ka tindlela tin’wana, tiko lerikulu ra vuhava leri dyaka nkarhi wa vona, matimba ni vumunhu.

Ku pfumaleka ka vavasati le Iowa i ka vurimi, ka le kaya ni ka mianakanyo. I ku nyamalala loku nonokaka loku ku nga riki na munhu loyi a ku vonaka hikuva ku vonaka ku ri «ntolovelo».

Wansati wa Purasi – malembe ya 37

A nga «pfuni» epurasini. U tirha minkarhi hinkwayo.

U pfuka ku nga si xa, a phakela swifuwo, a lunghiselela switirhisiwa, a khathalela swibyariwa, a basisa, a sweka, a hlela, a chayela, a lulamisa. I rhendzevutani leri nga heriki: nguva hi nguva, lembe hi lembe.

A nga na muholo. A nga na minkarhi ya ntirho. A nga na nsirhelelo.

Ntirho wu tekiwa tanihi «ndyangu», kutani wu nyamalala eka tinomboro, tiakhawunti ni ku tlangeriwa.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u endla 50% wa ntirho, kambe a nga kumeki kun’wana.

Wa laveka swinene, kambe a nga kona ematsalweni.

Wansati loyi a Hanyaka exikarhi ka Vukhongeri ni

Vaaki – malembe ya 45 Tikereke etimitini titsongo ta Iowa ti na nkucetelo lowukulu ku tlula mfumo. Ti boha swikhundlha, mahanyelo ni mindzilakano. Naswona eka vavasati, xitsalwa xi tshama xi fana:

– manana – nsati – munhu loyi a xiximekaka – loyi a nghenelelaka eka vaaki – loyi a nga tshamiki a huma emilayinini

A nga swi koti ku hambana na nuna handle ka ndzhukano. A nga swi koti ku cinca vutomi bya yena handle ka ku soriwa. A nga swi koti ku tikombisa a tsanile handle ka «ku nghenelela» ka vaaki.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: vumunhu bya yena a hi bya yena, i bya vaaki.

U hanya endzeni ka xikhundlha, ku nga ri endzeni ka yena hi yexe.

Wansati wa Ntirho lowu nga le Hansi – malembe ya 31

Emadorobeni ya xiyimo xa le xikarhi – Des Moines, Cedar Rapids, Davenport – vavasati va khoma mintirho leyi seketelaka xifundzha hinkwaxo:

– mukhasiri – mubasisi – mutirhi wa swakudya – vatirhi va swakudya swa xihatla – vatirhi va kaya ra vadyuhari – vahlayisi va vana – vakhathaleri va vadyuhari lava hakeriwaka switsongo

Swiphemu swa ntirho swo leha, mihola leyitsongo, ku tlakuka ka ziro.

Vutomi bya yena i nhlanganelo wa matshalatshala matsongo: minkarhi leyi khatikeke, vana, mihakelo, petirolo, rente leyi tlakukaka, mihola leyi nga cinciki. Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: handle ka yena hinkwaswo swa yima, kambe a ku na loyi a n’wi tekaka tanihi munhu wa nkoka eka ikhonomi.

Wa siveka hambiloko hi ntiyiso a nga siveki.

Wansati loyi a Hanyaka eMpfhukeni – malembe ya 52

Iowa i yikulu swinene. Ku na tindlu leti nga timinete ta 30, 40 kumbe 50 ku suka exitolweni lexikulu. Kliniki yi nga va awara hi movha. Swikolo swi hangalakile. Vutleketli byi kala byi nga ri kona.

Wansati loyi a hanyaka laha u langutana ni: – mavuyelo yo tika – swiphiqo swa xihatla handle ka mpfuno – mavabyi lawa a ma tshungulaka hi yexe – vuolwa bya mianakanyo – vutihlamuleri hinkwabyo bya yindlu ni vana – ku pfumaleka ka swo susumeta, mintlawa, vaaki va le kusuhi.

Loko ku humelela nchumu, a ku na munhu kwalaho ku ringana tiawara. Loko a tshoveka emintlhavekweni, a nga na loyi a nga n’wi byelaka. Loko a ri ni xiphiqo, u xi fambisa hilaha a kotaka hakona.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala empfhukeni. Mpfhuka lowu misava yi nga wu voniki hikuva a yi wu hanyi.

Marito yo hetelela – Iowa

Iowa i xifundzha lexi hanyaka hi ntirho lowu miyeleke. Misava a yi endli huwa. Hambi vavasati lava yi khomaka a va yi endli.

Ku pfumaleka ka vona i ka siku na siku: a ku hlamarisi, a ku voniwi, a ku vikiwi. Va seketela ndyangu, purasi, ntirho ni vaaki. Naswona loko va ha tiseketela, va nyamalala emintirhweni ya xiboho.

Iowa a yi suli vavasati. Yi tshika ntsena ku va languta.

Ku anakanyisisa – Iowa

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi paluxa tlhelo ra ku pfumaleka. Le Iowa, ku pfumaleka ku teka xivumbeko xa ntolovelo lowu tikaka.

I mianakanyo ya leswaku «swi tshamile swi endliwa hi ndlela leyi», leswaku vavasati va fanele ku seketela, ku nga ri ku kombela, leswaku ku tikarhata ka vona i ka ntumbuluko, leswaku rito ra vona a ri na nkoka ku tlula misava, ndyangu, mukhuva wa vurimi.

Iowa yi dyondzisa leswaku ku pfumaleka ka vavasati a ku lavi madzolonga. Mukhuva lowu nga vutisiwiki wa ringana.

Naswona hi swona leswi xi nga xiphemu xa buku: ku kombisa Amerika leyi nga cinciki ni vavasati lava hakelaka nxavo wa ku nga fambi ka yona.

KANSAS

Kansas i ndhawu leyikulu ya vuhava. Masimu, moya, mapatu lama lulameke, tinhlelo leti nga heriki. Eka vo tala, i nyangwa ntsena exikarhi ka swifundzha swa nkoka ku tlula. Eka lava hanyaka kona, i jografi leyi vumbaka vutomi bya vona: vuolwa, mikhuva, ntirho wa vurimi, mintlawa ya vaaki leyitsongo leyi cincaka hi ku nonoka, loko yi cinca.

Kansas a yi dlayi vavasati hi madzolonga lama vonakaka. Yi va dlaya hi ku phindha, vuolwa, ku pfumaleka ka tindlela tin’wana, mfuwo lowu nga tsekiki hambi ku ri santimitara.

I xifundzha laha hinkwaswo swi tikaka: gondzo, mpfhuka, vukhongeri, ntirho wa vurimi, ku avanyisa ka vaaki.

Wansati laha a nga nyamalali hikwalaho ka xiendlakalo. U nyamalala hikwalaho ka mukhuva. Mukhuva lowu nga tshamiki wu n’wi veka exikarhi.

Wansati wa Mapurasi Lamakulu – malembe ya 38

Kansas yi hanya hi vurimi bya tiindasitiri. Michini leyikulu swinene, ku tshovela lokukulu, ni ntirho lowu nga heriki.

Laha, vavasati i xiphemu xa nkoka xa nketani wa vuhumelerisi: – va chayela swifambo – va khathalela swifuwo – va fambisa tiakhawunti ta ndyangu – va hlela swakudya swa un’wana na un’wana – va kambela minkarhi, mbewu, ku tshovela – va lulamisa michini – va khathalela yindlu ni vana.

U tirha ku fana ni wanuna, hakanyingi ku tlula. Kambe hi ku landza nawu, i «wansati wa le kaya».

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u humelerisa nkoka, kambe a nga humeleli eka mihola, matsalwa kumbe tinhlayo.

I phuphu leyi nga tlangeriwiki.

Wansati wa Mintlawa ya Vaaki leyitsongo – malembe ya 47

Miti mitsongo ya Kansas yi tirha ku fana ni swivumbiwa leswi pfalekeke. Un’wana na un’wana wa tivana. Un’wana na un’wana u vulavula hi un’wana. Un’wana na un’wana u avanyisa un’wana. Vavasati va hanya swikhundlha leswi tiyeke: – manana – nsati – munhu loyi a tinyiketeke – vukona lebyi nga yimiki ekerekeni – nseketelo wa vaaki – ku nghenelela eswikolweni swa laha.

A nga swi koti ku cinca vutomi bya yena handle ko languteriwa. A nga swi koti ku tshoveka handle ko vitaniwa mavito. A nga swi koti ku tiaka nakambe handle ko avanyisiwa.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: a hi wa yena hi yexe; i wa vaaki.

A nga ntshunxekanga: i wa ntirho.

Wansati loyi a Tirhaka eVukorhokerini lebyi Nga le Hansi – malembe ya 33

hi vukhale

Emadorobeni ya xiyimo xa le xikarhi – Wichita, Topeka, Overland Park – vavasati va endla ntirho wa xisekelo wa vaaki:

– mukhasiri – mubasisi – mutirhi wa xitolo xa swakudya – mutirhi wa swakudya – mutirhi wa kaya ra vadyuhari – mupfuni exikolweni

U tirha hi matimba, u holela switsongo. A nga na ku kula, a nga na vutomi bya ntirho, a nga na switirhisiwa.

Vutomi bya yena byi endliwe hi: swiphemu swa ntirho leswi nga tshamisekangiki, vana lava faneleke ku khathaleriwa, vukorhokeri bya mfumo lebyi tsaneke, ni rente leyi dyaka hafu ya muholo wa yena.

Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: u endla hinkwaswo, kambe eka Mfumo a hi nchumu wo rhanga.

Wa siveka. Naswona sweswo swa n’wi sula.

Wansati loyi a Hanyaka eMpfhukeni – malembe ya 53

Kansas i yikulu swinene. Tindlu leti hangalakeke, mapatu lama nga heriki, miti leyi hambanisiwaka hi makume ya tikhilomitara.

Wansati loyi a hanyaka laha u langutana ni vuolwa lebyi heleleke: – swibedlhele leswi nga ekule swinene – swikolo leswi nga talangiki – vutleketli lebyi tsaneke – vaakelani vatsongo – nseketelo wa vaaki lowu kalaka wu nga ri kona.

Vuxika byi lehile. Ximumu xi tika. Naswona hinkwaswo—xiphiqo xin’wana na xin’wana—swi wela ehenhla ka yena.

Loko movha wu onhaka, wa rindza. Loko a lava dokodela, u chayela tiawara. Loko a wa emintlhavekweni, a nga na ntlawa wa nseketelo.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala endhawini leyi nga akiwangiki ku n’wi sirhelela, kambe ntsena ku tsemakanyiwa.

Marito yo hetelela – Kansas

Kansas i xifundzha xo olova. Kambe ku olova ka xona ka xisa. Endzhaku ka miyela, masimu, moya ni mapatu ya vuhava ku na ku lwa loku nga heriki loku ku nga riki na munhu loyi a ku vonaka.

Laha, vavasati va seketela hinkwaswo leswi hlayisaka xifundzha xi phaphamela: misava, kaya, ndyangu, vaaki, ntirho.

Naswona loko a ha tiyisela, wa nyamalala.

Ku pfumaleka ka yena ku endliwe hi: – swikhundlha leswi tiyeke – vuolwa – ntirho wa vurimi lowu nga riki na vito – vukorhokeri lebyitsongo – mpfhuka wa mianakanyo ni wa miri. Kansas a yi suli vavasati hi khombo ra mianakanyo. Yi va sula hi ntolovelo.

Ku anakanyisisa – Kansas

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi paluxa xivumbeko xa ku pfumaleka. Kansas yi paluxa lexi miyeleke ku tlula hinkwaswo: lexi akiweke hi jografi ni mikhuva.

Laha wansati a nga hanya vutomi bya yena hinkwabyo endzeni ka xikhundlha, endzeni ka mpfhuka, endzeni ka ntirho lowu nga tlangeriwiki, handle ko tshama a va ni nkarhi kumbe ndhawu yo anakanya hi leswaku hakunene i mani.

Kansas yi dyondzisa leswaku ku pfumaleka ka vavasati a ku lavi madzolonga kumbe vusweti lebyi tlulaka mpimo. Swi lava ntsena tiko leri nga cinciki ni mfuwo lowu nga yingisiki.

Naswona hi swona leswi xifundzha lexi xi nga laha: ku kombisa ndlela leyi Amerika ya le makaya yi rhwexaka vavasati ndzhwalo handle ko tshama yi swi pfumela.