GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. III

Ndzima ya Zero — masungulo lama avelaniwaka

Ndzima leyi yo sungula yi avelaniwa hi tivholumu hinkwato ta ntsevu ta Women of the United States. Yi kandziyisiwile laha hi ku helela, naswona yi pfariwile leswaku nxaxamelo wu hlayiwa hi ku landzelelana handle ka ku phindha.

NDZIMA YA ZERO

Laha, misava a hi tiko: i ndzilakano. North Pole a yi amukeli, a yi rivaleli, a yi siyi ndhawu ya xihoxo. Ku basa ku fuma tanihi nchumu lowu heleleke, lowu miyeleke naswona lowu nga riki na ntsundzuko. Xiyimo xa ku hisa a hi mahungu ya maxelo: i xiharhi. Vusiku byi teka tin’hweti, byi pfotlosa miehleketo, byi onha swivumbeko swa vanhu, byi mita ku navela ka vona.

Mintlawa yi nyangatsa, yi ntsongo, naswona yi pfalekile. Inuit, Yupik, vanhu va Arctic va tshama laha ku nga riki na munhu loyi a nga hlawulaka ku tshama kona. Laha, munhu un’wana na un’wana wa laveka leswaku ntlawa wu hanya. Loko u nga pfuni nchumu, u hundzuka ndzhwalo. Naswona lava hundzukaka ndzhwalo va nyamalala eku miyeleni, eka gamboko, eka nawu wa ndhawu leyi nga ngheniseriki nchumu.

Swivandla swa sayense swi engetela xirhami xa muxaka wun’wana: xa swiyimo swa vulawuri. Laha, wansati u kumeka hi ku nyangatsa, i nchumu lowu nga tolovelekangiki lowu faneleke ku tolovela kumbe ku tsandzeka.

Endhawini leyi, mianakanyo ya «ku nyamalala» a yi kona. Ku na ku basa ntsena loku sulaka hinkwaswo.

Vavasati va Inuit na va Yupik

Nhwanyana wa le Arctic a nga tsakisiwi: wa lulamisiwa. U dyondza hi ku hatlisa ku tiyisela xirhami, munyama na ndlala. U fanele ku pfuna ndyangu-nkulu, hikuva laha, vumunhu a hi bya munhu hi yexe. I bya ntirho. Wansati u rhwala ndzhwalo wa ndyangu na wa ntlawa: swakudya, ndzilo, vana, madzovo, ku khathalela. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi timfanelo. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi ku tsana. Ntshikilelo wa mianakanyo wu kona, kambe a wu na vito. Madzolonga ya kona, kambe a ya na timbhoni.

Wansati wa swivandla swa sayense

U dyondzile, u na vutshila, u tolovele ku tikhoma. U fika tanihi mulavisisi, thekinixiyeni na dokodela. Hi ku hatlisa u kuma leswaku North Pole a yi tivi tidigiri. Laha, ku tiya ka mianakanyo ntsena hi kona ku hlayiwaka. Swiyimo swa vulawuri swa vavanuna swa n’wi fuma, naswona xikombiso xin’wana na xin’wana xa ku tsana xi tekiwa tanihi ku tsana. I ndhawu leyi ntamu wu nga eneriki eka yona: ku laveka ku tikhoma lokukulu swinene.

Wansati wa le Vupeladyambu «wa le handle»

U kurile a ntshunxekile, u fika a pfumela leswaku u nga hlula xirhami. Kambe ndhawu yi n’wi tshova: vusungu, tindhawu letitsongo, ku miyela loku nga heriki. Swivandla a hi mintlawa ya vanhu, i michini. Naswona wansati, endzeni ka muchini lowu endliweke hi vavanuna, u fanele ku lwa leswaku a nga nyamalali.

Riendzo ro ya emakumu ka misava

Muakelani wa mina, Antonio, loyi a vitaniwaka Nino, a a vulavula malembe hinkwawo hi North Cape, dyambu ra vusiku bya xixikarhi, tin’hweti leti nga riki na munyama. A ku ri norho lowu a wu hlayisa exikhwameni, ku fana ni nchumu lowu nga kotekiki. Mixo wun’wana wa Mudyaxihi, ndzi bize nsimbhi ya nyangwa wa yena kutani ndzi vula leswi ntsena: «Pakela bokisi ra wena ra swiambalo. Ndzi ta tlhela endzhaku ka awara. Hi ta tlhela endzhaku ka masiku ya 30.» U ndzi langutile a hlamarile, a tsakile. Nsati wa yena, a vilerile, u vutisile leswaku makungu ya hina i yihi. «Ku hlongorisa norho,» ndzi hlamurile.

Hi nghene emovheni. Vasati va hina va hi langutile onge hi penga. Kambe riendzo leri a ri ri ra ntiyiso. Nino a a tele hi swivutiso. «Hi ya kwihi? Ndzi fanele ku tisa mali yo tani hi kwihi?» «Wisa,» ndzi n’wi byele. «Hi ta fika endzhaku ka tiawara ta 54. Tikhilomitara ta 5000 ntsena. Hi le ka Range Rover leyintshwa. Tiphina hi riendzo.»

Endzhaku ka tikhilomitara ta 300 tin’wana na tin’wana a ndzi fanele ku yima: yena, loyi a ndzi kurisa hi malembe ya khume na mbirhi, a a ri na mfambo wa yena. Mina a ndzi ri na mati na swo nwa; yena a a ri na khofi na swilaveko swa miri. Naswona loko hi ri karhi hi ya emahlweni, hi kona a a vulavula ngopfu hi vutomi bya yena. Swilo leswi a ndzi nga ta swi tiva loko a ku nga ri ndlela yoleyo leyi nga heriki.

Vavanuna vambirhi va ri voxe emovheni va vulavula hi vavasati nkarhi hinkwawo. Yena a a tiva nsati wa yena ntsena. Ndzi hlekile. Ndzi n’wi tiyisile: «Na hina hi tano.»

U ndzi vutisile leswaku ndzi swi kotisa ku yini ku tshama ndzi ri na mianakanyo leyi tiyeke loko ndzi chayela tiawara ta 60. Ndzi n’wi byele hi Rhaxiya, loko ndzi ri na malembe ya 22 ndzi chayele tiawara ta 51 ndzi ya hlangana na wansati loyi a ndzi nga si tshama ndzi n’wi vona. «Mpfhuka a hi ndzilakano,» ndzi n’wi byele, «I swivangelo. A ndzi si tshama ndzi va na xin’we.»

Ku fika exikarhi ka ku basa

Hi nghene eNorway. Ndhawu yo etlela etlhelo ka ndlela. Hi ta siya movha kwalaho hi ya emahlweni hi xileyi.

Mukombandlela a a funengetiwile, a nga ri na ku nghena. Loko a hluvula swivoni swa yena, ndzi kume leswaku i wansati. Wansati wa le Norway, a miyerile, a kongomile, a titimela. Nino exikarhi ka xileyi, yena emahlweni, mina wa 190 cm endzhaku, ndzi ri wo hetelela.

A ka ha ri nhlikanhi. Wachi ya mina a yi kombisa nkarhi, kambe a yi ndzi byeli loko a ku ri vusiku kumbe mixo. A ku ri dyambu ra vusiku bya xixikarhi. A hi fikile eNorth Cape.

Nino u rilile. U ndzi khomile. Ndzi n’wi byele, ndzi hleka, «Tivonele… vanhu va nga ehleketa leswaku hi ma-gay.» Hi hlekile, kambe a hi ri emakumu ka misava.

Kutani ku fike xirhami: –52°C.

Ku nghena eArctic ya ntiyiso

Va hi yisile eka khonteyina ya nsimbi ku ya cinca swiambalo. Swiambalo leswi tikaka swinene, leswi tiyisiweke hi swilo swo olova, leswi pfariwaka hi tiziphi to rharhangana.

Ndzi hakelele mukombandlela. Nino u siyiwile eka igloo na vavanuna van’wana; mina ndzi siyiwile eka yin’wana na ndyangu: wanuna wa khale, exikarhi ka malembe ya 70 na 80, na vavasati vanharhu exikarhi ka malembe ya 30 na 50.

A ku ri misava leyi pfalekeke. Yo olova. Ya tihanyi.

Wanuna u tshamile etlhelo. Vavasati va hambete hi ntirho. Naswona xihambukelo a ku ri xitsunga lexi a xi ri timitara ta ntlhanu ku suka eka igloo: thyaka a ri gwitsa ri nga si fika ehansi. Murhundzu wa mina wo sungula wu hundzuke nyeleti ya xitshopana ya le Arctic. A ku ri N’walungu wu ndzi xewetela.

Wansati wa malembe ya le xikarhi, Magi, a a vulavula Xinghezi xitsongo. Leswin’wana a ku ri swikombiso, mahlo, mavoko. Ririmi ra xirhami.

Loko a ndzi nga tiyiseki leswaku ndzi tirhisa xiambalo ku yini, yena, handle ko ehleketa, u khumbe xirho xa mina xa le hansi a ndzi komba ziphi leyi tumbeleke. A ku nga ri na vubihi, a ku nga ri na tingana: a ku ri ntirho ntsena. Ku hanya.

Masiku manharhu endzeni ka igloo

Va tise swakudya. Nhlampfi leyi omisiweke hi musi, nhlampfi leyi tsakamaka, xivindzi xa nhlampfi ya cod, khwiri ra hlampfi-nkulu. Na tibolo ta nhlampfi ya shark. A ku nga ri na ku hlawula. A ku nga ri na ndlela yin’wana. A ku ri leswi ntumbuluko wu swi nyikaka.

Kutani ndzi nwile: swo nwa swo tshwuka. Ndzi ehleketile leswaku i vhinyo. A ku ri ngati ya hlampfi-nkulu leyi sefiweke, yi virisiwa, yi nandziseriwa. Ndzi yi nwile. Yi ndzi nyike ntamu lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu twa. Ntamu wa le masungulweni. Ndzi ehleketile leswaku i cocaine. E-e. A ku ri N’walungu wu nghena emirini.

Vavasati va ndzi langutile. Wanuna wa khale u humile a ya hloteni. Ndzi wisile ndzi nwa ngati. Masiku manharhu handle ka riqingho, inthanete, khompyuta, handle ka Nino. Mina na vona ntsena.

A ku nga ri na vusiku. Ku vonakala ntsena, ndzilo, ayisi na ku hefemula.

Vavasati lavanharhu va etlele. Ndzi lavile ndhawu. Lontsongo eka vona u tlakuse voko ra yena a ndzi komba leswaku ndzi tshinela. Va hleke hi matimba. A ndzi nga twisisi. Va vule leswaku hi mina «Khisimusi» ya vona.

Ndlela yo vula leswaku a ndzi amukeriwile.

Ndzi ringete ku va nyika mali yo karhi ku vula ndza khensa. Va ala. A va lava ku khomiwa ntsena. Na marito ma nga ri mangani hi ririmi ra Calabria leswaku va titwa va ri ekusuhi.

Kwalaho ndzi twisisile nkoka wa tinyiko ta ntiyiso: leti nga xaviwiki kumbe ku xavisiwa.

Ku famba ka mukombandlela

Endzhaku ka masiku manharhu, mukombandlela u fikile. U vulavule na vavasati lavanharhu ku ringana awara. A ndzi ri ehandle. A ndzi nga twisisi leswi a va swi vula. A swi nga ri mhaka ya mina. A ku ri ririmi ra vona, misava ya vona, nawu wa vona.

Eka khonteyina, loko ndzi ri karhi ndzi hluvula, mukombandlela u nghenile. A lava ku tiva. A kongomile. Wa le N’walungu. U ndzi khome hi matimba. U ndzi tswontswile. Nhlonge ya yena a yi basa ku fana ni masi. Mahlo ya yena a ya ri ya wasi ku fana ni tilo ra Mhawuri.

U ndzi kombele leswaku ndzi n’wi teka ndzi famba na yena. A a ta endla xin’wana na xin’wana leswaku a huma emisaveni yoleyo.

Ndzi n’wi n’wayitele hi xichavo. A ndzi nga swi koti. A ndzi nga fanelanga.

Ndzi n’wi siyele xitshembiso xin’we ntsena: «Loko u lava nchumu, ndzi tsalele papila. Ndzi ta ku pfuna.» U ale hambi ku ri mali. A a ri wansati wo saseka, kambe a ri yexe. Vusungu lebyi nga voniwiki u ri ekule. Vusungu lebyi xirhami xi nga byi rivaleliki.

Ku tlhelela ekaya

Hi ye ku teka Nino. A a tsakile swinene. A a nga lavi ku tlhela. Kambe a ndzi ri na nhlangano na nsati wa yena.

U byele un’wana na un’wana hi masiku ya yena manharhu. Mina ndzi miyerile. A ndzi si tshama ndzi avelana nchumu na wanuna yoloye. Ni phepha ntsena.

Naswona hi ndlela yoleyo, loko Nino a tlhelela emisaveni ya yena, mina a ndzi se ndzi ri endleleni ya ku ya eka yin’wana. Ndhawu yin’wana. Ntlhangano wun’wana.

U amukelekile.

Marito yo hetelela

N’walungu a wu ku teki: wa ku cinca. Naswona a wu

ku tlherisi u ri lowu heleleke. Vavanuna va ta eNorth Pole va lava ku vonakala, ku miyela, swifaniso, minorho. Vavasati va tshama leswaku va hanya.

Vavanuna va hlamusela leswi va swi voneke. Vavasati va miyela hi leswi va swi hanyeke.

Vavanuna va tlhela. Vavasati va tshama. Va sala exirhamini, etindlwini ta gamboko, ekumiyeleni loku nga twiwiki. Va sala ku seketela mintlawa leyi nga va tlangeliki. Va sala ku sirhelela vana, vakhegula na vakhalabye, valuveri. Va sala va nga voniwi.

Ndzi tekile ntsundzuko wun’we ntsena kwalaho: wansati wo saseka, wo saseka swinene, kambe a ri yexe. Ku nga ri hi ndlela ya rirhandzu. Hi ndlela ya vumunhu. Hi ndlela ya khombo.

Ku anakanyisisa

N’walungu a wu dlayi miri. Wu dlaya vukona. Naswona leswi salaka i ku basa: ndhawu laha vavasati va hanyaka naswona va nyamalalaka hi nkarhi wun’we.

Hi swona leswi ndzi tsalaka. Hikuva tindhawu leti tlulaka mpimo a ti ti hlamuseli ntsheketo wa tona. Naswona lava ti tsemakanyaka a va swi koti ku tinyika ntsako wa ku miyela.

Ku nga ri mina. Ku nga ri mina. Tiko ra mina ri ndzi velekile, naswona misava hinkwayo leyin’wana yi ndzi amukela ku nga ri tanihi muendzi, kambe tanihi xirho xa ndyangu.

Ku suka eku baseni loku heleleke ka N’walungu, ndzi rhelele eku pfilunganeni loku heleleke ka United States.

UNITED STATES OF AMERICA

Ntirho lowu nga kotekiki

Ku tirhela khampani ya le Amerika malembe ya khume-nhungu swi ku nyika nchumu lowu ku nga riki na khampani yin’wana emisaveni leyi nga ku nyikaka wona: mfuwo wa ntirho, maendlelo, xikongomelo lexi xi nga erivaleni, na nxaxamelo wa mimpimanyeto leyi nga riki dyondzo ntsena—i maendlelo ya siku na siku. A va ku hlamuseli yona; va ku akela yona. Naswona va swi endla handle ko ku kombela mpfumelelo wa wena.

A ndzi ri ehofisini ya New York loko ndzi nyikiwa ntirho lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu ehleketa. Ku nga ri ku tlakusiwa. Ku nga ri ku rhurhisiwa. Ndzingeto.

Nongonoko wa xihundla, lowu tumbuluxiweke ku tiyisisa xikombiso xa vuxaka bya vanhu endzeni ka United States. A va hlawulanga vafambisi, vativi va mianakanyo kumbe vadyondzisi. A va hlawule vanhu lava nga na ntokoto wa muxaka wo karhi wa vutomi bya ntiyiso. Naswona vito ra mina ri humelerile—hambileswi a ndzi ri eka vuxavisi malembe ya khume-nhungu. A va nga langutanga xikhundlha: a va languta mianakanyo.

Xikambelo a xi olova ku xi hlamusela naswona a xi tika swinene ku xi hetisa:

ku endzela swifundzha swa 50 swa Amerika hi lembe rin’we, ndzi hlawula madoroba hi ndzexe naswona ndzi tshama vhiki rin’we kumbe ku tlula eka rin’wana na rin’wana.

Mavhiki mambirhi yo hetelela a ma ta va holideyi ya ku sindzisiwa. A va ta hakela tihakelo hinkwato. A ndzi fanele ku hanya ntsena, ku languta, ku twisisa, na ku rhumela xiviko Musumbhunuku wun’wana na wun’wana. Xiviko xa vumunhu, lexi omeke, lexi kongomeke.

Ndzi sayinile kontiraka. Ndzi tivise ekaya. A va vutisanga nchumu. A va lava ku tiva ntsena loko swilo swa n’hweti swi fikile. A ndzi ri kusuhi ni ku langutana na lembe eAmerika. Vona, ku fana ni minkarhi hinkwayo, a va langutane na n’hweti leyi landzelaka.

Ku tiva leswaku hi hlayisekile, muholo wa mina a wu nghenisiwa hi ku kongoma eka akhawunti ya mina ya bangi eItaliya. A ku ri ndlela ya xichavo yo ndzi byela leswaku: «U nga endli vuphukuphuku. Hanya hi leswi u nga na swona. A hi voneni leswaku u mani hakunene.»

Endzhaku ka malembe ya khume na ntlhanu ntsena hi kona ndzi kumeke swiviko swa mina swa masungulo, nxopaxopo na swilo leswi a va swi hlengeletile hi mina. Buku leyi yi velekiwe kwalaho. Ndzi kume mpfumelelo wo yi kandziyisa, hi xipimelo xin’we: ku nga tshuki ndzi vula vito ra khampani leyi yi swi oderheke.

A swi na mhaka. Ntsheketo lowu a wu vulavuli hi tilogo. Wu vulavula hi wanuna etikweni leri nga kotekiki ku ri twisisa handle ka loko u ri hanya hi wexe.

Xana ndzi sungula eka ndhawu leyi nga ekule ngopfu?

Ku hlawula loku twalaka a ku ri ku sungula emakumu, ku nga ri exikarhi. Hikwalaho ka swivangelo swimbirhi swo olova:

1. A ndzi ha ku huma endzingetweni: mianakanyo leyi tiyeke, nyingiso lowukulu.

2. Hi ku sungula emakumu a ndzi ta kota ku lulamisa ndlela ndzi heta riendzo kahle.

A ndzi nga lavi ku sungula eBoston kumbe eChicago. A ndzi fanele ku sungula endzilakaneni. Endhawini leyi a yi ri Amerika ephepheni ntsena.

Ndzi hlawule Juneau, ntsindza wa Alaska. Wu hambanisiwile. Wu fikeleriwa hi xikepe kumbe hi xihahampfhuka ntsena. Doroba leri nga riki ra munhu. Ndhawu leyi faneleke ku sungula kona.

Tirhisa swipfuno kahle

Ndzi nga si famba, ndzi endle leswi Muamerika a swi xiximaka ku tlula hinkwaswo: ndzi tilulamisile tanihi xiphurofexinali, ku nga ri tanihi muendzi.

Ndzi fonele tikhampani tinharhu ta swihahampfhuka leti dumeke ngopfu, leti nga na tindlela to tala ngopfu endzeni ka tiko. Hi nkarhi lowu nga ri ehansi ka awara, ndzi xave buku ya maendzo ya swihahampfhuka ya 50 endzeni ka tiko hi ku hungutiwa ka 60%.

A ku na ndzilakano wa nkarhi. A ku na ndzilakano wa masiku. A ku na swipimelo. Xipimelo xin’we ntsena: ku ma tirhisa endzeni ka lembe.

Ndzi endle tano na tihotele, Uber Taxis na tikhampani to hirisa timovha, kutani ndzi lulamisa nongonoko lowu faneleke wa swiyenge, maendlelo, kambe ku nga ri nkarhi.

A ndzi lunghekile.

A ku ri ku humelela ka mina ko sungula ka ntiyiso. Xikombiso xo sungula xa leswaku a ndzi swi tiva ku famba. Amerika yi hakela lava endlaka, ku nga ri lava yimelaka.

Loko khampani yi vona ntirho lowu, yi endle leswi mfuwo wa Amerika wu swi endlaka minkarhi hinkwayo: yi kambele ku tshembeka.

Xana a ndzi swi kota ku fambisa lembe ra ku famba-famba loku nga heriki? Xana a ndzi swi kota ku langutana na swilo leswi nga languteriwangiki, mimpfhuka na swiphiqo swa xihatla? Xana a ndzi tiyimelela?

Hikwalaho ka sweswo, ndzi nga si famba, ndzi lulamise nchumu wun’wana wa nkoka:

Ndzi tiyisekile leswaku ndzi na ndzilakano wa xikweleti wa n’hweti wa tidola ta 100 000 kumbe ku tlula eka khadi ra mina ra xikweleti.

A yi nga ri ya ku tirhisiwa. A yi ri yo kombisa leswaku hi swi kota ku yi fambisa. Vaamerika va ehleketa hi ndlela leyi: loko u nga tiyimeleli, a wu na ntshunxeko. Naswona loko u nga ri na ntshunxeko, a wu koti ku kamberiwa.

Ku sukela hi nkarhi wolowo, nongonoko a wa ha ri ntirho lowu ndzi nyikiweke wona. A ku ri xirhumo.

SWESWI HI FAMBA HAKUNENE

Alaska i xiphemu xa United States hi jografi ntsena. I misava yin’wana.

I ndhawu laha vavasati va nyamalalaka handle ka mikondzo. Laha xivilelo xi nga tshuki xi fika laha xi yaka kona. Laha madoroba ma nga swihlala swa nhluvuko ntsena exikarhi ka tiko-nkulu ra nhova.

Juneau a ku ri xikambelo xa mina xo sungula: ntsindza lowu nga riki na tindlela leti wu hlanganisaka na tiko hinkwaro. Xiphemu xa Amerika lexi nga titwiki tanihi Amerika.

Laha ndzi sungule ku twisisa nchumu wun’wana: riendzo a ri nga ta va ra jografi. A ri ta va ra vumunhu.

XIPHEMU 1 (Vholumu I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

XIPHEMU 2 (Vholumu II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

XIPHEMU 3 (Vholumu III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

XIPHEMU 4 (Vholumu IV)

New York – Washington

XIPHEMU 5 (Vholumu V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

XIPHEMU 6 (Vholumu VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming

KENTUCKY

Kentucky i xifundzha lexi hanyaka eka swiyimo swimbirhi: ehenhla, ku na migodi ya malahla, whiskey, tihanci na swintshabyana swa rihlaza; ehansi, hambiswiritano, ku endliwe hi vusweti bya khale, miganga leyi tihambanisiweke, vukhongeri byo tiya, na minkarhi leyinene leyi nga talangiki.

I tiko leri nga ha riki ra le matikoxikaya, kambe ri nga si va ra manguva lawa. Ri lengalenga. Ri nonoka. Ri karhele. Naswona loko tiko ri lengalenga, i vavasati lava ri khomaka.

EKentucky, wansati a nga nyamalali hikwalaho ka xiendlakalo. U nyamalala hikwalaho ka ndzhaka ya vaaki leyi n’wi laveke leswaku a tinyikela ku ringana switukulwana. Ndyangu, vana, ntirho lowu nga tshembekiki, kereke, vaakelani, swiphiqo swa vanhu van’wana: hinkwaswo swi le makatleni ya vona. Ku pfumaleka ka yena a hi huwa. I ndzhwalo.

Wansati wa le Tindhawini ta Khale ta Migodi – malembe ya 41

hi vukhale

Malahla ma akile Kentucky naswona ma yi lovisile. Migodi yi pfariwa, vavanuna va lahlekeriwa hi mintirho, ku titshega hi tikhemikhali ku engeteleka, vusweti byi hangalaka.

Vavasati laha va khome leswi saleke endzhaku: – vanuna lava nga riki na mintirho – vana lava kurisiweke eku hlundzukeni – miholo ya le hansi swinene – ku tlula mpimo ka swidzidziharisi loku khumbaka vanghana na maxaka – miganga leyi karhaleke.

Va tirha eswitolo, eswikolweni, eka vanyiki va vukorhokeri, na tanihi vatirhi vo seketela. Va endla hinkwaswo leswi tisisiteme ta ikhonomi leti tshovekeke ti nga ha swi endliki.

Ku pfumaleka ka yena i ka vaaki: loko a a nga ri wansati, xifundzha a xi ta wa. Kambe a ku na loyi a n’wi xiyaka.

Wansati wa Derby na wa ku Fuwa Tihanci – malembe ya 36

Kentucky yi dume hi tihanci ta yona na Derby. Endzhaku ka xifaniso xexo xo saseka ku na vuthu ra vavasati lava basisaka swivaya swa tihanci, lava khomaka swifuwo, lava tirhaka minkarhi ya mixo swinene, naswona lava tirhelaka miholo leyi hlekisaka.

Ku vangama ku le mahlweni. Nyuku wu le ndzhaku.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: handle ka yena indasitiri a yi tirhi, kambe u tshama a ri xiphemu xa muchini lexi nga xiyiwiki hi vaaki na hi vanhu va tipolitiki.

Wansati loyi a Khomiweke hi Vukhongeri – malembe ya 48.

Eka tikhawunti to tala ta Kentucky, kereke yi na matimba yo tlula mfumo.

Wansati u fanele ku va: – manana – nsati – munhu wa mahanyelo lamanene – vukona lebyi xiximekaka – loyi a yingisaka muganga.

A nga koti ku huma eka xiave xa yena. A nga koti ku tivumba nakambe. A nga koti ku kombisa ku kanakana kumbe ku tsana.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: a hi wa yena n’wini. I wa ntsheketo wa vukhongeri wa ndhawu leyo.

Wansati wa Ntirho wa Muholo wa le Hansi – malembe ya 29

Kentucky yi hanya hi mintirho leyi hakelaka switsongo. Naswona mintirho yoleyo hinkwayo i ya vavasati.

Vahakerisi, vaphameri, vabasisi va mavala, vatirhi va makaya ya vakhalabye, vapfuni va le swikolweni. Vutomi lebyi dyiwaka hi minkarhi ya ntirho leyi nga tshembekiki, petirolo yo durha, vana lava faneleke ku kurisiwa, na ku pfumala xitshembiso nikatsongo.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka mianakanyo: a nga voni ndlela yo huma naswona a ku na loyi a n’wi nyikaka yona.

Marito yo hetelela – Kentucky

Kentucky i ntlhanganelo wa ndhavuko, vusweti, vukhongeri na ku tika. Vavasati i nkongo wa yona. Naswona hikwalaho ka leswi, va hundzuka lava nga voniwiki.

Ku pfumaleka laha i ntolovelo wa ntlawa. Ndlela ya ku hanya. Ntolovelo lowu hoxekeke lowu nga tshukiki wu vutisiwa.

Ku anakanyisisa – Kentucky

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xikandza xo hambana xa ku pfumaleka. Kentucky yi kombisa lexi velekiweke hi ku wa ka ikhonomi na hi ndhavuko lowu namarheleke eka nkarhi lowu hundzeke.

Laha wansati u khoma hinkwaswo leswi vavanuna va swi lahlekeriweke, hinkwaswo leswi vukhongeri byi swi sindzisaka, hinkwaswo leswi vusweti byi swi tiyisaka.

I nketana leyi tiyeke, kambe yi khomiwa tanihi nketana leyi tsaneke.

Naswona hi swona leswi xifundzha lexi xi lavekaka eka vholumu: ku kombisa leswi humelelaka loko vaaki va siya hinkwaswo emakatleni ya vavasati kutani va tikhoma onge i swa ntolovelo.

LOUISIANA

Louisiana i xifundzha xa ku hambana lokukulu. I mfuwo, vuyimbeleri, matimu, swakudya, moya, na vumunhu. Kambe i vusweti, ku nga tiyi, ku titshega hi swidzidziharisi, ku nga ringani ka tinxaka, swihuhuri leswi onhaka, tipolitiki leti nga hlelekangiki, na sisiteme ya vaaki leyi tsaneke.

I ndhawu laha ku saseka ku hanyaka swin’we na ku biha, ku nga ringananga. Hinkwaswo laha swi na matlhelo mambirhi: New Orleans i nkhuvo na ku vaviseka ka mianakanyo, Baton Rouge i tipolitiki na ku wa, naswona tiparishi ta le matikoxikaya i muganga na ku va wexe.

Wansati eLouisiana a nga nyamalali hi xiwelo. U nyamalala hikuva hi yena ntsena munhu loyi a tiyeke etikweni leri nga tiyangiki. Naswona ku tiya loku ka n’wi dya.

Ku pfumaleka ka yena i mbuyelo wa swivangelo swinharhu swo tika: – vusweti lebyi dzimeke timitsu

– makhombo ya ntumbuluko lama tlhelelaka nkarhi na nkarhi

– vulawuri byo tika bya vavanuna eka mfuwo.

Laha, vavasati va fuma mindyangu, tindhawu, miganga hinkwayo. Naswona loko van’wana hinkwavo va humelela, yena u ya a nyamalala.

Wansati wa le New Orleans – malembe ya 35

New Orleans i vuyimbeleri, nkhuvo, mpfilumpfilu na matimu. Kambe i rin’wana ra madoroba lama rharhanganeke no tika swinene etikweni.

Wansati loyi a tirhaka laha u hanya eka matlhelo manharhu hi nkarhi wun’we: – vuendzi lebyi phangaka – madzolonga ya le dorobeni – ikhonomi leyi nga tiyangiki

U tirha eka: – mabara – tihotele – swakudyela – maendzo ya vaendzi – vukorhokeri bya mfumo – vuyimbeleri bya xiviri – vutomi bya nivusiku

Ku n’wayitela loku sindzisiwaka. Miholo ya le hansi. Tirhendi to tlakuka. Vaxavi vo tika. Tiawara leti karhataka.

Ku pfumaleka ka yena i ka mahanyelo: doroba ri tirhisa matimba ya yena ri n’wi tlherisela a karhele.

Un’wana na un’wana u lava «masalamusi» ya New Orleans. A ku na loyi a hakelaka lava ma endlaka.

Wansati wa Muamerika wa Ntima wa Tiparishi ta Swisiwana –

Malembe ya 42 Ehandle ka New Orleans ku na Louisiana ya le matikoxikaya na ya vusweti. Tindlu letitsongo, swikolo leswi tsaneke, vukorhokeri byitsongo, na miholo leyi hlekisaka. Wansati wa Muamerika wa Ntima laha u endla mintirho minharhu hi nkarhi wun’we: – mutirhi – manana – nsika wa vaaki wa muganga.

U tirha kun’wana na kun’wana laha a kotaka: – makaya ya vakhalabye – swivhengelana – swikhixi swa fast-food – ku basisa – ku khathalela loku nga riki ka xiviri.

Handle ka yena, muganga a wu tirhi. Kambe u hanya na miholo ya le hansi, ntshikilelo lowu nga heriki, vukorhokeri bya rihanyo byitsongo, na vukona lebyi nga heriki bya madzolonga ya le kaya.

Ku pfumaleka ka yena i ka matimu: ku huma eka xivumbeko xexo lexi, ku ringana switukulwana, xi tshameke xi n’wi veka ehansi-hansi ka swiyimo swa vaaki.

Wansati loyi a Ponaka Swihuhuri – malembe ya 39

hi vukhale

ELouisiana, a ku na vutomi lebyi «tiyeke». Swihuhuri swi cinca hinkwaswo: tindlu leti lovisiweke, mintirho leyi lahlekeke, mindyangu leyi hambanisiweke, mintsundzuko leyi lahlekeke.

Wansati hi yena loyi: – a humesaka vana – a sirhelelaka matsalwa – a basisaka yindlu leyi nghenisiweke hi mati – a sungulaka hi ku pfumala nchumu – a fambisaka tipholisi ta inshorense leti hakelaka hi ku hlwela kumbe ti nga tshuki ti hakela – a hlayisaka ndyangu wu rhurile loko endzeni ka yena hinkwaswo swi wa.

Eka vavanuna, ku aka nakambe i ka miri. Eka vavasati, i ka mianakanyo. Lembe na lembe.

Ku pfumaleka ka yena i ka mbangu: xihuhuri xin’wana na xin’wana xi teka xiphemu xa matimba ya yena, ku fikela loko ku nga ha sali nchumu kwalomu. A ku na loyi a n’wi hakelaka hi leswi.

Wansati wa Mindhavuko yo Tika – malembe ya 51

Louisiana yi hanya hi mindhavuko leyi tiyeke, leyi dzimeke timitsu, leyi kwetsimaka kwalomu.

Wansati u fanele ku va: – manana loyi a hetisekeke – munhu wa le kaya – ribye ra nsika wa ndyangu lowukulu – vukona ekerekeni – mukhathaleri wa vakhalabye – murhangeri wa vana – xivumbeko lexi seketelaka hinkwaswo.

I xiave xa khale, lexi nga si tshama xi pfuxetiwa.

A nga koti ku ala swikombelo swa ndyangu. A nga koti ku hlamula. A nga koti ku vula «e-e». A nga koti ku tianakanya handle ko titwa nandzu.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo ni ka mintlhaveko: u khomeke ngopfu hi ku seketela un’wana na un’wana lerova wa nyamalala eka yena n’wini.

Marito yo hetelela – Louisiana

Louisiana i ntlhanganelo wa ku saseka na timbanga leti nga horangiki. Naswona exikarhi ka mpfilumpfilu lowu wa ntolovelo, vavasati va khoma hinkwaswo swin’we: ndyangu, ntirho, muganga, mindhavuko, ku pona ka mintlhaveko.

Ku pfumaleka ka vona i xihlamariso: loko va endla swo tala, va voniwa switsongo.

Louisiana a yi sula vavasati hi matimba yin’we. Yi va sula hi matimba yo tala ya gidi, matsongo, ya siku na siku: vusweti, swihuhuri, vuendzi, matimu ya tinxaka, swiave swa ndyangu, ku pfumala nseketelo.

I ku sula loku nonokaka, loku entshe, loku miyeleke.

Ku anakanyisisa – Louisiana

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xo hambana xa ku pfumaleka. Louisiana yi kombisa lexi vangiwaka hi: – makhombo ya ntumbuluko – makhombo ya vaaki – makhombo ya ndyangu.

I Xifundzha laha wansati a ponaka hikwalaho ka un’wana na un’wana, kambe a ku na loyi a ponaka hikwalaho ka yena.

I xifundzha laha ku vaviseka ka mianakanyo ku hundzukaka ntolovelo naswona ntolovelo wu hundzuka vumunhu.

Louisiana yi kombisa leswaku ku pfumaleka ka vavasati a hi vusweti ntsena kumbe ku pfumala timfanelo. I ku karhala loku entshe swinene lerova a ku ha ri na loyi a ku xiyaka.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka swinene: ku tsundzuka leswaku endzhaku ka poskadi yin’wana na yin’wana ya New Orleans, ku na wansati loyi a khomeke nchumu lowu misava yi nga wu voniki.

MAINE

Maine i xin’wana xa swifundzha leswi sasekeke ni leswi tikeke swinene eAmerika. Makhwati lama nga heriki, maribuwa ya xirhami, swihondzo swa ku vonisa, swimitana swa vaphasi va tinhlampfi, na ku miyela lokukulu swinene. I tiko ra rirhandzu ntsena eka lava ri endzelaka. Eka lava tshamaka kona, i ku va wexe loku heleleke.

Vaaki a va talangi, mimpfhuka yi lehile, swixika swi teka tin’hweti, minkarhi leyinene a yi talangi. Maine a yi ku hlaseli: ya ku dya.

Vavasati laha va nyamalala hi swivangelo swinharhu: – ku va wexe hikwalaho ka ndhawu – mintirho ya nguva leyi nga tiyangiki – miganga leyitsongo leyi tsivelelaka ku cinca. I xifundzha laha ntumbuluko wu fumaka kona naswona vanhu va tolovela. Minkarhi hinkwayo. Ngopfu.

Wansati wa Maine a nga wi hikwalaho ka xitlhavelo. U wa hikwalaho ka ku phindhaphindha.

Wansati wa Swimitana swa Vaphasi va Tinhlampfi – malembe ya 39

Ribuwa ra Maine ri hanya hi ku phasa tinhlampfi: lobster, cod, tinguva letikomu, na ntirho wo tika.

Wansati laha u fambisa hinkwaswo leswi xikepe xi nga swi endliki: – ku hlela – tinete leti faneleke ku lulamisiwa – ku xavisa – tibuku ta mali ta ndyangu – ndyangu – kaya – swiyimo swa xihatla swa xitshuketa.

Lwandle ri sasekile u ri kule. Kusuhi, i hosi leyi nga riveleliki.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka miri: u hanya eka xiyenge laha mali leyi kumiwaka yi titshegeke hi maxelo, nguva na nkateko. Naswona loko nguva yi hela, na vuhlayiseki byi hela.

Wansati loyi a Hanyaka eVuxikeni byo Leha – malembe ya 52

hi vukhale

Maine hi vuxika i rirhangu: gamboko, xirhami, munyama, ku miyela loku nga heriki.

Endzeni ka tiko — Millinocket, Greenville, Lake District — vavasati va langutana na: – tin’hweti handle ka vuxaka bya xiviri na vanhu– mapatu ya khombo– tindlu leti tihambanisiweke– vukorhokeri bya rihanyo byitsongo– ntshikilelo wa mianakanyo wa nguva lowu hangalakeke– mpfhuka na vukorhokeri bya nkoka

Loko a vabya, wa rindza. Loko a lava dokodela, u chayela tiawara. Loko a wa hi mintlhaveko, a ku na loyi a n’wi vonaka. Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: wa nyamalala hikuva u le kule na hinkwaswo.

Wansati wa Mintirho ya Nguva – malembe ya 28

Hi ximumu, Maine ya buluka: vuendzi, B&B, swakudyela, maendzo ya swikepe.

Wansati laha u tirha a nga karhali: – ku phamela – ku basisa – ku sweka – ku amukela – ku fambisa – ku hlela.

I ntirho wo tika, lowu hakeriwaka switsongo, lowu nga tiyangiki. Wu teka tin’hweti tinharhu, kutani a ku na nchumu.

Wu suka eka tiawara to tala ku ya eka mavhiki lama nga riki na nchumu. Ku suka eka mali leyi nghenaka hi ku hatlisa ku ya eka tin’hweti ta ku pona ntsena.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u hanya minkarhi hinkwayo exikarhi ka tinguva timbirhi kambe a nga ri wa yin’we ya tona.

Wansati wa Miganga leyitsongo – malembe ya 46

Madoroba matsongo ya Maine i miganga leyi pfaleriweke: un’wana na un’wana u tiva hinkwaswo hi un’wana na un’wana, naswona a ku na loyi a tshukaka a cinca hakunene.

Wansati laha u fanele ku va loyi a kongomeke: – manana – mutirhi loyi a tiyeke – vukona lebyi tshembekaka – «munhu lonene» hi milawu ya ndhawu.

A nga koti ku tivumba nakambe. A nga koti ku cinca ntirho hi ku olova. A nga koti ku siya muganga a nga avanyisiwi.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo: i wa xifundzha ku tlula leswi a nga wa yena n’wini. I mubohiwa, ku nga ri wa vubihi, kambe wa ntolovelo.

Marito yo hetelela – Maine

Maine i xifundzha lexi ku langutaka hi ku miyela. Naswona ku miyela, loko ku tlurile, ku hundzuka ndzhwalo.

Vavasati laha va nyamalala emimpfhukeni, etinguveni, eka swiave leswi phindhaphindhiwaka, eka mintirho leyi nga tiyangiki, eswimitaneni leswi pfalekeke, eka swixika swo leha.

Ku pfumaleka a ku voniwi hi ku olova. Ku le hansi ka nhlonge. I xiendlakalo xa siku na siku.

Maine a yi bi. Yi ku tshika u famba.

Ku anakanyisisa – Maine

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi paluxa xivumbeko xa ku pfumaleka. Maine yi paluxa lexi velekiweke hi ndhawu:

Loko xifundzha xi sasekile ngopfu, swi tika ngopfu eka lava tshamaka kona.

Laha, wansati a nga suriwi hi njhekanjhekisano, kambe hi ku rhula. Hi ku phindhaphindha. Hi mpfhuka. Hi xirhami lexi nga hundziki. Hi vutomi lebyi tsongahaka.

Maine yi dyondzisa nchumu wun’we: ku pfumaleka ka vavasati na kona ku nga va xivono xa tiko. Mepe. Nguva leyi nga heriki.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi lavekaka: hikuva Amerika a hi madzolonga ntsena kumbe mpfilumpfilu. I ku miyela loku dyaka na kona.

MARYLAND

Maryland i xifundzha lexi kanganyisaka. Xi ntsongo, xi langutane na Atlantic, kusuhi na Washington. Xi sasekile ehenhla, xi rharhanganile endzeni.

I xifundzha lexi avanyisiweke hi le xikarhi: – tindhawu ta le handle ka doroba to fuwa, leti dyondzeke, leti sirhelelekeke, leti hlelekeke – madoroba yo tika, ya swisiwana, lama funghiweke hi vugevenga na ku tshikiwa.

I xin’wana xa swifundzha leswi nga na mpimo wa le henhla swinene wa mali leyi kumiwaka eAmerika naswona hi nkarhi wun’we xin’wana xa leswi nga na ku nga ringani loku voniwaka swinene.

Vavasati laha a va nyamalali hi xivangelo xin’we. Va nyamalala hikwalaho ka misava yo tala leyi va faneleke ku yi tolovela: doroba lerikulu, tindhawu ta le handle ka doroba, tipolitiki, vukorhokeri bya rihanyo, vusweti bya le dorobeni, vumunhu bya tinxaka.

Ku pfumaleka ka vavasati eMaryland ku na swivumbeko swo tala.

Ku hambana hi khodi ya poso.

Wansati wa le Baltimore – malembe ya 34

Baltimore i rin’wana ra madoroba lama rharhanganeke swinene eUnited States: vusweti lebyi dzimeke timitsu, vugevenga byo tala, ku va wexe eka vaaki, vukorhokeri lebyi tikeriweke, na swikolo leswi nga ekhombyeni.

Laha, vavasati va khoma hinkwaswo swin’we: – vana – ntirho lowu nga tiyangiki – tindhawu ta khombo – nxavo wa vutomi lowu nga fikelelekiki – swifambisi leswi nonokaka – ku pfumala nsirhelelo wa ntiyiso.

U tirha kun’wana na kun’wana laha a kotaka: tisupamakete, tikliniki, swivandla swa mpfuno, swakudyela swa fast-food, makaya ya vakhalabye, ku basisa. Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni: doroba ri vulavula hi «ku pfuxeta» kambe a ri tshuki ri sungula eka vutomi bya yena.

U voniwa hi sisiteme ntsena loko a tirha tanihi mutirhi. Wa nyamalala loko timfanelo ta yena ti amukeriwa.

Wansati wa Tindhawu to Fuwa ta le Handle ka Doroba – malembe ya 42

Xiphemu xo fuwa xa Maryland xi hetisekile: tindlu to fana na ta tifilimi, mali yo tala leyi kumiwaka, swikolo swa le henhla, mintirho ya ku navela lokukulu, mindyangu leyi hlelekeke kahle.

Wansati laha u nyamalala hi xivangelo xo hambana: ntshikilelo wa ku hetiseka.

I ndhawu ya mphikizano laha xiave xa wansati xi faneleke ku va xi nga ri na xisandzu: – ku fambisa ndyangu hinkwawo – xifaniso xa le henhla eka vaaki – vana lava hetisekeke – ku tirhela vaaki loku sindzisiwaka – ntirho kumbe vutirhi lebyi fambaka swin’we lebyi nga faneriki ku tshuka byi «tlula» munghana wa vutomi.

U hanya eka xiyimo lexi n’wi lavaka a ri kona minkarhi hinkwayo, a nga tshuki a tshika, a nga tshuki a kombisa ku karhala.

Ku pfumaleka ka yena i mhaka ya vumunhu: muganga wu n’wi teka tanihi xiave, ku nga ri munhu.

Wansati wa Muamerika wa Ntima wa Central

Corridor – malembe ya 45 Maryland yi na wun’wana wa miganga leyikulu swinene ni leyi nga ni nkucetelo swinene ya Vaamerika va Ntima eUnited States.

Vavasati laha i matimba lama susumetaka vaaki: – va tirha eka vukorhokeri bya rihanyo – va tirha eswikolweni – va fambisa tihofisi na vulawuri bya mfumo – va hlayisa mindyangu leyikulu yi ri swin’we – va seketela miganga hinkwayo. Kambe u hanya na ndzhwalo wo phindha kambirhi: wa rixaka na wa rimbewu.

U endla hinkwaswo. U khoma hinkwaswo. U humelela hinkwako. Kambe u yingisiwa hi ku tsandza.

Ku pfumaleka ka yena i ka tipolitiki: u seketela Mfumo a nga tshami etafuleni laha swiboho swi tekiwaka kona.

Wansati loyi a Tirhaka eka Vukorhokeri bya Rihanyo – malembe ya 37

Maryland i xin’wana xa swifundzha leswi nga na nhlayo ya le henhla swinene ya vatirhi va xisati va rihanyo, hikwalaho ka ku va kusuhi na Washington na swibedlhele swa xona leswikulu swa xifundzha.

Vavasati laha va hanya endzeni ka sisiteme leyi nga tshukiki yi tshika ku lava: – minkarhi ya ntirho leyi nga heriki – tiwadi leti tikeriweke – swiyimo swa xihatla leswi phindhaphindhaka – vutihlamuleri bya le henhla swinene – nsirhelelo wa mianakanyo wo tsongo – miholo leyi nga riheriki nkucetelo wa mintlhaveko.

Hi yena loyi a horisaka un’wana na un’wana: vakhalabye, vana, lava vabyaka hi minkarhi hinkwayo, swiyimo swa xihatla swa le dorobeni, makhombo ya mbangu.

Ku pfumaleka ka yena i ka ntirho: i wa nkoka swinene, kambe rito ra yena ri tika switsongo swinene eka swiboho swa rihanyo.

Marito yo hetelela – Maryland

Maryland i xifundzha lexi akiweke ehenhla ka ku hambana lokukulu: vupfumi lebyi tlulaka mpimo na vusweti lebyi tlulaka mpimo, tipolitiki ta matimba na tindhawu leti tshikiweke, mintirho leyi vangamaka na mintirho ya le hansi. Vavasati laha va hanya ku kanetana loku hinkwako hi nkarhi wun’we. Ndhawu yin’wana na yin’wana ya Maryland yi na xivumbeko xo hambana xa ku suriwa: xa le dorobeni, xa vaaki, xa vumunhu, xa rixaka na xa rihanyo.

Ku pfumaleka ka vona i mbuyelo wa ntlawa: Mfumo wu tirha hikuva vona va yima va tiyile.

Naswona hi swona leswi va nga voniwiki.

Ku anakanyisisa – Maryland

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi paluxa ntsheketo wa swivumbeko swo hambana wa ku pfumaleka ka vavasati. Maryland yi paluxa lowu rharhanganeke swinene: vavasati va kona eka xiyimo xin’wana na xin’wana xa vaaki kambe va honisiwa kahle-kahle laha sisiteme yi vumbiwaka kona.

Laha, vavasati i: – nkongo wa tindhawu to fuwa ta le handle ka doroba– injini ya miganga ya Vantima– munyiki wa vukorhokeri bya rihanyo– ku pona ka tindhawu ta swisiwana.

Kambe, a va xiyiwi tanihi matimba ya tipolitiki, a va vekiwi exikarhi ka maqhinga, a va sirheleriwi.

EMaryland, ku pfumaleka a hi vusweti kumbe ku va wexe. I ku nga ringani: vavasati va nyika swo tala ku tlula leswi xifundzha xi swi tlheriselaka.

Naswona hi swona leswi swi kumaka ndhawu ya swona laha eka vholumu.

MASSACHUSETTS

Massachusetts i xin’wana xa swifundzha leswi tlhariheke swinene eAmerika. Tiyunivhesiti ta le henhla, swibedlhele swa le henhla emisaveni, swivandla swa ndzavisiso, thekinoloji na vutumbuluxi. Loko u languta hi le handle, swi vonaka onge i yin’wana ya tindhawu leti humeleleke swinene ni leti «lulameke» etikweni: dyondzo ya le henhla, mali yo tala leyi kumiwaka, tipholisi ta manguva lawa na vukorhokeri lebyi heleleke.

Kambe ntiyiso wu rharhanganile ku tlula kwalaho.

Massachusetts i xifundzha xa rivilo rimbirhi: – lava nga xiphemu xa swirhendzevutana swa vutivi – lava salaka ehandle ka tinyangwa toleto.

I xifundzha lexi vulavulaka hi nhluvuko, kambe xi hanya ehansi ka ntshikilelo lowukulu wa mfuwo. Naswona ntshikilelo wolowo wu pfotlosa hi ku nonoka vukona bya vavasati.

Vavasati laha a va nyamalali hikwalaho ka ku pfumala leswi va nga na swona. Va nyamalala hikwalaho ka ku languteriwa loku tlurisiweke: vutirhi, ndyangu, mimpimo ya le henhla, matirhelo lama nga cinciki, swikombiso swa vaaki leswi hetisekeke.

Ku pfumaleka ka vavasati eMassachusetts i ka manguva lawa, ka dyondzo, ka xiyimo xa le henhla — naswona ka lovisa.

Wansati wa Yunivhesiti ya le Henhla – malembe ya 33

Massachusetts i mbilu ya tidyondzo ta le henhla ya pulanete. Vumundzuku bya vutivi byi bohiwa endzeni ka tikhampasi toleto.

Mulavisisi wa xisati u nghena na vuswikoti bya le henhla swinene, kambe u tikuma a langutane na sisiteme leyi lavaka:

– kandziyisa u nga yimi – phikizana na vatirhi-kulorhi lava sirhelelekeke – khoma tinhlengeletano, tisemina, swiendlakalo leswikulu – hlayisa xifaniso lexi vangamaka minkarhi hinkwayo – tshika vutomi bya wena bya xihundla ku ringana malembe

Xiyimo xi vonaka xi ri xa nhluvuko, kambe swiyimo swa matimba swi tshama swi ri swa vavanuna. Lava endlaka ndzavisiso va hefemula moya wa vunene byo hlawuleka… ni wa ku hela matimba.

Ku pfumaleka ka yena i ka xivandla: u humesa vutivi, kambe a nga tali ku lerisa.

Wansati loyi a Rhurheleke, eka ku Basisa na ku Phamela Swakudya – malembe ya 29

Ehandle ka tikhampasi ta yona leti hetisekeke ku fana na xifaniso, Massachusetts yi hanya hi ntirho wa vanhu lava rhurheleke: vavasati va Latina, va Haiti, va Brazil, va Cape Verde, va Afrika.

Hi vona lava: – basisaka tihofisi ta vanhu va le henhla – swekaka eswakudyeleni swa tiyunivhesiti – tirhaka minkarhi ya ntirho etihotele – fambisaka swikhixi swa swakudyela swa Boston – khathalelaka vakhalabye – khathalelaka vana va vanhu van’wana.

Vutomi byo tika, mali yo tsongo leyi kumiwaka, tirhendi leti tlakukeke ku fika etilweni.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka tipolitiki: u hlayisa doroba leri dyondzeke swinene eAmerika ri phaphamela ehenhla a nga amukeriwi hi munhu.

Wansati wa Tikliniki na Swibedlhele – malembe ya 41

Massachusetts i xivandla xa vukorhokeri bya rihanyo bya le henhla. Endzhaku ka mavito lamakulu ku na magidi ya vavasati: vaongori, vatekiniki, vatirhi va tiwadi, vapfuni, na vatirhi vo seketela.

Minkarhi ya ntirho leyi nga kotekiki. Ntshikilelo lowu nga heriki. Vutihlamuleri lebyikulu. Vavabyi vo tika. Nxavo wa vutomi wa le henhla swinene. Ku wisa kutsongo.

Ku pfumaleka ka yena i ka ntirho: hi yena injini ya vukorhokeri bya rihanyo lebyi antswaka eAmerika, kambe sisiteme a yi n’wi voni tanihi munhu: tanihi ntirho ntsena.

Wansati wa Tindhawu to Tika – malembe ya 35

Ku tlula tikhampasi na tindhawu to fuwa ta le handle ka doroba, Massachusetts yi na vusweti bya ntiyiso, byo tika, lebyi nga voniwiki hi vahaxi va mahungu.

Wansati loyi a hanyaka laha u langutana na: – tirhendi leti nga koteki ku hakeriwa – swikolo leswi tsaneke – madzolonga lama hangalakeke – vukorhokeri lebyi nga eneliki – swifambisi leswi nga tshembekiki – mintirho leyi hakelaka switsongo – ku hambanisiwa hi rixaka loku nga exivumbekweni.

I muponi wa siku na siku.

Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni: a nga ngheni eka ntsheketo wa «ku hetiseka» wa Massachusetts, hikwalaho sisiteme ya n’wi honisa.

Marito yo hetelela – Massachusetts

Xifundzha lexi i xihlamariso lexi nga erivaleni: loko xi dyondzile ngopfu, xi languta ngopfu leswaku vavasati va fambisa hinkwaswo.

Ku pfumaleka laha a hi ku pfumala vutivi. I vunene lebyi tlulaka mpimo. I ku pfumela leswaku, eka xifundzha lexi humeleleke, «hinkwaswo swi ta famba kahle.»

A hi hinkwaswo leswi fambaka kahle.

Vavasati va rhwala mindzhwalo leyikulu ni leyi nga voniwiki: ya tidyondzo, ya rihanyo, ya ndyangu, ya ikhonomi.

Massachusetts yi tirha hikuva vona va tirha. Naswona hi swona leswi va nyamalalaka.

Ku anakanyisisa – Massachusetts

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa mbanga yo hambana. Massachusetts yi kombisa leyi tumbeleke ehansi ka mfuwo wa yona.

Laha, vavasati a va suriwi hikuva va pfumala minkarhi leyinene. Va suriwa hikuva va na yo tala ngopfu, naswona a ku na loyi a va sirhelelaka loko va langutana na yona.

I ku sula ka manguva lawa: ku nga ri ka madzolonga, ku nga ri ka huwa, ku nga ri loku voniwaka. Kambe loku heleleke.

Naswona hi swona leswi Massachusetts yi nga ndzima leyi lavekaka: ku tsundzuka leswaku nhluvuko a wu eneli loko wu nga ntshunxi hakunene lava wu seketelaka.

MICHIGAN

Michigan i marhambu ya Amerika ya tiindasitiri. Xifundzha lexi tumbuluxeke movha, lexi akeke mianakanyo hi yoxe ya ntlawa wa vatirhi wa Amerika — naswona lexi swi voneke hinkwaswo swi wa. Tifekitari leti pfariweke, madoroba lama hunguteriweke vanhu, tindhawu leti tshikiweke, mati lama thyakisiweke, ku titshega hi swidzidziharisi, swivumbeko leswi dyuhaleke, miholo leyi hungutiweke.

I xifundzha lexi hlanganeke na ku tlakuka, ku wa, na ku tiyisela. Naswona eka hinkwaswo leswi, vavasati va tiyisele leswi vavanuna va nga ha swi kotiki ku swi rhwala.

Michigan a yi heti vavasati hi xikan’we. Yi va dya, siku na siku, hi matimba manharhu: – indasitiri leyi wisaka – madoroba lama hunguteriwaka vanhu – swiphiqo swa mbangu leswi chelaka chefu eka hinkwaswo. Ku pfumaleka ka vavasati laha i mbuyelo wa ikhonomi leyi tshovekeke leyi yaka emahlweni yi lava loko yi nga nyiki nchumu kwalomu.

Wansati wa le Detroit – malembe ya 38

Detroit i xikombiso xa misava hinkwayo xa ku wa ka tiindasitiri. Tindhawu leti nga riki na nchumu, tindlu leti tshikiweke, vukorhokeri lebyi tsaneke, swikolo leswi nga kumiki mali leyi eneleke, na vusweti bya khale.

Vavasati laha va hanya na: – mintirho leyi nga tiyangiki – swifambisi leswi nga tshembekiki – madzolonga lama hangalakeke – tihakelo leti nga koteki – ku pfumala vuxaka bya vaaki lebyi tiyeke – vutihlamuleri hinkwabyo bya ndyangu.

U tirha kun’wana na kun’wana laha a kumaka ntirho: tisupamakete, tikliniki, swivandla swa riqingho, swakudyela, tikhoporativi ta ndhawu.

Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni: doroba leri dumeke emisaveni hinkwayo, kambe leri nga languteki lava ri yimisaka.

Detroit yi tlangela matimu ya yona ya tiindasitiri. A yi tlangeli vavasati lava poneke eku tsandzekeni ka yona.

Wansati wa le Flint – malembe ya 34

Flint i mbanga ya tiko hinkwaro. Mati lama veke na chefu ku ringana malembe, vana lava dyiweke hi chefu, mindyangu leyi xengiweke hi mfumo.

Wansati laha u hlangane na mhaka leyi ya tingana hi yexe: – u swekile hi mati ya chefu – u hlambisile vana va yena hi mati ya khombo – u lwile na swivandla swa mfumo leswi alaka vumbhoni – u fambise makaya lama nga na swiphiqo leswikulu swa vuhlayiseki bya rihanyo – a fanele ku hlawula exikarhi ka ku hakela tibilu kumbe ku xava mati ya tibodlhela. Ku pfumaleka ka yena i ka mbangu: Mfumo wu tsandzekile, kutani yena u hakerile nxavo.

Flint a hi khombo ntsena. I xikombiso xa ndlela leyi vutomi bya wansati wa xisiwana byi nga riki na nkoka ha yona eAmerika.

Wansati wa Tifekitari ta Khale – malembe ya 46

Khale ka khale, tifekitari ta le Michigan a ti nyika ku tiya: miholo leyi ringaneke, yindlu, ndyangu, vumundzuku.

Kutani hinkwaswo swi wile: ku rhurhisela ntirho ematikweni man’wana, ku tirhisa tirhobhoti, ku pfariwa, ku hlongoriwa ka vatirhi vo tala.

Vavasati laha a va fanele ku tivumba nakambe hi ku hatlisa: – tisupamakete – mpfuno – ku basisa – vukorhokeri byitsongo – mintirho ya nkarhi wo karhi – minkarhi ya ntirho leyi avanyisiweke.

Ku suka eka indasitiri leyi tikeke ku ya eka ku nga tiyi ka siku na siku.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u lahlekeriwile hi vuhlayiseki, u lahlekeriwile hi xitshembiso xa vumundzuku, u lahlekeriwile hi nsirhelelo lowu a a ri na wona loko movha wu fuma misava.

Wansati wa le Matikoxikaya – malembe ya 50

Matikoxikaya ya Michigan ma anamile: tindhawu ta mativa, makhwati, miganga leyi tihambanisiweke, madoroba matsongo lama nonokaka.

Wansati laha u langutana na: – swixika swo tika – ku titshega hi swidzidziharisi loku khumbaka vanuna na vana – vukorhokeri bya rihanyo lebyi nga kule – mintirho ya nguva – ku va wexe – swifambisi leswi nga riki kona kwalomu.

I vutomi bya ku tolovela loku nga heriki. A ku na nseketelo, a ku na ku kula, a ku na vuxaka lebyi tiyeke. Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u nyamalala etikhilomitareni, eku miyeleni, entolovelweni wa ku pona.

Marito yo hetelela – Michigan

Michigan i xifundzha lexi rhwalaka swivati swa nkarhi lowu hundzeke na mbuyelo wa nkarhi wa sweswi.

Vavasati va yima va tiyile: Detroit, Flint, matikoxikaya, tifekitari ta khale, tindhawu to tika, mindyangu leyi tiyiselaka.

Kambe loko va ri karhi va yimisa, va nyamalala: – exikarhi ka swivumbeko leswi waka – exikarhi ka mati lama thyakisiweke – exikarhi ka mintirho leyi nga tiyangiki – exikarhi ka madoroba lama nga ni hafu ya vanhu – exikarhi ka tiikhonomi leti tsandzekeke.

Michigan yi tlangela nkarhi wa yona lowu hundzeke wo vangama. Vavasati va hakela nkarhi wa sweswi.

Ku anakanyisisa – Michigan

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xo hambana xa ku pfumaleka. Michigan yi kombisa lexi vangiwaka hi ku tsana ka swivumbeko: loko fekitari yi wa, muganga wa wa. Naswona loko muganga wu wa, i wansati loyi a salaka a yimile — a ri yexe.

Ku pfumaleka ka vavasati laha i mbuyelo wa vutomi hinkwabyo lebyi heteriweke hi ku tirha u nga yimi eka ntirho, vana, vutshamo, swiphiqo swa ikhonomi, makhombo ya mbangu, ku tsemiwa ka vukorhokeri, na madzolonga ya le dorobeni.

I Amerika leyi nga ha tirhiki naswona leyi langutelaka leswaku vavasati va tirha hambiswiritano. Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka swinene.

MINNESOTA

Minnesota i xifundzha lexi un’wana na un’wana a xi rhandzaka: mativa, ntumbuluko, ku hleleka, dyondzo, nhluvuko, swixika swo leha, na vutomi lebyi «rhuleke». Hi leswi va swi vonaka hi le handle.

Hi le ndzeni, swa hambana. I xifundzha lexi hanyaka hafu ya lembe eka xirhami lexi gwititaka, na miganga leyi vonakaka yi pfulekile kambe hakunene yi pfalekile swinene, na madoroba lama tixavisaka tanihi ya nhluvuko kambe ma fihla ku kanetana ka tinxaka loku dzimeke timitsu, na sisiteme ya vaaki leyi tirhaka ntsena loko wena u tirha — naswona vavasati va tirha minkarhi hinkwayo.

Laha, wansati a nga nyamalali eka mpfilumpfilu. U nyamalala eka ku lulama loku vonakaka. Eka ku miyela. Eka ku titimela. Eka ku languteriwa loku «olovaka» loku n’wi pfotlosaka ku tlula madzolonga lama nga erivaleni.

Minnesota a yi hlaseli. Ya dya.

Wansati wa Tindhawu ta Vanhu lava Rhurheleke – malembe ya 32

Minnesota yi na yin’wana ya miganga leyikulu swinene ni leyi voniwaka swinene ya vanhu lava rhurheleke eUnited States: va Somalia, va Hmong, va Ethiopia, na va Latino. Naswona vavasati va le mbilwini ya miganga leyi.

Va hanya exikarhi ka misava yimbirhi: – mfuwo wa vona wa le ka vona – sisiteme ya Amerika leyi tiyeke ni leyi durhaka. Va tirha tanihi: – vapfuni va rihanyo – vabasisi – vaphameri va swakudya – vahlayisi va vana – vachayeri – vatirhi va mahungu ya mfuwo.

Va vulavula tindzimi timbirhi, va kurisa vana, naswona va seketela mindyangu leyikulu. Va nga yimi.

Ku pfumaleka ka vona i ka mfuwo ni ka ikhonomi: hi vona matimba lama susumetaka miganga, kambe vaaki va va khoma tanihi vukona bya ku tirhela ntsena.

Va voniwa tanihi tinomboro, a va voniwi tanihi vanhu.

Wansati loyi a Tirhaka eka Ntirho wa Vukorhokeri bya Vaaki – malembe ya 38

Minnesota yi veka mali yo tala eka vukorhokeri bya vaaki. Kambe lava endlaka ntirho wa ntiyiso minkarhi hinkwayo i vavasati: eswivandleni swa mindyangu, eka tiphurojeke ta dyondzo, eka swivandla swo tumbela, ni le swivandleni swa mfumo.

Va va vitana «tintsumi ta vaaki». I vatirhi lava hakeriwaka switsongo naswona lava tirhisiwaka ku tlula mpimo.

Mintsheketo yo tika ku yi rhwala, swiyimo swa xihatla leswi nga heriki, vanhu lava faneleke ku pfuniwa handle ka switirho leswi ringaneke, ku fambisa mintlhaveko loku nga heriki.

Ku pfumaleka ka vona i ka vutirhi: va seketela xiphemu lexi tsaneke swinene xa vaaki, kambe sisiteme a yi koti ku va seketela.

Wansati wa Swixika swo Leha – malembe ya 50

Minnesota hi vuxika yi fana na pulanete yin’wana: tin’hweti ta gamboko, mapatu ya ayisi, ku tshama wexe loku sindzisiwaka. Eka tindhawu ta le ndzeni ka tiko na le madorobeni matsongo, vavasati va hanya: – tikhilomitara kule na hinkwaswo – vukorhokeri bya rihanyo byitsongo – ntolovelo lowu nga cinciki – swiphiqo swa le kaya handle ka vuxaka bya nseketelo – vuxika lebyi nghenaka hambi ku ri etinhlokweni ta vona.

Loko u ri kule, u wexe. Naswona loko u ri wexe eMinnesota, a ku na loyi a vonaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u nyamalala egambokweni, empfhukeni, eku miyeleni.

Swiyenge swa Nkoka – malembe ya 40

Minnesota i xifundzha lexi simekiweke eka tinsika tinharhu: – vukorhokeri bya rihanyo – dyondzo – ku avela swakudya.

Swiyenge swinharhu leswi fumiwaka hi vavasati. Minkarhi yo leha ya ntirho, vutihlamuleri bya le henhla, ku pfumaleka ka vatirhi, na ntshikilelo lowu nga heriki.

Hi vona lava hlayisaka xifundzha xi tirha loko xiyimo xa xirhami xi wela eka -25. Hi vona lava nga kotiki ku siyiwa ehandle, hambiloko va vabya.

Ku pfumaleka ka vona i ka ntirho: a va koti ku yima, kambe a ku na loyi a akaka sisiteme yo va sirhelela.

Marito yo hetelela – Minnesota

Minnesota i xifundzha lexi titimelaka ehandle naswona xi hisaka endzeni. Vavasati va hlayisa hinkwaswo swi ringanile: miganga ya vanhu lava rhurheleke, vukorhokeri bya vaaki, vukorhokeri bya rihanyo, swikolo, na mindyangu leyi tihambanisiweke.

Ku pfumaleka ka vona ku endliwe hi swiphemu swinharhu: – xirhami – ku miyela – vutihlamuleri handle ka ku amukeriwa. A ku na mpfilumpfilu, a ku na huwa, a ku na madzolonga lama hlamarisaka. Ku na ku rhula ntsena loku dyaka.

Ku anakanyisisa – Minnesota

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xa xona xa ku pfumaleka. Minnesota yi kombisa lexi «nga ni mahanyelo lamanene» swinene: ku suriwa hi musa lowu vonakaka.

Laha a va ku huweleli. A va ku siveli erivaleni. A va ku hlaseli.

Va ku tshika ntsena leswaku u tirha u ri wexe. Naswona u fanele ku tirha minkarhi hinkwayo.

Minnesota i xifundzha laha vavasati va hundzukaka lava nga voniwiki ku nga ri hikuva va tsanile, kambe hikuva va tiyile ngopfu ku pfuniwa.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka swinene: ku kombisa leswaku hambi swifundzha leswi «nga swinene» swi na ku pfumaleka lokukulu.

MISSISSIPPI

Mississippi i mbilu ya Dzonga ra le ndzeni swinene. I xifundzha lexi ha rhwalaka ntikelo wa matimu ya xona: vuhlonga, vusweti lebyi dzimeke timitsu, ku hambanisiwa, ku pfumala vukorhokeri, swivumbeko swo tsongo, dyondzo leyi nga kumiki mali leyi eneleke.

I yin’wana ya tindhawu laha ku velekiwa u ri wansati swi vulaka ku sungula na swihinga swinharhu: – vusweti lebyi dyiwaka ndzhaka – swiave swa ndyangu leswi tiyeke – xifundzha lexi nga nyikiki nchumu. Laha, vavasati a va nyamalali hikwalaho ka xiendlakalo. Va nyamalala hikuva va hanya eka vaaki lava nga si tshama va lulamiseriwa ku va sirhelela.

Ku pfumaleka ka vavasati eMississippi ku helerile: ka ikhonomi, ka mfuwo, ka rihanyo, ka tipolitiki, ka rixaka.

I xifundzha laha vavasati va khomaka hinkwaswo naswona va nga amukeli nchumu.

Wansati wa Muamerika wa Ntima wa Delta – malembe ya 40

Delta ya Mississippi i yin’wana ya tindhawu ta vusweti swinene eUnited States. Yi fuwile swinene hi mfuwo, vuyimbeleri na matimu, kambe yi lovisiwile hi ku honisiwa hi tipolitiki, ku pfumala vukorhokeri, na ku nga ringani lokukulu.

Wansati wa Muamerika wa Ntima laha i nsika wa muganga: – u kurisa vana na vatukulu – u tirha eswikolweni leswi tsaneke – u nyika nkhathalelo wa ndyangu – u tirha minkarhi ya ntirho emakaya ya vakhalabye – u basisa tindlu na swivandla – u seketela ndhawu hinkwayo.

Handle ka yena, Delta a yi ta wa hi siku rin’we.

Ku pfumaleka ka yena i ka matimu ni ka rixaka: Mfumo a wu si tshama wu n’wi veka exikarhi ka nchumu. U nyika hinkwaswo, a nga amukeli nchumu.

Wansati wa Matikoxikaya ya Vusweti byo Tala – malembe ya 48

Matikoxikaya ya Mississippi ma anamile. Madoroba matsongo swinene, tindlu leti nga kule, tikereke hinkwako, na swibedlhele leswi nga riki kona kwalomu.

Wansati u hanya na: – timayela kule na hinkwaswo – swiphiqo swa rihanyo leswi nga heriki leswi nga horisiwangiki – swifambisi swo tsongo – mintirho ya nguva kumbe leyi nga tiyangiki – tindlu ta khale leti tikaka ku hlayisiwa – ku titwa u ri wexe loku hundzukaka ndlela ya ku hanya.

Loko xiyimo xa xihatla xi humelela, a ku na loyi a fikaka hi nkarhi.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u hanya kule ngopfu ku fikeleriwa naswona u xisiwana ngopfu ku yingisiwa.

Wansati loyi a Tirhaka eka Mintirho ya le Hansi Swinene – malembe ya 33

Mississippi i xin’wana xa swifundzha leswi nga na miholo ya le hansi swinene etikweni. Naswona mintirho leyi, minkarhi hinkwayo, i ya vavasati.

Wansati laha u tirha eka: – swivhengele swa nxavo wa le hansi – tisupamakete ta nxavo wa le hansi – swakudyela swa fast-food – ku basisa – nkhathalelo lowu nga riki wa xiviri wa vavabyi na vakhalabye – ku hlayisa vana loku nga tsarisiwangiki.

Minkarhi ya ntirho yo tika, a ku na timfanelo, a ku na tiawara leti tiyeke. U tirha hi matimba, u kuma switsongo, naswona wa pona.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: handle ka ntirho wa yena, Mississippi yi yima hi ku nonoka, kambe xifundzha xi n’wi khoma onge un’wana na un’wana a nga n’wi siva.

Wansati loyi a Khomiweke hi Ndhavuko wa Vukhongeri – malembe ya 55

Vukhongeri eMississippi a hi xivangelo. I sisiteme.

Wansati laha u fanele ku: – va manana – va mukhongeri – va nseketelo wa ndyangu – va munhu wa mahanyelo lamanene – va «loyi a tiyeke» hambiloko a nga tiyangi.

A nga koti ku hambana na nuna a nga sandziwi. A nga koti ku cinca vutomi bya yena a nga pfuxi ku avanyisiwa. A nga koti ku tiveka emahlweni ka ndyangu wa yena.

Ku pfumaleka ka yena i ka mfuwo ni ka mintlhaveko: u kurisiwile ku seketela un’wana na un’wana, kambe a ku na loyi a n’wi seketelaka.

Marito yo hetelela – Mississippi

Mississippi i xifundzha lexi nonokaka swinene ku cinca. Naswona eku nonokeni loku, vavasati va lahleka.

Hi vona lava hlayisaka swikolo, swivhengele, tikereke, mindyangu na miganga swi tirha. Hi vona lava khomaka swin’we leswi mfumo wu nga swi kotiki.

Kambe, va nyamalala eka xivumbeko lexi nga tshukiki xi va teka tanihi va nkoka.

Ku pfumaleka laha a hi xiwelo. I ndhavuko.

Ku anakanyisisa – Mississippi

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xa ku pfumaleka. Mississippi yi kombisa lexi nga xa khale swinene ni lexi nga ni tihanyi swinene.

Laha, vavasati a va nga voniwi ntsena. Va tekiwa onge i swa ntolovelo. Va tekiwa tanihi xipfuno xa ntumbuluko: minkarhi hinkwayo xi kumeka, a xi tshuki xi sirheleriwa.

Mississippi yi kombisa ntiyiso lowu nga erivaleni: loko matimu ma nga cinci, vavasati va hakela nxavo wa le henhla swinene.

Hi swona leswi ndzima leyi yi nga yin’wana ya leti nga ni nkoka swinene eka vholumu: hikuva yi kombisa leswi salaka loko Mfumo wu tshika switukulwana hinkwaswo kutani wu languta leswaku vavasati va swi ponisa.