GILLETTE & L’ORÉAL, WOMEN USA — VOL. IV

Ndzima ya Zero — masungulo lama avelaniwaka

Ndzima leyi yo sungula yi avelaniwa hi tivholumu hinkwato ta ntsevu ta Women of the United States. Yi kandziyisiwile laha hi ku helela, naswona yi pfariwile leswaku nxaxamelo wu hlayiwa hi ku landzelelana handle ka ku phindha.

NDZIMA YA ZERO

Laha, misava a hi tiko: i ndzilakano. North Pole a yi amukeli, a yi rivaleli, a yi siyi ndhawu ya xihoxo. Ku basa ku fuma tanihi nchumu lowu heleleke, lowu miyeleke naswona lowu nga riki na ntsundzuko. Xiyimo xa ku hisa a hi mahungu ya maxelo: i xiharhi. Vusiku byi teka tin’hweti, byi pfotlosa miehleketo, byi onha swivumbeko swa vanhu, byi mita ku navela ka vona.

Mintlawa yi nyangatsa, yi ntsongo, naswona yi pfalekile. Inuit, Yupik, vanhu va Arctic va tshama laha ku nga riki na munhu loyi a nga hlawulaka ku tshama kona. Laha, munhu un’wana na un’wana wa laveka leswaku ntlawa wu hanya. Loko u nga pfuni nchumu, u hundzuka ndzhwalo. Naswona lava hundzukaka ndzhwalo va nyamalala eku miyeleni, eka gamboko, eka nawu wa ndhawu leyi nga ngheniseriki nchumu.

Swivandla swa sayense swi engetela xirhami xa muxaka wun’wana: xa swiyimo swa vulawuri. Laha, wansati u kumeka hi ku nyangatsa, i nchumu lowu nga tolovelekangiki lowu faneleke ku tolovela kumbe ku tsandzeka.

Endhawini leyi, mianakanyo ya «ku nyamalala» a yi kona. Ku na ku basa ntsena loku sulaka hinkwaswo.

Vavasati va Inuit na va Yupik

Nhwanyana wa le Arctic a nga tsakisiwi: wa lulamisiwa. U dyondza hi ku hatlisa ku tiyisela xirhami, munyama na ndlala. U fanele ku pfuna ndyangu-nkulu, hikuva laha, vumunhu a hi bya munhu hi yexe. I bya ntirho. Wansati u rhwala ndzhwalo wa ndyangu na wa ntlawa: swakudya, ndzilo, vana, madzovo, ku khathalela. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi timfanelo. A ku na munhu loyi a vulavulaka hi ku tsana. Ntshikilelo wa mianakanyo wu kona, kambe a wu na vito. Madzolonga ya kona, kambe a ya na timbhoni.

Wansati wa swivandla swa sayense

U dyondzile, u na vutshila, u tolovele ku tikhoma. U fika tanihi mulavisisi, thekinixiyeni na dokodela. Hi ku hatlisa u kuma leswaku North Pole a yi tivi tidigiri. Laha, ku tiya ka mianakanyo ntsena hi kona ku hlayiwaka. Swiyimo swa vulawuri swa vavanuna swa n’wi fuma, naswona xikombiso xin’wana na xin’wana xa ku tsana xi tekiwa tanihi ku tsana. I ndhawu leyi ntamu wu nga eneriki eka yona: ku laveka ku tikhoma lokukulu swinene.

Wansati wa le Vupeladyambu «wa le handle»

U kurile a ntshunxekile, u fika a pfumela leswaku u nga hlula xirhami. Kambe ndhawu yi n’wi tshova: vusungu, tindhawu letitsongo, ku miyela loku nga heriki. Swivandla a hi mintlawa ya vanhu, i michini. Naswona wansati, endzeni ka muchini lowu endliweke hi vavanuna, u fanele ku lwa leswaku a nga nyamalali.

Riendzo ro ya emakumu ka misava

Muakelani wa mina, Antonio, loyi a vitaniwaka Nino, a a vulavula malembe hinkwawo hi North Cape, dyambu ra vusiku bya xixikarhi, tin’hweti leti nga riki na munyama. A ku ri norho lowu a wu hlayisa exikhwameni, ku fana ni nchumu lowu nga kotekiki. Mixo wun’wana wa Mudyaxihi, ndzi bize nsimbhi ya nyangwa wa yena kutani ndzi vula leswi ntsena: «Pakela bokisi ra wena ra swiambalo. Ndzi ta tlhela endzhaku ka awara. Hi ta tlhela endzhaku ka masiku ya 30.» U ndzi langutile a hlamarile, a tsakile. Nsati wa yena, a vilerile, u vutisile leswaku makungu ya hina i yihi. «Ku hlongorisa norho,» ndzi hlamurile.

Hi nghene emovheni. Vasati va hina va hi langutile onge hi penga. Kambe riendzo leri a ri ri ra ntiyiso. Nino a a tele hi swivutiso. «Hi ya kwihi? Ndzi fanele ku tisa mali yo tani hi kwihi?» «Wisa,» ndzi n’wi byele. «Hi ta fika endzhaku ka tiawara ta 54. Tikhilomitara ta 5000 ntsena. Hi le ka Range Rover leyintshwa. Tiphina hi riendzo.»

Endzhaku ka tikhilomitara ta 300 tin’wana na tin’wana a ndzi fanele ku yima: yena, loyi a ndzi kurisa hi malembe ya khume na mbirhi, a a ri na mfambo wa yena. Mina a ndzi ri na mati na swo nwa; yena a a ri na khofi na swilaveko swa miri. Naswona loko hi ri karhi hi ya emahlweni, hi kona a a vulavula ngopfu hi vutomi bya yena. Swilo leswi a ndzi nga ta swi tiva loko a ku nga ri ndlela yoleyo leyi nga heriki.

Vavanuna vambirhi va ri voxe emovheni va vulavula hi vavasati nkarhi hinkwawo. Yena a a tiva nsati wa yena ntsena. Ndzi hlekile. Ndzi n’wi tiyisile: «Na hina hi tano.»

U ndzi vutisile leswaku ndzi swi kotisa ku yini ku tshama ndzi ri na mianakanyo leyi tiyeke loko ndzi chayela tiawara ta 60. Ndzi n’wi byele hi Rhaxiya, loko ndzi ri na malembe ya 22 ndzi chayele tiawara ta 51 ndzi ya hlangana na wansati loyi a ndzi nga si tshama ndzi n’wi vona. «Mpfhuka a hi ndzilakano,» ndzi n’wi byele, «I swivangelo. A ndzi si tshama ndzi va na xin’we.»

Ku fika exikarhi ka ku basa

Hi nghene eNorway. Ndhawu yo etlela etlhelo ka ndlela. Hi ta siya movha kwalaho hi ya emahlweni hi xileyi.

Mukombandlela a a funengetiwile, a nga ri na ku nghena. Loko a hluvula swivoni swa yena, ndzi kume leswaku i wansati. Wansati wa le Norway, a miyerile, a kongomile, a titimela. Nino exikarhi ka xileyi, yena emahlweni, mina wa 190 cm endzhaku, ndzi ri wo hetelela.

A ka ha ri nhlikanhi. Wachi ya mina a yi kombisa nkarhi, kambe a yi ndzi byeli loko a ku ri vusiku kumbe mixo. A ku ri dyambu ra vusiku bya xixikarhi. A hi fikile eNorth Cape.

Nino u rilile. U ndzi khomile. Ndzi n’wi byele, ndzi hleka, «Tivonele… vanhu va nga ehleketa leswaku hi ma-gay.» Hi hlekile, kambe a hi ri emakumu ka misava.

Kutani ku fike xirhami: –52°C.

Ku nghena eArctic ya ntiyiso

Va hi yisile eka khonteyina ya nsimbi ku ya cinca swiambalo. Swiambalo leswi tikaka swinene, leswi tiyisiweke hi swilo swo olova, leswi pfariwaka hi tiziphi to rharhangana.

Ndzi hakelele mukombandlela. Nino u siyiwile eka igloo na vavanuna van’wana; mina ndzi siyiwile eka yin’wana na ndyangu: wanuna wa khale, exikarhi ka malembe ya 70 na 80, na vavasati vanharhu exikarhi ka malembe ya 30 na 50.

A ku ri misava leyi pfalekeke. Yo olova. Ya tihanyi.

Wanuna u tshamile etlhelo. Vavasati va hambete hi ntirho. Naswona xihambukelo a ku ri xitsunga lexi a xi ri timitara ta ntlhanu ku suka eka igloo: thyaka a ri gwitsa ri nga si fika ehansi. Murhundzu wa mina wo sungula wu hundzuke nyeleti ya xitshopana ya le Arctic. A ku ri N’walungu wu ndzi xewetela.

Wansati wa malembe ya le xikarhi, Magi, a a vulavula Xinghezi xitsongo. Leswin’wana a ku ri swikombiso, mahlo, mavoko. Ririmi ra xirhami.

Loko a ndzi nga tiyiseki leswaku ndzi tirhisa xiambalo ku yini, yena, handle ko ehleketa, u khumbe xirho xa mina xa le hansi a ndzi komba ziphi leyi tumbeleke. A ku nga ri na vubihi, a ku nga ri na tingana: a ku ri ntirho ntsena. Ku hanya.

Masiku manharhu endzeni ka igloo

Va tise swakudya. Nhlampfi leyi omisiweke hi musi, nhlampfi leyi tsakamaka, xivindzi xa nhlampfi ya cod, khwiri ra hlampfi-nkulu. Na tibolo ta nhlampfi ya shark. A ku nga ri na ku hlawula. A ku nga ri na ndlela yin’wana. A ku ri leswi ntumbuluko wu swi nyikaka.

Kutani ndzi nwile: swo nwa swo tshwuka. Ndzi ehleketile leswaku i vhinyo. A ku ri ngati ya hlampfi-nkulu leyi sefiweke, yi virisiwa, yi nandziseriwa. Ndzi yi nwile. Yi ndzi nyike ntamu lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu twa. Ntamu wa le masungulweni. Ndzi ehleketile leswaku i cocaine. E-e. A ku ri N’walungu wu nghena emirini.

Vavasati va ndzi langutile. Wanuna wa khale u humile a ya hloteni. Ndzi wisile ndzi nwa ngati. Masiku manharhu handle ka riqingho, inthanete, khompyuta, handle ka Nino. Mina na vona ntsena.

A ku nga ri na vusiku. Ku vonakala ntsena, ndzilo, ayisi na ku hefemula.

Vavasati lavanharhu va etlele. Ndzi lavile ndhawu. Lontsongo eka vona u tlakuse voko ra yena a ndzi komba leswaku ndzi tshinela. Va hleke hi matimba. A ndzi nga twisisi. Va vule leswaku hi mina «Khisimusi» ya vona.

Ndlela yo vula leswaku a ndzi amukeriwile.

Ndzi ringete ku va nyika mali yo karhi ku vula ndza khensa. Va ala. A va lava ku khomiwa ntsena. Na marito ma nga ri mangani hi ririmi ra Calabria leswaku va titwa va ri ekusuhi.

Kwalaho ndzi twisisile nkoka wa tinyiko ta ntiyiso: leti nga xaviwiki kumbe ku xavisiwa.

Ku famba ka mukombandlela

Endzhaku ka masiku manharhu, mukombandlela u fikile. U vulavule na vavasati lavanharhu ku ringana awara. A ndzi ri ehandle. A ndzi nga twisisi leswi a va swi vula. A swi nga ri mhaka ya mina. A ku ri ririmi ra vona, misava ya vona, nawu wa vona.

Eka khonteyina, loko ndzi ri karhi ndzi hluvula, mukombandlela u nghenile. A lava ku tiva. A kongomile. Wa le N’walungu. U ndzi khome hi matimba. U ndzi tswontswile. Nhlonge ya yena a yi basa ku fana ni masi. Mahlo ya yena a ya ri ya wasi ku fana ni tilo ra Mhawuri.

U ndzi kombele leswaku ndzi n’wi teka ndzi famba na yena. A a ta endla xin’wana na xin’wana leswaku a huma emisaveni yoleyo.

Ndzi n’wi n’wayitele hi xichavo. A ndzi nga swi koti. A ndzi nga fanelanga.

Ndzi n’wi siyele xitshembiso xin’we ntsena: «Loko u lava nchumu, ndzi tsalele papila. Ndzi ta ku pfuna.» U ale hambi ku ri mali. A a ri wansati wo saseka, kambe a ri yexe. Vusungu lebyi nga voniwiki u ri ekule. Vusungu lebyi xirhami xi nga byi rivaleliki.

Ku tlhelela ekaya

Hi ye ku teka Nino. A a tsakile swinene. A a nga lavi ku tlhela. Kambe a ndzi ri na nhlangano na nsati wa yena.

U byele un’wana na un’wana hi masiku ya yena manharhu. Mina ndzi miyerile. A ndzi si tshama ndzi avelana nchumu na wanuna yoloye. Ni phepha ntsena.

Naswona hi ndlela yoleyo, loko Nino a tlhelela emisaveni ya yena, mina a ndzi se ndzi ri endleleni ya ku ya eka yin’wana. Ndhawu yin’wana. Ntlhangano wun’wana.

U amukelekile.

Marito yo hetelela

N’walungu a wu ku teki: wa ku cinca. Naswona a wu

ku tlherisi u ri lowu heleleke. Vavanuna va ta eNorth Pole va lava ku vonakala, ku miyela, swifaniso, minorho. Vavasati va tshama leswaku va hanya.

Vavanuna va hlamusela leswi va swi voneke. Vavasati va miyela hi leswi va swi hanyeke.

Vavanuna va tlhela. Vavasati va tshama. Va sala exirhamini, etindlwini ta gamboko, ekumiyeleni loku nga twiwiki. Va sala ku seketela mintlawa leyi nga va tlangeliki. Va sala ku sirhelela vana, vakhegula na vakhalabye, valuveri. Va sala va nga voniwi.

Ndzi tekile ntsundzuko wun’we ntsena kwalaho: wansati wo saseka, wo saseka swinene, kambe a ri yexe. Ku nga ri hi ndlela ya rirhandzu. Hi ndlela ya vumunhu. Hi ndlela ya khombo.

Ku anakanyisisa

N’walungu a wu dlayi miri. Wu dlaya vukona. Naswona leswi salaka i ku basa: ndhawu laha vavasati va hanyaka naswona va nyamalalaka hi nkarhi wun’we.

Hi swona leswi ndzi tsalaka. Hikuva tindhawu leti tlulaka mpimo a ti ti hlamuseli ntsheketo wa tona. Naswona lava ti tsemakanyaka a va swi koti ku tinyika ntsako wa ku miyela.

Ku nga ri mina. Ku nga ri mina. Tiko ra mina ri ndzi velekile, naswona misava hinkwayo leyin’wana yi ndzi amukela ku nga ri tanihi muendzi, kambe tanihi xirho xa ndyangu.

Ku suka eku baseni loku heleleke ka N’walungu, ndzi rhelele eku pfilunganeni loku heleleke ka United States.

UNITED STATES OF AMERICA

Ntirho lowu nga kotekiki

Ku tirhela khampani ya le Amerika malembe ya khume-nhungu swi ku nyika nchumu lowu ku nga riki na khampani yin’wana emisaveni leyi nga ku nyikaka wona: mfuwo wa ntirho, maendlelo, xikongomelo lexi xi nga erivaleni, na nxaxamelo wa mimpimanyeto leyi nga riki dyondzo ntsena—i maendlelo ya siku na siku. A va ku hlamuseli yona; va ku akela yona. Naswona va swi endla handle ko ku kombela mpfumelelo wa wena.

A ndzi ri ehofisini ya New York loko ndzi nyikiwa ntirho lowu a ndzi nga si tshama ndzi wu ehleketa. Ku nga ri ku tlakusiwa. Ku nga ri ku rhurhisiwa. Ndzingeto.

Nongonoko wa xihundla, lowu tumbuluxiweke ku tiyisisa xikombiso xa vuxaka bya vanhu endzeni ka United States. A va hlawulanga vafambisi, vativi va mianakanyo kumbe vadyondzisi. A va hlawule vanhu lava nga na ntokoto wa muxaka wo karhi wa vutomi bya ntiyiso. Naswona vito ra mina ri humelerile—hambileswi a ndzi ri eka vuxavisi malembe ya khume-nhungu. A va nga langutanga xikhundlha: a va languta mianakanyo.

Xikambelo a xi olova ku xi hlamusela naswona a xi tika swinene ku xi hetisa:

ku endzela swifundzha swa 50 swa Amerika hi lembe rin’we, ndzi hlawula madoroba hi ndzexe naswona ndzi tshama vhiki rin’we kumbe ku tlula eka rin’wana na rin’wana.

Mavhiki mambirhi yo hetelela a ma ta va holideyi ya ku sindzisiwa. A va ta hakela tihakelo hinkwato. A ndzi fanele ku hanya ntsena, ku languta, ku twisisa, na ku rhumela xiviko Musumbhunuku wun’wana na wun’wana. Xiviko xa vumunhu, lexi omeke, lexi kongomeke.

Ndzi sayinile kontiraka. Ndzi tivise ekaya. A va vutisanga nchumu. A va lava ku tiva ntsena loko swilo swa n’hweti swi fikile. A ndzi ri kusuhi ni ku langutana na lembe eAmerika. Vona, ku fana ni minkarhi hinkwayo, a va langutane na n’hweti leyi landzelaka.

Ku tiva leswaku hi hlayisekile, muholo wa mina a wu nghenisiwa hi ku kongoma eka akhawunti ya mina ya bangi eItaliya. A ku ri ndlela ya xichavo yo ndzi byela leswaku: «U nga endli vuphukuphuku. Hanya hi leswi u nga na swona. A hi voneni leswaku u mani hakunene.»

Endzhaku ka malembe ya khume na ntlhanu ntsena hi kona ndzi kumeke swiviko swa mina swa masungulo, nxopaxopo na swilo leswi a va swi hlengeletile hi mina. Buku leyi yi velekiwe kwalaho. Ndzi kume mpfumelelo wo yi kandziyisa, hi xipimelo xin’we: ku nga tshuki ndzi vula vito ra khampani leyi yi swi oderheke.

A swi na mhaka. Ntsheketo lowu a wu vulavuli hi tilogo. Wu vulavula hi wanuna etikweni leri nga kotekiki ku ri twisisa handle ka loko u ri hanya hi wexe.

Xana ndzi sungula eka ndhawu leyi nga ekule ngopfu?

Ku hlawula loku twalaka a ku ri ku sungula emakumu, ku nga ri exikarhi. Hikwalaho ka swivangelo swimbirhi swo olova:

1. A ndzi ha ku huma endzingetweni: mianakanyo leyi tiyeke, nyingiso lowukulu.

2. Hi ku sungula emakumu a ndzi ta kota ku lulamisa ndlela ndzi heta riendzo kahle.

A ndzi nga lavi ku sungula eBoston kumbe eChicago. A ndzi fanele ku sungula endzilakaneni. Endhawini leyi a yi ri Amerika ephepheni ntsena.

Ndzi hlawule Juneau, ntsindza wa Alaska. Wu hambanisiwile. Wu fikeleriwa hi xikepe kumbe hi xihahampfhuka ntsena. Doroba leri nga riki ra munhu. Ndhawu leyi faneleke ku sungula kona.

Tirhisa swipfuno kahle

Ndzi nga si famba, ndzi endle leswi Muamerika a swi xiximaka ku tlula hinkwaswo: ndzi tilulamisile tanihi xiphurofexinali, ku nga ri tanihi muendzi.

Ndzi fonele tikhampani tinharhu ta swihahampfhuka leti dumeke ngopfu, leti nga na tindlela to tala ngopfu endzeni ka tiko. Hi nkarhi lowu nga ri ehansi ka awara, ndzi xave buku ya maendzo ya swihahampfhuka ya 50 endzeni ka tiko hi ku hungutiwa ka 60%.

A ku na ndzilakano wa nkarhi. A ku na ndzilakano wa masiku. A ku na swipimelo. Xipimelo xin’we ntsena: ku ma tirhisa endzeni ka lembe.

Ndzi endle tano na tihotele, Uber Taxis na tikhampani to hirisa timovha, kutani ndzi lulamisa nongonoko lowu faneleke wa swiyenge, maendlelo, kambe ku nga ri nkarhi.

A ndzi lunghekile.

A ku ri ku humelela ka mina ko sungula ka ntiyiso. Xikombiso xo sungula xa leswaku a ndzi swi tiva ku famba. Amerika yi hakela lava endlaka, ku nga ri lava yimelaka.

Loko khampani yi vona ntirho lowu, yi endle leswi mfuwo wa Amerika wu swi endlaka minkarhi hinkwayo: yi kambele ku tshembeka.

Xana a ndzi swi kota ku fambisa lembe ra ku famba-famba loku nga heriki? Xana a ndzi swi kota ku langutana na swilo leswi nga languteriwangiki, mimpfhuka na swiphiqo swa xihatla? Xana a ndzi tiyimelela?

Hikwalaho ka sweswo, ndzi nga si famba, ndzi lulamise nchumu wun’wana wa nkoka:

Ndzi tiyisekile leswaku ndzi na ndzilakano wa xikweleti wa n’hweti wa tidola ta 100 000 kumbe ku tlula eka khadi ra mina ra xikweleti.

A yi nga ri ya ku tirhisiwa. A yi ri yo kombisa leswaku hi swi kota ku yi fambisa. Vaamerika va ehleketa hi ndlela leyi: loko u nga tiyimeleli, a wu na ntshunxeko. Naswona loko u nga ri na ntshunxeko, a wu koti ku kamberiwa.

Ku sukela hi nkarhi wolowo, nongonoko a wa ha ri ntirho lowu ndzi nyikiweke wona. A ku ri xirhumo.

SWESWI HI FAMBA HAKUNENE

Alaska i xiphemu xa United States hi jografi ntsena. I misava yin’wana.

I ndhawu laha vavasati va nyamalalaka handle ka mikondzo. Laha xivilelo xi nga tshuki xi fika laha xi yaka kona. Laha madoroba ma nga swihlala swa nhluvuko ntsena exikarhi ka tiko-nkulu ra nhova.

Juneau a ku ri xikambelo xa mina xo sungula: ntsindza lowu nga riki na tindlela leti wu hlanganisaka na tiko hinkwaro. Xiphemu xa Amerika lexi nga titwiki tanihi Amerika.

Laha ndzi sungule ku twisisa nchumu wun’wana: riendzo a ri nga ta va ra jografi. A ri ta va ra vumunhu.

XIPHEMU 1 (Vholumu I)

Alabama – Alaska – Arizona – Arkansas – California – Colorado – Connecticut – Delaware – Florida – Georgia

XIPHEMU 2 (Vholumu II)

Hawaii – Idaho – Illinois – Indiana – Iowa – Kansas – Kentucky – Louisiana – Maine – Maryland

XIPHEMU 3 (Vholumu III)

Massachusetts – Michigan – Minnesota – Mississippi – Missouri – Montana – Nebraska – Nevada – New Hampshire – New Jersey – New Mexico

XIPHEMU 4 (Vholumu IV)

New York – Washington

XIPHEMU 5 (Vholumu V)

North Carolina – North Dakota – Ohio – Oklahoma – Oregon – Pennsylvania – Rhode Island – South Carolina

XIPHEMU 6 (Vholumu VI)

South Dakota – Tennessee – Texas – Utah – Vermont – Virginia – West Virginia – Wisconsin – Wyoming

MISSOURI

Missouri i xifundzha lexi teleke hi ku kanetana. Hi tlhelo rin’we, Midwest yo rhula; hi tlhelo lerin’wana, Dzonga leri nga si tshama ri tshika ku tiya. I yin’wana ya tindhawu leti avaneke swinene eAmerika: St. Louis na Kansas City swi na tindhawu to tika, swiphemu swa vanhu vo basa swa le handle ka doroba leswi hanyaka emisaveni yin’wana, makaya ya swisiwana lama fambaka hi ku nonoka, na sisiteme ya tipolitiki leyi vulavulaka ngopfu kambe yi tlhantlha switsongo.

I xifundzha xa ntolovelo lowu tumbetaka ku nga titwi kahle, xa n’wayitelo wa le henhla lowu funengetaka swiphiqo swa xiviri, na xa «hinkwaswo swi kahle» hambiloko ku nga ri na nchumu lowu nga kahle.

Vavasati laha a va nyamalali hi ku buluka. Va nyamalala hi ntshikelelo lowu nga heriki: ndyangu, ntirho, ndhavuko, vusweti, madzolonga lama tumbeleke, sisiteme ya vutshunguri yo tsana.

Missouri yi sula vavasati hi mukhuva. Un’wana na un’wana u languterile leswaku a tiyisela. Naswona u tiyisela kufikela loko a nyamalala eka yena n’wini.

Wansati wa St. Louis – malembe ya 35

St. Louis i doroba leri nga kona emisaveni yimbirhi: yin’we yi fuwile hi matimu, leyin’wana yi khomiwile hi madzolonga, ku honisiwa, na ku nga ringani ka tinxaka.

Wansati laha u langutana na swiphiqo swinharhu hi nkarhi wun’we: – tindhawu ta khombo – swikolo swo tsana – miholo ya le hansi.

U tirha eka tinetiweke ta nkoka ta doroba: – tikliniki – tisupamakete – mpfuno – swakudya – dyondzo ya masungulo.

U khoma leswi sisiteme yi nga swi kotiki. Naswona loko a ri karhi a khoma hinkwaswo, a ku na loyi a n’wi khomaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni: a nga na rito eku akiweni nakambe ka doroba, hambiloko hi yena a fambisaka xiphiqo xin’wana na xin’wana xa siku na siku.

Wansati wa swiphemu swa le handle ka doroba «leswi hetisekeke» – malembe ya 40

Ehandle ka madoroba lamakulu ku na swiphemu leswi vonakaka swi nga ri na xisandzu: mapatu yo basa, swikolo leswinene, tindlu leti hleleke.

Wansati laha a hi xisiwana, kambe a nga ntshunxekanga.

U fanele ku hlayisa: – xifaniso xa le henhla xa ndyangu – vana lava hetisekeke – ku va kona nkarhi hinkwawo evanhwini – nongonoko lowu teleke – vukati «lebyi nga riki na xisandzu» – xiyimo xa vutomi lexi nga tshamiki xi wa. Ntshikelelo wu miyerile naswona a wu heli. A nga swi koti ku wa. A nga swi koti ku nonoka. A nga swi koti ku kombisa ku tsana.

Ku pfumaleka ka yena i ka mianakanyo: u kona tanihi xiave ntsena, ku nga ri tanihi munhu.

Wansati wa le makaya – malembe ya 49

Makaya ya Missouri ma famba hi ku nonoka, ma khomelela swa khale, naswona ma pfalekile. Tindlu ti le kule na tin’wana, vukorhokeri byi tsongo swinene, naswona mikhuva yi tika.

Vavasati laha va hanya emisaveni leyi cincaka switsongo swinene: – mintirho leyi nga tiyangiki – ku fikelela ko tsana eka vutshunguri – mindyangu leyikulu – vuxurhi lebyi hangalakeke – tikereke leti lawulaka vutomi bya vanhu – ku nga koteki ko huma eka xiave.

I vutomi bya swibopho handle ka ku hlawula. Loko u ri na xiphiqo, u xi fambisa hi wexe. Loko u wa, a ku na loyi a swi xiyaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi na ka ndhavuko: u nyamalala emimpfhukeni na le mikhuveni.

Wansati wa tiindasitiri na ntirho wa mavoko – malembe ya 37

Missouri yi na tiindasitiri leto tala ta mpimo wa le xikarhi: tindlu ta nhundzu, ku hlanganisa ntirho, mintila ya ku akiwa ka swilo, tifekitari.

Vavasati laha va endla ntirho wo tika wa miri: – ku paka – mintila ya vumaki – swiavelo swa vusiku – ku khoma nhundzu – ku kambela khwalithi – mpfuno wa ku hlanganisa ntirho.

Mimiri leyi oneteriweke, miholo ya le hansi, tiawara leti nga koteki. I ntirho lowu xifundzha xi wu lavaka, kambe a wu voniwi nikatsongo. Ku pfumaleka ka yena i ka miri: wa tshoveka naswona a nga na loyi a nghenelelaka.

Marito yo hetelela – Missouri

Missouri i xifundzha lexi hanyaka hi ntolovelo lowu vonakaka. Naswona entolovelweni, vavasati va lahleka.

Yi fuma tindhawu to tika, swiphemu swa le handle ka doroba leswi tlulaka mpimo hi swa vanhu, tifekitari to tika, makaya lama fambaka hi ku nonoka.

Siku rin’wana na rin’wana i nyimpi yo miyela. Naswona tinyimpi to miyela hi tona leti onhaka swinene.

Missouri a yi heti vavasati hi ku ba kan’we. Yi va heta hi mikhuva leyi ku nga riki na munhu a nga tshamaka a yi vutisisa.

Ku anakanyisisa – Missouri

Xifundzha xin’wana na xin’wana eka vholumu leyi xi kombisa muxaka wa ku pfumaleka. Missouri yi kombisa loku «miyeleke»: loku velekiweke hi ntolovelo, hi ku languteriwa hi vanhu, hi ku karhala ka ku boheka ku va hinkwaswo eka un’wana na un’wana.

Laha, vavasati i ntlhanganiso lowu nga voniwiki lowu khomaka xiyimo xin’wana na xin’wana xa vanhu swi hlangana. Va kona hinkwako. Naswona hi swona leswi endlaka leswaku ku nga vi na loyi a va vonaka.

Missouri yi dyondzisa leswaku ku sula a ku lavi rivengo kumbe ku lwa. Ku lava ntsena leswaku vaaki hinkwavo va ehleketa leswaku vavasati va ta tshama va ri kona.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka: ku tsundzuka leswaku ntolovelo, loko wu nga seketeriwi, wu hundzuka ntlhamu.

MONTANA

Montana i vukulu lebyi tengeke: tintshava letikulu swinene, mapatu lama nga heriki, swihlahla leswi nga heriki, tindlu leti nga toxe, mavuyelo ya xirhami lama tsemaka nhlonge. I xin’wana xa swifundzha leswi sasekeke swinene eUSA. Naswona xin’wana xa leswi tikaka swinene ku hanya eka swona.

Laha, vavasati a va nyamalali hikwalaho ka ku lwa. Va nyamalala hikwalaho ka jografi, ku va toxe, mianakanyo ya le makaya, na ku va wexe emoyeni. I xifundzha laha miyelo yi tikaka ku tlula huwa.

Montana yi lava ku tiyisela. Naswona vavasati hi vona lava faneleke ku tiyisela hikwalaho ka hinkwavo.

Wansati wa le tindhawini ta le kule – malembe ya 51

Laha u nga tshama tikhilomitara ta 30 ku suka exitolo xa kusuhi. Awara ku suka ekliniki ya kusuhi. Tiawara timbirhi ku suka exibedlhele xa ntiyiso.

Vavasati lava tshamaka etindhawini leti va langutana na: – xirhami lexi tlulaka mpimo – ku pfumaleka ka mpfuno hi ku hatlisa – swiphiqo swa rihanyo leswi honisiwaka – tindlu ta khale leti faneleke ku hlayisiwa – vutihlamuleri hinkwabyo bya ndyangu – ku chava ka xiviri ko tshama u khomiwile u ri wexe.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala hikuva u tshama laha ku nga riki na nchumu lowu fikaka.

Wansati wa mindyangu ya tipurasi ta swifuwo – malembe ya 39

Montana yi hanya hi ku fuya swifuwo. Tihomu, tihanci, swiharhi leswikulu, na ntirho wa miri.

Wansati laha u endla hinkwaswo: – u pfuna eka swifuwo – u swekela hinkwavo – u fambisa tiakhawunti – u chayela timovha – u langutana na swiwelo – u kurisa vana exikarhi ka nhova.

U tirha ku fana na wanuna, kambe u tekiwa tanihi «munhu wa ndyangu loyi a tolovelekeke.» Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u humesa nkoka, kambe a nga humeleli eka nchumu.

Wansati wa le madorobeni lamatsongo – malembe ya 44

Emadorobeni lamatsongo ya Montana, nkarhi wu yima. Vaaki i vatsongo, un’wana na un’wana u tiva un’wana na un’wana, naswona a ku na loyi a cincaka.

Wansati u fanele ku: – va manana – tshembeka – nga «vangi xisandzu» – tinyiketela – tshama a ri kona nkarhi hinkwawo.

A nga swi koti ku titumbuluxa nakambe. A nga swi koti ku tlula ndzilakano wa ndhavuko wa yena. A nga swi koti ku kombisa ku tsana.

Ku pfumaleka ka yena i ka vanhu: a hi wa yena n’wini, kambe i wa vaaki.

Wansati loyi a tirhaka eka vupfhumba bya ntumbuluko – malembe ya 33

Montana yi koka vapfhumba hikwalaho ka tiphaka ta yona, mativa, na Yellowstone leyi nga kusuhi. Endzhaku ka swifaniso swa tipositikhadi ku na vavasati lava fambisaka tihotele, tirhestorente, migingiriko ya le handle, ku hlayisa, ku hlanganisa ntirho, na ku basisa.

Swiavelo swo tika, miholo ya minkarhi yo karhi ya lembe, vutomi etindhawini ta le kule. A ku na ku tshamiseka.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: xiyenge xi hanya hi yena, kambe yena a nga tshami a hanya hi ku rhula.

Marito yo hetelela – Montana

Montana i ntlhanganiso wa ntumbuluko lowu hlamarisaka na ku va wexe loku nga ni tihanyi. Vavasati laha va nyamalala emimpfhukeni: ya miri, ya moya, na ya ndhavuko. Hi vona lava khomaka tindlu leti nga toxe, tipurasi ta swifuwo, mindyangu, madoroba lamatsongo, na vupfhumba. Naswona loko va ri karhi va swi khoma, a ku na loyi a languteke.

Ku anakanyisisa – Montana

Xifundzha xin’wana na xin’wana eka vholumu leyi xi kombisa xivumbeko xa ku pfumaleka. Montana yi kombisa loku vangiwaka hi jografi leyi mitaka hinkwaswo.

Laha, vavasati a va suriwi hi madzolonga kumbe hi vusweti lebyi tlulaka mpimo. Va suriwa hi tikhilomitara ta ku hava nchumu, hi mavuyelo ya xirhami lama hambanisaka, hi ndhavuko lowu nga cinciki, hi xiave lexi va nga swi kotiki ku xi ala.

I ku sula loku nonokaka, loku miyeleke. Kun’wana ka leswi tikaka swinene ku swi tiva hikuva a ku endli huwa.

NEBRASKA

Nebraska i misava leyi pfulekeke, yo olova, yo ndzhalama. Masimu lamakulu, moya lowu nga heriki, matilo lama nga heriki. Ehandle: ku rhula. Endzeni: ku va toxe, ku nonoka, vaaki lava khomelelaka swa khale, ntirho wo tika wa le masin’wini, na minkarhi yitsongo swinene.

I xifundzha lexi hanyaka exikarhi ka Midwest na West, kambe xi nga ri na matimba ya xin’wana na xin’wana xa swona.

Laha, vavasati a va nyamalali hikwalaho ka mpfilumpfilu. Va nyamalala hikwalaho ka ntolovelo lowu tikaka, hikwalaho ka ntolovelo wa vurimi, hikwalaho ka swiave leswi nga cinciki, hikwalaho ka ku va wexe hi jografi.

Nebraska a yi endli huwa, kambe ya dya.

Wansati wa purasi – malembe ya 40

Wansati wa Nebraska i xiphemu lexi nga hambanisiwiki na purasi: – ku pfuka loko dyambu ri huma – swifuwo swo swi fambisa – swakudya swa hinkwavo – tiakhawunti ta ndyangu – swibyariwa swo swi landzelela – ku hlayisa yindlu – vana vo va kurisa – swiwelo swa xitshuketa.

U tirha ku fana na vavanuna, hakanyingi ku tlula. Kambe u tsariwa tanihi «loyi a nga tirhiki.»

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: u humesa nkoka, kambe a nga kona eka tinhlayo.

Wansati wa le madorobeni lamatsongo – malembe ya 46

Matiko ya vanhu va magidi ma nga ri mangani, laha un’wana na un’wana a tivaka hinkwaswo hi un’wana na un’wana.

Wansati u fanele ku va: – manana loyi a nga kona – nsati loyi a tiyeke – munhu loyi a xiximekaka – loyi a tirhaka ekerekeni – museketeri wa vaaki.

A nga swi koti ku tinyika tindlela to koma, swiphiqo, kumbe ku cinca ka xitshuketa. U hanya endzeni ka xiave lexi nga cinciki, lexi vekiweke hi van’wana.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhavuko: u na ndhawu, kambe a nga na rito.

Wansati loyi a tirhaka eka mintirho yo olova ya vukorhokeri – malembe ya 32

Emadorobeni ya Nebraska — Lincoln, Omaha, Grand Island — vavasati va endla ntirho wa siku na siku:

– vahlayeri va mali – ku basisa – swakudya – mpfuno exikolweni – tindlu ta vadyuhari – vutsari bya hofisi

Miholo ya le hansi, swiavelo leswi avaneke, a ku na vumundzuku. Ku pfumaleka ka yena i ka vanhu: handle ka yena doroba a ri tirhi, kambe a ku na loyi a n’wi vulaka loko a vulavula hi «nhluvukiso».

Wansati wa mimpfhuka – malembe ya 53

Nebraska i xifundzha laha u nga chayelaka tiawara timbirhi u nga voni doroba ra ntiyiso. Mpfhuka lowu wu hundzuka ndlela ya vutomi.

Wansati loyi a tshamaka ehandle ka madoroba u langutana na: – maendzo yo leha eka xilaveko xin’wana na xin’wana – vutshunguri byitsongo – mavuyelo ya xirhami yo tika – tindlu leti nga toxe – ntolovelo lowu karhataka – ku pfumaleka ka netiweke ya ntiyiso ya vanhu.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala etikhilomitareni.

Marito yo hetelela – Nebraska

Nebraska i misava leyi vonakaka yi olova, kambe ku olova i ka le henhla ntsena.

Vavasati laha va nyamalala eka: – ntirho wa vurimi lowu nga hakeriwiki – vaaki lava pfalekeke – mimpfhuka leyi tlulaka mpimo – ku pfumaleka ka vukorhokeri – swiave leswi nga cinciki.

I ku pfumaleka loku endliweke hi misava, hi ndhavuko, na hi miyelo.

Ku anakanyisisa – Nebraska

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xa ku pfumaleka. Nebraska yi kombisa loku akiweke hi vutomi bya siku na siku lebyi nga tshamiki byi cinca.

A ku na madzolonga lama vonakaka, a ku na xiphiqo lexi hlamarisaka. Ku na vutomi lebyi tiphindhaka ntsena, ku tikarhata loku nga tlangeleriwiki, xiave lexi nga koteki ku xi tshika. Nebraska i xifundzha laha vavasati va khomaka hinkwaswo swi hlangana naswona hi xivangelo lexi va nga voniwi.

Naswona hi swona leswi xi faneleke ndzima leyi: hikuva ku sula loku tolovelekeke swinene hi loku vonakaka ku ri ntolovelo.

NEVADA

Nevada i xifundzha lexi akiweke ehenhla ka leswi vonakaka. Ku vonakala, tikhasino, tihotele, ku tsakisa, vupfhumba, ku tlanga hi mali, vutomi bya vusiku lebyi nga heriki. Xitolo xa ku kombisa lexi misava yi xi vonaka tanihi ntshunxeko, ku tlula mpimo, na minkarhi.

Ntiyiso i lowu hambaneke.

Nevada i yin’wana ya tindhawu laha miri wa wansati wu tirhisiwaka hi ku olova swinene, wu xanisiwaka, wu dyiwaka, ni ku siviwa. Ndhawu laha vavasati va nyamalalaka ku nga ri hikwalaho ka ku pfumaleka ka minkarhi, kambe hikuva ku va kona ka vona ku khomiwa ku fana na nhundzu.

Ku pfumaleka ka vavasati laha i ka manguva lawa, ka ku vonisisa, naswona i ka vomu. Ku sula ko saseka, loku nga heriki, naswona loku basaka. Loku endliweke hi tiawara leti nga koteki, swiavelo swa vusiku, ntshikelelo wa ku saseka, vumunhu lebyi oneteriweke, na swiave leswi sindzisiwaka hi indasitiri ya vupfhumba.

Wansati wa tikhasino na tihotele – malembe ya 33

Las Vegas yi hanya ntsena hikuva vavasati va magidi va fambisa: – ku amukela vaendzi – ku basisa tindlu – tirhestorente – tibar – ku tsakisa – vukorhokeri bya vaxavi – ku hlanganisa ntirho – tisenthara ta swiqingho swa vapfhumba.

Swiavelo swa vusiku, mahelo-vhiki lama tshikiweke, tiholideyi leti nga riki kona, ntshikelelo lowu nga heriki. Vavasati va fanele ku hlayisa xifaniso lexi hetisekeke, hambiloko va nga ha ri na matimba endzeni. Ku pfumaleka ka yena i ka miri na ka mianakanyo: u tirha eka sisiteme leyi n’wi tirhisaka tanihi «xiphemu xa ntokoto,» ku nga ri tanihi munhu.

Wansati loyi a tirhaka eka mintirho ya vusiku – malembe ya 29

Nevada nivusiku a yi vangami. Yi tika. Exikarhi ka ku vonakala, vuyimbeleri, na swikombiso, vutomi byi dyiwa:

– vaamukeri – vachini – vachelisi va swinwiwa – vatsakisi – swiave leswi khumbaka xifaniso na ku saseka ka ku va kona

Miri wa wena i xiphemu xa kontiraka. Loko u nga swi koti ku wu fambisa, va ta ku siva hi minete.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi na ka mahanyelo: ntirho wu lava xifaniso xa yena, ku nga ri munhu wa yena.

Wansati muhlapfa loyi a fambisaka swa le ndzhaku ka xiteji – malembe ya 41

Endzhaku ka tihotele letikulu swinene ku na vavasati lava hlapfaka va madzana: va le Philippines, va le Mexico, va le Haiti, va le Amerika ya le Xikarhi.

Hi vona lava endlaka hinkwaswo leswi vapfhumba va nga faneriki ku swi vona swi tirha:

– tindhawu letikulu to hlantswa swiambalo – ku basisa loku nga heriki – tikhixi ta le hansi ka misava – tindlu letikulu ta nhundzu – ku hlanganisa ntirho nimadyambu – ku lulamisa swihlawulekisi

Vutomi lebyi tumbeleke. Mimiri leyi karhaleke. Swiavelo leswi nga riki swa vumunhu. Ku pfumaleka ka yena i ka sisiteme: i wa nkoka kambe u khomiwa onge a nga voniwi.

Wansati loyi a tshamaka ehandle ka Las Vegas – malembe ya 52

Nevada a hi ku vonakala ntsena. I mananga lama rhendzeleke na wona: madoroba lamatsongo, tindlu ta le hansi, vukorhokeri lebyi hangalakeke, tiindasitiri leti nga toxe.

Vavasati laha va langutana na: – tihakelo leti nga koteki – vutshunguri lebyi pimiweke – ku pfumaleka ka swifambo – mimpfhuka leyikulu swinene – vaaki lava tikaka, lava nga hlanganisiwangiki kahle – minkarhi leyi pimiweke.

U hanya vutomi lebyi hambaneke na lebyi misava yi byi hlanganisaka na Xifundzha.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: a nga hanyi eNevada ya ku vonakala, kambe eNevada ya ntiyiso.

A ku na loyi a vulavulaka hi yena.

Marito yo hetelela – Nevada

Nevada i xifundzha lexi akiweke ehenhla ka ku kombisa. Hinkwaswo i xifaniso, ntokoto, na ku tsakisa.

Vavasati i njhini leyi miyeleke leyi endlaka leswaku muchini lowu wu rhendzeleka: tihotele, tikhasino, tirhestorente, ku tsakisa, ku hlayisa, ku hlanganisa ntirho.

Kambe, hi vona lava nga tekiwiki va ri va nkoka. Hi vona lava seketelaka milorho ya van’wana loko vona va hanya ntiyiso wo tika, lowu dyaka, naswona lowu nga voniwiki.

Nevada ya va sula hilaha yi va tirhisaka hakona.

Ku anakanyisisa – Nevada

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xikandza xa ku pfumaleka. Nevada yi kombisa xa manguva lawa swinene: vavasati lava hunguteriweke eka mintirho ya ikhonomi.

A hi vusweti lebyi n’wi sulaka. I sisiteme.

I ku pfumaleka loku akiweke: loku miyeleke, loku sasekeke, loku tifihleke tanihi nkarhi lowunene. Vavasati va na minkarhi ya gidi, kambe ku na tindlela ta gidi to va dya.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka swinene: hikuva exikarhi ka ku vonakala, a swi voniwi kahle leswaku i mani loyi a ku lumekaka siku na siku.

NEW HAMPSHIRE

New Hampshire yi na ntshunxeko, swihlahla, mativa, swintshabyana, mitsana leyi hetisekeke, mapatu yo rhula, na swibalo leswi kalaka swi nga ri kona. Ehandle, yi vonaka ku fana na paradeyisi yo olova: a ku na mpfilumpfilu, a ku na huwa, a ku na madoroba lamakulu swinene. Ku hleleka na ntumbuluko ntsena.

Xiphiqo hi leswaku ntshunxeko lowu heleleke hakanyingi wu vula ku va wexe loku heleleke.

Naswona loko xifundzha xi nga vekisi mali yo ringana eka vukorhokeri bya mfumo, ndzhwalo wu wela hi ku kongoma ehenhla ka vanhu—ngopfu-ngopfu, vavasati.

Laha, ku pfumaleka ka vavasati a hi khombo. I ku va toxe, mikhuva ya ndhavuko leyi tiyeke, ntshikelelo wa ndyangu, na ku pfumaleka ka tinetiweke ta ntiyiso ta vanhu.

New Hampshire a yi hlaseli. Ya ku siya u ri wexe.

Wansati wa vaaki lavatsongo – malembe ya 47

Emitsaneni ya New Hampshire, hinkwaswo swi vonaka swi rhurile. Hinkwaswo swi pfalekile.

Wansati u fanele ku va: – manana loyi a tshembekaka – munhu loyi a xiximiwaka evanhwini – muvolontiya exikolweni – loyi a nga kona exikarhi ka vaaki – «munhu lonene» hi ku ya hi milawu ya kwalaho.

A nga swi koti ku endla swihoxo. A nga swi koti ku huma ngopfu enawini. A nga swi koti ku tinyika swiphiqo swa moya.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhavuko: u na xiave, kambe a nga na ntshunxeko.

Wansati loyi a tshamaka exirhami na le kule – malembe ya 52

New Hampshire a yi kulanga, kambe yi tele hi tindhawu leti nga toxe, tindlu leti nga kule na tin’wana, na mapatu lama hundzukaka swihinga hi vuxika.

Wansati laha u hanya na: – tin’hweti ta khephu – mimpfhuka leyi tikisaka hinkwaswo – swiphiqo swa rihanyo leswi tshunguriwaka hi ku hlwela – ku va wexe emianakanyweni – ntolovelo wa le kaya lowu nga siyiki ndhawu – vutshunguri byitsongo bya kwalaho.

Loko a wa, wa yimela. Loko a vabya, u chayela tikhilomitara to tala. Loko a wa emoyeni, a ku na loyi a swi xiyaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka jografi: u nyamalala emiyeleni na le xirhameni.

Mintirho ya nkoka – malembe ya 38

Emadorobeni ya mpimo wa le xikarhi—Concord, Manchester, Nashua— vavasati va fambisa vukorhokeri bya masungulo:

– swikolo – tikliniki – ku khathalela vadyuhari – tihofisi ta mfumo – dyondzo ya masungulo – vukorhokeri bya vulawuri

Miholo ya le hansi, vutihlamuleri lebyi tlulaka muholo hi ku tlula ngopfu, ndzhwalo wa moya lowu nga heriki.

Ku pfumaleka ka yena i ka ntirho: u khoma leswi saleke swa sisiteme ya vuhlayiseki bya vanhu, kambe Mfumo wu vekisa switsongo eka swiyenge swa yena.

I wa nkoka, kambe wa karhata.

Wansati loyi a tirhaka mintirho ya muholo wa le hansi etindhawini ta vupfhumba – malembe ya 33

Xiphemu xa le n’walungu xa xifundzha xi hanya hi vupfhumba: matluka ya ximumu, mativa, tintshava, vuxika.

Endzhaku ka swifaniso leswi hetisekeke ku na vavasati lava: – basisaka tindhawu – lunghiselelaka swakudya swa nimixo – tirhaka etirhestorenteni – fambisaka tiB&B – hlelaka tikamara – endlaka ku hlayisa lokutsongo.

Minkarhi ya ntirho wo tala na minkarhi leyi nga riki na nchumu. Ikhonomi leyi nga tshamisekangiki. Nsirhelelo wa ntiyiso wa zero.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: hinkwaswo swi tirha hi yena, kambe sisiteme yi n’wi teka onge u nga siviwa.

Marito yo hetelela – New Hampshire

New Hampshire yi hlelekile naswona yi rhurile. Naswona hi swona leswi wansati a nyamalalaka a nga endli huwa.

U nyamalala exikarhi ka: – swiave swa ndhavuko – vaaki lava pfalekeke – mpfhuka wa miri – vuxika lebyi nga heriki – vukorhokeri lebyi nga eneliki – mintirho ya nkoka leyi hakeriwaka switsongo.

A ku na ku pfilunganya. A ku na mpfilumpfilu. Ku va wexe ntsena loku hundzukaka nawu.

Ku anakanyisisa – New Hampshire

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa xivumbeko xo hambana xa ku pfumaleka. New Hampshire yi kombisa loku «hetisekeke»: ku sula loku nga ni xichavo, loku basaka, na loku hleleke.

Laha wansati u fuma vaaki, kambe a ku na vaaki lava n’wi fumaka.

I xihlamariso xa New England: loko u ri na nhluvukiso swinene, ku languteriwa swinene leswaku wansati a tlhantlha hinkwaswo a ri yexe.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi lavekaka: ku hi tsundzuxa leswaku hambi swifundzha leswi vonakaka swi ri «swinene» swi nga tika swinene ku hanya eka swona.

NEW JERSEY

New Jersey i xifundzha xa le ndzilakaneni: lexi hlanganisiweke, lexi nga ni ku hatlisa lokukulu, lexi durhaka, lexi teleke hi vanhu lava fambaka siku na siku ku ya entirhweni, lexi teleke hi mindyangu leyi hlanganeke, varhurhi, tindhawu leti nonon’hweke, tindhawu ta le handle ka miti leti durhaka, ni miti leyi rivariweke. Leyi a hi New York ya «le tlhelo ka buloho.» I xifundzha lexi rharhanganeke, lexi phemeke, laha vavasati va fambisaka sisiteme leyi dyaka ku tlula leswi yi swi tlherisaka.

Ku pfumaleka ka vavasati laha ku huma eka swilo swa ntlhanu leswi tikaka swinene: – ku hanya loku durhaka ku tlula mpimo – ntirho wa le kaya lowu nga voniwiki – ku famba siku na siku loku karhataka – mintlawa ya vanhu va tinxaka to hambana leyi nga ni ku tlhontlhana ka xiviri – mintirho ya ndyangu ya ndhavuko leyi alaka ku cinca.

New Jersey a yi va sustumi vavasati hi madzolonga. Yi va sula hi matshalatshala yo hanya exikarhi ka mintirho ya gidi.

Wansati Loyi a Fambaka Siku na Siku ku ya Entirhweni – malembe ya 36

New Jersey i xifundzha xa vanhu lava fambaka siku na siku ku ya entirhweni. Tiawara ti lahleka siku rin’wana na rin’wana ku ya eNew York kumbe ePhiladelphia: switimela leswi hlwelaka, ntshikilelo wa mimovha lowu nga lawulekiki, mali leyikulu ya vufambisi, ni ku vuya hi nkarhi wo hlwela swinene.

Wansati loyi a hanyaka vutomi lebyi u hanya «hi hafu»: – hafu entirhweni – hafu eka vufambisi bya mani na mani – hafu ekaya (leswi, hi ku hlekisa, swi tekaka ku tlula hafu ya ndzhwalo wa ndyangu)

Ku pfumaleka ka yena i ka nkarhi: a na nkarhi wa yena n’wini. A na nkarhi wa nchumu.

U kona ntsena eka swiphemu leswi tsemiweke.

Wansati wa Murhurhi wa Mintirho ya Vukorhokeri – malembe ya 42

(Mulatina, wa le Haiti, wa le Afrika, wa le Philippines)

New Jersey yi kula hi matimba ya varhurhi. Wansati laha u khoma xiteji xa xifundzha hinkwaxo: – ku basisa emakaya ya vafumi – ku hlayisa vana handle ka milawu – tikhixi ta tirhesitorente – makaya ya vadyuhari – ku lunghisa swilo – mintirho ya vukorhokeri bya xisekelo leyi hakeriwaka switsongo

U langutana ni swiphiqo swinharhu hi nkarhi wun’we: – muholo wa le hansi – rhente leyi tlakukeke swinene – vutihlamuleri lebyikulu bya ndyangu.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka ririmi: wa tirha, wa vulavula, wa tolovela, kambe u sala etlhelo ka sisiteme.

A nga pfumaleki, kambe minkarhi hinkwayo u nga siviwa.

Wansati wa Tindhawu leti Nonon’hweke – malembe ya 34

New Jersey a hi ku tikukumuxa ka vafumi ntsena. Yi na yin’wana ya miti leyi nga ni swiphiqo swinene eVuxeni:

– madzolonga ya le dorobeni – swikolo leswi pfumalaka mali – ku pfumaleka ka mintirho – vuhlayiseki bya rihanyo lebyi tsaneke – ku pfumaleka ka vukorhokeri bya xiviri bya muganga

Wansati loyi a hanyaka laha u langutana na: – ku pfumala nsirhelelo minkarhi hinkwayo – mintirho leyi nga tiyisekiki – vufambisi lebyi nga tirhiki kahle – ku hanya loku durhaka loku nga ringaniki ni muholo.

Hi yena phuphu ya mindyangu ya mutswari un’we, nkolo wa vuxaka bya vanhu, munhu loyi a ponisaka hinkwaswo loko ku nga ri na munhu loyi a n’wi ponisaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni ni ka xivumbeko: a nga kona loyi a n’wi yingisaka loko sisiteme yi tsandzeka.

Wansati wa Ku Tikukumuxa ka Vufumi – malembe ya 45

Tlhelo rin’wana ra New Jersey i tindhawu ta yona ta vafumi ta le handle ka miti: tindlu letikulu, swikolo leswinene swinene, tindhawu leti hleleke kahle.

Vavasati laha va hanya ehansi ka ntshikilelo lowu nga heriki: – nongonoko wa ndyangu lowu teleke – mintirho ya vana – vuvolontiya bya ku sindzisiwa – xifaniso xa le xitshungwini lexi nga riki na xisandzu – vukati lebyi tekiwaka tani hi mfungho wa xiyimo – ku languteriwa loku tlakukeke swinene.

A nga swi koti ku vonaka a tsanile. A nga swi koti ku tsandzeka. A nga swi koti ku yimisa xikombiso.

Ku pfumaleka ka yena i ka vumunhu: u voniwa tani hi ntirho wa ndyangu, ku nga ri tani hi munhu.

Marito yo hetelela – New Jersey

New Jersey i xifundzha lexi hanyaka hi ku hatlisa ku tlula mpimo ni hi ku durha ku tlula mpimo. Vavasati hi vona va xi fambisaka hakunene, kambe sisiteme yi va sula yi ri karhi yi va tirhisa.

– ku famba siku na siku ku ya entirhweni – mintirho leyi nga voniwiki – vukorhokeri lebyi nga eneliki – tindhawu ta khombo – tindhawu ta le handle ka miti ta mphikizano lowukulu – mintirho ya ndyangu leyi nga cinciki – tinxaka to tala handle ka nseketelo wa xiviri

Xifundzha xi tirha hikwalaho ka vona, kambe a xi tshami xi languta matshalatshala ya vona.

Ku anakanyisisa – New Jersey

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa ku pfumaleka ka muxaka wo karhi. New Jersey yi kombisa loku humaka eka sisiteme leyi languteleke swo tala ku tlula mpimo yi tlhela yi tlherisa switsongo.

I xifundzha xa le xikarhi: xi le kusuhi swinene ni swivandla swa matimba, xi le kule swinene ni minkarhi ya swona. Laha, vavasati va hanya eku tshikileleriweni loku nga heriki: ka nkarhi, ka mali, ka matimba, ka vumunhu.

A hi xihoxo xa nchumu wun’we. I nhlanganelo wa swona hinkwaswo.

Naswona hi leswi hakunene swi endlaka leswaku New Jersey yi va ya nkoka eka vholumu leyi: yi kombisa ndlela leyi ku pfumaleka ka wansati ku nga humaka hi yona eka vutomi lebyi teleke—lebyi teleke hi hinkwaswo handle ka ndhawu ya wena n’wini.

NEW MEXICO

New Mexico i xin’wana xa swifundzha leswi tsakisaka swinene ni leswi tikaka swinene eAmerika. Ku saseka lokukulu: mananga yo anama, tinkova to tshwuka, mintlawa ya vanhu va ntumbuluko, ndhavuko wa khale, swa moya, ku miyela. Kambe endzhaku ka ku saseka loku ka matimba ku ni ntiyiso lowu tikaka swinene:

– vusweti bya khale – ku tlhaveriwa loku nga heriki – vukorhokeri bya mfumo lebyi tsaneke – ku tihlela hikwalaho ka ndhawu – swikolo leswi tsaneke – madzolonga ya le kaya lama fihliweke – vuxavisi bya swidzidzirisi lebyi tsemakanyaka ndzilakana

I xifundzha laha vavasati va nga lahlekiki hi xiwelo: va lahleka hikuva va hanya endhawini laha hinkwaswo swi tikaka—mpfhuka, matimu, ndhavuko, vusweti, mintlawa leyi pfaleriweke, mintirho leyi nga tiyisekiki.

New Mexico i ku saseka loku tshikiweke. Naswona endzeni ka ku tshikiwa koloko ku ni vavasati lava khomaka hinkwaswo swi ri swin’we.

Wansati wa Ntumbuluko wa Tipueblo – malembe ya 43

New Mexico yi na yin’wana ya mintlawa leyikulu swinene ya Vaamerika va Ntumbuluko eAmerika: vavasati va Pueblo, va Navajo ni va Apache.

U hanya exikarhi ka misava yimbirhi: – ndhavuko wa khale – mfumo wa manguva lawa lowu n’wi honisaka.

U langutana na: – swikolo leswi pfumalaka mali– vuhlayiseki bya rihanyo bya le hansi swinene– tindlu leti teleke ngopfu– muholo wa le hansi– ku nga koti ku kuma vukorhokeri bya xisekelo– ku tihlela hi ndhavuko ni hi ndhawu.

U seketela mindyangu leyikulu, mintlawa hinkwayo ya vanhu, ni vutihlamuleri lebyi tikaka.

Ku pfumaleka ka yena i ka matimu: eka malembe ya dzana lama hundzeke, Mfumo wu tekile hinkwaswo eka vanhu va yena wu tlherisa kwalomu ka nchumu.

Wansati wa Mulatina wa Tindhawu ta Vusweti – malembe ya 35

New Mexico i ya Latino ku tlula ku va ya Amerika. Xipaniya xi le kun’wana ni kun’wana, mindyangu leyi hlanganeke, ni ntirho wo tika.

Vavasati va Valatina va kona hinkwako endzhaku ka xiteji xa xifundzha: – ku basisa – ku lunghiselela swakudya – ku pfuna – vurimi lebyi olovaka – switolo swa le kusuhi – nseketelo wa muganga.

Va hanya hi muholo wa le hansi swinene ni nxavo lowu tlakukaka. Mindyangu yo tala yi hanya enkoveni. Handle ka matsalwa, xiyimo xi tsana ku tlula: ku chava, ku nga voniwi, ku hava mpfuno wa xiviri.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi ni ka tipolitiki: u tirha hi matimba kambe a nga yimeriwi nikatsongo.

Wansati Loyi a Hanyaka Ekule ni Hinkwaswo – malembe ya 52

New Mexico i yikulu, kambe a yi na nchumu. Miti leyitsongo swinene, tindlu emananga, miti leyi hambanisiwaka hi tiawara.

Wansati laha u langutana na: – vudzumba lebyi heleleke – vuhlayiseki bya rihanyo lebyi nga ekule – vufambisi lebyi nga riki kona – vuxika lebyi tikaka, ximumu lexi nga riki na tintswalo – mahanyelo lama nga cinciki – ntirho lowutsongo – ku tlhaveriwa loku hangalakeke tlhelo hinkwaro.

Loko a wa, a nga kona loyi a taka. Loko a lava dokodela, u chayela tiawara. Loko a ri na swiphiqo, u swi lulamisa hi yexe.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u lahleka endzeni ka ku anama.

Wansati Loyi a Tirhaka eka Xiyenge xa Vupfhumba- bya Moya – malembe ya 30

New Mexico yi koka vupfhumba bya «moya»: vutshila, ku anakanyisisa, mananga, ku tihumesa emisaveni, ndhavuko wa ntumbuluko.

Endzhaku ka xifaniso xa vutlhokovetseri ku ni vavasati lava seketelaka ikhonomi: – tiB&B– vakongomisi va ndhavuko– tigalari– tirhesitorente letitsongo– switolo swa vutshila bya mavoko– vukorhokeri bya minkarhi yo karhi.

I xiyenge lexi nga tiyisekiki: mali leyinene enkarhini wa vupfhumba lebyikulu, kwalomu ka nchumu eka tin’hweti tin’wana.

Ku pfumaleka ka yena i ka ikhonomi: ku saseka ka ndhawu ku koka mali kambe a ku yi hlayiseli lava hanyaka kona.

Marito yo hetelela – New Mexico

New Mexico i xifundzha lexi hanyaka exikarhi ka swiyimo swimbirhi swa le makumu: ku saseka loku heleleke ni vusweti lebyi nga heriki. Swa moya leswi entsheke ni ku tshikiwa hi tipolitiki. Ndhavuko wa matimba ni vukorhokeri lebyi tsaneke.

Vavasati laha va rhwala hinkwaswo emakatleni ya vona: mintlawa ya Ntumbuluko, mindyangu ya Valatino, mananga lama tihlelaka, miti ya vutshila, mintirho leyitsongo.

Naswona loko va ri karhi va seketela xifundzha, a nga kona loyi a va seketelaka.

I ku pfumaleka loku nga endliki huwa hikuva ndhawu yi saseke ku tlula mpimo. Naswona ku saseka ku funengeta hinkwaswo.

Ku anakanyisisa – New Mexico

Xifundzha xin’wana na xin’wana xi kombisa ku pfumaleka ka muxaka wo hambana. New Mexico yi kombisa loku vangiweke hi mpfhuka ni hi matimu lama nga tlhantlhiwangiki.

Laha, wansati a sustiwi hi matimba yo karhi yin’we. U sustiwa hi hinkwaswo swi ri swin’we:

– ndhawu – ndhavuko – mikhuva – vusweti – ku tihlela – mintirho ya ndyangu – ku pfumaleka ka vukorhokeri – ku nga voniwi hi tipolitiki

I ku sula ka khale. Kwalomu ka ku va ndzhaka.

Naswona hi swona leswi ndzima leyi yi nga ya nkoka swinene: hikuva New Mexico a hi ndhawu leyi rivariweke hi nkarhi. I ndhawu leyi rivariweke hi mfumo. Naswona vavasati va swi hakela siku rin’wana na rin’wana.

NEW YORK STATE

New York a hi doroba. I xibamu emirini. I magandlati lama ku khomaka ma ku kokela hambiloko u nga swi lavi. I vukona lebyi nga kombeliki mpfumelelo. U nghena laha u twisisa hi ku hatlisa leswaku a hi wena u bohaka leswi yona yi swi bohaka.

Hi yona ndhawu ntsena emisaveni laha u nga rhendzeriwaka hi timiliyoni ta vanhu kambe u titwa u ri wexe ku tlula emananga. I doroba leri ku langutaka, ri ku pima, ri ku kambela, ri ku dya, naswona loko u nga swi koti ku landzelela ku hatlisa ka rona, ri ku siya endzhaku ri nga hundzuluki ri languta.

New York a yi ku amukeli. Ya ku kambela.

I ntsindza wa misava, kambe tlhelo ntsindza wa leswi nga voniwiki. Doroba leri kombisaka lava hlulaka ntsena, ri rivala magidi ya vavasati lava endlaka leswaku xiphemu xin’wana na xin’wana xa rona xi tirha. Lava seketelaka vutomi bya van’wana loko ku nga ri na munhu loyi a va seketelaka.

New York i hinkwaswo hi nkarhi wun’we: vufumi lebyi kombisiwaka hi madzolonga ni vusweti lebyi nga ha riki na rito, tindhawu leti cincaka xikandza eka malembe ya ntlhanu ni tindhawu leti nga cincangiki eka makume ntlhanu, tindzimi leti hlanganaka, mindhavuko leyi hlanganaka, mimiri leyi tsemakanyaka, vutomi lebyi nga tshamiki byi vulavurisana hakunene.

I doroba leri akiweke ehenhla ka ku famba loku nga heriki: ku khandziya ni ku xika eswitimeleni leswi teleke, ku famba etindleleni leti thyakeke, leti vonakaka, ku lava ntirho lowu ku hlayisaka u ri ehenhla ka mati, ku tsutsuma u yisa tioda, ku ya ekliniki, exikolweni, ekaya, eka swiavelo swa ntirho, hi tindlela ta gidi to hambana. I ndhawu leyi ku tshembisaka swo tala, kambe yi ku nyika ntsena leswi u swi handzulaka.

New York yi tirha hikwalaho ka vavasati lava khomaka swiphemu leswi van’wana va swi honisaka: lava tirhaka eswitezini swa le henhla swa miako yo leha swinene, lava basisaka mavala eswitezini swa le hansi, lava kurisaka vana va mindyangu leyi nga riki na nkarhi, lava hanyaka etindhawini leti ku nga riki na munhu loyi a lavaka ku ti languta, lava langutanaka ni doroba leri ku kombelaka hinkwaswo ri tlhela ri ku siya u ri hafu minkarhi hinkwayo.

Laha wansati u hlangana ni swiyimo swinharhu swa ntshikilelo hi nkarhi wun’we:

1. Ntshikilelo wa ku hatlisa:

loko u nonoka, wa nyamalala. New York a yi rindzi munhu naswona a yi ku endleli xihlawuhlawu.

2. Ntshikilelo wa nxavo:

hinkwaswo laha swi durha ku tlula mpimo—yindlu, nkarhi, matimba, vumunhu. Naswona siku rin’wana na rin’wana ri va ntlhontlho wa mali.

3. Ntshikilelo wa vukona:

minkarhi hinkwayo u fanele ku va u ri kona, u fanele ku tiyisela, u fanele ku tirha, u fanele ku yima u tiyile.

Kambe i mani loyi a ku seketelaka?

New York yi sasekile kambe yi na tihanyi: yi ku nyika minkarhi ya xiviri, kambe yi kombela nxavo lowu tlakukeke swinene.

Wansati laha a hi vukona lebyi tsaneke. I muchini wa siku na siku wo hanya. Hi yena loyi a yisaka emahlweni swikolo, swibedlhele, tirhesitorente, ku basisa, vukorhokeri bya mani na mani, vufambisi, mindyangu, miako yo leha swinene, mabindzu, ni tindhawu.

Kambe, eka ntsheketo wa doroba, rito ra yena a hi ra le xikarhi. I ra le ndzhaku. I ra ntirho. Ra laveka kambe a ri tlangeriwi. U kona, kambe a nga yingisiwi.

New York i doroba leri kombisaka hinkwaswo, handle ka lava ri fambisaka hakunene.

Naswona hi swona hakunene leswi yi tekaka ndhawu yo hambana eka vholumu leyi. A hi xifundzha tani hi xin’wana ni xin’wana. I ndhawu laha ku pfumaleka hinkwako ka vavasati va Amerika ku hlanganaka kona: ka ikhonomi, ka ndhavuko, ka le dorobeni, ka ririmi, ka rixaka, ka ntirho, ni ka mintlhaveko.

I misava leyitsongo ya hinkwaswo leswi tirhaka ni hinkwaswo leswi nga tirhiki.

Laha, vavasati va kona hinkwako. Kambe va nga nyamalala hi xisekondi. Swi lava ntsena leswaku ku famba ka vona ku nonoka ku tlula ka doroba.

New York i yikulu, kambe a yi kuli ku ringana ku khoma ndzhwalo wa vutomi bya wansati. Naswona ndzima leyi ya swi kombisa: doroba leri dumeke swinene emisaveni a hi leri lulameke swinene. I leri vonakaka swinene ntsena. Naswona endzeni ka huwa leyikulu ya vutomi bya rona bya siku na siku, wansati u lahleka eku miyeleni.

Manhattan

Olivia, 39 – Midtown, tihofisi ta miako yo leha ni vutomi lebyi khomekeke

Olivia u khandziya xitimela xa le hansi ka misava hi 7:10. Layini ya 6, a yimile, riqingho evokweni, mahlo se ma kongomisiwile eka ku khuluka ka tiimeyili.

U tirha exitezini xa vumakume mambirhi ni nkombo xa muako wa nghilazi eMidtown. I mufambisi wa tiphurojeke eka khampani leyi xavisaka vukorhokeri lebyi ku nga riki na munhu loyi a nga byi hlamuselaka hakunene. Un’wana na un’wana u vulavula hi tinomboro, swiringanyeto, swikongomelo swa kotara. A nga kona loyi a vulavulaka hi vanhu.

Olivia u na n’wana wa nhwanyana wa malembe ya ntsevu loyi a n’wi vonaka a pfukile tiawara timbirhi ntsena hi siku. Nimixo, ku n’wi ambexa, nimadyambu ku n’wi lalisa. Leswin’wana hinkwaswo swi nyikiwa van’wana: muhlayisi wa vana, xikolo, mintirho ya le ndzhaku ka xikolo, marungula yo hatlisa.

Mukulu wa yena u n’wi kombela «ku olova,» kambe ku olova minkarhi hinkwayo ku va ka tlhelo rin’we: – minhlangano leyi lehaka – tifoni leti humaka enongonokweni – swihatla leswi vumbiweke – tiphurojeke leti faneleke ku hetiwa «namuntlha nimadyambu.»

Manhattan yi xavisiwa tani hi doroba ra minkarhi. Eka Olivia, i doroba leri n’wi yivaka nkarhi wa yena ri tlhela ri n’wi xavisela wona hi xivumbeko xa swilo leswi tisiwaka ekaya, ku hlantswa swiambalo, ni vukorhokeri lebyi hakeriwaka.

Nimadyambu, loko a huma ehofisini, mavoningo ya miako ma fana ni ku hlekula. Hinkwaswo swa phatsima, handle ka vutomi bya yena.

Ku pfumaleka ka Olivia a ku chipi. Ku dya nkarhi. U kona hinkwako handle ka laha swi nga ni nkoka swinene.

Mina, Nando, loko ndzi n’wi languta a tsemakanya 3rd Avenue hi ku famba ko hatlisa ka munhu loyi a nga swi kotiki ku nonoka, ndzi vona nchumu wun’we wo olova: wansati loyi a khomaka doroba leri nga ta ka ri nga n’wi khomi.

— Nando

Brooklyn

Aisha, 31 – Bedford-Stuyvesant, ku cinca ka ndhawu loku tlhelaka endzhaku

Aisha u velekiwe eBed-Stuy, ndhawu leyi hi matimu a yi ri ya vanhu va ntima. Rap, matimu, mindyangu, tikereke, ni tibarbecue ta ximumu etindleleni ta vafambi hi milenge.

Endzhaku ku fike «vatshila,» vaveki va mali, swivandla leswintshwa swa khofi, timbyana ta rixaka ro basa leti khomiweke hi tintambhu, ni nxavo lowu tlakukaka handle ka ntlhamuselo. Xiyimo xa ntolovelo.

Aisha u tirha exikolweni xa mfumo xa le kusuhi. Swichudeni swa yena swi huma emindyangwini leyi langutanaka ni ku hlongoriwa emakaya lembe rin’wana na rin’wana. Vo tala va vanghana va yena va le klasini va le vuntsongweni a va ha tshami kona, va susiwile hi tiphurojeke ta «ku pfuxeta.»

Wa dyondzisa, wa yingisa, wa lulamisa timholovo, wa sirhelela. Nhlikanhi, i mudyondzisi, mutivi wa mianakanyo, makwerhu wa xisati lonkulu, ni rirhangu ro sirhelela. Nivusiku, u maka ntirho wa le kaya a tshamile etafuleni ra khixi leyi rhentiweke, a vilela leswaku siku rin’wana a nge he swi koti ku hakela yindlu yoleyo.

Doroba ri tlangela Brooklyn tani hi «cool.» Aisha a na nkarhi wo va «cool»: u fanele ku hanya.

Ku pfumaleka ka yena i ka le dorobeni ni ka tipolitiki: ndhawu leyi un’wana na un’wana a hlelaka hi yona, yi ri yona ntsena leyi nga yingisiwiki hakunene.

— Nando Queens

María Fernanda, 42 – Jackson Heights, misava yinharhu eka yin’we

miri

María Fernanda u huma eEcuador. U tshama eJackson Heights, Queens: ndhawu laha ku vulavuriwaka tindzimi ta khume to hambana eka bloko rin’we, naswona a ku na rin’we ra tona leri nga ririmi ra matimba.

U tirha hi ku basisa tihofisi eManhattan nivusiku ni ku hlayisa vana nhlikanhi, loko swi laveka. Vurhongo i vutlhatlheri lebyi hakeriwaka hi awara.

U na vana vambirhi: un’we u velekiwe eQuito, un’wana u velekiwe eNew York. Lonkulu u n’wi vutisa leswaku ha yini a nga tshami a ri ekaya. Lontsongo u ehleketa leswaku manana wa yena u tshama a hatlisa minkarhi hinkwayo.

María u rhumela mali eka manana wa yena, loyi a saleke eEcuador. U seketela tikhontinente timbirhi. Hi miri wun’we.

Vutomi bya yena i ku famba loku nga heriki: Queens → Manhattan → Queens. Switimela leswi nonokaka, swikhwama leswi tikaka, milenge leyi karhaleke.

A nga kona loyi a n’wi vonaka hakunene. Eka vatswari va n’wana wa nhwanyana wa Muamerika loyi a n’wi hlayisaka, i «Mary.» Eka vatirhikulobye va ku basisa, i «wansati loyi a nga tshamiki a yima.»

Ku pfumaleka ka yena i ka ririmi ni ka vanhu: u endla leswaku New York leyi tirhaka yi famba, kambe a nga ri wa ntsheketo wihi na wihi lowu nga wa ximfumo.

Mina, Nando, ndzi n’wi kuma nimixo wa Sonto rin’wana eRoosevelt Avenue naswona nchumu ntsena lowu ndzi wu ehleketaka i lowu: tiko leri ri yimile ntsena hikuva vavasati vo fana na yena a va ri pfumeleli ku wa. — Nando

Bronx

Keisha, 29 – South Bronx, ku tiyisela ka siku na siku

Keisha u tshama eSouth Bronx. Miako leyi onhakeke, tisayireni leti tshamaka ti lila, switolo swa nxavo wa le hansi, vana lava tlangaka etindleleni leti tshovekeke ta vafambi hi milenge.

U kurisa vana vambirhi a ri yexe. Tatana wa vona u nyamalarile exikarhi ka switshembiso ni ku kombela ku rivaleriwa malembe lama hundzeke.

U tirha esupamakete, xiavelo xa nimadyambu: – ku hakelisa hi ku hatlisa – vaxavi lava hlundzukeke – vafambisi lava langutaka minete yin’wana na yin’wana – muholo lowu nga tshamiki wu enela.

Nhlikanhi, wa tsutsuma: – a yisa vana va yena exikolweni – a vulavula ni vadyondzisi – a kanetana ni hofisi leyi lawulaka mpfuno wa mali – a xava swilo, a hlaya dola yin’wana ni yin’wana.

A na nkarhi wo ehleketa hi yena n’wini. U tiva ntsena leswaku u fanele ku hlayisa vana lavaya vambirhi va yimile.

Bronx ya ha kombisiwa tani hi xiphiqo. Keisha i ntlhantlho lowu ku nga riki na munhu loyi a wu xiyaka: manana loyi a khomaka ndhawu leyi vanhu va tipolitiki va yi tirhisaka ntsena tani hi xifaniso xa le ndzhaku.

Ku pfumaleka ka yena i ka xivumbeko: u le xikarhi ka hinkwaswo leswi humelelaka, kambe eka sisiteme a nga kona.

— Nando

Staten Island

Gina, 45 – mufambi loyi a nga voniwiki exikarhi ka miti yimbirhi

Gina u tshama eStaten Island. U tirha ehofisini ya inshorense eManhattan. Siku rin’wana na rin’wana, i mahanyelo lama fanaka:

– bazi – xikepe – xitimela xa le hansi ka misava – hofisi – kutani hinkwaswo swi tlhelela eku sunguleni.

Eka vanhu va Manhattan, Staten Island a yi tiveki. Xitsongwana xa mepe, ehansi ka nhulu. Eka Gina, kambe, i kaya. Kambe tlhelo i khokho.

A nga tsakela ku cinca ntirho, kambe minkarhi hinkwayo ya xiviri yi le kule. A nga tsakela nkarhi wo tala wa vana va yena, kambe u wu nyika vufambisi. A nga tsakela ku nga karhali nimadyambu wun’wana ni wun’wana, kambe doroba a ri va khomi kahle lava hanyaka emakumu ka rona.

Ku pfumaleka ka yena i ka nkarhi ni ka ndhawu: u hanya endhawini leyi n’wi tihlelaka, u tirha endhawini leyi n’wi tirhisaka.

Mina, Nando, ndzi n’wi anakanya a yimile exikepeni, khapu ya khofi evokweni, mahlo ya yena ma lahlekile eka skyline. New York emahlweni ka yena. Vutomi bya yena byi le xikarhi.

— Nando

Wall Street

Rachel, 37 – wansati loyi a nga swi kotiki ku tshoveka.

Rachel u tirha eka xiyenge xa timali. A nga na vutlhatlheri byo va wa ntolovelo ntsena. Ku nga ri endhawini yoleyo. Ku nga ri tani hi wansati.

U dyondzile ku vulavula hi ku hatlisa, ku nga tshuki a hoxa eka mpfumawulo wa rito, ku nga tshuki a kombisa ku kanakana. A nga kona loyi a ku rivalelaka loko u tshoveka, kambe ku tshoveka ka wansati ku n’wi funghela vutomi hinkwabyo.

Masiku i michini: tinomboro, tigirafu, tifoni, minhlangano, tiimeyili leti landzelanaka, swakudya swa nimadyambu swa bindzu, swiboho leswi tekiwaka hi ku hatlisa ku tlula mpimo swi ri na vuyelo lebyikulu ku tlula mpimo.

Loko a fika ekaya, u hava nchumu endzeni. A nga na gome: u hava nchumu endzeni. A nga na matimba yo aka nchumu ehandle ka ntirho. Vuxaka lebyi nga helelangiki, vunghana lebyi tshovekeke, ndyangu lowu nga ekule.

New York yi phokotela ku humelela ka vavasati eWall Street eminhlanganweni, eka swiendlakalo swa ku tiyisa vavasati, ni eka tiphanele. Kutani, loko maykrofoni yi timiwa, hinkwaswo swi tlhelela eka ntolovelo.

Ku pfumaleka ka yena i ka mintlhaveko: u kona ekamareni rin’wana na rin’wana laha swiboho swi tekiwaka kona, kambe u fanerile ku tshika xiphemu xa yena n’wini a tshamile kona.

Ntsheketo lowu a wu na dyondzo. Wu na ntsengo lowu pfulekeke ntsena.

— Nando

Muhlayisi wa Vana wa Mulatina

Dolores, 54 – Upper East Side, u kurisa vana va vanhu van’wana.

Dolores u huma eMexico. U tshamile eNew York malembe ya makume mambirhi. Malembe ya makume mambirhi a ri karhi a nghena emakaya lama nga ta ka ma nga vi ya yena.

U tirha eUpper East Side, exikarhi ka tiflati letikulu swinene, varindzi va tinyangwa, tilifiti leti miyeleke, ni tikhixi letikulu ku tlula flati ya yena hinkwayo ya kamara rin’we ro etlela eQueens. U kurise vana va mune endyangwini lowu n’wi tekaka «kwalomu ka ndyangu.» «Kwalomu.» Rito leri vulaka hinkwaswo.

U va vonile va teka magoza ya vona yo sungula, a yingisa ku rila ka vona, a sula mihloti ya vona, a lunghiselela swakudyana, a va heleketa exikolweni, a teka swifaniso swa vhidiyo swa mipfundzu ya vona, a yingisa ku tivula ka vona.

Loko vana volavo va kula, va famba. Dolores u sala.

U fika ekaya hi nkarhi wo hlwela nimadyambu wolowo. N’wana wa yena wa xinuna wa ngati, sweswi la kuleke, wa ha n’wi xixima hi mpimo wo karhi, swi hlanganile ni ku n’wi hlundzukela: a n’wi vonile switsongo loko a ha ri n’wana. A a khomekile a ri manana wa van’wana.

Ku pfumaleka ka yena ku phindhiwile kambirhi: manana loyi a nga kona evuton’wini bya van’wana, manana loyi a nga riki kona endyangwini wa yena n’wini.

Naswona Amerika yi swi komisa hinkwaswo hi xivulwa xin’we: «I ntirho.»

— Nando

Wansati Loyi a Nga Riki na Kaya

Monique, 51 – Midtown, loyi a nga voniwiki exikarhi ka timiliyoni

Monique u etlela kun’wana ni kun’wana laha a kotaka. Minkarhi yin’wana evutumbelweni bya lava nga riki na makaya, minkarhi yin’wana ehenhla ka xiphemu xa khadibodo emahlweni ka fasitere ra xitolo lexi pfaliweke, minkarhi yin’wana exitulwini xa xitichi xo karhi xa xitimela xa le hansi ka misava.

Khale ka khale, a a ri na yindlu, munghana wa vutomi, ntirho. Endzhaku ku fika ku rhendzeleka ka ntolovelo: vuvabyi, swikweleti, ku lahlekeriwa hi ntirho, ku tshoveka ka mianakanyo, ku nga ri na munhu wo khomelela eka yena. I wa ntima, u hundzile malembe ya makume ntlhanu, naswona u na miri lowu a wu rhwalaka vuxika byin’wana ni byin’wana lebyi a byi hetaka etindleleni.

Nimixo, loko doroba ri tsutsumela entirhweni, yena u kona. Ndlela yin’we, khona rin’we, ku languta kun’we loku ku nga riki na munhu loyi a lavaka ku hlangana na kona.

Ku pfumaleka ka yena ku helerile: eka sisiteme a ha ri nchumu. A hi mutirhi, a hi mutirhisi, a hi «wa pfuno.» Hikokwalaho, a nga kona.

Mina, Nando, nkarhi wun’wana na wun’wana loko ndzi vona wansati etindleleni ta New York, ndzi tivutisa xivutiso lexi fanaka lexi kongomeke: i magoza mangani lawa Mfumo wu faneleke ku ma tlula leswaku yena a hetelela laha?

Nhlamulo minkarhi hinkwayo ya fana: yo tala swinene. Nando

Xibedlhele Lexikulu

Sofia, malembe ya 34 – nesi exikarhi ka swiavelo swimbirhi ni ku pfumala

ku hefemula

Sofia u nghena exibedlhele loko vo tala va ha etlerile. Xiavelo i ku suka hi 07:00 ku ya eka 19:00. Loko hinkwaswo swi famba kahle. Hikuva eka tindhawu tin’wana, «loko hinkwaswo swi famba kahle» a swi kona.

U tirha exibedlhele lexikulu xa Manhattan. Tikhorido leti nga heriki, mavoningo ya neon, tialamu, timonitara, marito lama tshovekeke, mimiri leyi hlanganisiweke ni michini, maxaka lama vutisaka swivutiso, tidokodela leti hundzaka hi ku hatlisa.

Sofia a nga swi koti ku wa. Xiendlo xin’wana ni xin’wana xi na vuyelo. Ku hambuka kun’wana ni kun’wana ku tika swinene.

Emakumu ka xiavelo xa yena, wa ha ri na: – mintsheketo leyi nga heriki – ku languta loku a nga ku rivaliki – mahungu lawa a faneleke ku ma hlevetela – vutihlamuleri lebyi ku nga riki na munhu loyi a nga byi susaka eka yena. Ehandle ka xibedlhele, New York yi tsutsuma onge a ku na nchumu lexi humelelaka. Endzeni, yena u khoma xiphemu lexi tsaneke swinene xa doroba.

Ku pfumaleka ka yena i ka mintlhaveko ni ka switirhisiwa swa mfumo: u le mbilwini ya sisiteme ya rihanyo, kambe rito ra yena a ri hlayiwi ku fana ni ku tiyisela ka yena.

Mina, Nando, loko ndzi languta vavasati lava va yunifomo va huma va karhele eka xiavelo, ndzi twisisa nchumu wun’we wo olova: loko siku rin’wana va boha hinkwavo ku yima swin’we, doroba a ri ta wa hi tiawara ta 48.

— Nando

Tirhesitorente

Giulia, 27 – Lower East Side, mapulete, matafula ni xindzhuti lexi

tshikileleriweke

Giulia i Muamerika wa rixaka ra Italiya, kambe wa New York leyi vanhu va Italiya va xiviri va nga ha yi tiviki. A hi Little Italy ya swifaniso swa tiposikadi, kambe swiavelo leswi nga heriki erhesitorenteni ya le Lower East Side.

I muphakeri, kambe u endla swo tala ku tlula: – mutivi wa mianakanyo wa xihatla – nsimbhi yo khoma rihati ra vaxavi lava hlundzukeke – xisirhelelo exikarhi ka khixi ni holo yo dyela – vukona byo saseka byo kombisiwa – miri lowu minkarhi hinkwayo wu yimeke, ku n’wayitela minkarhi hinkwayo

Tithiphi ti boha loko vhiki ri va ra ku hanya kumbe ra ku wisa. Muholo wa xisekelo i wo hlekisa, ku fana ni minkarhi hinkwayo eka xiyenge lexi.

Emakumu ka nimadyambu, va n’wi vutisa xivutiso xa vuphukuphuku ku tlula hinkwaswo: «Naswona hakunene u tirha yini ku hanya?»

Onge a hi ntirho «hakunene.» Ku pfumaleka ka yena i ka vanhu: un’wana na un’wana wa n’wi lava loko a twa ndlala, a nga kona loyi a n’wi hlayaka loko ku ri timfanelo.

Mina, Nando, ndzi xixima ngopfu wansati loyi a kotaka ku lawula xiavelo xa tiawara ta nhungu eholweni yo dyela ku tlula munhu loyi a tshamaka etafuleni a ehleketa leswaku u ni nkoka ku tlula hikuva u hakela.

— Nando

Indasitiri ya Vutumbuluxi

Leah, 36 – Brooklyn, mutumbuluxi loyi a nga tshamiki a swi kota ku tima

byongo bya yena.

Leah u tirha tani hi mutsari ni muhumesi eka khampani ya vuhumesi eBrooklyn ni le Manhattan. Tisiriyasi, mintshamekelo, swilo swa le inthanete. Minkarhi hinkwayo ku ni nchumu wo tumbuluxa, minkarhi hinkwayo ku ni munhu wo khorwisa, minkarhi hinkwayo ku ni siku ro hetelela ra vuphukuphuku.

Eka nkhuvo wa ku sungula phurojeke leyintshwa, un’wana na un’wana u vulavula hi «xivono,» «ku tsheketa,» ni «mintsheketo leyintshwa.» A nga kona loyi a vulavulaka hi vusiku bya ku nga etleli, ku pfuxetiwa loku nga heriki, mianakanyo leyi yiviweke, kumbe ku karhala lokukulu loku tifihlaka tani hi «rirhandzu ra ntirho.»

Leah u tshama eflatini leyi avelaniwaka eBushwick. Kumbexana u «endlile ntirho wa yena,» kambe nxavo wa doroba wu dya ku tlakuka kun’wana ni kun’wana.

Ku pfumaleka ka yena i ka ntirho: New York yi xavisa vutumbuluxi tani hi ntshunxeko, kambe vutumbuluxi bya yena byi bohiwile eka tibajete, tifoni, swikombelo swa vuphukuphuku, ntshikilelo lowu nga heriki.

U humesa miehleketo. Van’wana va yi hundzula mali.

— Nando

Ntirho wa le Tlhelo hi Swiphemu

Priya, 33 – mintirho yinharhu, ku hava nsirhelelo

Priya u velekiwe eQueens hi vatswari va India. U dyondzile naswona u na nhloko leyi teleke hi miehleketo, kambe makete wa mintirho wa New York wu n’wi nyikile phasela leri nga erivaleni: ku tirha hi le tlhelo vutomi hinkwabyo.

U endla dizayini ya swifaniso eka tiejensi leti n’wi vitanaka «mutirhikulobye wa le handle,» u tsala swilo eka mimfungho leyi nga tshamiki yi n’wi vula, naswona minkarhi yin’wana u dyondzisa tikhoso to koma hi ndlela yo tlakusa rhente.

A na holideyi, a na ku wisa ka vuvabyi, a na mali ya bonasi, a ku na nchumu lowu tiyisekisiweke. U na vutihlamuleri ntsena.

Nhlikanhi, u nyiketa mintirho. Nivusiku, u languta tiimeyili ta yena, a tshemba leswaku a nge kumi yin’wana nakambe ya «hi lava singita mundzuku.»

Doroba ri rhandza ku vula leswaku, «Laha, loko u ri ni talenta, u nga swi kota.» Kambe ntiyiso wu hambanile: laha, loko u ri ni talenta, va ta ku kama kukondza u sala u nga ri nchumu.

Ku pfumaleka ka yena i ka kontiraka: u lawula swiphemu swa vuhlanganisi, mintshamekelo, ni tiphurojeke, kambe ephepheni minkarhi hinkwayo i «wa le handle.»

Mina, Nando, ndzi vona erivaleni xihlamariso exikandzeni xa munhu wo fana na wena: ntirho lowu teleke, vutomi lebyi nga riki na nchumu.

— Nando

Tindlu ta Mfumo

Tanya, 44 – East Harlem, manana, muhlayisi, xikongomelo

Tanya u tshama eka nhlengeleto wa tindlu ta mfumo eEast Harlem. Miako i ya khale, a yi hlayisiwi kahle, tilifiti ti tshoveka nkarhi na nkarhi, naswona switepisi swi dyiwile.

I manana wa vana vanharhu. U tirha tani hi mupfuni exikolweni xa le kusuhi. U hakela rhente ya le hansi, kambe nxavo wa xiviri i wun’wana: ku hanya endhawini leyi mfumo wu nga ha yi tekiki tani hi ya wona.

Siku rin’wana na rin’wana ri avanyisiwa exikarhi ka: – ntirho – minhlangano ya xikolo – vaakelani vo pfuniwa – vuofisi bya mpfuno wa mali – ku vilela hi vana lava kulaka endhawini leyi rharhanganeke – huwa ya timholovo, maphorisa, tisayireni.

Ku pfumaleka ka yena i ka tipolitiki: ndhawu ya yena yi kona ntsena loko ku laveka xifaniso xo vulavula hi «swiphiqo swa vanhu.»

Hi nkarhi wolowo, loyi a yi hlayisaka yi hanya i yena, ni vavasati vo fana na yena, lava tirhaka tani hi rirhangu eka hinkwaswo.

New York yi vulavula hi nhluvuko, ku pfuxeta, ni ku veka mali. Kambe loko u khandziya switepisi swa miako yin’wana, u xiya leswaku yo tala yi tshikiwile malembe yo tala.

— Nando

Madzolonga ya le Kaya

Rosa, 38, Queens, u khomiwile exikarhi ka ku chava ni matsalwa.

Rosa u huma eDominican Republic. U tshama eflatini leyi avelaniwaka eka xiphemu xa Queens lexi nga heriki.

U na nuna loyi a tirhaka hi minkarhi yo karhi naswona loyi a cincacincaka: masiku lawa a kombelaka ku rivaleriwa, masiku lawa a huwelelaka, masiku lawa a n’wi susumetaka, masiku lawa a n’wi baka. Rosa a nga famba hikwalaho ka swivangelo swinharhu: – wa chava – a nga na mali – u chava ku lahlekeriwa hi mpfumelelo wa yena wo tshama etikweni.

Nivusiku, loko yena a etlerile, u tiendla onge a ku na nchumu lexi humelelaka. Nimixo, u tola swinandzisi ku funengeta swilondza a ya entirhweni endhawini yo hlantswela swiambalo.

Sisiteme yi n’wi byela: «Fonela, kombela mpfuno, huma.» Kambe ntiyiso wu thyakile ku tlula: vutumbelo lebyi teleke, minxaxamelo yo rindza, vatirhi va vulanguteri bya vanhu lava tikeriwaka, nsirhelelo wa xiviri lowutsongo.

Ku pfumaleka ka yena i ka nawu: u khomiwile endzeni ka vuhava bya milawu, matsalwa, ku chava, ni ku pfumaleka ka swin’wana swo hlawula.

Mina, Nando, ndzi languta ndzi ri ehandle naswona ndza swi tiva leswaku xivulwa lexi nge «loko a swi lava, a nga famba» i xin’wana xa leswi nga riki ntiyiso swinene ni swa vugwala leswi misava leyi yi tshameke yi swi vumba.

— Nando

Tindhawu ta Vayuda va Orthodox lava Tiyeke Swinene

Chaya, 29 – Borough Park, vutomi lebyi hlamuseriweke ku nga si velekiwa.

Chaya u tshama eBorough Park, Brooklyn. Ndhawu ya Vayuda va Orthodox lava tiyeke swinene. Milawu leyi tiyeke, muganga lowu pfaleriweke, mintirho leyi averiweke.

Vutomi bya yena byi bohiwile a nga si va a kota ku va ni mavonelo: – vukati bya le vuntsongweni swinene – vana vo tala – ku hava ku tiyimela ka xiviri – ku dyondza swa vukhongeri exikarhi – misava ya le handle leyi voniwaka tani hi khombo.

Siku ra yena ri tele: yindlu, vana, ku xava, ku sweka, mikhuva, swikombelo leswi nga heriki. A ku tshami ku ri ni nkarhi wa ku miyela ka xiviri, a ku tshami ku ri ni ndhawu ya yena ntsena. Chaya u na miehleketo leyi a nga swi kotiki ku yi kombisa. Swivutiso leswi a nga swi kotiki ku swi vutisa. Ku ehleketa hi leswi nga ha vaka swi ri kona ehandle, kambe a ku na mepe wo fika kona.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhavuko ni ka moya: u kona eka xiendlo xin’wana ni xin’wana xa misava ya yena, kambe a nga swi koti ku va kona tani hi munhu loyi a hambaneke ni xivumbeko.

New York yi phokotela ku hambana, kambe yi tsakela ku amukela leswaku vavasati van’wana va hanya eswikhokhweni swa ndhavuko leswi «nga voniwiki» loko va nga va karhati van’wana.

— Nando

Saloni ya Tinwala

Li Mei, 41 – Flushing, mavoko lama hetisekeke, vutomi lebyi dyiweke

Li Mei u tirha esaloni ya tinwala eFlushing, Queens. Muxavi endzhaku ka muxavi, nwala endzhaku ka nwala, a nun’hwela xisusi xa pende ya tinwala, a ambale maski, nhlana wu korhamile.

U fikile a huma eChina ku tlula malembe ya khume lama hundzeke. U kume ntirho hi ku hatlisa: keshe, swiavelo swo leha, swivutiso swi nga ri swo tala.

U tirha masiku ya ntsevu hi vhiki, tiawara ta khume hi siku. Minkarhi yin’wana ku tlula.

Eka vaxavi, i nchumu wo khavisa ndhawu: «wansati loyi a endlaka tinwala kahle naswona a miyerile.»

A nga kona loyi a tivutisaka: – i mali yo tani hi kwihi leyi saleke exikhwameni xa yena – i kangani a hefemulaka tikhemikhali – kumbe u na inshorense ya rihanyo – kumbe u swi kota ku etlela nivusiku a nga vavisiwi. Ku pfumaleka ka yena i ka tikhemikhali ni ka vanhu: u onhaka hi ku nonoka ehansi ka mavoningo ya neon, a sasekisa mavoko ya van’wana, loko ku nga ri na munhu loyi a xiyaka leswaku ya yena ma njhani.

Mina, Nando, ndzi n’wi anakanya a pfala xitolo nimadyambu a hlaya mali. A hi vuyelo: i leswi saleke. Ku hambana exikarhi ka ku tshama ehenhla ka mati kumbe ku nghena hi ku entsa kutsongo.

— Nando

Wansati wa Vusiku

Jasmine, 28 – Times Square, mavoningo lama phatsimaka, vutomi lebyi tsaneke

Jasmine u tirha emakilabini lama hanyaka endzhaku ka hafu ya vusiku. A nga chini hikwalaho ka vutshila. U china leswaku a hanya.

U tirha swiavelo swo leha, tikhorido ta munyama, vafambisi lava n’wayitelaka ku tlula mpimo, vaxavi lava pfilunganyaka vukorhokeri ni mfanelo.

U dyondzile milawu ya khume leyi nga tsariwangiki kun’wana: – n’wayitela – u nga tshembi – u nga tshami u ri wexe – u nga nwi leswi va ku nyikaka swona – u nga kombisi ku chava – hlayisa mahlo ma pfulekile – u nga endli vanghana – u nga pfumeli xitshembiso xin’wana – u nga yimi – u nga vuyeli ekaya hi nkarhi wo hlwela u ri wexe.

Vusiku byin’wana ni byin’wana i ku ringanisela ehenhla ka ntambhu leyi nga voniwiki. A nga kona loyi a n’wi sirhelelaka: hambi ku ri makilabu, hambi ku ri maphorisa, hambi ku ri doroba.

Ku pfumaleka ka yena i ka mahanyelo: un’wana na un’wana wa swi tiva leswaku u kona, kambe a nga kona loyi a lavaka ku n’wi amukela tani hi mutirhi.

Mina, Nando, loko ndzi vona vanhwanyana va huma emakilabini hi mixo, ndza swi tiva leswaku matimba a hi ku phatsima. I ku hanya. — Nando Wansati wa ku Yisa Swilo Karla, 30 – Queens → Manhattan, mpfula, gamboko, ku hisa, minkarhi hinkwayo etindleleni Karla u tirha hi xikanyakanya xa yena. Xikhwama xo hlayisa ku hisa enhlaneni, riqingho ehenhla ka swikhomo, apu leyi bohaka hinkwaswo: – ndlela – muholo – nkarhi – nxupulo – oda leyi landzelaka I xiphemu xa «vutlhari» xa sisiteme. Xiphemu lexi ku nga riki na munhu loyi a lavaka ku xi languta. U hundza exikarhi ka mimovha, tithekisi, mimbhovo, ni mavoningo ya mpfumelelo lama nga riki na tintswalo. U kandziyela tipedali empfuleni, exikarhi ka gamboko, moya wu titimelisa xikandza xa yena. Hinkwaswo hikwalaho ka tidola ti nga ri tingani leti yisiwaka thonsi hi thonsi. Nimadyambu wolowo, u vuyela ekaya a karhele swinene. Ku hava nsirhelelo, ku hava vuhlayiseki, ku hava inshorense. Ku pfumaleka ka yena i ka xidijitali: u kona ntsena endzeni ka tiapu. Ku nga ri ehandle. — Nando Manana wa Mutswari Un’we wa le Queens ya le Kule Erika, 33 – Far Rockaway, exikarhi ka lwandle, mpfhuka, ni vusweti Far Rockaway i New York, kambe ku nga ri swona swinene. Yi le kule, yi tshovekile, naswona yi rivariwile. Ndhawu leyi doroba ri yi tirhisaka ntsena eka tinhlayo. Erika u tshama kona ni vana vambirhi. U tirha esupamakete. Siku rin’wana na rin’wana u endla leswi a swi kotaka:

– u kurisa vana – u va ambexa – u lunghiselela swakudya swa nimixo – u va yisa exikolweni – u tsutsumela entirhweni – u lawula vaxavi, swipimelo, swikhwama swa mali – u vuya ekaya hi mabazi yo famba nkarhi wo leha swinene – u sweka – u basisa – u lulamisa hinkwaswo

I manana loyi a nga ni vutomi byinharhu: bya yena n’wini, bya vana va yena, ni bya ndhawu.

Ku pfumaleka ka yena i ka ndhawu: u hanya ekule swinene leswaku a voniwa.

Mina, Nando, ndzi languta mimepe ni mimpfhuka naswona ndza swi tiva nchumu wun’we: lava hanyaka eFar Rockaway va hanya siku rin’wana na rin’wana ni vulema lebyi nga voniwiki.

— Nando

Wansati wa Muganga wa Vanhu va Ntima wa Brooklyn

Latoya, 40 – Brownsville, mahanyelo ya ku hanya

Brownsville i yin’wana ya tindhawu ta New York leti onhakeke swinene. Vusweti bya khale, vukorhokeri byo biha, swikolo leswi honisiweke.

Latoya u na mintirho yimbirhi: nimixo exikolweni, nimadyambu ekaya ra vadyuhari.

Siku ra yena a ri tshami ri hela. A na nongonoko wa nkarhi. A na xivandla. A na ku wisa.

N’hweti yin’wana na yin’wana u fanele ku boha leswi u nga ta sungula ku swi hakela: rhente? tibilu? swakudya? vufambisi? mirhi?

Ku pfumaleka ka yena i ka rixaka: edorobeni leri rhandzaka ku tivitana «ra nhluvuko,» vavasati va ntima va tindhawu ta vusweti va nyamalala va hetelela naswona va vonaka nakambe ntsena loko ku ri ni khombo ro rhumeriwa eka inthanete. — Nando Wansati wa Thekinoloji Hannah, 29 – Manhattan, khampani leyintshwa, ku vilela, ntshikilelo, ku tiendla Hannah u tirha eka khampani leyintshwa ya thekinoloji leyi vulavulaka hi «ku hambana,» «ku katsa,» «vumundzuku,» ni «vurhangeri lebyintshwa.» Kutani, eka swiendlo: – vavanuna ehenhla – vavanuna lava tekaka swiboho – vavanuna lava rhangelaka tiphurojeke – vavanuna lava amukelaka timali. Hannah u endla ntirho hinkwawo lowu nga voniwiki: ku hlela, ku lulamisa, ku nyikela, ku tirhana ni vaxavi, ni ku tirhana ni swihatla. U tirha kahle. Kahle swinene lerova un’wana na un’wana a n’wi tirhisa. U ve eka vutshunguri lembe hikwalaho ka ku vilela ni ku karhala lokukulu. Ku pfumaleka ka yena i ka ndhavuko: thekinoloji yi tivula leswaku i ya manguva lawa, kambe endzeni i ya khale. Mina, Nando, ndzi twisisile leswaku «misava leyintshwa» a yi cinci kukondza lava yi fumaka va cinca. — Nando Murhurhi Loyi a nga Riki na Matsalwa Yaritza, malembe ya 26 – Bronx, u tirha hinkwako, u hanya a tumbele. Yaritza a nga kona eka mfumo. Hikokwalaho, mfumo a wu kona eka yena. U tirha etindhawini tinharhu leti nga tolovelekangiki: – ku basisa emuakweni wa tiflati – ku sweka edeli – ku hlayisa vana loko swi laveka.

U hakeriwa hi keshe. Ku hava vuhlayiseki. Ku hava nsirhelelo. Ku hava timfanelo.

U chava maphorisa, u chava vulawuri bya varhurhi, u chava vini va tindlu, u chava leswaku xivilelo xin’we xi ta endla leswaku a nyamalala hilaha ku nga heriki.

Ku pfumaleka ka yena i ka nawu: u hanya exivandleni exikarhi ka misava yimbirhi. Wa laveka kambe a nga amukeriwi.

— Nando

Wansati wa Murhurhi Loyi a Balekaka

Maha, 37, wa le Astoria, u baleka vukati bya ku sindzisiwa.

Maha u fikile a huma eVuxeni bya le Xikarhi malembe mambirhi lama hundzeke. U siyile endzhaku nuna wo n’wi xanisa, ndyangu lowu a wu nga lavi ntshunxeko wa yena, ni ndhavuko lowu nga pfumeleriki wansati ku tiendlela swiboho swa yena.

ENew York, u tshama ekamareni leri avelaniwaka eAstoria. U tirha exitolweni xa swakudya. U dyondza Xinghezi nimadyambu hi ku languta tivhidiyo eka riqingho ra yena.

U rhwala endzeni ka yena ku chava ka khale: leswaku munhu wo karhi wa ndyangu wa yena u ta n’wi kuma. Leswaku hinkwaswo swi ta tlhelela endzhaku. Leswaku ntshunxeko wu ta hela. Ku pfumaleka ka yena i ka rirhandzu: u kona hi hafu, nenge wun’wana eka vutomi lebyintshwa ni wun’wana eka ku baleka loku nga heriki.

New York yi n’wi nyikile nkateko wo nyamalala. Sweswi u fanele ku dyondza ku va kona.

— Nando

Wansati wa Tikhilomitara ta Tindlela, Xitimela xa le Hansi ka Misava, Huwa, Mphikizano

Elena, malembe ya 50 – Manhattan, vutomi lebyi hetiweke edorobeni leri dyaka.

Elena u tshamile edorobeni ku tlula malembe ya makume manharhu. U vonile tindhawu, miako, switolo ni swikandza swi cinca. U vonile vanghana va famba, vatirhikulobye va lahlekeriwa hi mintirho, mindyangu yi tshoveka.

Yena u tshamile.

U tirha tani hi mulanguteri exitolweni lexikulu. Swiavelo swo leha, vutihlamuleri lebyi tikaka, ntshikilelo lowu nga heriki. U rhangela mintlawa, u lawula vaxavi, naswona u ponisa masiku lawa a ma fanele ku lahleka.

Elena i New York ya xiviri: leyi nga humeleliki eka tifilimi. Leyi endlaka leswaku sisiteme yi famba. Leyi nga vileli kambe yi twaka xibamu xin’wana ni xin’wana.

Ku pfumaleka ka yena i ka vutomi hi byoxe: u nyikile doroba hinkwaswo, naswona doroba ri n’wi tlherisele ku tiyisela ntsena.

Mina, Nando, loko ndzi hlangana ni vavasati lava hanyeke laha malembe ya makume mambirhi, ndzi twisisa nchumu lowu ku nga riki na mupfhumba loyi a nga ta tshama a wu twisisa: ku hanya eNew York i nyimpi leyi nonokaka. Naswona lava salaka va hlula siku rin’wana na rin’wana va nga tlangeli.

— Nando

Marito yo hetelela

New York i doroba leri lavaka ku voniwa, kambe ri nga tshami ri languta hakunene. I ndhawu leyi ku nghenaka onge i nhlawulo lowu nga kombeliwangiki: kumbe wa yi amukela, kumbe ya ku pfotlosa.

Endzeni ka mpfilumpfilu lowu hetisekeke, vavasati i xikhomo xa le xikarhi lexi nga voniwiki lexi khomaka hinkwaswo swi ri swin’we. Va le switimeleni, etikhixini, eswibedlhele, eswikolweni, emiakweni yo leha swinene, emakhumbini, etindhawini laha matimba ma nga tshamiki ma nghena. Va kona hinkwako kambe va hlayiwa ntsena loko va laveka.

Doroba ri tsutsuma ku tlula vutomi hi byoxe, naswona eka mphikizano wolowo ri dya lava ri seketelaka hakunene. New York yi tshembisa hinkwaswo: ku humelela, minkarhi, ku ponisiwa. Kutani yi lava nxavo lowu yi nga wu vuliki.

Ntiyiso wa olova: doroba leri dumeke swinene emisaveni ri hanya hi minhlana ya vavasati lava nga tshamiki va humelela eka makhavara ya timagazini.

Ndzima leyi yi va tlhelerisa ehenhla. Un’we hi un’we. Ntsheketo hi ntsheketo. Handle ka ku hluriwa. Handle ka ku sasekisiwa. Hi nhlana lowu oloveke, tani hi leswi vutomi byin’wana ni byin’wana byi faneleke, byi honisiwaka loko byi ri karhi byi rhwala ndzhwalo wa timiliyoni ta van’wana.

Ku anakanyisisa

Xifundzha xin’wana na xin’wana eka vholumu xi kombisa muxaka wa ku pfumaleka. New York yi katsa hinkwaku. Laha ku pfumaleka ka wansati ku helerile naswona ku andzisiwile: – ku pfumaleka ka nkarhi– ku pfumaleka ka nsirhelelo– ku pfumaleka ka ndhawu ya mianakanyo– ku pfumaleka ka ku xiximiwa– ku pfumaleka ka ku yingisiwa– ku pfumaleka ka ku wisa– ku pfumaleka ka vumunhu lebyi tiyimeleke– ku pfumaleka ka ku tlheriseriwa leswi nyikiweke.

Doroba leri xavisaka mianakanyo ya ntshunxeko i doroba rero leri sindzisaka magidi ya vavasati ku hanya endzeni ka tisisiteme leti nga endleriwangiki vona. Va na nkoka, kambe va nga siviwa. Va kona, kambe a va voniwi. I injhini, kambe a hi ntsheketo.

ENew York, wansati un’wana na un’wana u langutana ni nyimpi yo hambana, kambe hinkwavo va avelana misava yin’we: doroba leri nga yimiki, hambi emahlweni ka ku lwisana ka vona.

Naswona hi swona hakunene leswi matluka lawa ma lavekaka: New York a hi skyline, vutshila, ndhavuko, ku humelela ntsena. Tlhelo i ku pfumaleka. Ku pfumaleka ka wansati. Loku papalatiwaka swinene, loku nga ntiyiso swinene, loku nga cinciki swinene.

Rungula ra Mina

New York i kaya ra mina. Naswona hikuva i kaya ra mina, a ndzi ma rivaleli mavunwa ya yona.

A ndzi tsakeli ku hlamusela doroba leri voniwaka hi vapfhumba, maphephahungu, tisiriyasi ta TV, kumbe milorho ya van’wana. Ndzi tsakela doroba leri hefemulaka, leri humaka ngati, leri tshovekaka ri tlhela ri tiaka siku rin’wana na rin’wana emakatleni ya vanhu va xiviri.

Ndzi vonile swo ringana leswaku ndzi twisisa nchumu wun’we hi ku hetiseka: vavasati laha va khoma kambirhi ku tlula kambe va kuma hafu. Ku nga ri hikuva va tsanile, kambe hikuva doroba ri tolovele matimba ya vona. Naswona loko misava yi tolovela matimba ya wena, yi tshika ku ku sirhelela. Mina, Nando, ndzi tsale mintsheketo leyi hikuva a ndzi swi koti ku amukela leswaku hinkwaswo leswi swi hundza eku miyeleni. A ndzi swi koti ku amukela leswaku lava fambisaka muchini lowu hinkwawo va susiwa eka ntsheketo. A ndzi swi koti ku amukela leswaku huwa ya doroba yi mbombomela huwa ya vutomi lebyi byi hlayisaka ri ri ehenhla ka mati.

New York yi sasekile, kambe a yi pfumali nandzu.

Matluka lawa i ndlela ya mina yo swi vula, handle ko sasekisa nchumu, handle ko susa ni ntsongo wa ntiyiso, handle ko kombela mpfumelelo wa munhu.

— Nando